A - 44 Voedsel (46) 2. Uitvoeringsplan voedselstrategie
Tekst van het document
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
Hoe voeden we de stad klimaatneutraal en circulair?
1. Eerlijk en betaalbaar voedsel voor iedereen
2. Voedselverspilling en organische reststromen
6. Meer plantaardig de keukens van Amsterdam
€
Gezond, eerlijk en duurzaam voedsel
School
3. Gezonde voedselomgeving
5. Ondernemerschap en AmsterDoen
4. Stadslandbouw en korte ketens
Inhoud 1. Inleiding 1.1 Amsterdam werkt aan uitvoeringsagenda’s duurzaamheid 1.2 Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 1.3 Doel 1.4 Terug naar de roots van het Nederlandse Voedselsysteem: Van meer naar beter 1.5 Participatie
5 5 5 6 6 6
2. Programma Voedselstrategie Amsterdam
8
3. Kernpunten
10
4. Acties per actielijn
12
Actielijn 1: Eerlijk en betaalbaar voedsel voor iedereen Actielijn 2: Voedselverspilling en organische reststromen Actielijn 3: Gezonde voedselomgeving Actielijn 4: Stadslandbouw en korte ketens Actielijn 5: Ondernemerschap en AmsterDoen Actielijn 6: Meer Plantaardig
5. Acties programmamanagement 5.1 Overzicht acties programmamanagement 5.2 Werken aan een reflectieve en inclusieve manier van monitoring
12 15 21 25 30 33
36 37 39
Bijlagen41 Bijlage 1: Hernoeming actielijnen Bijlage 2: Overzicht maatschappelijke partners
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
41 42
3
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
4
1. Inleiding 1.1 Amsterdam werkt aan uitvoeringsagenda’s duurzaamheid We zitten midden in een klimaatcrisis. Nu al voelen grote delen van de wereld de gevolgen van klimaatverandering en daar is onze grote klimaat- en ecologische voetafdruk medeverantwoordelijk voor. Amsterdam wil de CO2-uitstoot met 60% terugdringen in 2030 ten opzichte van peiljaar 1990. Ook op landelijk niveau heeft het kabinet het doel verhoogd naar 60%. Samen met bewoners, bedrijven en instellingen werken we intensief samen aan een stad waarin we zoveel mogelijk energie besparen en dan alleen nog gebruikmaken van duurzame energie. Concreet vanuit Voedselstrategie werken we aan het verminderen van CO2-uitstoot door voedselverspilling tegen te gaan (50% in 2030), voedsel dat overblijft terug te brengen in het voedselsysteem, organische reststromen her te gebruiken, de consumptie van plantaardige voeding te stimuleren en te zorgen voor meer lokaal en duurzaam geproduceerd voedsel (25% in 2030) voor een eerlijke prijs op de Amsterdamse markt. We maken de stad groener en gezonder voor de Amsterdammer en passen ons waar mogelijk aan aan het veranderende klimaat. We houden scherp in de gaten dat bij deze transities rechtvaardigheid, kansengelijkheid en bestaanszekerheid niet verder onder druk komen te staan, door de meest kwetsbare mensen in onze stad te helpen.
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
We moeten aan de slag. Dit doen we door uitvoeringsagenda’s op te stellen voor de verschillende transities, waarbij het ‘hoe’ centraal staat. De uitvoeringsagenda die voor u ligt is leidend voor de uitvoering van de Voedselstrategie.
1.2 Uitvoeringsagenda Voedselstrategie Hoe voeden we de stad klimaatneutraal en circulair? Dat is de uitdaging waar we nu voor staan. De manier waarop we de stad nu voeden is sterk afhankelijk van de manier waarop we wereldwijd eten en drinken produceren, verhandelen en tot ons nemen. Hoe we voedsel produceren, distribueren, bewerken en consumeren heeft impact op het welzijn van mensen, dieren, klimaat en planeet, waarbij de impact ongelijk verdeeld wordt. Als veroorzaker van klimaatverandering, als gevolg van internationale betrekkingen en door groeiende onzekerheden in de beschikbaarheid van voedsel, staat deze wijze sterk onder druk. Uit de Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties blijkt dat in alle 17 duurzaamheidsdoelstellingen van de Verenigde Naties het voedselvraagstuk een (bepalende) rol speelt. Dat maakt duidelijk hoe complex dit vraagstuk is geworden. Lokaal merken we hoe kwetsbaar onze voedselzekerheid is. Een stad als Amsterdam is volledig afhankelijk van de wereldmarkt en kan zich maar voor korte tijd voeden als de huidige ketens vastlopen.
5
1.3 Doel Met de Voedselstrategie nemen we als gemeente verantwoordelijkheid voor het mede aanjagen van de verandering van het voedselsysteem. Het doel van de Voedselstrategie is: Meer Amsterdammers krijgen toegang tot gezond, eerlijk en duurzaam geproduceerd voedsel. Het is daarbij uitdrukkelijk de wens van het college dat iedereen profiteert van de verandering, betaalbaarheid en toegankelijkheid zijn cruciaal. Vanuit het programma sluiten we tevens aan bij de beleidslijn ‘Ongelijk investeringen in gelijke kansen voor en met bewoners’. Zo draagt het programma bij aan de doelstellingen van Brede Welvaart.
1.4 Terug naar de roots van het Nederlandse Voedsel systeem: Van meer naar beter Bij het opstellen van deze agenda hebben we ons laten gidsen door het ‘Re-Root concept van het Nederlandse voedselsysteem’ uit Terug naar de roots van het Nederlandse Voedselsysteem: Van meer naar beter1 van Imke de Boer et al. (WUR). Hierin schetst zij, samen met een team van boeren, vertegenwoordigers van milieu- en landbouworganisaties en wetenschappers van Wageningen University & Research, hoe we Nederland kunnen voeden in 2050 en welke veranderingen er nodig zijn om daar te komen. Deze noodzakelijke veranderingen geven onderbouwing en richting aan de zes actielijnen van de Uitvoeringsagenda. Terug naar de roots van het Nederlandse Voedselsysteem: Van meer naar beter gaat uit van een circulair voedselsysteem in 2050 zonder voedselverspilling, met waardering voor reststromen en het terugwinnen van voedingsstoffen. Het gaat uit van bewuste, betrokken en
voedselvaardige bewoners in een stedelijke omgeving, die gezond aanbod als norm hebben. Een omgeving die ingericht is op voedselproductie binnen ecologische grenzen, met zeggenschap van bewoners en een directe relatie tussen bewoners en producenten. En om producenten die hun geld kunnen verdienen met het aanbieden van verschillende producten, diensten en activiteiten. Een voedselsysteem gebaseerd op een nieuwe vorm van economie en een nieuwe verbinding tussen mensen en hun eten en drinken. In de routekaart van Terug naar de roots van het Nederlandse Voedselsysteem: Van meer naar beter zijn de sociale, ecologische en economische footprint geïntegreerd, binnen de planetaire grenzen.
