A - 36 Armoedebestrijding en Schuldhulpverlening (11) B2. Jaarverslag 2022 s

Schul­d­­hulp­verlening Jaarverslag 2022

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

2

Leeswijzer De gemeente doet jaarlijks verslag over de schuldhulpverlening in Amsterdam. In de inleiding worden de belangrijkste Amsterdamse en landelijke ontwikkelingen op een rijtje gezet die in 2022 van invloed zijn geweest op de financiële situatie van de Amsterdammers. Vervolgens wordt duiding gegeven aan de belangrijkste indicatoren van schuldhulpverlening in Amsterdam. Door deze indicatoren te monitoren, volgen we trends die mogelijk van belang kunnen zijn voor onze inzet en ambities in de toekomst. In dit jaarverslag vindt u ook de opbrengsten van de instrumenten die de gemeente in 2022 heeft ingezet. De hoofdstukindeling is gebaseerd op de drie lijnen van het programma Schuldenrust: schulden voorkomen (H1.), schulden klein houden (H2.) en schulden oplossen (H3.). Hoofdstuk 4 focust op onze inzet voor jongeren, een belangrijke en kwetsbare doelgroep waar de gemeente Amsterdam extra aandacht voor heeft. Hoofdstuk 5 geeft een toelichting op de gemeentelijke inzet naar aanleiding van het toeslagenschandaal. In hoofdstuk 6 worden de belangrijkste samenwerkingsverbanden uitgelicht en in hoofdstuk 7 sluiten we af met een blik vooruit naar verwachte ontwikkelingen in 2023.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

3

Inhoud Leeswijzer2 Inleiding Schuldhulpverlening in Amsterdam  4 Sleutelindicatoren schuldhulpverlening Amsterdam  Trends Schuldhulpverlening Amsterdam 

7 8

Cijfers op stadsdeelniveau

11

Cijfers Schulden voorkomen Hoofdstuk 1 Schulden voorkomen Financiële inloopspreekuren Communicatie en campagnes Nederlandse schuldhulproute (NSR)  Digitale dienstverlening  Financiële nazorg pensioengerechtigden 

12 13 13 14 14 15 15

Cijfers Schulden klein houden  Hoofdstuk 2 Schulden klein houden Amsterdamse aanpak vroegsignalering 

17 18 18

Cijfers Schulden oplossen Hoofdstuk 3 Schulden oplossen Brede en toegankelijke schuldhulpverlening Schuldhulpverlening voor specifieke doelgroepen  Borgen van kwaliteit  Inzet op bereiken van moeilijk bereikbare doelgroepen

24 25 25 30 32 32

Cijfers Kwetsbare jongeren Hoofdstuk 4 Kwetsbare jongeren Schulden voorkomen Schulden klein houden  Schulden oplossen 

35 36 36 38 39

Cijfers Toeslagenschandaal 41 Hoofdstuk 5 Toeslagenschandaal42 Hoofdstuk 6 Samenwerking en verbinding Sociaal Werkgeverschap  Schulden op de Werkvloer  Schuldeiserscoalitie  Maatwerk en doorbraak bij schulden Branchevereniging NVVK Landelijke lobby 

45 45 45 46 46 46 47

Hoofdstuk 7 Blik vooruit Beleidsontwikkeling 2023-2026  Halvering schuldsaneringstermijn Doorontwikkeling collectief schuldregelen  Overheidsloket Amsterdam  Doorontwikkeling Pauzeknop  Convenant met netbeheerder Liander 

49 49 49 49 49 50 51

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

Inleiding

Schuldhulpverlening in Amsterdam Via de Amsterdamse schuldhulpverlening kan iedere Amsterdammer met geldproblemen ondersteuning krijgen bij het vinden van een passende oplossing. De gemeente Amsterdam zet zich actief in om schulden te voorkomen, klein te houden en op te lossen. Dit jaarverslag geeft een overzicht van de opbrengsten uit alle ingezette interventies waarmee de gemeente Amsterdammers schuldenvrij probeert te krijgen en te houden. Landelijke en lokale ontwikkelingen hebben echter ook in meer of mindere mate impact op de financiële situatie van Amsterdammers. De onderstaande ontwikkelingen zijn van invloed op de sleutelindicatoren van schuldhulpverlening in Amsterdam.

