A - 37 Grondzaken (31) 00 Voordracht Investeringsbesluit Hamerkwartier

Gemeenteraad

VN2022-000266 Grond en Ontwikkeling

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

Portefeuille

Grondzaken

Agendapunt

37

Datum besluit

College van B en W 11 januari 2022 Onderwerp

Investeringsbesluit Hamerkwartier: vaststellen van de Investeringsnota Hamerkwartier, het Beeldkwaliteitsplan Hamerkwartier en het beschikbaar stellen van een uitvoeringskrediet. De gemeenteraad van Amsterdam besluit

1.De investeringsnota Hamerkwartier vast te stellen. De belangrijkste onderdelen zijn: a. De transformatie van Hamerkwartier naar een hoogstedelijk woon-werkgebied met een totaal programma behorend bij deze transformatie van circa 768.000 m2 bruto vloeroppervlak (bvo). Hiervan is 681.000 m2 bvo nieuw te realiseren en 87.000 m2 bvo te handhaven programma.2/3 van het programma betreft wonen en 1/3 van het programma betreft werken en voorzieningen. b. De uitwerking van een visie op de ongedeelde wijk IJplein-, Vogelbuurt en Hamerkwartier en de wijze waarop de omliggende buurten mee kunnen profiteren van de ontwikkeling van Hamerkwartier. c. Een woningbouwprogramma van 496.000 m2 bvo, zijnde circa 6.000 – 6.500 woningen met verschillende woninggroottes en financieringscategorieën, waarvan 30% sociale, 40% middeldure huurwoningen en 30% dure koopwoningen en 300 extra middensegmentwoningen volgens een 0/100/0 verdeling op een deel van de ‘Hamerkop’. Dit is het gebied rond Hotel De Goudfazant. d. Een economisch programma voor een creatieve productie wijk met circa 120.000 m² bvo werken bestaande uit bedrijfsruimten, kleinschalige (hybride) kantoren en commerciële voorzieningen, aansluitend op Ruimte voor de Economie van Morgen en de visie Hamerkwartier Werkt! e.

Circa 33.000 m² bvo aan voorzieningen: drie basisscholen, een school voor voortgezet onderwijs, een zorg-welzijn cluster, dagbesteding, eerstelijnszorg en een cultureel centrum. f. Een nieuw te realiseren commercieel voorzieningenprogramma van 30.000m2 bvo, waaronder 11.000 m2 vrijetijdsbesteding, 7.350 m2 bvo winkels en 11.000 m2 bvo horeca (inclusief bestaande horeca). g. Een uniek sportprogramma met specifieke aandacht voor urban sport en een bovenwijkse sporthal met een totaalprogramma tussen 7.000 m2 en 11.000 m2. Daarnaast een financiële bijdrage aan de realisatie van twee hockeyvelden inclusief ontsluiting ten behoeve van de herontwikkeling van sportpark De Weeren. h. Het toevoegen van 125.260 m² hoogwaardige groene openbare ruimte die het gebied identiteit geeft en Hamerkwartier verbindt met de bestaande wijken. Met het toevoegen van dit groen wordt voldaan aan de van toepassing zijnde (centrumstedelijke) groennorm. Gezien de samenhang met de Oostbrug (advies Commissie D’Hooghe en de mogelijke komst van een Hoogwaardig Openbaar Vervoerlijn) en gezien de hoge investering, wordt er nu nog geen besluit voorgelegd over de vergroening Johan van Hasseltzone. i. Een duurzame ontwikkeling met specifieke aandacht voor ‘de gezonde wijk’. Een collectief regeneratiesysteem (warmte en koude balans) ondersteunt individuele warmte koude systemen. j.

Een autoluwe wijk, met veel ruimte voor deelmobiliteit en lage parkeernormen. Parkeren in de openbare ruimte is alleen voor specifieke doelgroepen en laden en lossen wordt mogelijk gemaakt. Parkeren kan in ondergrondse parkeergarages en in een mobiliteitshub.

Gegenereerd: v1.31

1

Gemeenteraad

VN2022-000266 Grond en Ontwikkeling

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

k. De beoogde ontwikkelstrategie gaat uit van vrijwillige transformatie. De gemeente vergaart eigendom ten behoeve van de uitbreiding van de openbare ruimte, scholen, sporthal en een mogelijke verwerving ten behoeve van de mobiliteitshub. Zo houdt de gemeente regie op het realiseren van de gemeentelijke ambities zoals geformuleerd in dit Investeringsbesluit. l. Conform de ontwikkelstrategie zal de gemeente, vooruitlopend op start herontwikkeling, kavel overstijgende werkzaamheden uitvoeren (de investeringen op risico) en investeren in (of bijdragen leveren aan) maatregelen buiten het plangebied (uitbreiding sportpark De Weeren). m. De procedurele (en inhoudelijke) samenhang met het Milieu Effect Rapport (MER), bestemmingsplan Exclusiva, partiële herziening bestemmingsplan Hamerstraatgebied en Beeldkwaliteitsplan als juridisch-planologisch kader voor de beoogde transformatie. Deze worden in separate voordrachten voorgelegd. Het MER en Bestemmingsplan Exclusiva worden aangeboden in het college van B&W op 11 januari 2022. n. Het plan is tot stand gekomen na een uitgebreid participatietraject. 2. Kennis te nemen van de voornaamste wijzigingen en uitgewerkte keuzes die gemaakt zijn ten opzichte van het Projectbesluit Hamerkwartier (oktober 2018): a. Een vergroting van de gemiddelde woninggrootte van de sociale huurwoningen van 40 m2 gebruiksoppervlak (go) naar 55 m2 go. b.

Het conserveren van het Zamenhofterrein waardoor het totale ontwikkelvolume is beperkt ten opzichte van het Projectbesluit en betaalbare bedrijfsruimte (voor een deel) gehandhaafd blijft. c. Het gedeeltelijk handhaven en gedeeltelijk verplaatsen van de in het gebied aanwezige GVB ponthaven. d. Het aansluiten op het advies Commissie D’Hooghe. Het daartoe maken van een ruimtelijke reservering in de omgeving van de aanlanding van het huidige Oostveer aan de Johan van Hasseltweg, voor de inpassing van de aanlanding van een mogelijke Oostbrug. En het benoemen van een zoeklocatie voor een mogelijke pontverbinding naar Java-eiland. e. Een visie op het vergroenen van de Johan van Hasseltweg waarvoor het vastgoed aan de oostzijde van deze weg dient te worden verworven en waarover te zijner tijd, in samenhang met de besluitvorming over Oostbrug en de Hoogwaardig Openbaar vervoerverbinding, zal moeten worden besloten. f. De keuze voor een mobiliteitshub in de omgeving van de Johan van Hasseltweg als voorwaarde voor het realiseren van een autoluwe wijk. Hierdoor kan het parkeren in de openbare ruimte tot een minimum worden beperkt. De mobiliteitshub is een oplossing voor herontwikkeling van kavels die niet kunnen voorzien in een eigen parkeeroplossing en biedt veel ruimte voor deelmobiliteit. g.

Het invullen van de zoeklocatie hoogbouw uit de Structuurvisie en het Projectbesluit door middel van drie slanke torens van maximaal 90, 105 en 120 meter hoogte in de zuidoosthoek van het plangebied, de Hamerkop. h. Ten tijde van het Projectbesluit, vooruitlopend op het Investeringsbesluit, zijn privaatrechtelijke afspraken gemaakt over de Draka- en Exclusiva-ontwikkeling. Met tal van andere private partijen is de planontwikkeling opgepakt. 3. Kennis te nemen van de Nota van Beantwoording Hamerkwartier (bijlage 3), waarin de 79 inspraakreacties op de concept Investeringsnota Hamerkwartier en het concept Beeldkwaliteitsplan Hamerkwartier zijn samengevat en beantwoord. De inspraakreacties hebben geleid tot wijzigingen in de Investeringsnota’s ten opzichte van de concept Investeringsnota. De belangrijkste gewijzigde onderdelen zijn:

Gegenereerd: v1.31

2

Gemeenteraad

VN2022-000266 Grond en Ontwikkeling

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

a. De toren op de hoek Meeuwenlaan/ Motorkade wordt in hoogte aangepast van 60 meter naar 45 meter. b. Nieuwbouw direct gelegen aan te behouden woningen met tuin aan de Meeuwenlaan wordt, m.u.v. de hoogbouwposities, verlaagd van 17 meter naar 9 meter. c. Het toevoegen van een lichte TNO-norm van minimaal 2 bezonningsuren per dag in de periode tussen 21 maart en 21 september. Noordgevels zijn hiervan uitgesloten, aangezien hier geen direct zonlicht op valt. d. De mogelijkheid om de in de mobiliteitshub op te vangen parkeerplaatsen te verdelen over twee kleinere mobiliteitshubs of één grote hub. e. Het monitoren van het aantal parkeerplaatsen via een dynamische parkeerbalans. Na realisatie van een aantal mobiliteitsmaatregelen uit met name het Mobiliteitsplan Noord kan daarmee overwogen worden de parkeernorm van 0,3 pp per woning inclusief bezoekers parkeren (onderkant bandbreedte Parkeernota), verder bij te stellen f. Het aanstellen van een Kwartiermaker Plinten in 2022 die zorg draagt voor het creëren van nog meer draagvlak voor de ambitie van de productieve creatieve wijk, voor verbindingen tussen betrokken partijen waaronder ook huurders en een businessplan uitwerkt voor een plintexploitatiemaatschappij. g. Een flexibelere woninggroottedifferentiatie voor sociale huurwoningen door met bandbreedtes te werken voor specifieke doelgroepen. h.

Een aantal beperkte wijzigingen in de blokpaspoorten die leiden tot een iets gewijzigd totaal programma. 4. Kennis te nemen van het advies van het Dagelijks Bestuur van Stadsdeel Noord op de Investeringsnota Hamerkwartier (bijlage 6) aan het college van B&W met als belangrijkste adviezen: a. Het vasthouden van de samenwerking met verschillende betrokken lokale partijen vanuit de ambitie Ongedeelde wijk en deze samenwerking uit te breiden wanneer de plannen worden uitgevoerd. b. Het programma sociale huur, 40% middeldure huur- en koopwoningen zijn een belangrijke voorwaarde voor het Investeringsbesluit, waarbij de sociale huurprijs aangepast wordt voor doorstroming van sociale woningbouw naar het middensegment voor bewoners uit IJpleinVogelbuurt en het verzoek om in te zetten op grotere woningen in het sociale en middel dure huur segment. c. In de uitvoering van de plannen actief projectontwikkelaars in verbinding te brengen met zittende bedrijven en (culturele) ondernemers en samenwerking stimuleren. d. Aandacht schenken aan het versterken van basisscholen in bestaande buurten IJplein-Vogelbuurt, maatwerk-aanpak voor tijdelijke initiatieven en extra middelen om programmering mogelijk te maken voor nachtcultuur en vrije ruimte. e. Hamerkwartier uit de lijst halen van zoekgebied voor erotisch centrum. f.

Aandacht voor de bestaande infrastructuur in en rondom Hamerkwartier, aansluiting van het ontwerp van de openbare ruimte met omliggende buurten en het realiseren van structureel groen in Hamerkwartier. 5. Kennis te nemen van het Energieplan Hamerkwartier waarvan de belangrijkste onderdelen zijn: a. De ambitie van een (bijna) energieneutraal gebiedsontwikkeling betekent een innovatieve sprong. De ambitie is haalbaar door te kiezen voor een systeem van Thermische Energie uit Oppervlaktewater (TEO) in combinatie met bodemenergie ;

Gegenereerd: v1.31

3

Gemeenteraad

VN2022-000266 Grond en Ontwikkeling

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

b. In de business case van het TEO-systeem is gerekend met een aansluitbijdrage, vastrecht en GJtarief. Als uitgangspunt is hierbij gehanteerd dat de kosten voor woningbouwontwikkeling niet stijgen ten opzichte van de referentietechniek, zijnde droge koelers; c. De verkenning van de business case laat zien dat er een onrendabele top is voor de realisatie en exploitatie van het systeem. Hiervoor is in de grondexploitatie een reservering opgenomen van maximaal 1,8 miljoen Euro ten behoeve van de toekomstige concessiehouder; d. De aanleg van een TEO-systeem heeft een aantal risico’s en, aandachtspunten en beheersmaatregelen op het gebied van (technische) haalbaarheid; Na vaststelling van het investeringsbesluit Hamerkwartier zal de realisatie en exploitatie van het TEO-systeem worden aanbesteed. 6.

In te stemmen met het Beeldkwaliteitsplan (bijlage 4) voor Hamerkwartier en het Welstandsniveau gedurende de looptijd van de transformatie ophogen van gewoon naar bijzonder en het ruimtelijk systeem van vigerend: Kantoren en Bedrijven, gebiedstype Bedrijventerreinen (10a) en klein deel Kantoren en bedrijven (10c) te laten vervangen door: gebiedstype 9a Verstedelijkte Havengebieden en 9c Stedelijk Waterfront en in bijlage vier het aanvullende welstandskader te vervangen door het Beeldkwaliteitsplan Hamerkwartier en hiervoor een wijzigingsbesluit op de welstandsnota Schoonheid van Amsterdam te publiceren (bijlage 5) . 7. In te stemmen met de ‘GEHEIM Financiële Paragraaf Investeringsnota Hamerkwartier inclusief bijlagen’ die een groot tekort kent en daarom in lijn met de doorlooptijd van de planontwikkeling in twee fases wordt geknipt. Met daarbij de volgende beslispunten: a. In te stemmen met grondexploitatie Hamerkwartier Fase 1, bekend onder plannummers 516.10 en 516.11, welke tezamen een negatief resultaat kennen van € 22,4 mln op netto contante waarde per 01-01-2021 en een risicovoorziening van - € 12,4 mln. De totale investeringen zijn nominaal (prijspeil 01-01-2021) begroot op € 274,3 miljoen en de totale opbrengsten op € 252,4 miljoen.

Voor het negatief resultaat (tekort) van de grondexploitatie zal een voorziening worden getroffen in de Voorziening Plantekorten in het Vereveningsfonds; b. In te stemmen met een reservering van € 20 miljoen als extra zekerheid bij een deel van de voorgenomen voorinvesteringen op risico in 516.10 en deze op te nemen in een bestemd deel van het Vereveningsfonds. c. De aanvullende reservering is een prudente maatregel vanuit de per 2020 vastgestelde Financiële verantwoording grondexploitaties en erfpachtuitgiften. Deze reservering wordt aangewend voor een deel van de voorinvesteringen op risico van plannummer 516.01 en dient ter afdekking van de risico’s, zoals benoemd in deze voordracht en de financiële paragraaf, van de voorgenomen ontwikkeling van deze grondexploitaties. d. Kennis te nemen dat bij het investeringsbesluit Hamerkwartier maatschappelijke voorzieningen zijn meegenomen welke de komende jaren onherroepelijk tot investeringen leiden. Op basis van het voorzieningenprogramma is naar verwachting indicatief € 77,0 mln aan investeringen in de maatschappelijke voorzieningen benodigd en jaarlijks circa € 1 miljoen voor het beheer en exploitatie (exclusief programmakosten). Deze bedragen worden te zijner tijd inzichtelijk gemaakt en dienen te worden gedekt vanuit de betreffende begrotingsposten van het sociaal domein (directies OJZ, Sport en Bos, Kunst en Cultuur); e.

Goedkeuring te verlenen voor compensatie buitenveldsport conform de sportnorm ter plaatse van Sportpark De Weeren aan de A10-Noord; f. Er van kennis te nemen dat de grondexploitatie tweede fase momenteel een positief saldo van € 11,0 mln en met risico’s een tekort van € 5,4 mln bij een investeringsniveau van € 77,9 mln en er

Gegenereerd: v1.31

4

Gemeenteraad

VN2022-000266 Grond en Ontwikkeling

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

mee in te stemmen om op een later moment, maar uiterlijk binnen 10 jaar, te beslissen over het beschikbaar stellen van middelen ter dekking van de tweede fase; g. In te stemmen met de procesgang voor het versnellen van initiatieven uit de tweede fase naar de eerste fase toe, in concreto voor positieve business cases, rekening houdend met positieve financiële meevallers ten opzichte van het saldo dat bij dit Investeringsbesluit wordt goedgekeurd; h. Kennis te nemen dat bij het investeringsbesluit Hamerkwartier wordt rekening gehouden met de realisatie van een HUB (collectieve parkeervoorziening voor met name bezoekersparkeren) aan de rand van het projectgebied. i. In te stemmen met het opnemen van een onrendabele top à € 1,8 miljoen voor het collectieve warmte koude systeem Thermische Energie uit Oppervlaktewater (TEO). 8. Een krediet beschikbaar te stellen op basis van het investeringsniveau in de grondexploitatie 516.10 “Hamerkwartier Fase 1 op risico” en 516.11 “Hamerkwartier Fase 1 overig” onder het regime van het Vereveningsfonds ten bedrage van € 274,3 mln nominaal op prijspeil 1-1-2021. 9. Kennis te nemen van de uitkomsten van de financiële risicoanalyse welke onlosmakelijk verbonden zijn met de grondexploitatie. De grootste risico’s zijn: a.