1.5 Participatie De Voedselstrategie is tot stand gekomen met medewerking van diverse partners uit het veld (initiatiefnemers, maatschappelijk organisaties, ondernemers, kennisinstituten en netwerken), de provincie Noord-Holland, de MRA Food Council en Voedsel Verbindt. Door hen mee te nemen in de totstandkoming van dit uitvoeringsplan en hun feedback daarop te vragen, onder andere door middel van: •
• •
Een bijeenkomst op 13 februari 2023 met een kerngroep van relevante en betrokken mensen vanuit diverse initiatieven, organisaties en bedrijven die actief zijn binnen het voedseldomein. Gesprekken met personen en organisaties die betrokken zijn bij de verschillende vraagstukken en oplossingsrichtingen. Inventarisatie van wat goed en minder goed werkt binnen de uitvoering van de Voedselstrategie in de periode 2019 - 2022. Deze noties staan onder andere verwoord in de raadsbrieven die in 2020 en 2021 naar de raad zijn gestuurd.
1 https://www.wur.nl/nl/show-longread/terug-naar-de-roots-van-het-nederlandsevoedselsysteem-van-meer-naar-beter.htm
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
6
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
7
2. Programma Voedselstrategie Amsterdam Om ons doel te bereiken is een verandering in het voedselsysteem nodig. Hier wordt aan gewerkt vanuit het programma Voedselstrategie via zes actielijnen. In die gezamenlijke inspanning werken we, vanuit integraal programmamanagement, samen met andere programma’s binnen de gemeentelijke organisatie waarbinnen voedsel een onderdeel is: Gezonde Leefomgeving, circulaire economie, stadslogistiek, AmsterDoen, economie - trade and innovate, sociale basis en onderwijs. De effectiviteit van onze inzet is gebaseerd op de samenwerking tussen partijen. Vanuit het programma Voedselstrategie faciliteren, ondersteunen en verbinden we dan ook bestaande en nieuwe netwerken (van stadmakers, changemakers, initiatieven en ondernemers) op stedelijk, regionaal, landelijk en internationaal niveau. Daarnaast faciliteren we jaarlijks een impulsregeling. Ook dragen we bij aan en participeren we in internationale, landelijke, regionale, stedelijke en wijk- en buurtgerichte netwerken.
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
In de uitvoering richten we ons op de realisatie en schaalbaarheid van concrete projecten. In deze Uitvoeringsagenda Voedselstrategie vindt u een overzicht van alle acties die we inzetten vanuit de zes actielijnen en de acties die overkoepelend zijn en/of crossovers maken tussen de actielijnen.
Zes actielijnen Actielijn 1: Eerlijk en betaalbaar voedsel voor iedereen Actielijn 2: Voedselverspilling en organische reststromen Actielijn 3: Gezonde voedselomgeving Actielijn 4: Stadslandbouw en korte ketens Actielijn 5: Ondernemerschap en AmsterDoen Actielijn 6: Meer Plantaardig
8
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
9
3. Kernpunten Kernpunten uit de Uitvoeringsagenda Voedselstrategie zijn: •
•
•
•
Stadmakers, changemakers, initiatieven en ondernemers faciliteren, ondersteunen en verbinden, om te versnellen, op te schalen en meer duurzaam een bijdrage te leveren. Hiervoor faciliteren we een impulsregeling, organiseren we een incubator programma vanuit AmsterDoen en werken met het platform Van Amsterdamse Bodem aan het verbinden van de Voedselstrategie aan Amsterdamse buurten en wijken. We dragen bij aan het opzetten van alternatieve routes voor voedselproductie, voedselreststromen, verwerking en consumptie en bieden hiermee een alternatief ten opzichte van het reguliere marktaanbod. Concreet: bijdragen aan het realiseren van tenminste zes gebiedsgerichte voedselhubs, waarin voedselproductie en consumptie, verwerking, distributie, logistiek, consumptie, culinaire ontmoeting en samenkomst gecombineerd worden. Benutten van groene ruimte en stadslandbouwgebieden voor eetbaar groen en lokale voedselproductie. Hierin ligt een duidelijke koppeling met de voedselhubs en de opgave van een gezonde bodem als randvoorwaarde. Opstellen uitvoeringsplan versnelling transitie plantaardig voedsel- en drankenaanbod binnen de gemeentelijke organisatie. (Publieke) organisaties ondersteunen, met kennis en ervaring m.b.t. aanbestedingen, subsidiëring en contracteren, in hun inkoopbeleid voor gezond, eerlijk, duurzaam voedsel.
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
•
• •
Gemeente Amsterdam ondertekent de Plant Based Treaty en geeft daarmee een krachtig signaal af voor meer plantaardig en onderschrijft daarmee de uitgangspunten voor een klimaat neutraal en circulair voedselsysteem (klimaatakkoord Parijs). We dragen bij aan proeftuinen om regulering van de voedsel omgeving mogelijk te maken. We dragen bij aan een gebiedsgerichte aanpak gezonde voedselomgeving.
10
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
11
4. Acties per actielijn Actielijn 1: Eerlijk en betaalbaar voedsel voor iedereen Doelstelling: betaalbaarheid van gezond, eerlijk en duurzaam voedsel voor alle Amsterdammers. Amsterdam kent een rijkdom aan keukens en culinair erfgoed van zijn bewoners: rond de 180 nationaliteiten, smaken, voedselvaardigheden en kookkunsten. Deze diversiteit en kennis van voedselvaardigheden in de stad willen we meer benutten voor de verandering van onze voedselketen. Tegelijkertijd kent Amsterdam voedselarmoede, één op de negen inwoners loopt een verhoogd risico geen gezond eten en drinken meer te kunnen betalen. Meer dan 6000 mensen zijn nog steeds afhankelijk van voedselnoodhulp (die verzorgd wordt door het Rode Kruis en Human Aid Now). 80% is ongedocumenteerd. Daarnaast is een grote groep Amsterdammers afhankelijk van voedselpakketten via de voedselbanken en via de regelingen voor kinderen in de basisschoolleeftijd. Vanuit de Voedselstrategie ambiëren we: 1. Het aantal mensen dat gebruik maakt van de noodhulp en de voedselbank te verminderen door zelfvoorzienende initiatieven in buurten te ondersteunen en te faciliteren. 2. De voorzieningen die er zijn te stimuleren om het voedselaanbod eerlijk en duurzaam geproduceerd en gezonder te maken. 3. Aan te sluiten bij de diversiteit van keukens in de stad, bij het organiseren van bewustzijn over gezond en duurzaam eten.
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
12
Acties Eerlijk en betaalbaar voedsel voor iedereen Voedselstrategie
Wat
Hoe en met wie
Termijn
Resultaat of impact
Impact op lijnen 1, 2, 3, 4, 5
Foodhubs / voedselinitiatieven
Een programma van eisen opstellen waarin een gebiedsgerichte aanpak en samenwerking met initiatieven in de wijken, bewoners en relevante stakeholders uitgangspunt is. Deze opzet doorontwikkelen in andere gebieden in Amsterdam waar een netwerk is van relevante initiatieven en partners.