Gemeente biedt aanvullende maatregelen tegen de energie- en inflatiecrisis Afgelopen jaar stond voor een belangrijk gedeelte in het teken van de sterk gestegen energieprijzen en inflatie. De maandelijkse energiekosten bij het afsluiten van een nieuw contract zijn voor een gemiddeld huishoudens gestegen van zo’n € 150,medio 2021 naar € 370,- in het najaar van 2022.1 En de prijzen van consumentengoederen en -diensten lagen in 2022 10,0% hoger dan in 2021.2 Aanvullend op de generieke maatregelen van het Rijk om huishoudens te ondersteunen met de hoge energielasten (zoals de verlaging van de energiebelasting en de BTW op energie), heeft het college fors ingezet op het omlaag brengen van de energierekening van kwetsbare huishoudens. Met energiebesparingsmaatregelen willen we hoge energierekeningen voorkomen en dragen we bij

4

1 M. Mulder, in ESB, 108(4817), 26 januari 2023 2 CBS (10 januari 2023) Inflatie 10 procent in 2022.

aan verduurzaming. In 2022 zijn er door de verschillende partijen ruim 12.000 huishoudens geholpen met energieadvies aan huis en het installeren van energiebesparende producten, zoals radiatorfolie, tochtstrips, ledlampen en waterbesparende douchekoppen. Daarnaast hebben 7.392 Stadspashouders gebruikgemaakt van een actie waarbij zij € 275,- korting kregen op duurzaam witgoed en zo € 60,- tot € 70,- per jaar besparen op hun energierekening. Daarnaast is aan ruim 87.000 minimahuishoudens (* nog een voorlopig cijfer) een energietoeslag van € 1.000,- of € 1.800,- uitbetaald. Voor huishoudens die in de problemen komen door hoge energielasten hebben we een vangnetregeling ingericht. Dit vangnet bestaat uit sociale incasso door de energieleverancier, budget- en energiebesparingsadvies en een jaarbetaalplan, bijvoorbeeld een schuldenrustlening of het verstrekken van

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

individuele bijzondere bijstand. Het vangnet is gekoppeld aan de vroegsignalering. In 2022 hebben we in totaal bijna 10.000 meldingen van energiemaatschappijen binnengekregen bij de vroegsignalering. Dat zijn er ongeveer 3.000 meer dan in 2021. Dit komt ook doordat we onze samenwerking met energiebedrijven hebben geïntensiveerd, om er zo snel mogelijk bij te zijn en contractontbindingen te voorkomen. Bijna 80% van de opgepakte en afgehandelde meldingen vroegsignalering leidden tot contact met de betreffende Amsterdammers. Veranderingen in incassobeleid schuldeisers Een andere factor die van belang is bij schuldhulpverlening is een verandering in het incassobeleid van schuldeisers, die we op steeds meer plekken zien. Vanuit de vroegsignalering investeert de gemeente veel tijd in contact met schuldeisers, in de hoop dat zij willen reflecteren op hun incassobeleid. Dat zien we steeds meer gebeuren. In de coronaperiode zagen we dat veel schuldeisers zich coulanter opstelden en contact zochten met schuldenaren om een passende oplossing te zoeken. Deze trend zet door. Daar is het maatschappelijk debat over schulden een belangrijke factor in. Het besef groeit dat schulden vaak het gevolg zijn van een wankele bestaanszekerheid, waarbij niemand is geholpen met een hard incassobeleid.

Door deze verandering in attitude en het bieden van handelingsperspectief aan schuldenaren, kunnen geldproblemen vaker in een vroeg stadium worden opgelost en wordt erger voorkomen. In 2022 voerde de gemeente zelf ook meerdere acties door om ons eigen incassobeleid socialer in te richten. Met name het afzien van de preferente positie voor bijstandsschulden bij aanvragen van minnelijke regelingen en het meenemen van bijstandsschulden in schuldenregelingen (indien er geen sprake is van fraude of grove schuld) waren vernieuwend en waardevol.

5

Gewijzigd afsluitbeleid voor energiemaatschappijen Door de energie- en inflatiecrisis is sinds 26 oktober 2022 landelijk ook een gewijzigd afsluitbeleid in werking getreden voor energiemaatschappijen. Door de afspraken die daar zijn vastgelegd, wordt een energiecontract minder snel ontbonden en heeft de gemeente meer tijd om de vroegsignalering goed uit te voeren. In combinatie met de andere energiemaatregelen heeft dit hoogstwaarschijnlijk een duidelijk afvlakkend effect gehad op het aantal contractontbindingen in Amsterdam dat in de eerste helft van het jaar nog flink leek toe te nemen. Netbeheerder Liander geeft aan dat het totaal aantal contactontbindingen in 2022 op 2.665 is uitgekomen ten opzichte van 2.699 in 2021.