Het herontwikkelen van bestaande gebouwen die nu als te conserveren zijn opgenomen de inbrengwaardes gaan drukken op de grondexploitatie; b. Het niet door de markt kunnen ontwikkelen van de mobiliteitshub en de gemeente dit zelf ter hand moet nemen en de kosten hiervan hoger uitvallen dan de opbrengsten. c. Door hoge boekwaardes van bestaande vastgoed komt ontwikkeling niet op gang door zelfinitiatief van eigenaren en moet gemeente overschakelen naar actief grondbeleid en het vastgoed van eigenaren verwerven. Risico is data deze extra kosten van verwerving niet opwegen tegen de extra opbrengsten van de nieuwe uitgifte. 10. Kennis te nemen van de geheimhouding die op grond van artikel 25, tweede lid van de Gemeentewet, is opgelegd op‘ GEHEIM Financiële Paragraaf Investeringsnota Hamerkwartier inclusief bijlagen’ , versie 11 december 2021 en het verzoek aan de gemeenteraad om die tijdens de eerstvolgende vergadering na aanlevering van de stukken bij de raadsgriffie te bekrachtigen. Wettelijke grondslag

• Artikel 6, tweede lid van de Financiële verordening gemeente Amsterdam. Het college draagt er zorg voor, dat alle door de raad vastgestelde wijzigingen van de begroting en investeringskredieten juist en volledig in de budgetten van de programma's, de programmaonderdelen en de budgetten van de investeringskredieten worden verwerkt. • Artikel 189, eerste lid artikel 212, eerste lid van de Gemeentewet en artikel 6, eerste lid van de Financiële verordening gemeente Amsterdam. Voor alle taken en activiteiten brengt de raad jaarlijks op de begroting de bedragen die hij daarvoor beschikbaar stelt, alsmede de financiële middelen die hij naar verwachting kan aanwenden. De raad stelt bij verordening de uitgangspunten voor het financiële beleid, alsmede voor het financiële beheer en voor de inrichting van de financiële organisatie vast. De raad autoriseert met het vaststellen van de begroting of een begrotingswijziging. • Artikel 25, tweede lid van de Gemeentewet, in verband met de belangen genoemd in artikel 10, tweede lid, onder lid b en g van de Wet openbaarheid van bestuur. • Artikel 25, derde lid van de Gemeentewet, in verband met de belangen genoemd in artikel 10 lid 2 sub b en sub g van de Wet Openbaarheid van bestuur.

Gegenereerd: v1.31

5

Gemeenteraad

VN2022-000266 Grond en Ontwikkeling

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

• Artikel 160, eerste lid, onder b Gemeentewet: Het college is in elk geval bevoegd beslissingen van de raad voor te bereiden en uit te voeren, tenzij bij of krachtens de wet de burgemeester hiermee is belast. • Artikel 160, eerste lid, onder e Gemeentewet: Het besluit tot het aangaan van privaatrechtelijke rechtshandelingen, waaronder het sluiten van een concessieovereenkomst, ligt bij het college. Bestuurlijke achtergrond

Structuurvisie Amsterdam 2040 (2011) en Transformatiestrategie (2013) Hamerkwartier is in de Structuurvisie uit 2011 aangewezen als locatie die in de periode 2020-2030 transformeert naar een gemengd werk-woongebied. De Structuurvisie Amsterdam 2040 ligt ten grondslag aan het nu geldende bestemmingsplan voor het Hamerstraatgebied dat in 2013 werd vastgesteld. Koers 2025: Ruimte voor de stad (2015) In Koers 2025 is het projectgebied aangewezen als versnellingslocatie voor woningbouw. Hamerkwartier heeft het advies uit het coalitieakkoord ‘Samen Sterker door de Crisis’ uit september 2020 meegenomen waarbij werd gevraagd om meer middensegmentwoningen op te nemen in de nieuwbouwformule. Hierdoor wordt in totaal niet 40% maar tussen 42% en 45% middensegment woningen gerealiseerd. Ruimte voor de Economie van Morgen (2017) In Ruimte voor de Economie van Morgen is het projectgebied door het college van B en W aangewezen als productieve en creatieve wijk. Hiermee biedt de woon-werkwijk ruimte voor woningen en bedrijvigheid in de maakindustrie en voor ambacht en kleinschalige creatieve kantoorbedrijven. Kantorenstrategie (2017) Conform de Kantorenstrategie 2017 is het uitgangspunt om 50.000m2 kantoorvolume te realiseren.

Woonagenda 2025 (2017) Hamerkwartier hanteert als transformatieproject voor nieuwbouw het stedelijk uitgangspunt met als formule 30% sociale huurwoningen, 40% middeldure woningen (huur en koop) en 30% dure woningen (huur en koop). Waarbij geldt dat sociale huurwoningen zoveel als mogelijk bij corporaties worden ondergebracht. Deze uitgangspunten dienen om het tekort aan sociale huurwoningen en middeldure huurwoningen in 2025 te voorkomen. Nota Parkeernormen auto (2017) Er komt een lage parkeernorm voor wonen, werken en voor overige functies in Hamerkwartier. Parkeren voor wonen is op basis van de Nota Parkeernomen auto 2017. Voor fietsparkeren zijn de meest actuele fietsparkeernormen van Amsterdam gehanteerd. Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal De Routekaart beschrijft de langetermijnvisie en strategie van de Amsterdamse energietransitie alsmede de cijfers en acties voor de korte termijn. Hamerkwartier geeft invulling aan de Routekaart onder meer door realisatie van energie neutrale of energieleverende nieuwbouw. Bedrijvenstrategie (2020)

Gegenereerd: v1.31

6

Gemeenteraad

VN2022-000266 Grond en Ontwikkeling

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

Om bedrijvigheid maximaal te benutten en te vergroten is Hamerkwartier in de Bedrijvenstrategie 2020-2030 opgenomen als bedrijventerrein. De gemengde wijk is uitgangspunt voor Hamerkwartier waarbij er een bijzondere focus ligt op de productieve en creatieve bedrijvigheid. Projectbesluit Hamerkwartier (2018) In oktober 2018 heeft het college van B en W met het Projectbesluit de uitgangspunten, ambities en kaders voor de transformatie van Hamerkwartier op hoofdlijnen vastgelegd en opdracht gegeven om deze verder uit te werken tot een Investeringsnota. Bestemmingsplan Hamerstraatgebied (2013/ 2021) Op dit moment geldt voor het plangebied het bestemmingsplan ”Hamerstraatgebied”. Dit bestemmingsplan is op 24 april 2013 door de voormalige deelraad van stadsdeel Noord vastgesteld en is vervolgens op 26 juni 2013 onherroepelijk geworden. Het bestemmingsplan heeft een grotendeels conserverend karakter, er is nog slecht beperkte ontwikkelruimte voor bedrijvigheid. Op dit moment is een partiële herziening op dit bestemmingsplan in procedure (vastgesteld juli 2021, beroep loopt). Deze herziening heeft een aantal maatbestemmingen (milieuruimte) van reeds vertrokken bedrijven, zoals Draka, wegbestemd.