2023
Eén pilot start in Amsterdam Noord: voedselcirkel Amsterdam Noord, 50 initiatieven zijn verbonden, 200 huishoudens ontvangen voedselpakketten. Op basis van pilot programma van eisen opstellen voor uitvoering lokale voedselhubs in Amsterdam. Op basis van pilot opschalen en methodiek verspreiden / inspireren richting andere gebieden in Amsterdam. Realisatie zes voedselhubs en hiermee 800 huishoudens voorzien van gezond en duurzaam geproduceerd voedsel.
Maatschappelijke initiatieven ondersteunen, aanjagen en faciliteren die een bijdrage leveren aan het produceren, verhandelen of consumeren van gezond, eerlijk, duurzaam voedsel. Via dit type initiatieven leveren we bijdrage aan bewustwording en kennisoverdracht onder diverse doelgroepen over voedsel.
2024
2024 – 2026
Revitaliseren samenwerking Boeren voor Buren. Afspraken maken met de regeling Stadspas om een eerlijke prijs voor gezond en duurzaam voedsel te ondersteunen.
Impact op lijnen 1, 3, 4
Zorgdragen voor voedselzekerheid en betaalbaarheid van gezond en duurzaam voedsel.
Afspraken maken met voedselbanken, Rode Kruis, Human Aid Now en andere voedselbank-gerelateerde maatschappelijke organisaties. Koppeling maken met lokale leveranciers en producenten in de MRA.
2023
2024
2026
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
Plan van aanpak opstellen en benoemen wat nodig is en actie doorvertalen naar aanpak richting deze stakeholders. Kritische randvoorwaarden opnemen en koppeling maken met producenten in de regio. Gezond en duurzaam voedsel opnemen in contractafspraken met voedselverstrekkende partijen via de regelingen die er zijn om armoede te verminderen. Van elk pakket dat wordt aangeboden, is 90% van de inhoud gezond eerlijk en duurzaam.
13
Voedselstrategie
Wat
Hoe en met wie
Termijn
Resultaat of impact
Impact op lijnen 1, 2, 3, 4, 5, 6
Verduurzamen lokaal initiatief
Door actieve samenwerking met fondsen en impulsregelingen. Vanuit het Pact op Armoede en de samenwerking MAEX zien we dat 70% van de initiatieven gericht op armoede gerelateerd zijn aan het voedselvraagstuk. Vanuit Voedselstrategie samenwerken aan een valuecase (eerlijk, gezond en duurzaam) waarop meerdere partijen mee kunnen financieren.
2023 – 2026
Realisatie maatschappelijke valuecase.
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
14
Actielijn 2: Voedselverspilling en organische reststromen Doelstelling: Voedselverspilling in 2030 met 50% terugdringen ten opzichte van 2015 en 75% van huishoudelijke groente-, fruit-, (tuin-) en etensresten (GF(T)E) inzamelen en verwaarden. Voedselverspilling is de derde grote veroorzaker van CO2 uitstoot in Nederland. Onze manier van voedselproductie, distributie en consumptie maakt dat grote hoeveelheden voedsel weggegooid wordt. Om voedselverspilling tegen te gaan stelt Duurzaamheid (Circulaire Economie) een actieplan op. Belangrijkste componenten zijn voedselverspilling tegengaan bij consumenten en bedrijven en inzetten op het redden van voedsel voor sociale initiatieven. In januari 2023 zijn dialoogtafels georganiseerd tussen boeren en (burger)initiatieven over het verwaarden van organische reststromen. In de komende jaren wordt samen met Afval & Grondstoffen, Waternet, partijen in de stad en boeren verder verkend hoe we organische reststromen kunnen inzamelen en verwaarden om als bodemverbeteraar terug te kunnen keren in de voedselketen.
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
€
15
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
16
Acties Voedselverspilling Voedselstrategie
Wat
Hoe en met wie
Termijn
Resultaat / impact
Actieplan Voedselverspilling opstellen.
Door afdeling Duurzaamheid (team Circulaire Economie, directie Ruimte en Duurzaamheid) in samenwerking met stakeholders en het programma Voedselstrategie.
2023
Actieplan Voedselverspilling (2024-2026).
CircuLaw casus wetsanalyse voedselverspilling.
CircuLaw (Innovatieteam) in opdracht van team Circulaire Economie.
2023
Onderzoek naar de juridische mogelijkheden van de gemeente om voedselverspilling terug te dringen.
Preventie: het terugdringen van voedselverspilling bij huishoudens (NB: wordt onderdeel van het Actieplan Voedselverspilling).
Acties opzetten die consumenten handelingsperspectief bieden om minder te verspillen. Ook onderzoek naar de beste instrumenten om dit te bereiken.
2024 – 2026 en verder
Minimaal drie acties gericht op consumenten in de periode 2024-2026. In de Monitor Circulaire Economie wordt middels een enquête, afvalsorteeranalyse en dataonderzoek gemonitord hoeveel kilo voedsel verspild wordt door huishoudens. In Q3/4 2023 nulmeting.
In samenwerking met Afval & Grondstoffen (Afvalpreventieplan), Voedselstrategie en Stichting Samen Tegen Voedselverspilling. Preventie: Het terugdringen van voedselverspilling bij bedrijven (NB: wordt onderdeel van het Actieplan Voedselverspilling).
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
Acties en onderzoek gericht op terugdringen voedselverspilling bij bedrijven (met name horeca, cateraars, retail, markten, distributiecentra). Inzicht krijgen in waar de meeste verspilling plaatsvindt (Monitor Circulaire Economie).
2024 – 2026 en verder
Minimaal drie acties gericht op bedrijven in de periode 2024-2026. In de monitor CE wordt in Q3/4 2023 een stroomdiagram opgesteld dat inzicht geeft (nulmeting) in de GFEstromen (kg) bij een aantal branches (horeca, retail, cateraars, markten, distributiecentra). De uitkomsten hiervan worden meegenomen in het Actieplan Voedselverspilling en bepalen mede de inzet op de branches.
17
Voedselstrategie
Wat
Hoe en met wie
Termijn
Resultaat / impact
Impact op lijnen 1, 5
Voedsel redden ten behoeve van sociale initiatieven (NB: wordt onderdeel van het Actieplan Voedselverspilling).
Voedselsurplussen ten goede laten komen aan sociale initiatieven en buurtkeukens die opgericht zijn om toegankelijkheid tot gezond en duurzaam voedsel te vergroten voor Amsterdammers2. Matchmaking vraag en aanbod. Naast bestaande initiatieven steunen, ook verkennen of het voorbeeld van de Milaan Foodhubs (study tour juni 2023) navolging kan vinden in Amsterdam.
2023 – 2026 en verder
Minder voedselverspilling en meer mensen hebben toegang tot gezond en duurzaam voedsel (260.000 maaltijden per jaar is 712 per dag in Amsterdam naar analogie met Milaan).
2023
Beleidskader voor lokaal initiatief / buurtkeukens voor lokaal duurzaam voedsel en verspreiding voedselsurplus.
Beleidslijn ontwikkelen ‘buurten voor lokaal voedsel en tegen voedselverspilling’, deze is integraal en participatief.
2023 en verder
Versterken en faciliteren buurtkeukens en buurtmoestuinen.
