A - 38 Ruimtelijke Ordening (30) Bijlage 2. Toelichting bestemmingsplan

Bestemmingsplan Exclusiva Hamerkwartier

Vastgesteld

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid bestemmingsplan Exclusiva Hamerkwartier

Colofon

Opdrachtgever Opdrachtnemer

Ruimte en Duurzaamheid

IMRO_idn

NL.IMRO.0363.N1903BPGST-VG01

Datum print

13 Januari 2022

Planstatus

vastgesteld

blz. 3

Inhoudsopgave Toelichting Hoofdstuk 1

5 Inleiding

7

Aanleiding Doel bestemmingsplan Ligging en begrenzing plangebied Geldend planologisch kader Bevoegdheden Leeswijzer

7 8 8 11 12 12

Het plankader

15

Historie Beschrijving van het plangebied Ontwikkeling

15 16 19

Beleidskader

61

Rijksbeleid Provinciaal beleid Regionaal beleid Gemeentelijk beleid

61 69 70 74

Milieu- en omgevingsaspecten

95

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10 4.11 4.12 4.13

Milieueffectrapport (MER) Milieuzonering bedrijven Verkeer en vervoer Hoogbouweffectrapportage Luchtkwaliteit Geluidhinder Water Natuur en landschap Duurzaamheid Bodemkwaliteit Externe veiligheid Niet gesprongen explosieven Archeologie en cultuurhistorie

95 98 101 112 125 128 135 139 151 158 161 175 177

Hoofdstuk 5

Juridische planbeschrijving

187

Algemeen Artikelgewijze toelichting

187 188

Hoofdstuk 6

Economische uitvoerbaarheid

191

Hoofdstuk 7

Maatschappelijke uitvoerbaarheid

193

Overleg met betrokken overheden (art. 3.1.1. Bro)/ Maatschappelijk overleg Participatie Zienswijzen

193 193 193

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 Hoofdstuk 2 2.1 2.2 2.3 Hoofdstuk 3 3.1 3.2 3.3 3.4 Hoofdstuk 4

5.1 5.2

7.1 7.2 7.3

Gemeente Amsterdam

blz. 4

bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 5

Toelichting

Gemeente Amsterdam

blz. 6

bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 7

Hoofdstuk 1 1.1

Inleiding

Aanleiding

De afgelopen tien jaar is het Hamerkwartier geleidelijk aan veranderd van een traditioneel bedrijventerrein waar relatief weinig mensen werkten, naar een bedrijventerrein met verschillende soorten bedrijvigheid en een hoger aantal werknemers. Dit is een vruchtbare basis om het gebied verder uit te bouwen naar een stuk stad dat past bij de ontwikkeling die de Noordelijke IJ-oever als geheel doormaakt. Zeker nu de kans groot is dat een nieuwe oeververbinding het gebied direct met de Zuidelijke IJ-oever zal verbinden, zal het (werk)klimaat nog verder gaan veranderen. Het Hamerkwartier heeft de kans uit te groeien tot een levendig stedelijk woon- en werkgebied met een grote variatie aan functies en een aantrekkelijke openbare ruimte. In de Projectnota Hamerkwartier (vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders op 2 oktober 2018) wordt geschetst wat de ambities en uitgangspunten voor de transformatie zijn en binnen welke kaders die zou moeten plaatsvinden. In vervolg op de projectnota is een Investeringsnota opgesteld. Deze nota (2022) geeft een nadere programmatische en ruimtelijke uitwerking van de projectnota en geeft de financiële kaders voor de transformatie van het gebied. Hamerkwartier ligt in stadsdeel Noord, aan de noordoostelijke IJ-oever. De nieuwe wijk is vernoemd naar de Hamerstraat, die van noord tot zuid door het gebied loopt.

Het gebied is ongeveer 48 hectare groot, inclusief drie havenkommen. In het westen wordt het plangebied begrensd door de Motorwal, aan de noordwestzijde door de Meeuwenlaan en aan de oostzijde door de Vogelbuurt, het Volkstuinpark Buitenzorg en het industriële complex van Albemarle Netherlands BV. Het gebied ligt aan de zonnige kant van het IJ, op steenworp afstand van Centraal Station en de binnenstad van Amsterdam. Het Oostveer, het IJ-pleinveer, de IJ-tunnel en de metro verbinden het gebied met 'de andere kant van het IJ'. Metrostation Noorderpark is dichtbij. In het advies van de Commissie d'Hooghe (juni 2020) en de Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ wordt een vaste oeververbinding voorgesteld tussen de Johan van Hasseltweg en het Azartplein. Dit versterkt de bereikbaarheid nog verder. Via de Johan van Hasseltweg naar de Nieuwe Leeuwarderweg is de rijksweg A10 snel te bereiken. Naast de voorzieningen die in Hamerkwartier zelf komen, zijn allerlei bestaande voorzieningen goed te bereiken. De winkelcentra Mosveld en Buikslotermeerplein liggen om de hoek en bieden alle dagelijkse benodigdheden. De wijk ligt op loopafstand van het mooie groene Vliegenbos en op 10 minuten fietsen van het Waterland. Deze unieke ligging zorgt ervoor dat het gebied veel potentie heeft.

De herontwikkeling van de locatie van het voormalige bedrijf Exclusiva aan de Schaafstraat, is de eerste concrete transformatie ontwikkeling in het Hamerkwartier. De ontwikkeling is gericht op de bouw van een gemengd programma van wonen, werken en voorzieningen. Het nu geldende bestemmingsplan 'Hamerstraatgebied' uit 2013 laat de beoogde ontwikkeling niet toe. Het voorliggende bestemmingsplan ‘Exclusiva Hamerkwartier' maakt de nieuwe ontwikkeling juridischplanologisch mogelijk en geeft aan op welke gronden welke functies toegestaan zijn en hoe deze gronden bebouwd mogen worden.

Gemeente Amsterdam

blz. 8

1.1.1

Crisis- en herstelwet

De Crisis en herstelwet (Chw) beoogt een versnelling in de ontwikkeling en verwezenlijking van ruimtelijke projecten te bewerkstelligen ter bestrijding van de laatste economische crisis. De ontwikkeling van dit bestemmingsplan is aan te merken als een project als bedoeld in artikel 3.1 van bijlage 1 van de Chw. Dit brengt met zich mee dat bij een eventueel beroep alle beroepsgronden in het beroepschrift moeten worden opgenomen en deze na afloop van de beroepstermijn niet meer kunnen worden aangevuld. Verder verloopt de behandeling van het beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, versneld. Op 15 februari 2019 trad het Besluit tot wijziging en aanvulling van het Besluit uitvoering Crisis- en herstelwet (zeventiende tranche) in werking. Hiermee werd een artikel 6 p ingevoegd (mogelijkheid opleggen strengere EPC-norm voor woningen) en werden de Koers 2025 gebieden van de gemeente Amsterdam toegevoegd door een aanvulling op artikel 7c (bredere reikwijdte bestemminsplan; hierrmee kunnen aanvullende / vernieuwende regels worden gesteld in het bestemmingsplan. Het plangebied Hamerkwartier is als één van de Koers 2025 gebieden aangewezen in de 17e tranche van de Crisis- en herstelwet.

1.2

Doel bestemmingsplan

Het opstellen van dit postzegelbestemmingsplan dient als doel het juridisch-planologisch mogelijk maken van de eerste ruimtelijke ontwikkeling binnen het Hamerkwartier. De kaders en spelregels die in de projectnota en het (concept) Investeringsbesluit zijn opgenomen worden voor het eerst toegepast en concreet vertaald in de planregeling van het voorliggende bestemmingsplan.

1.3

Ligging en begrenzing plangebied

Voorliggend bestemmingsplan herziet de bestemming van de gronden van het voormalige 'Exclusiva-terrein', gelegen binnen de plangrenzen van het vigerende bestemmingsplan Hamerstraatgebied. Vroeger was aan de Schaafstraat 21 een groothandel in chemische producten gevestigd. Deze is inmiddels vertrokken en maakt nu plaats voor nieuwe ontwikkelingen op dit terrein, passend binnen de kaders van de Projectnota en het (concept-)Investeringsbesluit Hamerkwartier. Het plangebied van het vigerende bestemmingsplan Hamerstraatgebied, waarbinnen dit postzegelbestemmingsplan valt, ligt in stadsdeel Amsterdam Noord, aan de Noordelijke IJoever.

bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 9

Ligging Hamerstraatgebied in de stad

Plangebied vigerend bestemmingsplan Hamerstraatgebied

Gemeente Amsterdam

blz. 10

Het voormalige bedrijf "Exclusiva", gelegen in het hart van het Hamerkwartier

verbeelding bestemmingsplan Exclusiva Hamerkwartier Het plangebied van het bestemmingsplan 'Exclusiva Hamerkwartier' wordt globaal als volgt begrensd: noorden:

Beitelkade/ Schaafstraat;

bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 11

oosten: zuiden: westen:

Schaafstraat; Gedempt Hamerkanaal; Beitelkade.