Regie op warmte in gebiedsontwikkeling (2020) Op 28 januari 2020 nam het college van B&W kennis van Het Amsterdamse Bronnenboek en het ontwikkelbeeld preferente warmtesystemen in gebiedsontwikkeling en stelde het afwegingskader betaalbaar-open-duurzaam voor uniforme besluitvorming warmtesystemen in gebiedsontwikkeling vast. Deze documenten zijn de bouwstenen om op eenduidige en transparante wijze besluiten te nemen over warmtesystemen in gebiedsontwikkeling en transformatiegebieden in Amsterdam. Op 5 maart jl. heeft de raadscommissie Mobiliteit, Luchtkwaliteit en Water kennisgenomen van deze stukken (Regie op warmte in gebiedsontwikkeling (BD2020-000517)). Vanuit deze regie is het aanleggen van een collectief TEO-systeem In Hamerkwartier naar voren gekomen. Transitievisie Warmte (2021) De Transitievisie Warmte is op 30 september 2021 vastgesteld door de Gemeenteraad. De voorliggende ontwikkeling van een collectief TEO-systeem is volledig in lijn met de Transitievisie Warmte. Onderbouwing besluit

Ad 1. De investeringsnota Hamerkwartier vast te stellen. De belangrijkste onderdelen zijn: a) De transformatie van Hamerkwartier naar een hoogstedelijk woon-werkgebied met een totaal programma behorend bij deze transformatie van circa 768.000 m2 bruto vloeroppervlak (bvo). Hiervan is 671.000 m2 bvo nieuw te realiseren en 87.000 m2 bvo te handhaven programma.2/3 van het programma betreft wonen en 1/3 van het programma betreft werken en voorzieningen. Het gebied is ongeveer 48 hectare groot, inclusief drie insteekhavens. In het westen wordt het plangebied begrensd door de Motorwal en IJpleinbuurt, aan de noordwestzijde door de Meeuwenlaan en Vogelbuurt en aan de oostzijde door Vogeldorp, het Volkstuinpark Buitenzorg en het industriële complex van Albemarle Netherlands BV. Het bedrijventerrein Hamerstraatgebied is een gemengd bedrijventerrein met productieve, creatieve en stadsverzorgende bedrijven, enkele kantoren en circa 200 woningen. Een deel van de complexen staat leeg of is tijdelijk ingevuld (onder meer het Draka-complex). In totaal staat er momenteel circa 250.000m2 bvo vastgoed. Het terrein transformeert in de komende jaren naar een

Gegenereerd: v1.31

7

Gemeenteraad

VN2022-000266 Grond en Ontwikkeling

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

hoogstedelijke, gemengde woon-werkwijk: Hamerkwartier. Het gebied krijgt een hoge dichtheid met een passend aanbod aan woningen voor allerlei doelgroepen. Met IJplein- en Vogelbuurt is Hamerkwartier ook een ongedeelde wijk, de nieuwe ontwikkeling moet verbeteringen geven en kansen bieden voor de bestaande buurten en niet zorgen voor een tweedeling tussen oud en nieuw. In Hamerkwartier is de balans gevonden tussen een hoge dichtheid en het maken van een aantrekkelijk stuk stad. Door een hoge dichtheid kunnen er veel vierkante meters wonen, werken en voorzieningen aan Hamerkwartier worden toegevoegd. Daar is dringend behoefte aan in Amsterdam. Door slimme spelregels voor de transformatie op te stellen, wordt Hamerkwartier een aantrekkelijke wijk en worden vervelende bijkomstigheden van hoge dichtheid voorkomen. Variatie is hierbij het sleutelwoord. Dankzij de mix aan functies is er op alle momenten van de dag reuring, wat zorgt voor ogen op straat en wijkgevoel. Ongeveer een derde van de bestaande gebouwen in Hamerkwartier zal blijven staan. Een flink aantal van deze gebouwen heeft cultuurhistorische waarde. De gemeente en een aantal ontwikkelende partijen zijn het eens over het in stand houden van deze gebouwen bij herontwikkeling. Tussen de bestaande gebouwen komen nieuwe gebouwen in allerlei soorten en maten.

Deze mix past bij het karakter van Hamerkwartier én bij de gewenste variatie in programma. Het samengesteld blok met verschillende gebouwtypen noemen we ‘Het Hamerblok’. Dit blok heeft ten opzichte van het traditionele Amsterdamse gesloten bouwblok een aantal voordelen: • Door de gevarieerde opbouw in hoogtes is de bezonning en de hoeveelheid licht in de straten en op de gevels gunstiger. • Er wordt optimaal gebruik gemaakt van het uitzicht op het IJ. • Bestaande gebouwen passen vanzelfsprekender bij de rest als ze één van de verschillende gebouwen zijn, in plaats van de lastige uitzondering binnen een uniform blok. • Bedrijfsgebouwen zijn zelfstandige gebouwen naast woongebouwen. Deze bedrijfspanden hebben een grote vrije vloer en vrije hoogte. In gesloten bouwblokken is dit veel lastiger te realiseren en constructief duurder. • De collectieve daktuinen op de bedrijfsruimten hebben een betere bezonning en het groen is vanaf de straat zichtbaar. • Er zijn meer aantrekkelijke soorten woningen te maken voor meer doelgroepen. • Door ranke torens te bouwen hebben ook kleinere woningen meer geveloppervlak en dus meer licht, uitzicht en kwaliteit dan in gesloten bouwblokken. • Het Hamerblok sluit beter aan bij de te verwachten organische (gefaseerde) ontwikkeling en het versnipperde eigendom.

Er is keuzevrijheid in wanneer er door wie wat wordt herontwikkeld, omdat er pandgewijs gebouwd wordt. In Hamerkwartier komt straks hoog naast laag en groot naast klein. Alle bouwblokken in Hamerkwartier krijgen een transparante gevel op de begane grond, ook wel de plint genoemd. Deze plinten zijn 8 meter hoog. Door de plinten transparant te maken, kun je vanaf de straat zien wat erachter gebeurt en wordt de wijk levendig en veilig. De gevels boven de plinten variëren in hoogte. Aan de straten is 15 meter de meest voorkomende maat, afgewisseld met 9 en 21 meter. Op de 9 meter hoge gebouwen komen collectieve daktuinen, die ook vanaf de straat te zien zijn. De ranke hoogbouw van 30, 45 en 60 meter heeft een setback: het wordt een stukje terug liggend van de straat gebouwd. Zo komt er genoeg dag- en zonlicht in de straten. Elke straat heeft een mix van zelfstandige gebouwen voor wonen, voorzieningen en bedrijven. Er zijn drie hogere woontorens voorzien op de Hamerkop, tot maximaal 120meter. b) De uitwerking van een visie op de ongedeelde wijk IJplein-, Vogelbuurt en Hamerkwartier en de wijze waarop de omliggende buurten mee kunnen profiteren van de ontwikkeling van Hamerkwartier.

Gegenereerd: v1.31

8

Gemeenteraad

VN2022-000266 Grond en Ontwikkeling

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

De ontwikkeling van Hamerkwartier staat niet op zichzelf. Met de omliggende ontwikkelbuurten IJplein- en Vogelbuurt vormt het een ongedeelde wijk. De ontwikkelingen in Hamerkwartier bieden kansen voor Noord. Door het aanleggen van een 50 meter breed IJ-oeverpark, betere verbindingen, doorstroommogelijkheden vanuit de sociale huur en meer nieuwe maatschappelijke voorzieningen en bedrijvigheid. Voor bestaande ondernemers komen er nieuwe klanten naar Noord, waardoor de koopkracht toeneemt. Maar het risico bestaat ook dat er een tweedeling ontstaat tussen de bestaande en de nieuwe buurten. Waarbij de nieuwe bewoners en de bestaande bewoners van elkaar gescheiden blijven. Met elk een eigen leefwereld en mogelijk een verschil in welvaart en welzijn. Door van IJplein-, Vogelbuurt en Hamerkwartier een Ongedeelde wijk te maken, voorkomen we deze tweedeling. Dit wil zeggen dat we ervoor zorgen dat de mooie nieuwe wijk niet alleen meerwaarde heeft voor haar eigen bewoners en gebruikers, maar ook voor de rest van Noord en in het bijzonder de IJplein- en Vogelbuurt. In samenwerking met de partijen die een positie hebben in Hamerkwartier en de corporaties in de bestaande buurten, zet de gemeente in op: • Wonen: een gemengd woonprogramma, uitgaande van een gezonde balans en spreiding in sociaal, middel dure huur en koop voor het gehele invloedsgebied.