Samenwerken met buurtkeukens / voedselcirkels waarin voedselrestanten gedistribueerd wordt t.b.v. sociale initiatieven. Buurtkeukens / voedselcirkels en daar aan gerelateerde moestuinen ondersteunen en faciliteren.
Hieraan werken via impulsregeling MAEX & Regeling Maatschappelijk Initiatief.
2 Project: Komen tot circulaire oplossingen voor GFTe en urine | LeAF BV, Wageningen (leaf-wageningen.nl)
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
18
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
19
Acties Organische reststromen Voedselstrategie
Wat
Hoe en met wie
Termijn
Resultaat / Impact
Impact op lijnen 4, 5
Organische reststromen terug in de voedselketen.
Team Circulaire Economie (R&D, Duurzaamheid) i.s.m. Afval & Grondstoffen, waternet, Voedselstrategie, partijen in de stad en lokale boeren. Pilots faciliteren van (buurt)initiatieven die zich richten op het inzamelen en verwaarden van organische reststromen in de stad. Verkennen afzetmogelijkheden in samenwerking met boeren. Participeren in een onderzoek van Wageninen University & Research naar veiligheid en energetische waarde van compost en meststoffen uit de stad.
2023 – 2026
Compost, wormencompost, biovergisters, meststoffen uit urine: breed inzetten op faciliteren, opschalen en steunen van deze initiatieven. Doel is de voedselkringloop te sluiten door nutriënten en organische stof terug te geven aan de bodem.
Impact op lijn 4
Lobby op wetgeving (einde afvalstatus, meststoffenwet) voor hergebruik van organische reststromen.
Onderdeel van de (nog op te stellen) lobbyagenda Voedselstrategie. Daarnaast wordt een CircuLaw casus opgezet waarin het kader (experimenteer ruimte) beschreven wordt waarbinnen pilots mogen plaatsvinden.
2023 – 2026
Lobby om (nationale) wetgeving te beïnvloeden.
CircuLaw casus organische reststromen.
Wetsanalyse en kader opstellen waarbinnen pilots kunnen plaatsvinden. Experimenteerruimte creëren voor initiatieven die nu vastlopen op wetgeving (bijv. wormencompost, digestaat uit biovergisters, meststoffen uit urine).
2023 – 2024
Juridisch kader experimenteerruimte organische reststromen om pilots van lokale initiatieven mogelijk te maken.
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
20
Actielijn 3: Gezonde voedselomgeving Doelstelling: Amsterdam heeft een gezonde voedselomgeving waarin gezond voedsel overal makkelijk beschikbaar, betaalbaar en aantrekkelijk is. Hiermee willen we bereiken dat Amsterdammers gezondere keuzes maken in hun voedselconsumptie om overgewicht en aan voedsel gerelateerde ziektes en gezondheidsverschillen terug te dringen. In Amsterdam is het voedselaanbod grotendeels ongezond. Een ongezonde voedselomgeving hangt samen met ongezonde voedselconsumptie en verschillende negatieve gezondheidsuitkomsten, zoals overgewicht. Ook verschilt het aanbod gezonde en ongezonde voeding tussen wijken waar in verhouding veel of weinig mensen met een laag inkomen wonen. Tegelijkertijd is het niet voor elke Amsterdammer even vanzelfsprekend om gezonde voeding te kunnen betalen. Dit draagt bij aan gezondheidsverschillen in de stad3.
In 2040 is de voedselomgeving zo ingericht dat deze beschermt tegen ongezond voedselkeuzegedrag en gezond voedselkeuzegedrag stimuleert: •
•
In 2028 voldoet 80%-100% van het voedselaanbod vanuit gemeentelijk beleid (sportevenementen, kantines, sociale basis, gemeentelijke inkoop) aan de richtlijn gezonde en duurzame voedselomgeving van het Voedingscentrum. In 2040 is ongezond voedselaanbod in het straatbeeld (commerciële voedselomgeving) verminderd naar maximaal 55% (huidig is 80%).
School
3 https://www.gezondeleefomgeving.nl/thema/voedselomgeving/intro
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
21
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
22
Acties Gezonde voedselomgeving Voedselstrategie
Wat
Hoe en met wie
Termijn
Resultaat / Impact
Deelname aan City Deal Gezonde en Duurzame voedselomgeving 2021 – 2025: • Partijen werken samen aan de voedseltransitie. Verbinding tussen spoor 1 (gezond) en 3 (duurzaam). • Bijdrage aan landelijke monitor op spoor 1 en 3 van de City Deal.
Samenwerking en lobby met G4 + Ede, Almere, Haarlem en Wageningen. Alliantie stop kindermarketing, Alliantie voeding voor de gezonde generatie, RIVM, Wetenschappers en onderzoekers, JOGG, stadsdelen en directies.
Continuering 2023 – 2025; periode City Deal.
•
Deelname in Alliantie voeding voor de gezonde generatie.
De Gezonde Generatie, Diabetes Fonds, de Hartstichting, de Maag Lever Darm Stichting, de Nierstichting, UNICEF Nederland en JOGG.
Tot 2040
Routekaart van alternatieve instrumenten die succesvol zijn.
GGD als duurzame en gezonde organisatie (inkoop).
Plan van aanpak maken in samenwerking met Green Office, Facilitair Bureau, Voedselstrategie.
2023 / 2024
Plan van Aanpak.
Aansluiten bij Community of Practice van grote werkgevers op gebied van inkoop voor catering en drankgebruik.
Adviseren op richtlijnen voor gezond aanbod in catering bij grote werkgevers, aansluitend bij advies rondom lokaal en duurzaam.
2023 – 2026
Vergroting van gezonde voedselconsumptie die ook lokaal een duurzaam geproduceerd is.
Proeftuinen (stedelijk en buurt niveau): eerste verkenning om te experimenten met beleidsinstrumenten en die verder te ontwikkelen.
In samenwerking met initiatieven en stadsdelen en werken aan een gebiedsgerichte aanpak voor een gezonde voedselomgeving. Hierin samenwerken binnen de Voedselstrategie om gezond, sociaal en duurzaam voedsel in gebieden breder aan te bieden en te werken aan verandering van voedselomgeving die meer gezond is.
2024 – 2026
•
Landelijk niveau Impact op lijnen 1, 4
•
L andelijke wet- en regelgeving gezonde voedselomgeving: prijs, plaats, product, promotie. Meer concreet: verlaging belasting groente en fruit, verhoging suikerbelasting. Implementatie van instrumenten binnen pilotlocaties, monitoren naar werking en opnemen in beleid.
Stedelijk niveau Impact op lijnen 1, 2, 3, 4, 6
Gebiedsgerichte aanpak Impact op lijnen 1, 2, 4, 5, 6
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
•
•
E erste gebiedsgerichte aanpak in buurt ontwikkelen. Leren van resultaten en deze aanpak doorvertalen naar aanpak voor andere buurten. Meer buurten aanhaken op bovengenoemde werkwijze.