De overige gronden van het Hamerkwartier vallen buiten het plangebied. Hiervoor zullen afzonderlijke plannen (afwijken middels omgevingsvergunning/ bestemmings- of omgevingsplan) worden opgesteld op het moment dat herontwikkeling op die plaatsen aan de orde is. Voor de exacte begrenzing van het plangebied wordt verwezen naar de digitale verbeelding.

1.4

Geldend planologisch kader

Op dit moment geldt voor het plangebied van onderhavige bestemmingsplanherziening het bestemmingsplan "Hamerstraatgebied". Dit bestemmingsplan is op 24 april 2013 door de voormalige deelraad van stadsdeel Noord vastgesteld en is vervolgens op 26 juni 2013 onherroepelijk geworden. De gronden van het nu voorliggende plangebied hebben in het bestemmingsplan 'Hamerstraatgebied' de bestemming Gemengd-1. Binnen deze bestemming zijn (in hoofdzaak) bedrijven toegelaten tot en met de categorie 3.1 (onder voorwaarden). Tevens gold op deze locatie een maatbestemming voor een groothandel in chemische producten (op het adres Schaafstraat 21). Ter plaatse geldt een maximale bouwhoogte van 30 meter en maximale een floorspaceindex van 3. Op de locatie is de aanduiding 'geluidzone industrie' opgenomen en een dubbelbestemming 'Waarde-archeologie'. Tenslotte kent het bestemmingsplan een wijzigingsbevoegdheid om onder voorwaarden woningen toe te laten op het perceel. Voor de planlocatie geldt ook het bestemmingsplan Hamerstraatgebied, 1e herziening dat voorziet in het verwijderen van onder andere de maatbestemming op het adres Schaafstraat 21, omdat deze bedrijfsfunctie ter plaatse reeds is beeïndigd. Deze partiele herziening is op 8 juli 2021 door de gemeenteraad vastgesteld.

Gemeente Amsterdam

blz. 12

Verbeelding geldend bestemmingsplan Hamerstraatgebied

1.5

Bevoegdheden

Het gebied Hamerkwartier is aangewezen als grootstedelijk project/gebied en is daarmee een stedelijk project/gebied. Dit houdt in dat de voorbereiding van het bestemmingsplan stedelijk plaatsvindt en niet door het stadsdeel (Noord). Bij de vaststelling van bestemmingsplannen betrekt het stedelijk bestuur het betrokken stadsdeel. Het Dagelijks Bestuur van stadsdeel Noord heeft op 9 juli 2021 een positief advies uitgebracht op het bestemmingsplan.

1.6

Leeswijzer

Het bestemmingsplan bestaat uit regels, een verbeelding en gaat vergezeld van een toelichting. Op de verbeelding zijn de bestemmingen in het plangebied weergegeven. Deze bestemmingen zijn gerelateerd aan de in de regels opgenomen juridische regeling. De verbeelding en de regels vormen samen de bestemmingsplanregeling zoals deze door de gemeenteraad wordt vastgesteld. De toelichting geeft de achtergronden (relevant beleid, resultaten van uitgevoerde onderzoeken) bij de bestemmingsplanregeling. De toelichting van dit bestemmingsplan bestaat uit 7 hoofdstukken. Hier wordt in het kort de inhoud van deze hoofdstukken beschreven. Na dit eerste inleidende hoofdstuk volgt in hoofdstuk 2 een beschrijving van het plankader. Er wordt onder andere ingegaan op de ontstaansgeschiedenis, een beschrijving van het plangebied en op de

bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 13

ruimtelijke en programmatische kaders voor de nieuwe ontwikkeling. In hoofdstuk 3 volgt een beschrijving van het relevante ruimtelijk beleid afkomstig van het Rijk, de provincie, de regio en de gemeente. In hoofdstuk 4 worden diverse milieu- en omgevingsaspecten beschreven. In hoofdstuk 5 wordt uitgelegd op welke wijze dit is vertaald in juridische zin. In hoofdstuk 6 wordt ingegaan op de economische uitvoerbaarheid en tot slot behandelt hoofdstuk 7 de maatschappelijke uitvoerbaarheid (het overleg ex artikel 3.1.1 Bro). Tot slot zijn de relevante rapporten als bijlage bij de toelichting gevoegd.

Gemeente Amsterdam

blz. 14

bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 15

Hoofdstuk 2

Het plankader

In dit hoofdstuk wordt het ruimtelijke en programmatische plankader voor het plangebied 'Exclusiva Hamerkwartier' omschreven: allereerst aan de hand van de historische ontwikkeling, vervolgens door middel van een beschrijving van de huidige situatie binnen het Hamerkwartier en tot slot met een beschrijving van de voorgenomen nieuwe ontwikkelingen.

2.1

Historie

Het Hamerkwartier (voorheen het Hamerstraatgebied) is onderdeel van de Nieuwendammerhampolder die halverwege de negentiende eeuw is ontgonnen. Vanaf 1903 is het ontwikkeld en bestemd voor industrie, gezien de gunstige ligging aan het IJ. De stedenbouwkundige structuur was vooral gericht op functionaliteit, met insteekhavens en kanalen om de scheepvaart te faciliteren. Naarmate deze vorm van industrie tot de jaren '70 van de twintigste eeuw afnam, werden ook de kanalen grotendeels gedempt. In het huidige stratenpatroon is deze oude kanalenstructuur nog wel herkenbaar. Aan het eind van de twintigste eeuw verloor het gebied langzaamaan kwaliteit en reuring, iets wat aan het begin van de eenentwinstigste eeuw werd gekenterd door de komst van creatief productieve bedrijvigheid. In onderstaande figuur is een vergelijkingsbeeld van het Hamerkwartier door de tijd weergegeven. Te zien is hoe de structuren langzaam over tijd zijn veranderd tot de huidige situatie.

Het Hamerkwartier ligt op buitendijks, gemaakt land. Eens was dit een zee-arm van de Zuiderzee. Aanvankelijk is hier voor landbouw een droogmakerij aangelegd. Later zijn op dit land de Vogelbuurt en het Vogeldorp aangelegd en is het deel dat nu Hamerkwartier vormt opgehoogd en vergraven als Watergebonden industrieterrein. Gericht op staal-, scheeps- en machinebouw. Met grootschalige kavels en bedrijven aan het IJ (o.a. Stork, Draka en tegenwoordig Amvest) en kleinschalige kavels met toeleverende bedrijven tussen het Hamerkanaal (nu gedempt Hamerkanaal) en de Meeuwenlaan. Daarnaast kavels en bedrijven met een middenschaal aan de zuid-west kant van het toen nog open Van Hasseltkanaal. Na het failliet van de scheepsbouw in Amsterdam vond eind jaren '80, begin jaren '90 een eerste transformatie plaats waarbij veel kanalen en insteekhavens gedempt zijn ten behoeve van een logistiek georienteerde economie. De bedrijfsbebouwing aan beide zijden van de Van Hasseltweg, met een wisselende ruimtelijke kwaliteit, stamt uit deze periode. Begin deze eeuw volgde een spontane tweede transformatie naar een kennisintensievere en creatieve economie, als opmaat naar de nu voorliggende derde transformatie naar intensivering en grootschalige toevoeging van wonen.

Gemeente Amsterdam

blz. 16

Hamerkwartier 1937 De ruimtelijke structuur van de huidige openbare ruimte van Hamerkwartier wordt bepaald door de kanaalprofielen en industriële functies die ooit het gebied via water bereikbaar moesten houden. Op deze manier kan de geschiedenis van het gebied nog steeds gelezen worden in de ruimtelijke structuur.