Met doorstroommogelijkheden voor bewoners, waaronder veel kwetsbare groepen, uit omliggende wijken naar passende woningen in Hamerkwartier. Hierover zijn in 2019 samenwerkingsafspraken met de corporaties gemaakt over doorstroming en het beperken van verkoop en liberaliseren van bestaande woningen. Hiertoe wordt ook de lokale voorrangsregeling ten behoeve van toewijzing sociale huurwoningen van toepassing verklaard. Uitgangspunt voor Hamerkwartier is dat het grootste deel van de sociale woningen door corporaties worden afgenomen. • Openbare ruimte en infrastructuur: een nieuwe inrichting van de Meeuwenlaan en betere (fiets)verbindingen met de omliggende buurten; een kwaliteitsimpuls voor het gehele invloedsgebied via het gebiedsplan/ gebiedsagenda; het aanleggen van een fietsbrug over het Motorkanaal naar de Havikslaan; een toegankelijk en bruikbaar oeverpark en havenkommen met ruimte voor groen, recreatie en ontspanning voor de Amsterdammers en buurtbewoners. Het ontwerp van deze nieuwe openbare ruimte zal nadrukkelijk met de bewoners en gebruikers van de ongedeelde wijk worden vormgegeven. • Maatschappelijke voorzieningen: toereikend aanbod van scholen, zorg, welzijn, sportvoorzieningen en kunst en cultuur in Hamerkwartier voor nieuwe en huidige bewoners.

• Economie: lokale economie, behoud van bestaande bedrijvigheid en het creëren van werkgelegenheid in Hamerkwartier die ook ten goede komt aan de omliggende wijken. • Tijdelijke invulling van openbare ruimte, vrijkomende kavels en vastgoed op zodanige wijze dat deze meerwaarde bieden voor de omliggende buurten. Naast het sturen van ontwikkelingen op fysiek, sociaal en economisch vlak, worden er ingrepen gedaan in de bestaande buurten om deze beter te laten aansluiten. Zoals bijvoorbeeld verbetering van de openbare ruimte en het stimuleren van een nieuwe economische invulling van bedrijfsruimten in de Vogelbuurt. Ook is de samenwerking gezocht met woningcoöperaties om verbeteringen op het fysieke en sociale vlak te bewerkstelligen. Al deze maatregelen worden uitgevoerd in samenhang met het project en met het programma de Ongedeelde Wijk Hamerkwartier/ IJpleinbuurt/ Vogelbuurt en Vogeldorp als een pilot om stedelijke vernieuwing te koppelen aan gebiedsontwikkeling. Voor de omliggende buurten is hiervoor gelijktijdig met het Investeringsbesluit een principenota opgesteld waarin een en ander staat verwoord. Met het vaststellen van de principenota voor de Ontwikkelbuurten IJplein en Vogelbuurt door het College zal ook IJplein en Vogelbuurt profiteren van de fysieke investeringen.

c) Een woningbouwprogramma van 496.000 m2 bvo, zijnde circa 6.000 – 6.500 woningen met verschillende woninggroottes en financieringscategorieën, waarvan 30% sociale, 40%

Gegenereerd: v1.31

9

Gemeenteraad

VN2022-000266 Grond en Ontwikkeling

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

middeldure huurwoningen en 30% dure koopwoningen en 300 extra middensegmentwoningen volgens een 0/100/0 verdeling op een deel van de ‘Hamerkop’. Hamerkwartier wordt een buurt voor iedereen. Voor jong en oud, Amsterdammer en nieuwkomer en voor allerlei inkomens en gezinssituaties. De circa 6.000 – 6.500 woningen, waarvan 160 te handhaven, krijgen een grote variatie in prijs, formaat en type. 30% van alle woningen worden sociale huurwoningen, 40% middensegmentwoningen en 30% bevindt zich in het duurdere vrijesector segment, dit volgens de spelregels van het woonbeleid en zoals al vastgelegd in het Projectbesluit. Ook komen er diverse woningen voor bijzondere doelgroepen, eventueel gecombineerd met zorg. In Hamerkwartier wordt gestreefd naar de volgende verdeling in woningformaten: 30% klein, 45% middelgroot en 25% groot. Er komt ruimte voor circa 300 studenten- en jongerenwoningen. Op de Hamerkop (het gebied rond Hotel Goudfazant) wordt de mogelijkheid gecreëerd om via een 0/100/0 differentiatie, in te zetten op de realisatie van circa 300 extra middensegmentwoningen, daarmee wordt uiteindelijk tot circa 45% van de woningen in het middensegment gerealiseerd. Een belangrijk uitgangspunt bij het woonprogramma is dat woningtypen aanpasbaar worden gebouwd, volgens de richtlijn Aanpasbaar Bouwen.

Dit zorgt ervoor dat de gebouwen flexibel kunnen meebewegen, mocht er in de toekomst een andere behoefte ontstaan. Zo wordt flexibiliteit voor toekomstige doelgroepen gewaarborgd. De gemeente heeft samen met andere gemeentelijke partners op 12 november 2018 een unieke intentieovereenkomst gesloten met woningbouwcorporaties Eigen Haard, De Key, Rochdale, Ymere en Stadgenoot. Deze corporaties hebben bezit in de IJplein-Vogelbuurt en hebben interesse om sociale woningbouw te realiseren in Hamerkwartier. De gemeente en de vijf corporaties hebben vastgelegd hoe ze als partners willen samenwerken om van de IJplein- en Vogelbuurt en Hamerkwartier in de toekomst een Ongedeelde Wijk te maken. Een programmateam heeft in 2019 de intenties uitgewerkt tot verschillende concrete voorstellen. d) Een economisch programma voor een creatieve productie wijk met circa 120.000m² bvo werken bestaande uit bedrijfsruimten, kleinschalige (hybride) kantoren en commerciële voorzieningen, aansluitend op Ruimte voor de Economie van Morgen en de visie Hamerkwartier Werkt! Werken was altijd al onderdeel van het Hamerstraatgebied; het heeft het DNA van het gebied bepaald. In 2020 zijn in Hamerkwartier ongeveer 600 bedrijven actief, met ruim 3.000 werknemers (KvK, 2019). De bedrijvigheid is zeer divers, van groothandels tot architecten en van autoschadebedrijven tot een fietsfabriek.

Ook zijn er media- en modebedrijven, scheepsbouwers, een ambachtelijke bierbrouwer en een zeepfabriek. Veel van de bedrijvigheid is direct aan de stad gebonden via klanten, leveranciers of werknemers. Na ontwikkeling van Hamerkwartier zullen er naar schatting 6.000 werknemers actief zijn in de wijk. Voor de ‘inclusieve stad’ die in het coalitieakkoord wordt nagestreefd is het wenselijk dat er naast woningen, kantoren, voorzieningen en winkels ook ruimte blijft voor bedrijvigheid. Ambachtslieden, groothandels, schoonmaakbedrijven, bakkerijen, autobedrijven, fietsenmakers en aannemers bedienen de stad en bieden werkgelegenheid aan de gewone Amsterdammer. Kunstenaars en cultureel ondernemers dragen bij aan de typisch Amsterdamse tegencultuur. Deze mix van wonen, werken en voorzieningen zal niet vanzelf ontstaan. Hamerkwartier wordt een creatieve productiewijk waar naast wonen en voorzieningen plek is (en blijft) voor verschillende soorten bedrijvigheid. Met de ontwikkeling van Hamerkwartier als creatieve productiewijk kunnen bewoners van naastgelegen buurten profiteren van sociaaleconomische kansen. Een deel van de bestaande gebouwen blijft behouden waardoor een deel van de bestaande ondernemers in het gebied kunnen blijven. Daarnaast wordt de haalbaarheid onderzocht van een plintorganisatie waarmee de bedrijvigheid duurzaam kan worden geborgd. Daarnaast wordt

Gegenereerd: v1.31

10

Gemeenteraad

VN2022-000266 Grond en Ontwikkeling

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

via het loket ‘bedrijf in transformatie’ vraag en aanbod bij elkaar gebracht. Er dient ook realisme te zijn; een deel van de huidige bedrijven is op basis van tijdelijke huurcontracten, met hele lage huren, in het gebied gevestigd. Die contracten kunnen (waarschijnlijk) niet doorgezet worden onder dezelfde condities na de transitie. Om de connecties tussen bedrijvigheid en arbeidsmarkt te versterken, is een kwartiermaker ingezet voor lokale werkgelegenheid, gebiedsgericht werken vanuit WPI en House of Skills ingezet. De bestaande en nieuwe bedrijven zorgen voor passende typen werkgelegenheid ‘om de hoek’. Als leidraad hiervoor is ‘Hamerkwartier Werkt!’ ontwikkeld, een studie naar mogelijkheden voor het inpassen van bedrijvigheid en ontwikkelprincipes voor kavels met werk- en woonfuncties. Deze studie ligt aan de basis van de uitwerking van dit onderdeel van de investeringsnota en gaat uitgebreider in op het programma voor werkfuncties en de strategie om deze te ontwikkelen. De realisatie van Hamerkwartier als creatieve productiewijk is een meerjarenplan. Ook zijn er sturingsmaatregelen nodig om de betaalbaarheid van ruimtes voor deze typen bedrijvigheid te garanderen. Tot slot vraagt de combinatie met wonen en de toenemende druk op de openbare ruimte, om een zorgvuldig ontwerp en onderlinge afspraken. Het aantrekken van passende bedrijven zal dan ook niet vanzelf gaan.