23
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
24
Actielijn 4: Stadslandbouw en korte ketens Doelstelling: Stadslandbouw maakt van bewoners ‘prosumenten’: ze zijn zich bewuster van productie, bereiding en consumptie van voedsel. Zij verspillen minder eten, eten gezonder en duurzamer voedsel. Op dit moment is 10% (monitor 2020) van de Amsterdammers bekend met of betrokken bij stadslandbouw, als bezoeker, vrijwilliger, initiatiefnemer of consument. De ambitie is om dat in 2026 te verdubbelen naar 20%, door de impact van bestaande initiatieven en het areaal te vergroten. Hoe voeden we de stad? Rond Amsterdam wordt heel veel voedsel geproduceerd. Regionaal zijn afspraken gemaakt dat in 2030 ten minste 25% van ons voedsel bestaat uit regionaal, duurzaam geproduceerd voedsel. Als hoofdstad willen we een actieve bijdrage leveren aan de noodzakelijke transitie van de landbouw in het metropolitaan landschap. Van produceren tegen de laagste prijs voor de wereldmarkt naar meer producten voor de regionale en lokale markt. Daarnaast willen we Amsterdammers bewuster maken van de productie, distributie, bereiding en consumptie van voedsel, zodat zij duurzamer eten gaan kopen, gezonder gaan eten en minder voedsel gaan verspillen. Dit willen we onder andere doen door stadslandbouw en korte ketens te stimuleren.
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
25
Acties Stadslandbouw en korte ketens Voedselstrategie
Wat
Hoe en met wie
Termijn
Resultaat/ impact
Impact op lijnen 1, 2, 3, 5, 6
Vergroten bekendheid en impact van stadslandbouw in Amsterdam en het aantal mensen dat deelneemt aan stadslandbouw.
Organiseren Amsterdamse Stadslandbouwdag i.s.m. Stichting Stadslandbouw Amsterdam.
2023 – jaarlijks
Stadslandbouw Academie in samenwerking met lokale partijen in Amsterdam Zuidoost en Wageningen University & Research (WUR).
2023 – 2024
Bekendheid en deelname aan stadslandbouw onder Amsterdammers verdubbelen naar 20% van alle Amsterdammers. Verkenning en businesscase afgerond.
Ontwikkelen kennis- en coachingsvouchers. Bestaande initiatieven versterken. Vouchers: 3 2023, 6 in 2024, 6 in 2025.
2024 – 2026
Kwaliteitsverbetering; organisatorisch en productie, kennisdeling.
2023 – 2026
Randvoorwaarden voor ontwikkeling stadslandbouw in Amsterdam. Inzicht in kansen en belemmeringen.
2023 – 2026
Samenhang en sturing op onderzoek naar stadslandbouw.
Uitvoering Stadslandbouw Academie.
Kader ontwikkelen voor stadslandbouw in samenwerking met Stichting Stadslandbouw Amsterdam. Hierin opnemen bestaande initiatieven, innovatie bijv. vertical farming en overloopgebieden, de z.g. groene scheggen / gebiedsontwikkeling. Opstellen onderzoeksagenda bestaande initiatieven, onderbouwing uitbreiden van aantal en m2 – wat hebben we nu en waar willen we naar toe?
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
26
Voedselstrategie
Wat
Hoe en met wie
Termijn
Resultaat/ impact
Impact op lijnen 1, 2, 3, 5, 6
Vergroten regionale productie van voedsel voor de stad.
Naast productiecapaciteit is een marktstroom nodig (marktplaats, vervoer en afname garantie en prijsbepaling).
2023 – 2024
Output: a. groei van huidige productie gericht op lokale afzet, b. marktplaats, c. afnamecontracten.
Impactvolle aanzet: Robuuste uitrolstrategie voor een regionaal, regeneratief voedselsysteem in de MRA opgezet door Amped / Local 2 Local in een coalitie van partijen vanuit stad en land.
2023 – 2024
Nieuwe marktplaatsen organiseren in samenwerking met lokale partijen, MRA FoodCouncil en Uitrolstrategie regionaal voedselsysteem MRA.
2024
Pilotproject Amsterdamse context / opstellen randvoorwaarden waarbinnen uitrolstrategie kan landen in Amsterdam.
2023
Aansluiting tussen producenten en bijv. publieke organisaties. Onderdeel maken van algemene inzet (naast andere voedselthema’s) op eigen catering.
2024
Succes- en faalfactoren van bestaande initiatieven delen. Partners binnen Citydeal gezonde en duurzame voedselomgeving (spoor 3 korte keten).
2023 – 2026
Korte keten Business-to-Business: Aanbod lokale producten uit de regio in de stad vergroten en deze toegankelijk maken voor een groter publiek. Korte ketens - opgave: business-to-consumer verbinding tussen initiatieven in de wijken en de regionale producenten
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
Schaalvergroting en organisatie vraag en aanbod voor regionale duurzame productie. Met een netwerkstrategie worden deze partijen onderling versterkt, geholpen bij financieringen, geholpen met profiel en eigenaarschap en inclusieve besluitvorming. Mogelijk gekoppeld aan bestaande marktpartijen die zich aandienen, mits commonscultuur in hoofdzaak bewaakt wordt. Bestaande boeren in MRA regio kunnen worden geholpen deze omslag te maken. Regionale consumptie: groei in 7 jaar naar 25%. Overzicht impact- en financieringsmodellen
27
Voedselstrategie
Wat
Hoe en met wie
Termijn
Resultaat/ impact
Impact op lijnen 1, 3, 5, 6
Geregisseerde vraag naar duurzaam, gezond en betaalbaar voedsel versterken.
Structurele vraag naar duurzaam, gezond en betaalbaar voedsel: aanbesteden. Bundeling van scholen, universiteiten, ziekenhuizen, overheidsinstanties en semi-publieke diensten en marktpartijen (bedrijfskantines). In samenwerking met MVO Nederland en grote werkgevers / bedrijven.
2023 – 2026
Aansluiten Community of Practice grote werkgevers. Output: grote en planbare afname van lokale productie, inkomenszekerheid, beheersbare kosten.
Impact op lijnen 1, 2, 3, 5, 6
Sociaal maatschappelijke voedselhubs bij buurtinitiatieven en daaraan gerelateerde moestuinen ondersteunen en aanjagen waarin betekenis van voedsel, productie, distributie en consumptie een rol spelen.
Verkenning naar sociaal-maatschappelijke en logistieke voedselhubs. Integratie in stedelijke beleid op gebied van logistiek en distributie van coöperatieve samenwerking in productie en consumptie keten.
2023 – 2024
Realisatie lokale voedselhubs in Amsterdam.
2025 – 2026
Kader voor voedselhubs waarin logistiek en distributie van lokaal en regionaal voedselproductie, distri butie en consumptie is opgenomen.
Integreren van acties gericht op kringlooplandbouw in Uitvoeringsagenda Voedselstrategie.
Concretiseren van bijdragen Amsterdam in samenwerking met Ruimtelijke Ordening, Provincie Noord Holland en regionale partners. Aansluiten bij Provinciaal Programma Landelijk Gebied.
2023 – 2026
Landbouwparagraaf met acties door Amsterdam in aansluiting met ontwikkelingen van/voor landbouw in de regio.