2.2

Beschrijving van het plangebied

In deze paragraaf wordt allereerst de huidige situatie van het Hamerkwartier beschreven en daarna de huidige situatie van het plangebied Exclusiva. 2.2.1

Beschrijving Hamerkwartier

Het Hamerkwartier, dat is gelegen in Amsterdam-Noord,direct aan het IJ, wordt aan de westzijde begrensd door het Motorkanaal, in het noorden door de Meeuwenlaan, in het oosten tuindorp Vogeldorp, en in het zuiden door het IJ. Het invloedgebied van de transformatie van het Hamerkwartier beslaat de omliggende buurten IJpleinbuurt, Vogelbuurt en het Vogeldorp. In onderstaande afbeelding wordt de ligging op wijkniveau weergegeven (bron: Investeringsbesluit Hamerkwartier 2022).

bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 17

Het Hamerkwartier is ongeveer 47 hectare groot, waarvan 8 hectare water. Momenteel heeft het een totaal programma van ongeveer 280.000m² bvo dat vooral bestaat uit bedrijven, kantoren, horeca, detailhandel en enkele woningen. Er is een duidelijke scheiding tussen de delen ten noorden en ten zuiden van het Gedempt Hamerkanaal. Het noordelijk deel van het plangebied bestaat momenteel vooral uit kleine en middelgrote kavels met verschillende typen bedrijvigheid. Het zuidelijk deel van het plangebied bestaat uit drie grote kavels: het voormalige Stork terrein, het Draka-terrein en het terrein van Amvest. De huidige stedenbouwkundige structuur van het Hamerkwartier wordt gekenmerkt door zichtlijnen van het stratenpatroon dat haaks op de Meeuwenlaan ligt. De brede straten waren vroeger de insteekhavens, wat de relatie met het IJ versterkt. Tevens is het kenmerkend dat het Hamerkwartier aaneengehecht wordt door de omliggende tuindorpen en arbeiderswijken. Ook zijn er enkele panden die tot het cultuurhistorisch en industrieel erfgoed worden gerekend. Overzichtsfoto Hamerkwartier 2.2.2

Beschrijving plangebied Exclusiva

Het plangebied van dit bestemmingsplan is gelegen in het 'hart' van het Hamerkwartier. Het gebied, met een bijna driehoekige vorm, wordt ingesloten door de Beitelkade, de Schaafstraat en het Gedempt Hamerkanaal. Het betreft de huidige adressen Schaafstraat 17,19, 21, 23, 25 en Beitelkade 4 en 18. Voorheen was op de Schaafstraat 21 het bedrijf Exclusiva (groothandel in schoonmaakmiddelen) gevestigd; dit bedrijf is inmiddels niet meer aanwezig. Het initiatief tot herontwikkeling van deze gronden ligt bij de erfpachter, buro Amsterdam/ 'Schaafstraat Gemeente Amsterdam

blz. 18

21 Amsterdam B.V'. In april 2019 is een haalbaarheidsstudie opgesteld voor de herontwikkeling van het Exclusivakavel, met als uitgangspunt de ambities zoals geformuleerd in de projectnota Hamerkwartier. Dit heeft geleid tot een afsprakenbrief met de gemeente (29 mei 2019), waarin onder meer een indicatief programma is overeengekomen. Initiatiefnemer (met behulp van projectontwikkelaar Lingotto) heeft inmiddels, op basis van de afsprakenbrief en de haalbaarheidsstudie, een voorlopig ontwerp uitgewerkt voor de transformatie van het perceel naar een gemengd woon- werkprogramma. Het voorlopig ontwerp van 17 maart 2020 (zie bijlagen) vormt de basis voor dit bestemmingsplan.

bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 19

Het voormalige bedrijf Exclusiva (groothandel in schoonmaakmiddelen)

2.3

Ontwikkeling

In deze paragraaf wordt achtereenvolgens ingegaan op de project- en Investeringsnota voor het Hamerkwartier, op de ruimtelijke en programmatische kaders die gelden vanuit het Hamerkwartier en vervolgens wordt ingezoomd op de ontwikkeling Exclusiva Hamerkwartier zelf. 2.3.1

Projectnota en Investeringsnota Hamerkwartier

Amsterdamse ruimtelijke projecten volgen het zogenaamde 'Plaberum'. Plaberum staat voor Plan- en Besluitvormingsproces Ruimtelijke Maatregelen. Elke fase wordt afgesloten met een bestuurlijk besluit dat richting geeft aan de volgende fase. Met de projectnota Hamerkwartier werd fase 2 (Haalbaarheid) afgerond. Met het vaststellen van de Investeringsnota (2022) is fase 3 (ontwerp) afgerond. Projectnota 2018 De projectnota bevat belangrijke ambities en kaders voor de transformatie van het Hamerstraatgebied. Bestuurlijk zijn drie prioriteiten gekoppeld aan de opgave voor het Hamerkwartier: Tempo en volume in de woningbouwproductie; Ongedeelde wijk; Kwaliteit. Het Hamerkwartier wordt een buurt voor iedereen. Voor jong en oud, Amsterdammers en nieuwkomers, voor verschillende inkomensklassen en verschillende gezinssituaties. Een belangrijk middel om hierin te sturen is de opbouw van het woonprogramma dat circa 6.700 woningen (circa 510.000 m2) beslaat. Naast wonen vormt werken ook een belangrijk onderdeel van het Hamerkwartier. Dit geldt niet alleen voor de huidige situatie, maar ook in de toekomst. In het Hamerkwartier zijn kansen om een deel van de aanwezige bedrijvigheid die past in het woonmilieu te integreren in de ontwikkeling van de nieuwe wijk.

Door de geleidelijke transformatie zonder gedwongen uitplaatsing van bedrijven blijft ongeveer 100.000m² bvo bestaand bedrijfsvastgoed gehandhaafd, verspreid over het gebied. Daarnaast wordt ongeveer 130.000m² bvo nieuw werkprogramma in kleine, middelgrote en grote units van zo'n 1.500m² bvo Gemeente Amsterdam

blz. 20

toegevoegd. Het gaat hierbij om hybride bedrijven (50% bedrijfsruimte op begane grond, 50% kantoorruimte), zoals moderne productiebedrijven, mode-industrie en architectenbureaus, waarbij productieprocessen steeds meer in kantoorruimtes plaatsvinden. Daarnaast is ook ruimte voor klassieke ambachten, zoals lokale voedselbewerking en technische ambachten die nu ook al in het Hamerkwartier gevestigd zijn. Conform de Kantorenstrategie Amsterdam uit 2017, wordt ingezet op een kantoorvolume van maximaal 50.000m² na 2020. Om het werkprogramma niet te laten wegdrukken door het lucratievere woonprogramma, is in de Projectnota besloten een harde ondergrens van 270.000 m² bvo werken en voorzieningen te hanteren in de eindsituatie. Dit kan publiekrechtelijk (bestemmings- of omgevingsplan) èn privaatrechtelijk (erfpacht, of anterieure overeenkomsten) worden geborgd. De ontwikkeling van het Hamerkwartier is tevens een kans om te werken aan de verbetering van het woon- en werkklimaat in de omliggende buurten IJplein, Vogelbuurt en Vogeldorp. Daarom richt het projectbesluit zich ook op deze buurten, die samen het zogenaamde invloedsgebied vormen. Plangebied en invloedsgebied worden in de Projectnota als een geheel beschouwd, zodat iedereen kan meeprofiteren van de ontwikkelingen.

Investeringsnota Hamerkwartier 2022 Als uitwerking van de projectnota is er een Investeringsnota opgesteld, met daarin het nader uitgewerkte ruimtelijk ontwikkelkader voor initiatieven binnen het Hamerkwartier. De inspraak op de concept-investeringsnota is gelijk opgegaan met dit bestemmingsplan (en het milieueffectrapport Hamerkwartier). In juni 2020 konden belangstellenden reeds informeel reageren op de plannen voor het Hamerkwartier door middel van een participatieronde. De Investeringsnota bestaat uit twee delen. In deel A van de Investeringsnota wordt uiteengezet wat de beoogde uitkomst van het transformatieproces van het Hamerkwartier zal zijn. Ook is onderbouwd wat de motieven en argumenten zijn om deze transformatie mogelijk te maken en als gemeente actief in gang te zetten. In deel B van de Investeringsnota wordt de ontwikkelruimte gepreciseerd voor zowel de ruimtelijke als de programmatische mogelijkheden. Op die punten waar de ontwikkelruimte meetbaar is en in cijfers uit te drukken is dit een kwantitatief kader. Denk aan bouwhoogtes en maatvoering van bouwvelden en straatprofielen. Maar ook aan de hoeveelheid en de samenstelling van het mogelijke programma en functies, zowel in de bouwvelden en gebouwen als in de openbare ruimte.