Sturing van de gemeente is nodig. Dit sturen zal worden gedaan met procesmatige, planologische en fysieke randvoorwaarden, zoals omschreven in de aanpak Hamerkwartier Werkt! Die aanpak is onderliggend aan dit Investeringsbesluit. De gemeente ambieert dat door de geleidelijke transformatie zonder gedwongen uitplaatsing van bedrijven, ongeveer 87.000 m² bvo bestaand bedrijfsvastgoed gehandhaafd blijft, verspreid over het gebied. Daarnaast wordt ongeveer 120.000 m² bvo nieuw werkprogramma toegevoegd, waarvan 54.000 m² bvo bedrijfsvloer in kleine, middelgrote en grote units. Sociaal investeren zit in het DNA van Hamerkwartier. We vragen ontwikkelende partijen dan ook om sociaal-maatschappelijk te investeren in het gebied. We vinden het belangrijk om kansen te creëren in Hamerkwartier voor kwetsbare bewoners uit Noord, bijvoorbeeld voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Sociaal investeren kan zowel plaatsvinden tijdens de planvorming, de realisatie als tijdens de exploitatiefase van het project. Zo kunnen er werkplekken worden gecreëerd voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in de uitvoering en de exploitatie, kunnen organisaties met bewezen maatschappelijke meerwaarde voor de omgeving terugkeren in het gebied en kan de inkoop voor de inrichting van kantoren en werkplekken bij sociale firma’s worden ondergebracht.

e) Circa 33.000 m² bvo aan voorzieningen: drie basisscholen, een school voor voortgezet onderwijs, een zorg-welzijn cluster, dagbesteding, eerstelijnszorg en een cultureel centrum. Het benodigde voorzieningenprogramma is tot stand gekomen op basis van het ‘Amsterdamse referentiemodel maatschappelijke voorzieningen, sport, groen en spelen’. Hierbij is rekening gehouden met de bestaande en gewenste voorzieningen in de IJplein-Vogelbuurt en de voorzieningenstructuur op groter schaalniveau. Er is behoefte aan twee à drie alles-in-één-scholen voor basisonderwijs. Een alles-in-één school is een basisschool met voorschool, kinderopvang en een gymzaal. In het plan is voor drie van deze scholen ruimte gereserveerd. De schoolpleinen worden buiten schooltijd grotendeels openbaar toegankelijk als speelplekken voor de jeugd. De scholen zullen aankelijk van het tempo van de woningbouw ontwikkeld worden, waarbij het uitgangspunt is dat de eerste school tegelijk wordt opgeleverd met de eerste woningen. Daarnaast komt er in het gebied een school voor voortgezet onderwijs. Momenteel wordt met verschillende partners gekeken naar het inpassen van voortgezet techniekonderwijs. Dit wordt een opleidingsfaciliteit voor de hele stad die ook goed aansluit bij de bestaande en toekomstige bedrijvigheid in het gebied.

Omdat de faciliteiten niet alleen belangrijk zijn voor Hamerkwartier, voorzien we een cluster van zorg en welzijn op de grens van de Vogelbuurt en Hamerkwartier, dicht bij het Motorplein. Het

Gegenereerd: v1.31

11

Gemeenteraad

VN2022-000266 Grond en Ontwikkeling

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

Huis van de Wijk De Meeuw fungeert als goed lopende welzijnsvoorziening aan de westzijde van het plein. Het nieuwe cluster moet straks ruimte bieden aan het sociale buurtteam (wijkteam), een gezondheidscentrum voor eerstelijnszorg met ruimte voor huisartsen en andere zorgaanbieders, een apotheek en eventueel extra ruimte voor gezondheid gerelateerde activiteiten. Er wordt zoveel mogelijk ingezet op het behoud en het versterken van de kunst- en cultuurfuncties in Hamerkwartier. Momenteel is er in de tijdelijkheid een grootstedelijke culturele voorziening met podiumfunctie (dans, theater en productie) gevestigd in Hamerkwartier. We zetten in op behoud en versterken van deze functie, die een eigen gebouw van ongeveer 1.500 m2 vereist. Deze podiumfunctie dient in de nieuwe plannen terug te komen op het huidige ontwikkelveld. Daarnaast gaat de gemeente sturen en faciliteren op behoud en versterken van creatieve bedrijvigheid, kunstenaars en andere vormen van cultureel ondernemerschap. f) Een nieuw te realiseren commercieel voorzieningenprogramma van 30.000 m2 bvo, waaronder 11.000 m2 vrijetijdsbesteding, 7.350 m2 bvo winkels en 11.000 m2 bvo horeca (inclusief bestaande horeca).

In het gebied is reeds nu veel commercieel programma aanwezig, naast drie supermarkten is er de nodige ruimte voor vrijetijdsvoorzieningen en horeca (denk aan Skatecafé, Hotel Goudfazant en FC Hyena) aanwezig die het gebied op de kaart hebben gezet. In lijn met het distributieplanologisch onderzoek Noord, opgesteld in 2019, is er nog slechts een beperkte toevoeging aan commercieel voorzieningenprogramma mogelijk. g) Een uniek sportprogramma met specifieke aandacht voor urban sport en een bovenwijkse sporthal met een totaalprogramma tussen 7.000 m2 en 11.000 m2. Daarnaast een financiële bijdrage aan de realisatie van twee hockeyvelden inclusief ontsluiting ten behoeve van de herontwikkeling van sportpark De Weeren. Hamerkwartier krijgt een sportcluster. Het grootste gedeelte van de ruimte voor anders georganiseerde buitensport wordt gerealiseerd in de vorm van een compact urban sportpark aan de oostzijde van het toekomstige oeverpark. Dit innovatieve urban sportpark krijgt een breed sportaanbod, voorbeelden zijn footy, 3x3 basketbal, padel en Skillsgarden. Door de kleine maat van de sportvelden zijn deze flexibel in te passen. Naast bewoners en omwonenden kunnen ook verenigingen van de velden gebruik maken.

Belangrijk uitgangspunt bij het ontwerpen van het urban sportpark is dat de sportvoorziening ook ten goede komt aan bewoners van de omliggende wijken en dat het al bestaande sportplekken versterkt. Omdat binnen Hamerkwartier niet volledig aan de sportnorm voldaan kan worden, draagt Hamerkwartier bij aan investeringskosten van de (her)ontwikkeling van sportpark De Weeren. Er komen twee extra hockeyvelden. Daarnaast worden er minimaal 20 sport– en speeltoestellen aangelegd in de openbare ruimte van Hamerkwartier. Daarmee wordt ruimschoots aan de gemeentelijke centrumstedelijk sportnorm voldaan. h) Het toevoegen van 125.260 m² hoogwaardige groene openbare ruimte die het gebied identiteit geeft en Hamerkwartier verbindt met de bestaande wijken. Met het toevoegen van dit groen wordt voldaan aan de van toepassing zijnde (centrumstedelijke) groennorm. Gezien de samenhang met de Oostbrug (advies Commissie D’Hooghe en de mogelijke komst van een Hoogwaardig Openbaar Vervoerlijn) en gezien de hoge investering, wordt er nu nog geen definitief besluit voorgelegd over de vergroening Johan van Hasseltzone. Van een stenig bedrijventerrein, zal Hamerkwartier worden getransformeerd naar een wijk met veel meer en kwalitatief veel hoogwaardig groen. Ook zullen er, tot de grenzen van het projectgebied, verbindingen worden gelegd naar het bestaande groen in de omgeving (Vliegenbos en Noorderpark).