Energiecontractontbindingen Amsterdam (gegevens van Liander) 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 jan

feb

mrt

apr

2021 cumulatief

mei

jun

jul

aug

2022 cumulatief

sep

okt

nov

dec

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

Toegankelijkheid schuldhulp blijft aandachtspunt De toegankelijkheid van schuldhulp blijft een aandachtspunt. Schulden gaan gepaard met schaamte en stress en mensen zoeken daardoor vaak pas laat hulp. Daarom is het van groot belang dat de drempel om hulp te zoeken zo laag mogelijk is. De oprichting van de buurtteams in 2021 zorgde voor een tijdelijke dip in de instroom door de organisatorische veranderingen. Inmiddels hebben de buurtteams overal maatregelen getroffen om te zorgen dat de in- en doorstroom naar schuldhulp weer op orde is. De toeloop naar de financiële spreekuren is weer goed op gang gekomen en er worden thematische spreekuren georganiseerd, zoals de energiespreekuren. Stabilisatie in schuldenbewind Medio 2020 is de Amsterdamse Aanpak Beschermingsbewind gelanceerd. Het toenmalige college wilde daarmee onder andere de samenwerking met betrokkenen en de kwaliteit van bewind verbeteren. Dankzij structurele geïntensiveerde inzet is er steeds beter zicht op de Amsterdamse situatie en de resultaten van de aanpak. Wat in 2022 in het bijzonder opviel, was dat de reikwijdte van het Amsterdamse convenant ‘Kwaliteit Beschermingsbewind’ doorgroeit (nu: 29 partners waarmee ca. 75 procent van de Amsterdamse populatie wordt bereikt) en dat het aantal Amsterdammers in schuldenbewind lijkt te stabiliseren.

De in- en uitstroom binnen het schuldenbewind lopen sinds 2018 steeds meer synchroon, maar sinds 2016 blijft het totale aantal Amsterdammers in schuldenbewind nog wel jaarlijks stijgen. In 2021 leek voor het eerst een afvlakking te ontstaan (toename van 2,3%) en in 2022 lijkt van een stabilisatie daadwerkelijk sprake (toename van 0,1%). Eind 2022 waren er in totaal 4.895 Amsterdammers in schuldenbewind.

6

Schuldhulpverlening in Weesp na de bestuurlijke fusie Per 24 maart 2022 heeft de bestuurlijke fusie met Weesp plaatsgevonden. Geleidelijk is het huidige Amsterdamse schuldhulpverleningsproces ook in Weesp ingevoerd. Welzijnsorganisatie Versa Welzijn voert in Weesp de schuldhulpverlening uit. Alle medewerkers van Versa welzijn worden getraind in de missie en visie van de Route 020. Aanvragen verlopen via het inloopspreekuur van de Weesper MOP (Maatschappelijk Ontmoetings Punt) of er kan een persoonlijke afspraak worden gemaakt. De samenwerking met het jongerenloket in stadsdeel Oost wordt nu verstevigd met het doel om meer jongeren in Weesp te bereiken. Versa Welzijn heeft (waar nodig in samenwerking met het sociale wijkteam) de vroegsignalering volgens de Amsterdamse aanpak ingericht. De samenwerking wordt de aankomende tijd verder uitgebouwd, waarbij het de bedoeling is dat Versa Welzijn ook meldingen vanuit het CAK-bestand gaat oppakken. Weesp is aangesloten bij de aanpak schuldhulpverlening voor klanten van Werk, Participatie en Inkomen (WPI). Er vindt regulier overleg plaats met schuldhulpverleners van Versa Welzijn en de klantbegeleiders van WPI om de samenwerking en het daarbij horende proces verder af te stemmen en te optimaliseren. Sinds oktober 2022 neemt het eerste bewindvoerderskantoor dat in Weesp is gevestigd deel aan het convenant Kwaliteit Beschermingsbewind.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

Sleutelindicatoren schuldhulpverlening Amsterdam 41.204

42.000

€ 60.000.000

40.000

Gemiddeld schuldbedrag gesaneerd via Kredietbank

38.000 36.000 € 50.000.000

34.000 32.000

28.000

€ 26.352

€ 40.000.000

24.000

32.070.473 €20.629 € 30.000.000

20.000 19.957

18.000

14.000

14.214 12.804 11.422

€ 20.000.000

12.000 € 16.812.248

10.000 8.000

6.245

€ 10.000.000

6.000

3.717

4.000 2.000

815

1.217

800

32

0 2013

7

Amsterdammers bereikt  via Vroegsignalering Aantal beslagleggingen op ­  Pwet-uitkeringen (peildatum 31-12)