In de hiernavolgende paragraaf 'ruimtelijk ontwikkelkader Hamerkwartier' zal nader worden ingegaan op de belangrijkste onderdelen van deel B van de Investeringsnota en de betekenis voor het onderhavige bestemmingsplan. De Investeringsnota is integraal als bijlage 2 en 3 bij de toelichting gevoegd. 2.3.2

Ruimtelijk ontwikkelkader Hamerkwartier

In samenspraak met marktpartijen en bewoners uit de omliggende wijken is het plan uit de projectnota verder uitgewerkt. Ook zijn verschillende aanvullende inventarisaties en onderzoeken uitgevoerd en is er met verschillende experts en adviseurs gesproken. Uiteraard zijn ook de deskundigen uit het gebied geconsulteerd, zoals vastgoedeigenaren, ondernemers en ontwikkelaars. Voor zowel de kwantitatieve als kwalitatieve kaders geldt dat ze in de eerste plaats mogelijkheden bieden, stimuleren en inspireren en beogen ontwikkelingen in gang te zetten. Primaire doelgroep en aangesproken lezers zijn dan ook met name ontwikkelaars en hun architecten en adviseurs. Daarnaast vormen de ruimtelijke en functionele kaders ook het beoordelings- en toetsingskader voor de bouwvoorstellen die deze partijen ontwikkelen. Met deel B van de Investeringsnota is dit kaderstellende product beschikbaar en is duidelijk welke ruimte er in te vullen is door ontwikkelaars.

bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 21

2.3.2.1 Ruimtelijke uitgangspunten Hamerkwartier 2.3.2.1.1

Stedenbouwkundig plan

Het stedenbouwkundig plan voor het Hamerkwartier is geen stedenbouwkundig plan zoals we in de Amsterdamse traditie gewend zijn: het is een kwantitatief ruimtelijk en programmatisch ontwikkelkader waarbinnen partijen worden uitgenodigd kavels en gebouwen te transformeren en intensiveren. Niet los te zien van, of toe te passen, zonder het kwalitatieve kader zoals aangeboden in het Beeldkwaliteitsplan (zie Investeringsnota). Stad rond het IJ Met de zo goed als voltooide transformatie van de zuidelijke IJ-oever (tenminste aan het oostelijke IJ), de ingezette ontwikkeling van de Sluisbuurt op het Zeeburgereiland én de lopende transformatie van de noordelijke IJ-oever ontstaat een nieuwe oriëntatie van Amsterdam op het IJ. Van stad aan de Amstel, via stad aan de scheggen, bouwen we aan de stad rond het IJ. Stedelijk e vraag en gefaseerde transformatie Het Hamerkwartier is geen tabula rasa, geen verweesd haventerrein. De nieuwe economie van stadsverzorgende bedrijven en creatieve maakindustrie in het kleinschaliger noordelijk deel functioneert uitstekend in de setting van historisch vastgoed, waar ook een aantal woningen onder vallen. Ook de grootschaligere industriële complexen aan het IJ kennen een succesvolle tijdelijke exploitatie.

De behoefte en noodzaak tot transformatie en intensivering wordt dan ook veroorzaakt door de stedelijke vraag naar woningen, bedrijfsvastgoed en voorzieningen. Het Hamerkwartier telt ca. 80 grondeigenaren en erfpachters. Gemeente Amsterdam is daar één van en heeft slechts één uit te geven kavel in bezit. De transformatie vindt pas plaats als hij voor deze eigenaren voldoende rendeert. Soms zijn de gebouweigenaren ook de gebruikers van vastgoed, vaker zijn de bedrijven huurder. Bedrijven die veelal ook tijdens en na de transformatie willen blijven in het Hamerkwartier. De gemeente zou ook graag willen dat veel bedrijven blijven en zal hierin waar mogelijk faciliteren. Zie hier de condities die de transformatie tot een delicate balans maken tussen verleiden en kaderstellen, bij het uitgangspunt dat de gemeente Amsterdam de verantwoordelijkheid heeft voor een goede ruimtelijke ordening. Het stedenbouwkundig plan is ruimte biedend en verleidend waar mogelijk, kader stellend en directief waar nodig. Op hoofdlijnen luidt het stedenbouwkundig plan als volgt: Bestaande identiteit en structuren behouden Uitgangspunt is de bestaande ruimtelijke structuur in het gebied. Daar bouwen we op voort, met de lijnen haaks op het IJ. Veelal blijven de bestaande kadastrale kavels de grondslag voor de herontwikkeling. Ongeveer een derde van het bestaande vastgoed blijft behouden.

Het Gedempt Van Hasseltkanaal en het Gedempt Hamerkanaal vormen de hoofdontsluiting voor gemotoriseerd verkeer. Voor fietsers en wandelaars is een fijnmaziger netwerk beschikbaar naar het IJ en langs het IJ. De in het Hamerkwartier te handhaven bebouwing zijn weergegeven in onderstaand kaartbeeld. Er is zowel sprake van te handhaven waardevolle gebouwen (ca. 100.000m2) danwel gebouwconstructies als het conserveren van waardevolle bestemmingen (adequate gebouwen, ca. 87.000m2). Deze twee verschillende vormen van behoud komen ook gecombineerd voor. Voor het behouden van cultuurhistorisch waardevolle gebouwen en gebouwconstructies geldt dat de concrete invulling hiervan

Gemeente Amsterdam

blz. 22

nog in een volgende fase nader zal worden uitgewerkt in samenspraak met de dienst Monumenten en Archeologie.

Overzicht te handhaven opstallen/elementen (bron: Investeringsnota)

Hoofdopzet stedenbouwkundige structuur Grootschalige interventies Grote interventies en herverkavelingen zijn beperkt en doelbewust gekozen waar noodzakelijk. De bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 23

private oevers aan het IJ worden openbaar in de vorm van een 50 meter breed oeverpark over de hele lengte van het Hamerkwartier. In grote ontwikkelvelden worden straten toegevoegd om bereikbaarheid van woningen, bedrijven en voorzieningen te garanderen. De Investeringsnota geeft aan dat de Van Hasseltweg in de eindsituatie vergroend kan worden en getransformeerd tot een belangrijke schakel in het stedelijk fiets- en openbaar vervoernetwerk. Om dat mogelijk te maken, wordt de strook bedrijfsbebouwing aan de noordoostkant van de weg mogelijk verworven en gesloopt. De gemeente zal waar mogelijk faciliteren in het vinden van vervangende bedrijfsruimte binnen of buiten het Hamerkwartier, maar kan hier geen garanties over afgeven. Het Hamerblok Voortbouwend op de bestaande structuur en als meest passende oplossing is gekozen voor een grid met langgerekte ontwikkelvelden haaks op het IJ, met een gemiddelde maat van 50 x 150 meter. De blokken zijn samengesteld uit bestaande gebouwen en nieuw toe te voegen bedrijfsloodsen, ranke woontorens en samengestelde bouwblokken. De basis-bouwhoogte is 17 meter (ten noorden van het gedempt Hamerkanaal), respectievelijk 21 meter (ten zuiden van het gedempt Hamerkanaal), afgewisseld door loodsen van 9 meter hoog, met vrije hoogte van 8 meter, en ranke torens tot 45 respectievelijk 60 meter (met ruimte voor extra hoogte onder voorwaarden).

We noemen deze typologie het Hamerblok. Per ontwikkelveld zijn meestal twee hoogteaccenten mogelijk, altijd samen te realiseren met een bedrijfsloods met toegankelijke collectieve daktuin. Er worden geen gesloten bouwblokken gerealiseerd met omsloten binnentuinen. Met uitzondering van een informele doorsteek per blok en functionele hoven en terugliggende rooilijnen wordt de hele footprint bebouwd met een 9 meter hoge plint. Deze plint bestaat uit 1 of 2 verdiepingen. Autoparkeren gebeurt ondergronds. Kubieke meters bovengronds worden ingezet voor functies die een bijdrage aan het Hamerkwartier leveren: wonen, werken en voorzieningen. Op de daken van loodsen worden groene daktuinen aangelegd, toegankelijk voor bewoners van ernaast gelegen woongebouwen. Dit groen is zichtbaar vanuit het publieke domein en de bescheiden hoogte van 9 meter zorgt voor dagen zonlicht in de straten en een variatie in gevelwanden. Blokpaspoorten en beeldkwaliteitsplan (beiden zie deel B van de Investeringsnota) geven hierover uitsluitsel. Deze typologie is in opdracht van Project Hamerkwartier door vier achitectenbureaus getest op wenselijkheid en haalbaarheid. Deze studies bevestigen de kwaliteit en mogelijkheden van deze typologie, en leveren aanbevelingen op. Deze zijn vertaald in het ontwikkelkader. Al eerder genoemd – er is een verschil tussen de noord- en zuidkavels.

