A - 36 Raadsaangelegenheden (7) Bijlage 1 Verslag bezwaar Pakhuis de Zwijger

Verslag hoorzitting 10 juni 2021 inzake bezwaar tegen het besluit tot vaststelling van de Hoofdlijnen Kunst en Cultuur 2021 -2024 Kenmerk: DJ.20.002296.001

Hoorzitting over het bezwaarschrift ingediend door:: Stichting Pakhuis de Zwijger Het bezwaarschrift richt zich tegen het Raadsbesluit van 18 december 2019, gepubliceerd op 8 januari 2020, op voordracht van de burgemeester en wethouders tot vaststelling van de Hoofdlijnen Kunst en Cultuur 2021 – 2024. Het bezwaar ziet op (i) het specifiek benoemen van debatcentrum De Balie en/of (ii) het niet specifiek benoemen van Pakhuis de Zwijger als onderdeel van de Amsterdamse Basisinfrastructuur (A-Bis) in de Hoofdlijnen Kunst en Cultuur 2021-2024. Aanwezig Bezwaarschriftencommissie mevrouw mr. D. de Grave-Verkerk (raadslid VVD, voorzitter) mevrouw M. Bosman (raadslid D66, lid) mevrouw mr. N. van Renssen (raadslid GroenLinks, lid) mevrouw mr. A.M.C. de Haan (ambtelijk secretaris) Bezwaarde [naam 1] (functie 1) [naam 2] (functie 2) Verweerder mevrouw M. Brinkhuis (Kunst en Cultuur, gemeente Amsterdam) Verslag de heer G-J. Timmermans (Notuleerservice Nederland)

Verslag: DJ.20.002296.001 Pagina 2 van 9

Gemeente Amsterdam

Verslag 1. Opening De voorzitter opent de hoorzitting om 9.35 uur. Zij vermeldt dat in deze zitting de bezwaren behandeld worden die door de bezwaarde zijn ingediend tegen het besluit van de gemeenteraad op 8 januari 2020 waarmee de raad de Hoofdlijn en Kunst en Cultuur 2021-2024 heeft vastgesteld. 2. Introductie commissie en procedure De bezwaarschriftencommissie bestaat uit raadsleden die door hun fractie voor deze commissie zijn voorgedragen en zijn dus leden van het bestuursorgaan dat het besluit genomen heeft. Zij benadrukt dat omdat dit betekent dat niet vereist is dat de commissieleden niet bij de voorbereiding van het betreffende besluit betrokken mogen zijn geweest. Verder vindt zij het van belang te vermelden dat deze commissie besluitvorming in de gemeenteraad voorbereidt. Aan de hand van de stukken en deze hoorzitting brengt de commissie een advies uit aan de gemeenteraad. Dat orgaan neemt een besluit op dat advies. Aan het einde van de zitting zal zij de verdere procedure toelichten. 3. Voorstelronde Zij stelt de leden van de commissie, de secretaris en de notulist voor en vraagt de andere aanwezigen zich ook voor te stellen. [Naam 1] en [naam 2] stellen zich voor als [functie 1] en [functie 2] van Pakhuis de Zwijger. Mevrouw Brinkhuis merkt op dat zij hier niet de gemeenteraad kan vertegenwoordigen. Zij werkt niet voor de raad, maar voor het college.

Zij kan hier zeker iets over deze kwestie naar voren brengen, maar niet als vertegenwoordiger van de gemeenteraad. Zij heeft destijds een negatief advies aan het college afgegeven over het in deze zaak betreffende aangenomen amendement. Het college heeft de raad toen ook een negatief preadvies gegeven, maar de raad heeft het amendement wel aangenomen. Zij vindt het ingewikkeld nu af te wijken van dat negatief advies en stelt alleen namens het college te kunnen spreken. Zij zegt deze situatie ook vooraf in diverse gesprekken gemeld te hebben. De voorzitter merkt op dat het gebruikelijk is dat ambtenaren die het besluit hebben helpen voorbereiden, in deze commissie namens de gemeenteraad toelichten wat de afwegingen geweest zijn rond een besluit. Zij stelt voor in het advies aan de raad op te nemen hoe de vertegenwoordiging van de raad in deze kwestie te beschouwen is en mevrouw Brinkhuis in deze zitting als expert aan het woord te laten.