Bij het ontwerp van de openbare ruimte is er bijzondere aandacht gegeven aan

Gegenereerd: v1.31

12

Gemeenteraad

VN2022-000266 Grond en Ontwikkeling

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

de vormgeving van de overgangen van Hamerkwartier naar andere buurten. Hier komen informele paden en ruimte voor groen: wat zorgt voor een gemoedelijke overgang van de ene buurt naar de andere. Het doel is om verkeer niet meer leidend te laten zijn in deze overgangen. Voor de Meeuwenlaan wordt aan de kant van Hamerkwartier wordt de ventweg opgeheven en wordt de straat vergroend. Er moeten prettige en veilige oversteken komen, die ook goed toegankelijk zijn voor ouderen en kinderen. Aan het IJ komt de bruidsschat van Hamerkwartier, een 50 meter breed oeverpark dat onderdeel wordt van het weidse IJ-landschap. Het park biedt uitzicht op de Sluisbuurt en de kop van het Centraal Station, met daarachter de Westerkerk. Het IJ moet een plek worden waar stedelingen aan hun vitamine D en beweging kunnen komen en waar iedereen kan uitwaaien en ontspannen, kijkend naar de oude stad. Op verschillende plekken in de wijk komen pleinen en buurtparkjes, om de nodige lucht tussen de bouwblokken te creëren. De voormalige insteekhavens Spijkerkade en Beitelkade worden groen ingericht. Ook komen hier speelplekken. De openbare ruimte wordt ingericht op dubbel gebruik. Zo zijn bijvoorbeeld de schoolpleinen na schooltijd toegankelijk voor andere groepen. Op de gebouwen in Hamerkwartier komen meerdere collectieve daktuinen voor bewoners en werknemers.

Op enkele plekken komen openbare daktuinen, gekoppeld aan een openbare functie zoals horeca of sport. In de eerste fase van Hamerkwartier, wordt in totaal 36.360m2 gebruiksgroen en 38.920m2 ecogroen gerealiseerd. Opgeteld wordt er circa 76.000 m2 groen gerealiseerd, goed voor circa 4600 woningen. Dit voldoet dus ruimschoots voor de voorziene circa 4.300 woningen en voor het nietwoonprogramma uit de eerste fase (ca. 10 jaar). In totaal wordt er inclusief de gewenste vergroening van de Johan van Hasseltzone circa 125.260 m2 groen voorzien in het gebied, goed voor circa 6.400 woningen. In de toekomstige besluitvorming over de Johan van Hasseltzone, goed voor circa 14.000m2 groen, wordt meegenomen de wijze waarop in de groennorm wordt voorzien. i) Een duurzame ontwikkeling met specifieke aandacht voor ‘de gezonde wijk’. Een collectief regeneratiesysteem (warmte en koude balans) ondersteunt individuele warmte koude systemen. Amsterdam wil een duurzame stad zijn, nu én voor de generaties na ons. Dit betekent voor Hamerkwartier dat de ambities op het vlak van klimaatadaptatie, energie en circulariteit heel belangrijk zijn. We bouwen hier een toekomstbestendige, duurzame wijk.Alle duurzame ambities worden in een vroeg stadium besproken met de ontwikkelaars.

De ontwikkelende partij moet voldoen aan alle uitgangspunten en kiest daarnaast minimaal drie aanvullende duurzaamheidsthema’s uit om extra kwaliteit te realiseren. De uitgangspunten en afgesproken ambities worden opgenomen in de overeenkomst met de ontwikkelaars. Bij de uitwerking van de plannen wordt het voorlopige en definitief ontwerp getoetst op deze afspraken. Voor de nieuwbouw geldt dat Hamerkwartier een aardgasvrije wijk wordt, met (bijna) energieneutrale of energieleverende nieuwbouw. Er komen goed geïsoleerde gebouwen die op duurzame wijze van warmte en koude worden voorzien. Ook profiteren de gebouwen optimaal van lokale duurzame energiebronnen, zoals de zon en het oppervlaktewater van het IJ. De daken in de wijk zijn beschikbaar voor een combinatie van groen, waterberging en zon-PV. In Hamerkwartier komen (bijna) energie neutrale of energieleverende nieuwbouw met voor woningen BENG 123 waardes van Beng 1 <60, BENG2 <10 en BENG3 >85% (NTA8800). Utiliteitsbouw, oftewel alle gebouwen waar geen woningen in komen, moet voldoen aan NTA 8800. De gemeente wil in Hamerkwartier voor verwarming, warm tapwater en koeling inzetten op een lage temperatuur warmtesysteem, in combinatie met duurzame koude en lokale duurzame bronnen. Voor het in balans brengen van de individuele WKO’s wordt een collectief

Gegenereerd: v1.31

13

Gemeenteraad

VN2022-000266 Grond en Ontwikkeling

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

regeneratiesysteem aangelegd, een zogenaamd systeem van Thermische Energie uit Oppervlaktewater, dat gebruik maakt van oppervlaktewater uit het IJ (zie beslispunt 5.). We maken in Hamerkwartier goed geïsoleerde woningen die een beperkte energievraag hebben. De gebouw gebonden elektriciteitsvraag is ongeveer 50% van de totale elektriciteitsbehoefte van een gebouw. We kunnen in Hamerkwartier op de daken en in de gevels de gebouw gebonden energievraag in zijn geheel duurzaam opwekken door middel van zonnepanelen. In Hamerkwartier vragen we ontwikkelaars om gebouwen te realiseren met materialen die zorgen voor een lagere milieubelasting dan wettelijk voorgeschreven wordt. De MPG (Milieu Prestatie Gebouw) geeft aan wat de milieubelasting is van materialen. We willen minimaal een Milieu Prestatie Gebouw (MPG) ≤ 0,7 realiseren. De ambitie is om een MPG van 0,5 te behalen. De ambitie is dat er 25% gerecycled en 50% hernieuwbare materialen toepassen in de inrichting van de openbare ruimte worden toegepast. Hamerkwartier wordt gerealiseerd naast het chemiebedrijf Albemarle BV en valt binnen de milieucontouren van het bedrijf. Om te kunnen voldoen aan de regelgeving, zijn voor geluid (industrielawaai) en externe veiligheid maatregelen nodig.

Het gaat daarbij om bijvoorbeeld het voorschrijven van dove gevels, conform het Amsterdamse beleid en het toepassen van mechanische ventilatiesystemen in gebouwen. Het direct aan Albemarle gelegen Zamenhof is mede vanwege deze nabijheid nu niet in de Investeringsnota opgenomen als te ontwikkelen locatie. Met name de geluidbelasting op de Hamerkop is hoog, hier zal in samenwerking tussen Albemarle, en de eigenaar Amvest/ COD nader onderzoek nodig zijn om te komen tot een aanvaardbaar stedenbouwkundig plan. j) Een autoluwe wijk, met veel ruimte voor deelmobiliteit en lage parkeernormen. Parkeren in de openbare ruimte is alleen voor specifieke doelgroepen en laden en lossen wordt mogelijk gemaakt. Parkeren kan in ondergrondse parkeergarages en in een mobiliteitshub. Bereikbaarheid is belangrijk, zowel voor bewoners als ondernemers in een wijk. Ook willen omringende buurten niet opeens in de file staan door de komst van nieuwe bewoners en gebruikers. De transformatie van Hamerkwartier naar gemengd woon-werkgebied zorgt voor een groei in mobiliteit. Om deze mobiliteitsgroei goed op te kunnen vangen worden bestaande verbindingen verbeterd. Ook zet de gemeente Amsterdam in op lopen, fietsen, openbaar vervoer en deelmobiliteit als hoofdvervoerwijzen. Dit zijn schone en ruimte-efficiënte vormen van mobiliteit. Er komen hoogwaardige loop- en fietsverbindingen van, naar en in Hamerkwartier.

De Noord/ Zuidlijn blijft de belangrijkste OV-voorziening, met metrohalte Noorderpark op 5 fietsminuten afstand. Ook rijden er buslijnen direct langs Hamerkwartier. De realisatie van een nieuwe vaste oeververbinding over het IJ door zou extra kwaliteit aan de bereikbaarheid van Hamerkwartier geven. Door wonen, werken en voorzieningen in het gebied te mengen zijn veel functies dichtbij en is de auto minder vaak nodig. Autoverkeer wordt zoveel mogelijk aan de randen van de buurt afgevangen. Hierdoor rijdt er geen onnodig verkeer door de kleinere straten, waaraan ook de pocketparkjes liggen. Straten zijn wel toegankelijk voor autoverkeer waar dit nodig is, bijvoorbeeld voor mensen met een beperking, bevoorrading of halen en brengen. Het mobiliteitsplan Hamerkwartier stelt dat een mobiliteitshub noodzakelijk is om een autoluw karakter in Hamerkwartier te creëren. Deze hubs zijn bedoeld voor de deelmobiliteit en deels voor het reguliere parkeren in Hamerkwartier. Voor de toegankelijkheid van de deelmobiliteit wordt ongeveer 70% van de deelauto's in de mobiliteitshub ondergebracht. De overige 30% komt in kleinere clusters verspreid over het gebied. De deelmobiliteit is met een abonnement toegankelijk voor alle bewoners en ondernemers in Hamerkwartier en voor de omringende buurten. De gebouwde hubs fungeren ook als ‘community-hub’.