De noordelijke kavels kennen meerdere eigenaren en erfpachters, vragen om onderlinge afstemming over ruimtelijke en programmatische invulling binnen het betreffende bouwveld, en kennen een strakkere ruimtelijke regie vanuit gemeente. Op de zuidelijke kavels, die groter zijn en per eigenaar meerdere ontwikkelvelden beslaan, is meer ruimte voor flexibiliteit en uitwerking van het stedenbouwkundig plan, binnen gemeentelijke kaders en uitgangspunten.

Gemeente Amsterdam

blz. 24

Elementen Hamerblok De als bijlage bij het Investeringsbesluit opgenomen Hoogbouw Effect Rapportage (HER) beschrijft de visie, de mogelijkheden en de effecten ten aanzien van bouwhoogtes en hoogbouw. Kern is de regulering van de basishoogte van 15 resp. 20 meter, aantal en hoogte van hoogbouwaccenten en de getrapte opbouw vanaf de tuindorpen en vanaf het IJ. Spelregels borgen meer lokale kwaliteiten en hebben onder andere betrekking op set-backs vanaf voorgevelrooilijnen voor hoogbouw, de gemaximeerde footprint voor hoogbouw, de gerichtheid en minimale onderlinge afstanden. Op de Hamerkop, de landtong tussen GVB pontveer haven en Van Hasseltkanaal zijn drie hoogbouwaccenten van 80, 100 en 120 meter mogelijk, binnen een nader vast te stellen compositie.

bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 25

Gemeente Amsterdam

blz. 26

Maximale bouwhoogten aan de straten en spelregels hoogbouw Hoogbouwaccenten worden niet direct aan het IJ gesitueerd, maar liggen in de tweede lijn. Dit zorgt, samen met de setbacks, voor een getrapte opbouw van het bouwblok. Torens ten westen van de Schaafstraat staan haaks op het IJ. Aan de oostkant van de Schaafstraat zijn zij georiënteerd naar de Johan van Hasseltweg. Deze regel heeft als doel de doorzichten vrij te houden en een luchtig silhouet te garanderen. Tussen buurten en IJ en vice versa, maar ook diagonaal. Ook wordt met de afstandsregel voldoende vrij uitzicht geborgd voor woningen in de torens. Ten slotte wordt hiermee voorkomen dat hoge torens in lijnopstelling komen te staan. Setbacks garanderen voldoende dag- en zonlicht in straten en zorgen voor een stedelijke beleving waarin de plint domineert. Bij planuitwerking is afwijking van de afstandsregel mogelijk, indien aantoonbaar in voldoende mate voldaan wordt aan de te borgen kwaliteiten, dit ter beoordeling van het supervisieteam. Naast dichtslibben van doorzichten en uitzicht en voorkomen van lijnopstelling van hoge torens streeft het supervisieteam ook naar variatie in bouwhoogte rond de 60 meter. Per ontwikkeling wordt hiertoe een passende stimulus ingezet.

bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 27

Impressie grootschalige ontwikkeling aan het IJ Bovenstaande kaders zijn in deel B van de Investeringsnota Hamerkwartier verder uitgewerkt in sturende principes, bouwveldprincipes en gebouwprincipes.

Impressie Hamerkwartier met hoogbouwaccenten (bron: Investeringsnota) Specials Zowel de kavels als de bebouwing aan het IJ zijn grootschaliger dan de landinwaarts gelegen kavels en gebouwen. Een fenomeen dat zich op meer plekken aan de noordelijke IJ-oever laat zien, zowel in industriële loodsen als nieuwbouw. Naast hoogbouw leveren deze grootschaliger gebouwen een robuuste en herkenbare kadering van het open IJ. In het Hamerkwartier blijven o.a. de Kromhouthal en de voormalige STORK-loods op de Hamerkop staan als relicten uit het industrieel verleden. Mogelijk worden ze passend uitgebreid met nieuwbouw. Zo dragen ze bij aan een gevarieerd en herkenbaar silhouet aan het IJ. Ook op de kavels van DRAKA en Amvest is ruimte voor een in schaal robuust gebouw.

Gemeente Amsterdam

blz. 28

2.3.2.1.2

Openbare ruimte

Het Handboek Openbare Ruimte bevat uitgangspunten voor het ontwerp en de inrichting van de openbare ruimte van het Hamerkwartier. Het beschrijft de gewenste kwaliteit van de ruimtes en welke functionaliteiten daarbij horen. Locaties van de straten, pockets en inrichtingselementen zijn indicatief en worden later in het proces bepaald. De geschiedenis van Hamerkwartier is geworteld in het verleden als industrieel gebied op de grens tussen het IJ en de Vogelbuurt. De ruimtelijke structuur van de huidige openbare ruimte van Hamerkwartier wordt bepaald door de kanaalprofielen en industriële functies die ooit het gebied via water bereikbaar moesten houden. Op deze manier kan de geschiedenis van het gebied nog steeds gelezen worden in de ruimtelijke structuur. Ambitie openbare ruimte De Investeringsnota geeft ook kaders voor de openbare ruimte. Het Hamerkwartier kent de volgende ambities voor de openbare ruimte: Gezond: divers groen dichtbij, focus op fietser en voetganger, voorzieningen in de buurt, aanleiding geven tot bewegen (sport en spelen). Klimaatadaptief: rainproof, veel bomen voor schaduw, inheemse beplanting en ecologie. Circulair: hergebruik bestaande materialen, bestaande objecten integreren in het ontwerp Verbonden: veilige looproutes naar omliggende buurten; sport en speelprogramma wordt complementair aan het aanbod in de omgeving.

Flexibel: dubbelgebruik van de ruimtes door bewoners en bedrijven; minimaliseren vaste objecten in de straten; minimale hoogteverschillen tussen rijweg en trottoir. Divers: zichtbare geschiedenis, gevarieerd aanbod van voorzieningen, diverse openbare ruimtes; ruimte voor eigen invulling.

bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 29

Ruimtelijke structuur

Gemeente Amsterdam

blz. 30

concept inrichting Openbare ruimte Hamerk wartier (bron: Investeringsnota) Fasering en tijdelijke inrichting De openbare ruimte wordt in fases aangepakt. In de tussentijd wordt een tijdelijke openbare ruimte ingericht die leefbaar, veilig en bereikbaar is. Er wordt een BLVC (Bereikbaarheid, Leefbaarheid, Veiligheid en Communicatie) kader opgesteld. Kabels en leidingen worden vervangen in het Gedempt Hamerkanaal en in de Schaafstraat – dit wordt ook wel de backbone genoemd. De rotonde bij de Meeuwenlaan en Johan van Hasseltweg wordt omgevormd tot kruispunt. Woon- en werkstraten Werk- en woonstraten moeten autoluw worden ingericht. Verblijfskwaliteit en veiligheid staat centraal. Deze straten worden toegankelijk voor verkeer tot 7.5 ton en niet langer dan 10 meter. Door de lage verkeersintensiteit van de woonwerkstraten, het alleen faciliteren van laden en lossen (geen auto parkeren), ontstaat na werktijden ruimte voor bewoners om de straat te gebruiken. De laad en losstrook kan samen met het trottoir als brede stoep gebruikt worden. Lage banden helpen om de hele breedte van de straat als een geheel te benutten. Tussenruimte Op de kavels wordt een extra verlengstuk van de bedrijfsvloer mogelijk gemaakt, een zogenoemde tussenruimte. Bedrijven kunnen tijdelijk in deze ruimte hun goederen stallen, werk uitvoeren, etc.