2

Verslag: DJ.20.002296.001 Pagina 3 van 9

Gemeente Amsterdam

Zij merkt daarbij op dat deze commissie alleen formele juridische stappen zet en toetst of zaken voldoen aan het bestuursrecht. De inhoudelijke beoordeling is aan de raad. 4. Gang van zaken hoorzitting De voorzitter stelt voor de gebruikelijke gang van zaken te volgen. Daarbij krijgt eerst de bezwaarde de gelegenheid te reageren op het verweerschrift. Vervolgens krijgt de gemachtigde van de gemeenteraad de gelegenheid daarop te reageren. Daarna kunnen de leden van de commissie hun vragen stellen en tot slot krijgen beide partijen nog een tweede termijn om te reageren op wat in de hoorzitting ter sprake is gekomen. 5. Afbakening hoorzitting De voorzitter verzoekt de partijen zo veel mogelijk te voorkomen dat zij in hun bijdragen herhalen wat in bezwaar- en verweerschrift is opgemerkt, in de wetenschap dat de commissieleden die stukken al gelezen hebben. 6. Inhoudelijke behandeling [Naam 1] geeft desgevraagd aan geen pleitnotitie te hebben opgesteld, maar aan de hand van het feitenrelaas zijn kanttekeningen te zullen maken. Dat feitenrelaas beschrijft naar zijn oordeel precies het besluitvormingstraject over A-Bis. Een belangrijk moment was op 15 juli 2019 toen de Amsterdamse Kunstraad advies uitbracht aan de wethouder over de inrichting van A-bis in het nieuwe Kunstenplan. Daar werden toen zowel Pakhuis de Zwijger als De Balie op naam genoemd.

Gaandeweg zijn daarna zaken gaan schuiven. Op 12 november heeft de wethouder aangegeven dat er in die A-bis-constructie twee plekken beschikbaar komen voor podium en platform voor debat en programma’s over kunst, cultuur, politiek en ontwikkelingen in de stad. Die omschrijving geeft aan welke twee entiteiten van gesprekshuizen hier aangeduid worden, namelijk De Balie en Pakhuis de Zwijger. Dat werd niet letterlijk zo benoemd omdat iedereen in de gelegenheid moest zijn daarop in te schrijven. Maar de omschrijving met termen als platform en stedelijke ontwikkelingen werd ontvangen als een nadrukkelijke uitnodiging aan Pakhuis de Zwijger, temeer daar dat in het advies op naam genoemd werd. Dat werd in het traject ondersteund door de op pagina 5 genoemde jurisprudentie over transparantie in het level playing field waar staat dat entiteiten met eenzelfde functie en betekenis alleen uit elkaar gehaald mogen worden als er sprake is van uniciteit. Die jurisprudentie is door de wethouder meermalen opgevoerd. Het heeft ertoe geleid dat uiteindelijk in A-bis een verschil gemaakt is in instellingen op naam en instellingen op functie.

3

Verslag: DJ.20.002296.001 Pagina 4 van 9

Gemeente Amsterdam

Pakhuis de Zwijger was daar blij mee vanwege zijn roerige voorgeschiedenis in Amsterdamse Kunstenplannen. Het is vijftien jaar geleden in 2006 opgericht en het was logisch dat het toen als beginnende instelling niet meteen in een Kunstenplan werd opgenomen. In het Kunstenplan 2009-2012 stond het voor 100.000 euro opgenomen. De besluitvorming in 2009, en ook in 2013 en 2016 was nogal roerig, omdat de raad toen van het “zeehondjes redden” was, zoals dat toen genoemd werd. Dankzij wethouder Gehrels kwam het Pakhuis in het Kunstenplan. Later werd het weer weggelaten en toch weer teruggehaald, kortom de besluitvorming was roerig. Bij de ingrijpende reconstructie van het Kunstenplan in 2017 kwam het Pakhuis om nummer 1 van de AFK-ranking terecht, maar om onverklaarbare reden werd dat niet gehonoreerd vanwege de governance. Daar is een apart traject voor doorlopen dat nu niet aan de orde is. Pakhuis de Zwijger heeft zich - inmiddels met een andere governancestructuur - weer gemeld voor het Kunstenplan 2021-2023 en was blij in het level playing field met De Balie terecht te komen. In de adviestrajecten is De Balie genoemd als traditioneel debatcentrum en Pakhuis de Zwijger als meer eigentijds voor dialoog over ontwikkelingen in de stad.