Hier komen verschillende functies, zoals horeca, een pakketwand, een servicedesk en sport- en vrijetijdsvoorzieningen.

Gegenereerd: v1.31

14

Gemeenteraad

VN2022-000266 Grond en Ontwikkeling

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

Uiteindelijk leidt dit ertoe dat in Hamerkwartier in totaal circa 3.300 autoparkeerplaatsen nodig zijn, waarvan 130 exclusieve deelparkeerplaatsen voor deelauto’s. De parkeerplaatsen zullen met uitzondering van de plekken in de mobiliteitshub, nagenoeg allemaal in ondergrondse garages worden gerealiseerd. Er wordt onderzocht in hoeverre de realisatie van de mobiliteitshub aanvullend gedekt moet en kan worden via SMF. Er komt een lage parkeernorm voor wonen, werken en voor overige functies in Hamerkwartier. Voor de woningen wordt ingezet op een gemiddelde parkeernorm van 0,3 plaatsen per woning, inclusief 0,1 parkeerplaatsen per woning voor bezoekers. Dit past binnen de Nota Parkeernormen, en zit daarmee aan de onderkant van de bandbreedtes die hierin zijn opgenomen. Ook de bedrijven, kantoren en overige functies in Hamerkwartier doen mee met de relatief lage parkeernormen. Er wordt ingezet op dubbel gebruik van de parkeervoorzieningen, om de parkeercapaciteit zo efficiënt mogelijk in te zetten en onnodige leegstand te voorkomen. Op termijn behoort een verdere aanscherping van de parkeernorm tot de mogelijkheid (naar ongeveer 0,24 parkeerplaatsen per woning inclusief bezoekersparkeren), aankelijk van wanneer en het effect van mobiliteitsmaatregelen, zoals de oostbrug. Het parkeren zal periodiek worden gemonitord via een dynamische parkeerbalans.

Parallel aan de inspraak heeft een actualisatie van de verkeersberekeningen, volgens het Verkeersmodal Amsterdam, plaatsgevonden. De nieuwe cijfers bevestigen het eerdere beeld ten aanzien van de verkeersbelasting, inhoudende dat de omliggende wegen het verkeer goed kunnen opvangen en alleen de aanpak van de kruising Meeuwenlaan / Johan van Hasseltweg, die in de huidige situatie al een knelpunt is, voorwaardelijk is voor de gebiedsontwikkeling. De ‘Johan van Hasseltknoop’ (verkeersknoopunt rondom metrostation Noorderpark is een aandachtspunt in de bereikbaarheid ook van Hamerkwartier. Aanpak van deze knoop is in het Mobiliteitsplan Hamerkwartier voorzien. k) De beoogde ontwikkelstrategie gaat uit van vrijwillige transformatie. De gemeente vergaart eigendom ten behoeve van de uitbreiding van de openbare ruimte, scholen, sporthal en een mobiliteitshub. Zo houdt de gemeente regie op het realiseren van de gemeentelijke ambities zoals geformuleerd in dit Investeringsbesluit. De gemeente heeft in Hamerkwartier nauwelijks grondpositie, vrijwel alle grond is in eigendom van of in erfpacht uitgegeven aan particulieren en marktpartijen. Naast de huidige openbare ruimte is alleen de kavel bij de aanlanding van het Oostveer eigendom van de gemeente, maar deze is gereserveerd voor de aanlanding van de Oostbrug.

De gemeente bezit de openbare ruimte, het water en één uitgeeare kavel in het plangebied. Ondanks de beperkte grondpositie neemt de gemeente de rol van aanjager van de herontwikkeling van Hamerkwartier op zich. Ze wil hierbij gevestigde partijen in Hamerkwartier verleiden om over te gaan tot herontwikkeling. De gemeente is bereid om de plannen van deze marktpartijen te faciliteren, zo lang deze voldoen aan de uitgangspunten van deze Investeringsnota. De gemeente respecteert in beginsel de bestaande rechten en eigendomsverhoudingen in het gebied. Ze hanteert als uitgangspunt dat grondeigenaren en erfpachters het toekomstige bouwprogramma zelf op basis van vrijwilligheid realiseren. De gemeente koopt dus in principe geen gronden aan voor de productie van bouwgrond. De gemeente zal wel grond aankopen om de noodzakelijke uitbreidingen van de openbare ruimte en van enkele maatschappelijke voorzieningen te kunnen doen, denk hierbij aan de scholen of het oeverpark. Er is dus sprake van een afwisselend actieve en faciliterende rol van de gemeente. De bestaande erfpachters en eigenaren bepalen voor een groot deel het tempo van de herontwikkeling. Met deze partijen worden (proces)afspraken gemaakt over herontwikkeling, wat

Gegenereerd: v1.31

15

Gemeenteraad

VN2022-000266 Grond en Ontwikkeling

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 16 februari 2022

en wanneer er wordt gebouwd, en over de verdeling van de plankosten en een eventuele nieuwe of herziene erfpachtcanon. Op basis hiervan worden partijen uitgenodigd om plannen te maken en in gesprek te treden met de gemeente. Wanneer er binnen een ontwikkelveld meerdere eigenaren zijn, zullen deze eigenaren eerst samen tot een integraal plan moeten komen. Voor ontwikkelvelden met één eigenaar kunnen de gesprekken direct starten. Tijdens het opstellen van het Investeringsbesluit is al met tal van eigenaren gesprek gevoerd over ontwikkeling, wat al met een aantal heeft geleid tot contractuele afspraken. l) Conform de ontwikkelstrategie zal de gemeente, vooruitlopend op start herontwikkeling, kavel overstijgende werkzaamheden uitvoeren (de investeringen op risico) en investeren in (of bijdragen leveren aan) maatregelen buiten het plangebied (uitbreiding sportpark De Weeren). Om het gebied in ontwikkeling te kunnen nemen dient een aantal voorinvesteringen op risico worden genomen. Het betreft de aanpak van de rotonde Johan van Hasseltweg/Meeuwenlaan. Hiervoor heeft de gemeenteraad in november 2018 al een voorbereidingsbesluit genomen. Daarnaast gaat het om de aanpak van de hoofdinfrastructuur; de herinrichting van het Gedempt Hamerkanaal en een aantal aanliggende straten.

Hierdoor wordt de noodzakelijk aanleg en verlegging van kabels en leidingen mogelijk gemaakt en kan de bouwlogistiek worden gefaciliteerd en de aanleg van een collectief regeneratiesysteem ten behoeve van de individuele warmte koude systemen. Daarnaast zal een bijdrage worden gedaan ten behoeve van de uitbreiding van het buitenplanse sportpark De Weeren. m) De procedurele (en inhoudelijke) samenhang met het Milieu Effect Rapport (MER), bestemmingsplan Exclusiva, partiële herziening bestemmingsplan Hamerstraatgebied en Beeldkwaliteitsplan als juridisch-planologisch kader voor de beoogde transformatie. Deze worden in separate voordrachten voorgelegd. Het MER en Bestemmingsplan Exclusiva worden gelijktijdig aangeboden aan de gemeenteraad. Parallel aan het Investeringsbesluit is een Milieueffectrapport (MER) opgesteld. In het MER worden de effecten van de transformatie op de leefomgeving beoordeeld. De uitkomsten en aanbevelingen uit het MER zijn gebruikt voor de uitwerkingen en keuzes in de Investeringsnota. Ook zullen de resultaten worden gebruikt bij de ruimtelijke onderbouwing van opvolgende juridisch planologische procedures. De bestuurlijke vaststelling van de MER is gekoppeld aan besluitvorming over de eerste planologische procedure in het gebied. Grootste aandachtspunt uit het MER betreft de aanwezigheid van de chemische fabriek Albemarle.