Deze tussenruimte zal functioneren als een voortuin van bedrijven. De tussenruimte is te allen tijde openbaar toegankelijk. Mobiliteit- autoluwe wijk

bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 31

Vanuit mobiliteit geldt voor Hamerkwartier het uitgangspunt voor een autoluwe wijk conform het Mobiliteitsplan Hamerkwartier en het Addendum (2021) (zie bijlage 8 en 10). Hierbij gelden de volgende voorwaarden. Voetgangers, fietsers en OV staan in Hamerkwartier centraal. Autoverkeer wordt zo veel mogelijk opgevangen in parkeergarages aan de randen van het gebied. Wie bij zijn voordeur moet zijn met de auto, kan er bij (AOV, mindervalide bewoners, etc.). Er komen bredere stoepen, met ruimte om te verblijven en elkaar te ontmoeten. Fijnmazige loopnetwerk en een hoge verblijfskwaliteit nodigt uit tot bewegen. Logische en directe routes naar dagelijkse voorzieningen, brede stoepen en goede oversteekplaatsen, ook van en naar omliggende buurten. Meer ruimte voor laden en lossen, parkeren van fietsen, scooters, kleine elektrische voertuigen. Deelmobiliteit volop beschikbaar, als alternatief voor (auto) bezit. Bedrijvenlogistiek Voor laden en lossen wordt een extra brede bezoekers parkeerstrook (gemaakt op de maat van een 7,5 ton vrachtwagen). Gedempt Hamerkanaal is toegankelijk voor al het verkeer, woon-/werkstraten faciliteren vrachtwagens tot 7.5 ton en maximaal 10m lang. Oeverpark en plinten van Meeuwenlaan kunnen tijdens venstertijden bevoorraad worden. Verhuizers, nood-en hulpdiensten kunnen elk gebied bereiken.

Verkeersstr uctuur Hamerkwartier (bron: Investeringsnota) Bezoekersparkeren Een parkeerhub (boven of ondergronds) aan de rand van het gebied zal het grootste deel van het bezoekersparkeren opvangen. De parkeervoorzieningen moeten altijd openbaar zijn. In openbare ruimte komen plekken voor laden en lossen. Hierbij geldt: Gedempt Hamerkanaal is voorzien van laden en lossen plekken, kort parkeren buiten werktijden is

Gemeente Amsterdam

blz. 32

hier toegestaan. Laad en losplekken in de woon-/werkstraten zijn na werktijden voor het verblijven van bewoners, parkeren is hier niet mogelijk. Mindervalide parkeerplaatsen zijn mogelijk in alle auto toegankelijke delen. Deelauto's in de parkeerhubs. Fietspark eren Voor het Hamerkwartier gelden fiets- en scooterparkeernormen zoals omschreven in de 'Nota Parkeernormen Fiets en Scooter'. Benodigde parkeerplaatsen voor wonen en niet-wonen worden gerealiseerd op eigen kavel. Bezoekersparkeren voor woningen worden gerealiseerd in de openbare ruimte en bedraagd minimaal 0,5 fietsparkeerplaats per woning en 0,13 parkeerplaats voor scooters. Bezoekers kunnen parkeren in daarvoor aangewezen vakken. Maaiveldhoogtes en rainproof Gemiddelde maaiveldhoogte is 1.00+ NAP. Kans voor ophogen is minimaal door aanwezigheid van bestaande gebouwen die behouden blijven. Openbare ruimte moet minimaal 60 millimeter neerslag per uur kunnen afvoeren. Actief infiltreren in Hamerkwartier is niet mogelijk. In Meeuwenlaan komt een wadi om overtollig water van noordelijke straten naar het Motorkanaal te sturen. Waterafvoer naar Gedempt Hamerkanaal zo veel mogelijk beperken.

Overzicht maaiveldhoogtes (bron: Investeringsnota) bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 33

Materialen Hamerkwartier is een industrieel gebied, waar diverse relicten en materialen vertellen over hetverleden. Het gebied is ruw, rauw en functioneel. Het is van belang voor het behoud van dit industriële karakter om historische materialen een plek te geven in de openbare ruimte. Deze materialen zijn betonplaten en gebakken klinkers. Stelconplaten worden hergebruikt voor laden en lossen en parkeerplekken. Hergebruikte gebakken klinkers worden toegepast in het trottoir. Om zo veel mogelijk hergebruikt materiaal toe te passen is een onderzoek nodig om te bepalen welk formaat gebakken klinkers het meest beschikbaar is en past in het gebied. Er wordt nu uitgegaan van linge- of dikformaat. De openbare ruimte wordt een verlengstuk van de bedrijfsvloer, er komen laad-en-losplekken om logistiek te faciliteren. In de woon-/werkstraten worden lage trottoirbanden toegepast voor comfortabel in- en uitrijden van vrachtverkeer. Ter bescherming van de bomen wordt voorgesteld om een vierkante (beton) boomkrans te onderzoeken en deze zo te ontwerpen dat regenwater wordt doorgelaten.Voor bijzondere plekken is de materialisering nader te bepalen. Ondergronds, kabels en leidingen Straatprofielen In de Investeringsnota is een aantal uitgangspunten benoemd voor de ondergrond; Gedempt Hamerkanaal als het hoofdtracé voor kabels en leidingen.

Regeneratieleiding in Gedempt Hamerkanaal, WKO leidingen op de kavels. Trafo’s worden inpandig opgelost. In de 15m straten is voldoende ruimte voor een rij bomen. Afvalinzameling Het doel is om zo veel mogelijk van het huishoudelijk afval en bedrijfsafval gescheiden in te zamelen. Gescheiden fracties maken hergebruik mogelijk. De hoge toekomstige dichtheden in het Hamerkwartier bieden echter beperkt ruimte voor gescheiden afvalcontainers in de openbare ruimte. Er is gekozen om bewonersafval in ondergrondse afvalcontainers in de openbare ruimte in te zamelen. Afval van niet-woonfuncties wordt niet in de openbare ruimte, en uit het zicht, opgelost.

Gemeente Amsterdam

blz. 34

Prognose ligging afvalinzamelingslocaties Straatprofielen In het Investeringsbesluit is een aantal straatprofielen opgenomen. Onderstaand zijn de voor de ontwikkeling van het plangebied Exclusiva meest relevante profiele opgenomen; Johan van Hasseltweg, Gedempt Hamerkanaal, Schaafstraat en Beitelkade.

Profiel Johan van Hasseltweg

bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 35

Profiel Gedempt Hamerkanaal

Gemeente Amsterdam

blz. 36

Profiel Schaafstraat en Beitelkade Fasering De openbare ruimte wordt in fases aangepakt. Als eerste wordt de rotonde Meeuwenlaan/Johan van Hasseltweg omgevormd naar een kruispunt. Kabels en leidingen worden vervangen in het Gedempt Hamerkanaal en de Schaafstraat – de backbone. In de tussentijd komt er een tijdelijke openbare ruimte die leefbaar, veilig en bereikbaar is. Er wordt een BLVC-kader (Bereikbaarheid, Leefbaarheid, Veiligheid en Communicatie) opgesteld.

bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 37

Fasering openbare ruimte (bron: Investeringsnota) Regie op de openbare ruimte, door BLVC-kader en Impactanalyse BLVC-kader, faseringsdraaiboek en impactanalyse Om regie te voeren op de openbare ruimte en alle uitvoeringswerkzaamheden in het Hamerkwartier op elkaar af te stemmen, maken we gebruik van een aantal producten. Allereerst het BLVC-kader. Hierin zijn de generieke uitvoeringseisen opgenomen die de gemeente stelt aan werkzaamheden in (en/of met invloed op) de openbare ruimte. Daarnaast hanteren we het faseringsdraaiboek voor het gehele gebied en de impactanalyse. Tot slot de impactanalyse. Bouwen in een gebied in transitie vereist continu analyseren, faciliteren, faseren, coördineren en handhaven van afspraken. Hoe zijn de verschillende verkeersstromen in het gebied geborgd en welke projecten zijn wanneer in uitvoering? Hoeveel (bouw)ruimte kan er eigenlijk per project onttrokken worden aan de openbare ruimte? Dit wordt in de impactanalyse door de BLVC-adviseur (samen met het technisch team Hamerkwartier) proactief verkend. Zo vinden we potentiële knelpunten tussen geplande werkzaamheden en de activiteiten van de huidige gebruikers en kunnen we die zo mogelijk preventief aanpakken. Naast organisatorische en communicatieve maatregelen, kunnen dat tijdelijke maatregelen in de openbare ruimte of aan de infrastructuur zijn.