Impact op lijnen 1, 3, 5, 6
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
28
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
29
Actielijn 5: Ondernemerschap en AmsterDoen Doelstelling Ondernemerschap: bevorderen ecosysteem voor innovatief voedsel ondernemerschap, internationale uitwisseling met andere steden ten behoeve van handel, innovatie en transitie, toegang tot talent en kapitaal. Verbeteren (internationale) positionering van Amsterdam als innovatieve foodhub – samenwerking met topkoks.
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
Doelstelling AmsterDoen: zichtbaar maken van stadmakers die zich als collectief verenigen en een structurele samenwerking met de overheid willenaangaan om een publiek / collectieve samenwerking te realiseren. Het aandeel van AmsterDoen vergroten in het voedselecosysteem door regelgeving en financieringsregelingen voor collectieven toegankelijk te maken.
30
Acties Ondernemerschap en AmsterDoen Voedselstrategie
Wat
Hoe en met wie
Termijn
Resultaat / impact
Impact op lijnen 1, 2, 3, 4, 6
Innovatieve en impact-ondernemers die (deel)oplossingen bieden voor de voedseltransitie, ondersteunen bij hun lokale en internationale opschaling. Positioneren van het innovatieve voedselecosysteem van de MRA in binnen- en buitenland. Op termijn strategisch aantrekken buitenlandse bedrijven voor de regio. Specifiek richten op voedselaanbod van dierlijk naar plantaardig eiwit
Samenwerking op gemeentelijk niveau Voedselstrategie. MKB Amsterdam, hubs als Kitchen Republic, Impact Hub, kennisinstellingen als AMS institute, Aeres Hogeschool, HvA, MRA gemeentes & provincies Noord-Holland en Flevoland RVO, TINL + trade relations programma, NFIA, VNO-NCW
2023 – 2026 en verder
27 gesprekken met ondernemers per jaar. Groei van aantal ondernemers, specifiek gericht op innovatie en transitie van voedselketen
2023 – 2026 en verder
2023 – 2025
Groei van start-ups en scale-ups per jaar op het gebied van Innovatie Voedselstrategie
2023
Narratief AmsterDoen en foodcommons opnemen in communicatieplan en kernverhaal Voedselstrategie.
Ondersteunen, verbinden en faciliteren innovatieve start-ups en scale-ups. Met name gericht op Meer Plantaardig en eiwittransitie. Financiële openstelling 3 mln Kansen voor West. Impact op lijnen 1, 2, 3, 4, 6
Ondersteunen van AmsterDoeners in voedsel (foodcommons) met kennis, netwerk en financiering. Versterken van het lokale ecosysteem en ruimte maken in regels en beleid. Monitoren en meetbaar maken meerwaarde: financieel, ecologisch, maatschappelijk.
Narratief versterken van meerwaarde van AmsterDoeners voor de stad m.b.t. foodcommons – koppeling met communicatie strategie en kernboodschap Voedselstrategie. In samenwerking met MAEX en Van Amsterdamse Bodem initiatieven ondersteunen (zie hiervoor ook programmamanagement).
2023 – 2026 twee a drie incubator programma’s per jaar. Opschaling initiatieven. Manieren van werken gericht op duurzame realisatie voedselinitiatieven.
Incubatorprogramma organiseren met jaarlijks drie challenges. Vele kleine initiatieven maken samen één groot. Toegang tot financiering en juridische positie als collectief. Als collectief mee kunnen doen in aanbestedingen.
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
31
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
32
Actielijn 6: Meer Plantaardig Om ook in de toekomst de wereldbevolking van voldoende en gezond voedsel te kunnen voorzien, dringt langzaam maar zeker door dat de huidige mate van (westerse) vlees- zuivel-, en visconsumptie onhoudbaar is. Zowel de vlees-, zuivel- als visconsumptie heeft vele milieubelastende factoren. De overschakeling van dierlijke naar plantaardige eiwitten verlaagt de milieudruk van voedselproductie: het vermindert de enorme hoeveelheid water die nodig is, verlaagt de broeikasgasemissies, vermindert landgebruik en uitputting van oceanen.
Naast de milieubelastende factoren van de consumptie van dierlijke producten, brengt deze industrie ook veel vragen met zich mee. De standaarden voor dierenwelzijn staan regelmatig ter discussie. In Nederland zijn ongeveer 500 miljoen dieren onderdeel van de industriële veeteelt en dagelijks worden er 1,7 miljoen dieren geslacht. Dit is voor de vleesproductie in Nederland, maar ook voor een groot deel voor export. Een steeds grotere groep Nederlanders heeft moeite met dit gegeven en is bereid haar voedingspatronen aan te passen.
Een voedingspatroon met meer plantaardige eiwitten heeft daarnaast een positieve invloed op de gezondheid; het kan leiden tot minder hart- en vaatziekten, vermindert de kans op darmkanker en verlaagt de ziektelast van chronische aandoeningen. Een dieet op basis van noten, fruit, groenten en peulvruchten, gecombineerd met matige consumptie vlees en zuivel wordt daarom aangeraden door het Voedingscentrum. Dit advies is ook opgenomen in de Schijf van Vijf onder de aanbeveling ‘meer plantaardig en minder vlees’. Hierin ligt vooral de focus op het verminderen van de consumptie van rood vlees, bewerkt vlees en volle zuivelproducten. Momenteel is er een flinke overconsumptie van vlees en ongeveer 15% van de volwassenen eet maar de aanbevolen dagelijkse groenten en fruit. Oftewel: ons huidige eetpatroon vraagt om nodige verandering.
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
33
Acties Meer Plantaardig! Voedselstrategie
Wat
Hoe en met wie
Termijn
Impact / resultaat
Impact op lijnen 3, 4, 5
Uitvoeringsplan versnelling transitie plantaardig voedsel- en drankenaanbod binnen gemeentelijke organisatie.
Uitvoeringsplan opstellen in samenwerking met Facilitair Bureau, GGD, Green Office.
2023 – 2024
Uitvoeringsplan waarin indicatoren, planning, middelen en termijnen zijn afgestemd en verwerkt. Uitvoering van diverse pilots plantaardig binnen eigen organisatie. Meer Amsterdamse collega’s zijn zich bewust van noodzaak om plantaardige keuzes te maken.
2023 – 2024
Inzicht in bereidheid van grote werkgevers / publieke (semi) overheidsinstellingen, bedrijfsleven.
2025 – 2026 en verder
Vergroting van voedselconsumptie en productie die enerzijds plantaardig is en anderzijds lokaal en duurzaam geproduceerd.
Een ambitieuze en realistische doelstelling bepalen voor plantaardig voedsel- en drankenaanbod voor een duurzaam en gezond aanbod, inclusief daarvoor benodigde middelen. Opstellen plan voor participatie van medewerkers bij transitie naar plantaardig. Proces in beeld om tot aanbesteding te komen voor een ambitieus plantaardig voedsel- en drankenaanbod binnen de gemeente Amsterdam. Impact op lijnen 3, 4, 5
Samenwerking met Amsterdamse publieke instellingen op versnelling transitie plantaardig voedsel- en drankenaanbod in de eigen organisaties.