Beide entiteiten zijn hard nodig in de stad, maar ze hebben elk hun eigen historie, perspectief en accenten, maar hebben beide dezelfde functie en betekenis voor de stad. Daarom was men bij Pakhuis de Zwijger ook blij met de jurisprudentie en de manier waarop de wethouder die telkens naar voren bracht. Er is geen sprake van ultieme uniciteit en de beoordeling zou dus in dat level playing field op functie beoordeeld moeten worden. Groot was dan ook de verbijstering toen op 18 december 2019 als een konijn uit de hoge hoed plotsklaps dat amendement op tafel kwam in de raad. Spreker zat op de publieke tribune en heeft in de schorsing nog raadsleden proberen te overtuigen dat dit amendement niet deugde en dat de in het amendement vermelde uniciteit van De Balie dan evenzeer van toepassing zou moeten zijn op Pakhuis de Zwijger. Hij heeft toen nog enkele raadsleden daarvan kunnen overtuigen. Eén raadslid heeft hij pas achteraf kunnen spreken. Die gaf toen aan dat hij beter had moeten nadenken en anders had moeten stemmen. Maar uiteindelijk is het amendement met een verschil van één stem welk aangenomen. Hij heeft dit bezwaarschrift ingediend omdat de gang van zaken niet allen consequenties heeft voor het hier en nu, maar ook voor de toekomst omdat zijn instelling nu ten onrechte is beland in een andere categorie en dat heeft naar zijn mening ook gevolgen voor de honorering.

Als beide instellingen in dezelfde categorie worden beoordeeld kan men integrale afwegingen maken. Het heeft ertoe geleid dat De Balie een aanzienlijk hogere financiële honorering krijgt en dat zou volgens hem niet hebben mogen plaatsvinden.

4

Verslag: DJ.20.002296.001 Pagina 5 van 9

Gemeente Amsterdam

De voorzitter vraagt wat [Naam 1] bedoelt met een integrale afweging. [Naam 1] zegt dat een integrale afweging mogelijk is als de twee instellingen met dezelfde functie en betekenis binnen dezelfde omgeving en het bijbehorende budget beoordeeld worden. Nu is De Balie beoordeeld binnen het raamwerk van het budget op naam en krijgt die instelling de komende vier jaar in totaal een miljoen euro meer dan Pakhuis de Zwijger dat binnen het budget op functie gehonoreerd is. Dat zet volgens hem ook meteen de toon voor het volgende Kunstenplan en maakt de kans groot op herhaling van deze plaatsing in verschillende categorieën. Het gegeven dat De Balie het oudste debatcentrum in de stad is, betekent volgens hem niet automatisch dat het daarom meer waarde of betekenis zou hebben. Het level playing field is door de wethouder ook nog eens onder de aandacht gebracht toen bij haar ontraden van het amendement, maar dat heeft toen niet mogen baten. Hij ziet nu twee opties: of terugdraaien van het besluit of Pakhuis de Zwijger alsnog in de categorie op naam opnemen. Hij weet niet welke mogelijkheden er zijn, maar hij vindt dat er iets niet klopt omdat er geen gelijke behandeling heeft plaatsgevonden met een grote kans op herhaling bij toekomstige Kunstenplannen. [Naam 2] vult aan dat Pakhuis de Zwijger kennelijk nog steeds gezien wordt als nieuwkomer, terwijl het al vijftien jaar bestaat.

Van meet af aan is er veel gedoe geweest en zijn veel procedures doorlopen. Zo ontstaat een situatie dat de twee instellingen tegen elkaar uitgespeeld worden, terwijl ze beide bestaansrecht hebben. De instellingen zouden gebaat zijn bij een duidelijke procedure. Mevrouw Brinkhuis wijst op het feitenrelaas dat zij heeft aangeleverd. Zij vermeldt dat het eerste advies van de Kunstraad uitkwam op een flinke uitbreiding van de A-bis. Uit de actuele jurisprudentie blijkt dat mededinging van wezenlijk belang is en dat men instellingen daarvan alleen kan uitzonderen als er sprake is van een werkelijk totaal uniek karakter. Die lijst is vergelijkbaar met de vorige A-bis. Om toch een uitbreiding mogelijk te maken is ervoor gekozen de lijst met functies te maken en daar de nodige mededinging in te brengen door instellingen in de gelegenheid te stellen in te tekenen op functies. Voor debatcentra zijn zo drie inschrijvingen binnengekomen. Men dacht daarmee zowel de uitbreiding mogelijk te maken en te voldoen aan alle juridische eisen. Door het amendement is een rara situatie ontstaan en daarom is vanuit de afdeling gezegd dat dit niet wenselijk was, omdat het hele proces erop gericht was dit soort situaties te voorkomen. Maar het amendement is aangenomen en daarna verwerkt door De Balie als uniek op naam op te nemen.

Aan de Kunstraad is bij de opdracht voor het inhoudelijk advies over instellingen en subsidiebedragen één totaalbedrag doorgegeven, zonder aparte budgetten voor instellingen op naam en instellingen op functie.