Indien de impactanalyse hiertoe aanleiding geeft, worden ook eventuele ‘nadere uitvoeringseisen’ vastgesteld. Proces

Gemeente Amsterdam

blz. 38

In het Milieueffectrapport Hamerkwartier wordt in hoofdstuk 8.3, 'Hinder tijdens realisatie' nader ingegaan op het voorkomen/beperken van hinder tijdens de realisatiefase en worden spelregels gegeven die opgenomen kunnen worden in het BLVC-kader. Het gaat daarbij om de volgende aspecten:

Elk project krijgt altijd het vastgestelde BLVC-kader Hamerkwartier mee (generieke uitvoeringseisen), plus eventuele aanvullende projectspecifieke eisen (voortkomend uit de impactanalyse). Op basis hiervan stelt de ontwikkelaar (of doorgecontracteerde bouwaannemer) of de maaiveld/infra-aannemer van een project een BLVC-uitvoeringsplan op. Advies Oeververbinding De Commissie Oeververbindingen onder leiding van D’Hooghe stelt twee bruggen voor, een aan de westkant en een aan de oostkant van de stad, om de binnenring van Amsterdam te voltooien. Deze bruggen zijn bestemd voor voetgangs, fietsers en wordt gebruikt door een tram/bus om het Amsterdam Noord beter te verbinden met de stad. De verbinding aan de Oostkant wordt voorgesteld vanuit Azartplein naar de huidige pontaanlanding bij het Hamerkwartier. Dit heeft vergaande consequenties voor de ontwikkellocaties gelegen bij deze aanlanding. In de Investeringsnota Hamerkwartier wordt de balans gezocht tussen reserveringen, die zorgen dat de oeververbinding mogelijk gemaakt kan worden, en een doorkijk naar mogelijke inpassingen. De inpassing van de Oostbrug is verder uitgewerkt in de Actualisatie Nota van Uitgangspunten Sprong over het IJ.

bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 39

Globale ligging oeververbinding 2.3.2.1.3

Beeldkwaliteit

Sturen en verleiden, regie op ruimtelijke kwaliteit Bij de transformatie van het Hamerkwartier wordt gestreefd naar een hoge ruimtelijke kwaliteit. Met het beeldkwaliteitsplan (zie deel B Investeringsnota Hamerkwartier) wordt aangegeven met welke sturende principes de gemeente deze hoge kwaliteit wil bereiken. Daarbij is het beeldkwaliteitsplan, samen met een proactieve bouwplanbegeleiding door het supervisieteam, met name een stimulerend kader voor ontwikkelaars en architecten. Daarnaast biedt het een helder toetsingskader. Omdat de transformatie van het Hamerkwartier een langjarig proces zal zijn dat wel twee decennia zal beslaan zorgt het beeldkwaliteitsplan met bijbehorend protocol ook voor continuïteit in het kwaliteitsniveau van bouwplannen. De sturende principes zijn te vinden in het tweede deel van het beeldkwaliteitsplan. Ze zijn gebaseerd en worden gemotiveerd door de kernwaarden en ambities, maar ook de context en condities die voor het Hamerkwartier gelden. Die zijn te vinden in het eerste deel van het beeldkwaliteitsplan en in het Gemeente Amsterdam

blz. 40

hoofdstuk stedenbouwkundig plan. De sturende principes staan dus in dienst van het bereiken van de kernwaarden en ambities en zijn daarmee middelen en geen doelen op zich. Sturende principes Sturende principes zijn de instrumenten om kwaliteit te bereiken. Het gaat om concrete handvaten voor de ontwerper en voertuigen in het gesprek tussen architect en supervisieteam. Deze sturende principes kennen vier schaalniveaus: Het Hamerkwartier; Het bouwveld; Het gebouw; Het gebouwelement/functionaliteit. De stedenbouwkundige principes, die gelden voor het hele Hamerkwartier, staan uitgebeid beschreven in de Investeringsnota. De bouwveldprincipes, gebouwprincipes en principes voor wat betreft gebouwelementen en functionaliteiten zijn terug te vinden in deel B van de Investeringsnota. CRK en supervisie De finale toets van bouwplannen op beeldkwaliteit is de verantwoordelijkheid en bevoegdheid van de onafhankelijke Commissie Ruimtelijke Kwaliteit (CRK). Zij doet dit op basis van de voor het Hamerkwartier relevante gebiedstyperingen in de welstandsnota De schoonheid van Amsterdam. Daarmee is een logische continuïteit en verwachtingenopbouw in de kwalitatieve bouwplanbegeleiding gewaarborgd.

Supervisor en supervisieteam begeleiden bouwplannen pro-actief op basis van het Beeldkwaliteitsplan met als doel een meest passend plan binnen de opdracht van de opdrachtgever en de context van het Hamerkwartier. De supervisor adviseert de CRK middels een onderbouwd advies. De CRK behoudt echter haar onafhankelijke verantwoordelijkheid en bevoegdheid een finaal advies op een bouwplan te formuleren. 2.3.2.1.4

Blokpaspoort

Hoofdstuk 5 van deel B Investeringsbesluit Hamerkwartier bestaat uit een precisering van de ontwikkelruimte, voor zowel de ruimtelijke als programmatische mogelijkheden. Dit hoofdstuk 5 'Blokpaspoorten', wijst het plangebied Exclusiva aan als 'bouwveld H', zie onderstaande overzichtskaart van de blokpaspoorten:

bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 41

Overzicht blokpaspoorten bouwvelden Hamerkwartier (bron: Investeringsnota Hamerkwartier) Voor het Exclusivakavel, op bouwveld H is het onderstaande blokpaspoort opgesteld (zie blokkaart met legenda en blokinformatie). Dit blokpaspoort vormt het kader voor de ontwikkelingen op deze kavel en is verwerkt in het onderhavige bestemmingsplan.

Gemeente Amsterdam

blz. 42

bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 43

Blokpaspoort locatie Exclusiva (bron: Investeringsnota)

Bouwveld Exclusiva opbouw blokvolume en voorbeelduitwerking (bron Investeringsnota)

Gemeente Amsterdam

blz. 44

2.3.2.2 Programmatische uitgangspunten Hamerkwartier Programmadifferentiatie in een hoogstedelijke setting karakteriseert Hamerkwartier. 2/3 van het totaalprogramma zal wonen zijn, 1/3 voorzieningen en werken. Onderstaande tabel geeft een nadere duiding van de onderverdeling binnen deze twee categorieën. Voor wonen geldt, naast een differentiatie naar financieringscategorie, een kaderstelling naar woninggroottes. Van gedetailleerd voor Sociaal tot globaal voor Vrije sector, met Middelduur daartussenin. Voor maatschappelijke voorzieningen is een borging door een precieze aanwijzing van functies, locaties en grootte opgenomen. Voor commerciële voorzieningen zijn, gezoneerd, metrages gemotiveerd en gemaximeerd. Voor werkfuncties gelden maxima (kantoren) en minima (bedrijven).

Totaalprogr amma Hamerkwartier (bron: Investeringsnota)

bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 45

Overzicht samenstelling woningbouwprogramma, met uitzondering voor plangebied Exclusiva en ontwikkeling Draka (bron: Investeringsnota) Werkprogramma Hamerkwartier richt zich op de productieve en creatieve bedrijvigheid. Dit is onder te verdelen in drie typen: reguliere bedrijfsvloeren, kantoren en de hybride bedrijfsvormen waar productieve bedrijvigheid gemengd is met kantoorruimte. Naast nieuw in te passen bedrijvigheid blijft ook ca. 80.000 m2 werkprogramma behouden in het gebied. 50% van het bouwveldoppervlak wordt gevuld met bedrijvigheid, de overige meters worden op de verdieping opgelost. Hierdoor ontstaat een wisselende verschijningsvorm in de straat met een combinatie van wonen en werken. In de concept Investeringsnota is een opsomming opgenomen van de fysieke randvoorwaarden en gebruiksspecificaties voor de verschillende bedrijfstypes. Deze randvoorwaarden zijn onderdeel van de studie Hamerkwartier Werkt! (zie bijlagen Investeringsnota). Resumerend gelden de volgende uitgangspunten voor een gemengde wijk:

Uitgangspunten gemengd Hamerk wartier (bron: Investeringsnota) Maatschappelijke voorzieningen Bj de ontwikkeling van het Hamerkwartier hoort de ontwikkeling van verschillende maatschappelijke voorzieningen. In onderstaande kaart zijn de maatschappelijke voorzieningen die nodig zijn in het nieuwe Hamerkwartier opgenomen (bron: Investeringsbesluit). De invulling van maatschappelijke

Gemeente Amsterdam

blz. 46

voorzieningen geschiedt in samenwerking met de gemeente waarbij de volgende uitgangspunten gelden: Voor een aantal voorzieningen geldt een zoekgebied, dit is aangegeven met een stippellijn in de kleur van de voorziening. De voorziening moet op een van de kavels binnen dit zoekgebied gerealiseerd worden. Sommige voorzieningen zijn gedurende de ontwikkeling al nodig. Dit zal in overleg met de gemeente georganiseerd worden.