Verkenning of dit een onderdeel kan zijn van Community of Practice van grote werkgevers op gebied van inkoop voor catering en dranken: inkoop van lokaal en duurzaam geproduceerd voedsel en daarmee te voorzien in een afzetmarkt voor producenten. Richtlijn en toolkit opstellen om te sturen op inkoopbeleid van dranken voedselaanbod.
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
34
Voedselstrategie
Wat
Hoe en met wie
Termijn
Impact / resultaat
Impact op lijnen 1, 3, 4, 5
Lobby en samenwerking in City Deal spoor 2, live changing events – veranderen van voedselpatronen naar meer plantaardig.
Verkenning naar mogelijkheden voor deelname aan dit onderdeel van de City Deal en opnemen in Plan van aanpak ‘Meer plantaardig’. Samenwerking is met 4G, Ede, Almere en Wageningen.
2023 – 2025
Meer inzicht in live changing events en de betekenis hiervan voor verandering van voedselpatronen.
Ondertekening van de Plant Based Treaty als een van de eerste Europese steden.
Verkennen van mogelijkheid en impact van ondertekening.
2023
Ondertekening van de Plant Based Treaty.
Lobby aanscherpen eiwitverhouding 60:40 in 2030 (plantaardig: dierlijk).
Onderzoeken of we de eiwitverhouding scherper in kunnen vullen dan 60:40.
2024 – 2026
Landelijk scherpere ambitie voor meer plantaardig.
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
35
5. Acties programmamanagement Integraal programmamanagement wordt ingezet om de effectiviteit van onze inzet te vergroten en is gebaseerd op de samenwerking tussen veel verschillende partijen; stadmakers, initiatiefnemers, bewoners, ondernemers, kennisinstituten en overheden op gemeentelijk, Metropool Regio Amsterdam (MRA), provinciaal (Noord Holland en Flevoland), landelijk en Europees niveau.
In die gezamenlijke inspanning werken we, vanuit integraal programmamanagement, samen met andere programma’s binnen de gemeentelijke organisatie waarbinnen voedsel een onderdeel is: Gezonde Leefomgeving, circulaire economie, stadslogistiek, AmsterDoencommons, economie - trade and innovate, sociale basis, onderwijs, 750 jaar Amsterdam.
Onze rol als gemeente varieert, van een menselijke maat vanuit lokale initiatieven en een gebiedsgerichte aanpak, tot het inzetten van de kracht van de metropool bij het op poten krijgen van meer regionale productie van gezond, betaalbaar en duurzaam voedsel voor de stad. Die kracht speelt ook een rol bij andere systeemvragen in de stad en MRA, maar ook in een gezamenlijke lobby naar Den Haag en Brussel.
Met een jaarlijkse reflectieve voedselmonitor zullen we het huidige voedselsysteem als geheel meer zichtbaar maken en de voortgang van de inspanningen ie genoemd worden in deze Uitvoeringsagenda in beeld brengen.
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
36
5.1 Overzicht acties programmamanagement Wat
Hoe en met wie
Termijn
Resultaat / impact
Aanscherping Voedselstrategie en opstellen uitvoeringsprogramma en afwegingskader.
In co-creatie met het veld van stad ‘changemakers, diverse directies en relevante stakeholders. Kansenkaart op basis van gesprekken met key stakeholders uit het veld, netwerkanalyse. Quick scan van wat tot nog toe is bereikt met inzet op Voedselstrategie vanuit verschillende directies en het maatschappelijk veld.
Q2 2023
Vastgestelde Uitvoeringsagenda Voedselstrategie
Systematiek van jaarlijkse cyclus van reflectieve en inclusieve monitoring.
In samenwerking met de directie Data en programma FoodCliC van de Vrije Universiteit.
Q3 2023
Jaarlijkse monitoring die reflectief en inclusief opgesteld is met waarden / indicatoren die van betekenis en herkenbaar zijn voor het veld waarin gewerkt wordt.
Ondersteuning en regeling voor ontwikkeling van voedselinitiatieven / AmsterDoen. Deze regeling is gericht op initiatieven die een bijdrage leveren aan de doelstellingen van Voedselstrategie.
In samenwerking met online platform MAEX en platform Van Amsterdamse Bodem jaarlijks een impulsregeling openstellen. Hier een koppeling in maken met kennis- en expertise delen, praktijk versnellen en opschalen.
2023 – 2026
Vergroten van het aantal voedselinitiatieven en de impact op verandering van de voedselketen. Tenminste drie projecten per jaar opnemen in incubator en resultaat / impact mee maken.
In samenhang organiseren met actielijn Ondernemerschap en AmsterDoen en drie projecten opnemen in incubator programma Co-creatie en participatie opzetten met partners op de actielijnen – quadrupel helix
Communicatie
Hiervoor jaarkalender ontwikkelen in samenwerking met netwerken, zowel stedelijk als regionaal en vragen waar behoefte aan is. Voor co-creatie ontwerpen we een jaarlijks terugkerende cyclus van ontmoetingen. Dit hangt samen met monitoring en impulsregeling waaraan initiatieven participeren.
2023 – 2026
Opstellen en uitvoering geven aan strategisch communicatieplan.
2023 – 2026
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
Breed gedragen aanpak Voedselstrategie. 4 x per jaar publieksontmoeting.
Communicatiestrategie en -plan voor overall communicatie Voedselstrategie. Communicatieadvies en uitvoering.
37
Wat
Hoe en met wie
Termijn
Resultaat / impact
Academische Werkplaats Voedsel gemeente Amsterdam
Online en offline ontmoetingen in samenwerking met kennisinstituten (VU, InHolland, HvA, directies gemeenteAmsterdam, AMS, UvA – Green Campus).
2023 – 2026 en verder
4 x per jaar Kennisvergroting en gesprek over wat nodig is om voedselketen te veranderen.
Bijdrage leveren aan voedselbeleidsnetwerken – deze mede aanjagen, ondersteunen en faciliteren.
Relevantie van voedselbeleidsnetwerken in transitie van voedselketen erkennen en stevig ondersteunen. In samenwerking met stedelijke, regionale, landelijke en internationale netwerken (Van Amsterdamse Bodem, Voedsel Verbindt, FoodCliC, netwerk Robuuste Roll-Out Regeneratieve Landbouw, Stichting Stadslandbouw Amsterdam, City Deal Gezonde en Duurzame Voedselomgeving e.a.).
2023 – 2026 en verder
Stevig en relevant netwerk van partijen in Voedselstrategie.
Actief bijdragen aan kernactiviteiten Voedselstrategie Amsterdam die over de 6 actielijnen heen tot uitvoering komen.
Kwartiermaker voedselhubs – programma van eisen voedselhubs.
2023 2024 – 2026
PvA Voedselhubs Bijdragen aan realisatie zes voedselhubs
Koplopersgroep plantaardig, eerlijk en duurzaam voedsel binnen catering grote werkgevers; scan op instrumenten en afspraken (contractering, subsidiering, aanbestedingen).
2024 – 2026
Convenant
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
Vergroten afzetmarkt eerlijk en duurzaam voedsel.