5

Verslag: DJ.20.002296.001 Pagina 6 van 9

Gemeente Amsterdam

Het is moeilijk in te schatten wat de inhoud en indeling van dit Kunstenplan heeft op toekomstige indelingen, omdat niet te voorzien is welke veranderingen de verschillende belanghebbenden gaan bepleiten. Uit evaluaties en debatten komt wel de wens naar aanpassingen naar voren. De voorzitter vraagt wie de subsidies vaststelt. Mevrouw Brinkhuis zegt dat het college een budget beschikbaar stelt en daarover dan een advies aan de Kunstraad vraagt. Daarna besluiten college en raad over de subsidies. Mevrouw Van Renssen vraagt of Pakhuis de Zwijger ook bezwaar aantekent tegen de toekenning van de subsidie. En als dat niet het geval is en de subsidietoekenning dus kennelijk tot tevredenheid is, of het onderhavige bezwaar dan komt te vervallen. [Naam 1] zegt dat hij geen bezwaar heeft gemaakt tegen de subsidietoekenning. Hij zegt weinig hoop te hebben dat zaken nog gerepareerd zullen worden, mede omdat het Kunstenplan nu al loopt. Maar voor hem zijn twee zaken van belang bij dit bezwaar: de worsteling om van beginnende instelling een erkende speler te worden op het level playing field en de consequenties voor het komende Kunstplan, gezien het grote verschil in financiële honorering. Hij is dankbaar voor het feit dat zijn instelling nu is opgenomen in A-bis, maar de herhaling van achterstelling doet na die vijftien jaar pijn.

Alles wat het amendement beweert over de uniciteit van De Balie is volgens hem van toepassing op Pakhuis de Zwijger. Hij neemt het de raad kwalijk dat die de aanwijzingen van de afdeling K&C en college en de jurisprudentie over het level playing field niet heeft meegenomen. Er is sprake van ongelijkheid door de een wel op naam op te nemen en de ander op functie en dat vertaalt zich in een verschil van een miljoen euro subsidie over vier jaar. Dat vindt hij onrechtvaardig. Hij heeft geen enkel argument kunnen vinden om dat verschil te rechtvaardigen. De totale omzet is gelijk, al haalt de ene instelling een groter deel uit de horeca, de organisatie is vergelijkbaar. Hij heeft een en ander ook nagezocht via de Kamer van Koophandel en ook daar geen wezenlijke verschillen aangetroffen. Beide instellingen hebben even veel recht van bestaan. Mevrouw Van Renssen vraagt wat het verschil is tussen instellingen op naam en op functie als dat niet ligt in de hoogte van het subsidiebedrag. Ook de beoordelingscriteria zijn volgens de verordening dezelfde. Mevrouw Brinkhuis zegt dat instellingen op naam eerder weten dat ze in A-bis worden opgenomen en dus ook eerder al weten dat ze weer voor vier jaar subsidie krijgen. Het college

6

Verslag: DJ.20.002296.001 Pagina 7 van 9

Gemeente Amsterdam

geeft daarmee immers aan dat ze voor de stad onmisbaar zijn. Instellingen op functie moeten eerst inschrijven en dan maar afwachten hoe daarop gereageerd wordt. De functies zijn te zien als de vertalingen van de beleidsdoelstellingen van het college. De plannen die de instellingen indienen, worden wel met dezelfde criteria beoordeeld. De Kunstraad kreeg als richtsnoer het bedrag van 174 miljoen euro. Bij de instellingen die al in A-bis zaten, werd uitgegaan van het huidige subsidiebedrag. Bij de functies werd gekeken naar de beleidsdoelstellingen en gekeken of er mogelijkheden waren om ze een kans op doorgroei te bieden. Maar het budget voor dat laatste was niet erg ruim. Mevrouw Van Renssen vraagt welke invloed de huidige positie in het Kunstenplan heeft op die in toekomstige plannen. Mevrouw Brinkhuis zegt dat die invloed er in zekere zin wel is. Bij een volgend plan bestaat de kans dat wordt uitgegaan van de huidige subsidiebedragen. Bij de afdeling is de inschatting echter ook dat de systematiek en de vorm van een volgend plan weer zal worden aangepast voor de bepaling van de A-bis in de stad. [Naam 1] merkt daarbij op dat instellingen die het onmisbare fundament vormen in de stad als zodanig gewaardeerd moeten worden en niet afhankelijk zouden moeten zijn van de politieke koers.