Situering maatschappelijke voorzieningen Een nieuw stuk stad maken we niet alleen door woningen en bedrijfsruimten te bouwen. Een belangrijke randvoorwaarde voor een leefbare, complete en vitale stad is een divers en hoogwaardig voorzieningenniveau. Voor de nieuwe bewoners van Hamerkwartier zijn maatschappelijke voorzieningen nodig op gebied van onderwijs, jeugd, zorg, basisvoorzieningen, kunst en cultuur, groen, spelen en sport. De nieuwe voorzieningen zijn natuurlijk ook voor de omliggende wijken bestemd en voor Noord als geheel. Een aantal voorzieningen zal aantrekkingskracht hebben op heel Amsterdam. Het benodigde voorzieningenprogramma is tot stand gekomen op basis van het 'Amsterdamse referentiemodel maatschappelijke voorzieningen, sport, groen en spelen'. Dit programma is afgewogen tegen (de behoefte aan) voorzieningen in de aangrenzende IJplein- Vogelbuurt en de voorzieningenstructuur op groter schaalniveau. Er is behoefte aan twee of drie alles-in-één-scholen voor basisonderwijs. Een alles-in-één school is een school met voorschool, kinderopvang en een gymzaal. In Hamerkwartier is voor drie scholen ruimte gereserveerd. De schoolpleinen worden grotendeels openbaar en fungeren zo als speelplekken voor de jeugd.

De scholen zullen afhankelijk van het tempo van de woningbouw ontwikkeld worden, waarbij het uitgangspunt geldt dat de eerste school tegelijk wordt opgeleverd met de eerste woningen. Daarnaast komt er in het gebied een school voor Voortgezet Onderwijs. Momenteel wordt met

bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 47

verschillende partners ingezet op de inpassing van voortgezet techniekonderwijs. Dit wordt een opleidingsfaciliteit voor de hele stad die goed aansluit bij de bestaande en toekomstige bedrijvigheid in Hamerkwartier. In de buurt van de school komt een sporthal die in de avonduren en weekenden beschikbaar is voor externe verenigingen en buurtsportactiviteiten. In een vitale en gezonde wijk maken zorg- en welzijnsvoorzieningen deel uit van het programma. Omdat de faciliteiten niet alleen belangrijk zijn voor Hamerkwartier, voorzien we een cluster van zorg en welzijn op de grens van de Vogelbuurt en Hamerkwartier, dichtbij het Motorplein. Het Huis van de Wijk De Meeuw fungeert als goed lopende welzijnsvoorziening aan de westzijde van het plein. Het nieuwe cluster moet straks ruimte bieden aan het sociale buurtteam (wijkteam), een gezondheidscentrum voor eerstelijnszorg met ruimte voor huisartsen en andere zorgaanbieders, een apotheek en eventueel extra ruimte voor gezondheid gerelateerde activiteiten. Naast dit grotere cluster komen er op andere plekken in Hamerkwartier kleinere eerstelijnszorg voorzieningen. Hiervoor zijn al geschikte locaties aangewezen. Wanneer en in welke vorm deze er komen hangt af van de ontwikkeling van de woningbouw en van de vraag naar ruimte bij aanbieders van zorg en welzijn.

Omdat de ontwikkeling gefaseerd plaatsvindt, zal de behoefte aan voorzieningen ook groeien. In Hamerkwartier zelf komt ruimte voor dagbesteding voor ouderen. Daarnaast komen er twee tot drie buurtkamers om ontmoetingen op buurtniveau te faciliteren. Eén van deze kamers wordt bij voorkeur professioneel beheerd, met activiteiten voor de buurt en met ruimte voor eigen buurtinitiatieven. Een combinatie van een buurtkamer met (ouderen)woningen of dagbesteding is goed denkbaar. Tot slot moet er in het gebied een woning worden gerealiseerd waar kleinschalig begeleid wonen voor ongeveer vier jongeren plaatsvindt. In de Investeringsnota is een programmatabel voor maatschappelijke functies opgenomen. De input voor de tabel is gebaseerd op vastgestelde referentienormen. Het Hamerkwartier geldt als hoogstedelijk gebied en er is uitgegaan van maximaal 6.500 woningen. Ten aanzien van maatschappelijke voorzieningen wordt maatwerk toegepast voor de specifieke situatie van het Hamerkwartier. Commerciële voorzieningen Bij de ontwikkeling van het Hamerkwartier hoort de ontwikkeling van commerciële voorzieningen. In onderstaande kaart zijn de gebieden aangegeven die geschikt zijn voor een of meerdere type commerciële voorzieningen.

De invulling van commerciële voorzieningen geschiedt in samenwerking met de gemeente waarbij de volgende uitgangspunten gelden: Het zoekgebied voor de supermarkten en de detailhandel is kavel A1/A2 aan het Gedempt Hamerkanaal, E1 aan de Motorkade en de noordzijde van kavel E2 aan de Meeuwenlaan. Ook voor 250 m² ondersteunende horeca is het zoekgebied op deze kavels. Voor overige horeca en leisure voorzieningen ligt het zoekgebied aan de stadsstraten (Meeuwenlaan, Johan van Hasseltweg), het Gedempt Hamerkanaal en het Oeverpark (zie kaart hieronder). In de blokpaspoorten wordt een indicatie weergegeven van de metrages per kavel.

Gemeente Amsterdam

blz. 48

Overzicht commerciële functies (bron: Investeringsnota) Naast het winkelgebied voor dagelijkse boodschappen, biedt het Gedempt Hamerkanaal ruimte voor andere vormen van bedrijvigheid. Het Gedempt Hamerkanaal wordt de hoofdstraat van Hamerkwartier en een levendige plek. Een gemixte invulling van de straat is gewenst. Commerciële voorzieningen, zoals een sportschool of horeca, komen naast productieve bedrijvigheid. De levendige straat nodigt uit om Hamerkwartier verder te verkennen. Horeca en leisure Een levendige stad heeft horeca, cultuur en 'leisure' nodig. Plekken om elkaar te ontmoeten, mensen op straat, gezelligheid. In Hamerkwartier zijn al een aantal geweldige plekken op dit gebied ontstaan, zoals de Kromhouthal, FC Hyena, Skatecafé en Dansmakers. Deze creatieve ondernemers hebben hier experimenteerruimte gevonden, mede door een lagere huur en een tijdelijke vergunning. Zij hebben Hamerkwartier stadsbreed op de kaart gezet en enkelen van hem willen ook in het nieuwe Hamerkwartier een plek vinden. Waar nu vaak de ongepolijste omgeving, de grote, markante en industriële panden en de open ligging bij het water de aantrekkingskracht voor deze ondernemers vormden, zal dat in de nieuwe verdichte situatie minder het geval zijn. Een deel van deze ondernemers zal dan ook wegtrekken en plaats maken voor nieuwe ondernemers.

De hoeveelheid nieuwe bewoners en de verbeterde bereikbaarheid maken van Hamerkwartier een kansrijke plek voor leisure en horeca. Horeca wordt vaak gezien als een goede mogelijkheid om pinten levendig en gevuld te krijgen. Een over-aanbod aan horeca kan echter juist negatieve effecten bestemmingsplan_Exclusiva Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 49

veroorzaken. Het is daarom zaak een goede afweging te maken van hoeveelheid, type en locatie. Voor horeca en leisure zijn er grofweg twee locaties aan te wijzen. De stadstraten en op en rondom het Motorplein wordt ingezet op ondersteunende horeca om kwetsbare functies zoals detailhandel te ondersteunen. Het zorgt voor levendige plinten en sociale veiligheid en cohesie. De IJ-oevers zijn geschikt voor meer onderscheidende horeca en leisure, die als ontmoetingsplekken en 'place making' dienen. Deze plekken leveren een grote bijdrage aan het aantrekkelijke vestigingsklimaat voor creatieve productieve bedrijvigheid in Hamerkwartier. De IJ-oevers zullen vooral door fietsers en wandelaars gebruikt worden of door mensen die komen ontspannen. Aan de oevers zijn nu al verschillende populaire culturele- en horecavoorzieningen aanwezig. De horeca die zich hier straks vestigt is zelfstandig functionerend en niet ondersteunend aan bijvoorbeeld detailhandel. De diversiteit van aanbod zijn bepalend voor de invulling. Kunst en cultuur Culturele voorzieningen dragen bij aan een rijke functiemenging in het gebied en balans in de stad. In Hamerkwartier hebben zich verschillende culturele instellingen en ondernemers gevestigd, die smaakmakers zijn en een breed publiek trekken. Er wordt zoveel mogelijk ingezet op het behoud van de kunst- en cultuurfuncties in Hamerkwartier.