38
5.2 Werken aan een reflectieve en inclusieve manier van monitoring Niet alle elementen die van belang zijn bij een succesvolle implementatie van de Voedselstrategie zijn kwantitatief in beeld te brengen. De sociale, culturele en emotionele waarden die horen bij het voedselsysteem, maken wezenlijk onderdeel uit van de mate waarin de hele stad de implementatie van de Voedselstrategie als een succes ervaart. Om dit te kunnen meten is ruimte nodig om de inspanningen die vanuit het uitvoeringsprogramma worden gedaan te volgen en te begrijpen. Op een manier die aansluit bij de rijke diversiteit aan bewoners en door hen ervaren voedselomgevingen. Een nauwe, top-down selectie van indicatoren kan namelijk leiden tot sturing op uitkomsten die niet altijd aansluiten op, of gedragen worden door, alle relevante actoren. Een inclusieve manier van monitoring of anders gezegd; Reflectieve monitoring kan hierbij helpen.
Kwalitatieve analyses van data uit interviews, focusgroepen en workshops kunnen gepresenteerd worden in tijdlijnen, tabellen, audiovisueel materiaal, verhalen en rapporten. De tussentijdse evaluaties en multi-stakeholder dialogen, die onder andere in het kader van het FoodCLIC project zullen plaatsvinden, bieden de kans om een wijziging in het monitoringspakket of een bijsturing op de uitvoering, op te zetten. Dit vereist aanpassingsvermogen van het programma, waarbij een lerend netwerk binnen de gemeente kan helpen. Bijvoorbeeld in de vorm van een Community of Practice, als onderdeel van het FoodCLIC project, waarin beleidsmakers doorlopend kunnen reflecteren op de bijdrage van de Uitvoeringsagenda aan de beoogde impact.
Bij reflectieve monitoring worden de monitoring, evaluatie en de bijbehorende (kwalitatieve én kwantitatieve) indicatoren ontwikkeld in samenspraak met verschillende stakeholders. Dit kan het draagvlak voor de Uitvoeringsagenda Voedselstrategie versterken, meer begrijpelijk maken en inspirerend en enthousiasmerend werken. Daarnaast wordt de reflectieve monitoring getypeerd door activiteiten, zowel voor, tijdens als na het proces, waarbij de vraag centraal staat: gaan we nog de juiste kant op? Monitoring en evaluatie vindt dus al plaats gedurende de uitvoering. Juist kwalitatieve indicatoren bieden daarbij inzicht om het proces te evalueren en ervan te leren.
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
39
Wat
Hoe en met wie
Termijn
Resultaat / impact
Reflectieve monitoring
Reflectieve monitoring opzetten met Directie Data en VU (FoodCLIC): Co-design van indicatoren met stakeholders.
2023
Ontwikkeling team Voedselstrategie voor reflectieve monitoring.
Baseline monitoring
2024
Tussentijdse evaluaties (1 per jaar)
2024 – 2027
2023 – 2024 Inzicht in voortgang Uitvoeringsagenda.
2027 Eindevaluatie Adaptieve capaciteit: Tussentijdse evaluaties bieden gelegenheid de Uitvoeringsagenda bij te sturen en indicatorsets te wijzigen. Data kan voortkomen uit statistieken, interviews, workshops en focusgroepen.
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
40
Bijlagen Bijlage 1: Hernoeming actielijnen In de Uitvoeringsagenda Voedselstrategie hebben we een aantal actielijnen hernoemd om deze meer tot hun recht te laten komen.
In onderstaande tabel ziet u een overzicht van de actielijnen zoals benoemd in de periode tussen 2019 en 2023, ons voorstel voor de Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023 – 2026 en de argumenten voor deze keuze.
Actielijn 2019 - 2023
Actielijn 2023 - 2026
Argument
Sociale functie
Eerlijk en betaalbaar voedsel voor iedereen
Betaalbaarheid gaat over een eerlijke prijs waarin ook duurzaamheidsdoelstellingen zijn opgenomen. Voedsel als een sociaal culturele verbinder blijft staan.
Afval en voedselverspilling
Voedselverspilling en organische reststromen
We spreken over organische reststromen en hoe we die kunnen herwaarderen.
Gezonde voedselomgeving
Gezonde voedselomgeving
-
Regionale productie en distributie
Stadslandbouw en korte ketens
Nabijheid van voedselproductie is essentieel in de herziene/nieuwe relatie tussen mensen en voedsel. Het vergroot het bewustzijn en de betrokkenheid en laat mensen bij elkaar komen. Korte keten gaat over de directe relatie tussen het zeer productieve landschap en de behoeften in de stad.
Ondernemerschap
Ondernemerschap en AmsterDoen
Nieuwe economie waarin meervoudige waardecreatie People Planet Profit bij elkaar komen en waarin kracht van Amsterdammers versterkt.
Dierenwelzijn, eiwittransitie en kringlooplandbouw
Meer plantaardig
Eiwittransitie is een ingewikkeld woord. Het heeft de voorkeur om te spreken over meer plantaardig. Kringlooplandbouw is op nationaal niveau een antwoord op de huidige crisis. Aandacht hiervoor bij organische reststromen en korte keten. Met Dierenwelzijn is een koppeling gemaakt.
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
41
Bijlage 2: Overzicht maatschappelijke partners die betrokken zijn geweest bij het opstellen van de Uitvoeringsagenda Voedselstrategie. Stakeholders bijeenkomst 13 februari 2023 Afval naar Oogst Amped AMS Institute Amsterdam UMC ANMEC Buurtbuik Amsterdam Noord De Gezonde Stad Diaconie Noord Diverzio Food Council MRA Go!-NH Greendish Hogeschool van Amsterdam Impact Hub Amsterdam Innomics InstockMarket JOGG Jong Leren Eten Noord-Holland Juicity Kitchen Republic Local2local
Uitvoeringsagenda Voedselstrategie 2023-2026
Moestuinschool Amsterdam MOMA NoordOogst Pek & Bonen Robin Food Samen Tegen Voedselverspilling Stadslandbouw Amsterdam Vers aan de Vecht Voedingscentrum Voedsel Verbindt Voedselcirkel Amsterdam Voedselpark Amsterdam Vrije Universiteit Amsterdam (FoodCLIC) Wageningen University & Research
Meelezen eerste versie Uitvoeringsagenda Amped De Kaskantine Food Council MRA Local2local Provincie Noord Holland Stadslandbouw Amsterdam Van Amsterdamse Bodem Voedsel Verbindt Voedselcirkel Noord Vrije Universiteit Amsterdam
42
Colofon Uitgave Gemeente Amsterdam Ruimte & Duurzaamheid Programma Voedselstrategie Juli 2023 Tekst en redactie Gemeente Amsterdam Fotografie Edwin van Eis Vormgeving Vorm de Stad Meer informatie w: www.amsterdam.nl/duurzaam e: voedselstrategie@amsterdam.nl Copyright Gemeente Amsterdam Datum vaststelling B&W 18 juli 2023
Aan de inhoud van deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend. Gemeente Amsterdam aanvaardt geen aansprakelijkheid voor onjuistheden en/of onvolledigheden.