De argumenten in het amendement om De Balie op naam op te nemen zijn volgens hem onverkort van toepassing op Pakhuis de Zwijger. De twee instellingen moeten volgens hem dus gelijkwaardig behandeld worden. Mevrouw Bosman vraagt of men kan toelichten waarom Pakhuis de Zwijger zou voldoen aan het criterium van uniciteit, de voorwaarde om opgenomen te worden op naam. [Naam 1] ziet als enige verschil met De Balie dat die instelling al opgenomen was in A-bis. Voor het overige voldoet Pakhuis de Zwijger even goed aan alle punten die als uniek bij De Balie genoemd worden, ook volgens de Kunstraad. Pakhuis de Zwijger vervult een unieke en onvervangbare functie in de stad. Pakhuis de Zwijger wordt in meer dan een advies vernieuwend en eigentijds genoemd en De Balie als meer traditioneel. Maar beide gesprekshuizen zijn van groot belang voor de stad. Mevrouw Bosman zegt dat de Hoofdlijn en Kunst en Cultuur 2021-2024 gezien kan worden als algemeen beleid. Tegen algemeen beleid kan eigenlijk geen bezwaar ingediend worden. In dit geval dient Pakhuis de Zwijger bezwaar in als individuele belanghebbende die een individueel effect ervaart van een algemene beleidsregel. De vraag is hoe bezwaarde dat ziet.

7

Verslag: DJ.20.002296.001 Pagina 8 van 9

Gemeente Amsterdam

[Naam 1] zegt dat hij geen bezwaar maakt tegen het beleid, maar tegen het amendement en de afwijking van de lijn die de wethouder had ingezet. Dat was een algemene lijn die spreker juist zeer waardeert omdat die stoelt op gelijkwaardigheid en gelijke kansen. Door het amendement is van het zorgvuldig geformuleerde beleid afgeweken en daar maakt hij bezwaar tegen. Dat lot had ook een andere instelling kunnen treffen als er een amendement in die richting was ingediend. Mevrouw Bosman vraagt of de verweerder de Hoofdlijnen ziet als een beleidsregel of als een besluit waar bezwaar tegen kan worden aangetekend. Mevrouw Brinkhuis zegt dat men de Hoofdlijnen ook kan opvatten als een bundel van beschikkingen en dat men wel bezwaar kan aantekenen tegen beschikkingen. Mevrouw Van Renssen constateert dat de bezwaarde van mening is dat beide instellingen uniek zijn. Dan zoden beide dus of op functie of op naam moeten worden opgenomen. In het bezwaarschrift staat dat Pakhuis de Zwijger ook op naam zou dienen te worden opgenomen. Zij vraagt wat Pakhuis de Zwijger zo uniek maakt dat het door de gemeenteraad zou moeten worden opgenomen op naam. [Naam 1] trekt een parallel met Paradiso en de Melkweg. Dat zijn beide podia voor eigentijdse muziek, maar met een expliciet verschil in stijl en doelgroepen.

De Balie profileert zich als platform voor het vrije woord, Pakhuis de Zwijger voor de stad van de toekomst. Een vergelijkbaar laagdrempelig podium met een integrale kijk op stadsontwikkeling is nergens elders in Nederland of in de wereld. Pakhuis de Zwijger richt zich meer op dialoog en zoeken naar overeenkomsten dan op debat om verschillen te markeren. De stad moet trots zijn een dergelijke instellingen te herbergen. Mevrouw Bosman vraagt of er ook iets te zeggen valt over het artistiek belang. [Naam 1] zegt dat in elke bijeenkomst in zijn instelling de visie doorklinkt dat alles om ons heen gemaakt en ontworpen is en dat men daar uit verschillende perspectieven naar kan kijken. Het ontwerpend, creatief perspectief zit in alle programma’s, of het nou gaat over gaming, architectuur, fotografie, gesproken woord of storytelling. Daarom krijgt Pakhuis de Zwijger ook subsidie van het landelijk fonds voor creatieve industrie en is het daar in het programma opgenomen.

8

Verslag: DJ.20.002296.001 Pagina 9 van 9

Gemeente Amsterdam

7. Toelichting verdere procedure en sluiting De voorzitter bedankt de bezwaarde voor de heldere uiteenzettingen over waar de schoen wringt. De commissie zal zich na deze hoorzitting intern beraden en de juridische punten afwegen. Niet om een eigen opinie te vormen, maar om een advies voor de gemeenteraad op te stellen. Dat advies wordt samen met het verslag van de hoorzitting aan de raad voorgelegd. De planning is dat besluitvorming van de raad over dat advies zal plaatsvinden op 15 of 16 september 2021. De stukken voor die vergadering staan ongeveer een week voor die vergadering op de website van de gemeenteraad. De secretaris van deze commissie zal die stukken ook aan de bezwaarde toesturen. Zij sluit de hoorzitting om 10.20 uur.

9