26.000

16.000

Aantal meldingen Vroegsignalering  Aantal Amsterdammers in  boeteregime CAK (peildatum 31-12)

29.970

30.000

22.000

Schulden gesaneerd via Kredietbank Amsterdam

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

0 2022

Aantal minnelijke schuldregelingen  Kredietbank Amsterdam Aantal woningontruimingen  woningcorporaties (t/m 2017 cijfers incl. andere oorzaken naast financiële per 2018 énkel woonruimtes om financiële redenen)

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

Trends Schuldhulpverlening Amsterdam Met een meerjarige analyse van de cijfers en signalen uit de uitvoering kunnen we de trends binnen de Amsterdamse schuldhulpverlening volgen. De landelijke en lokale ontwikkelingen in 2022 speelden hebben hun uitwerking gehad op de Amsterdamse trends. Stijging aantal meldingen vroegsignalering Amsterdam kent al meer dan 10 jaar een stevige vroegsignaleringsaanpak. In 2021 wijzigde de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) en daarmee werd vroegsignalering een wettelijke taak. De wetswijziging betekende dat we hier in 2021 en 2022 veel nieuwe partners bij hebben kunnen aansluiten. In 2022 waren dat vooral veel particuliere verhuurders (klein en groot) en energiebedrijven, in totaal 82 nieuwe partners. Dit zorgt ervoor dat we steeds meer meldingen binnenkrijgen en er zo steeds vaker in een vroeg stadium bij kunnen zijn met ondersteuning. In totaal werken we nu samen met meer dan 170 vroegsignaleringspartners. De energiecrisis heeft ook zeker bijgedragen aan het stijgende aantal meldingen. In 2022 nam het aantal meldingen vroegsignalering met 39% toe ten opzichte van 2021. We hebben in totaal bijna 10.000 meldingen van energiemaatschappijen binnengekregen bij de vroegsignalering. Dat zijn er ongeveer 3.000 meer dan in 2021.

Het bereik van de Amsterdamse aanpak vroegsignalering ligt hoog Het aantal meldingen vroegsignalering neemt toe, dus dat betekent dat de werklast binnen de Amsterdamse aanpak vroegsignalering ook toeneemt. Ondanks het stijgende aantal meldingen lukt het de teams goed om de Amsterdammers te bereiken. In 2022 hebben we bijna 30.000 Amsterdammers bereikt met de Amsterdamse vroegsignaleringsaanpak. In 2021 was dit iets meer dan 21.000 Amsterdammers.

8

3 Dit betreft ontruimingen in opdracht van woningcorporaties de Key, Ymere, Rochdale, Stadsgenoot, de Alliantie, Eigen haard, Woonzorg en Socius Wonen.

Daling van aantal beslagleggingen op Participatiewet-uitkeringen Sinds 2014 hanteert WPI een aanpak waarbij klanten met financiële problemen actief worden benaderd. Indicaties voor deze benadering zijn beslag op de uitkering, een boete bij het CAK of een melding van een betalingsachterstand in het kader van vroegsignalering. Deze werkwijze resulteerde ook in 2022 tot een flinke afname van het aantal beslagleggingen op de uitkering, een afname van 17%. Het aantal uitkeringen nam af met 6% in 2022. Nu het aantal huishoudens met beslag op de uitkering daalt, stagneert de toename van het aantal curatieve trajecten en is het aantal ingezette trajecten in 2022 nagenoeg gelijk als in 2021. Het aantal woningontruimingen van woningcorporaties blijft ongeveer gelijk In 2022 zijn er door de corporaties3 32 woningen daadwerkelijk ontruimd om financiële redenen. In 2021 waren dat er 33. Het aantal ontruimingen is dus, ondanks de toename in het totaal aantal aanzeggingen, toch weer afgenomen. Een nadere analyse van de ontruimingen die in 2022 daadwerkelijk hebben plaatsgevonden, zal in de loop van 2023 worden uitgevoerd, inclusief het beeld per stadsdeel.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

Het aantal Amsterdammers in het boeteregime stabiliseert De afgelopen jaren zagen we een lichte daling van het aantal Amsterdammers in het CAK-bestand. Deze daling is in 2022 gestagneerd. Het aantal Amsterdammers in het CAK-bestand is in vergelijking met 2021 licht gestegen (3% stijging ten opzichte van 2021). In 2022 zijn er wel meer wanbetalersregelingsmeldingen opgepakt dan in 2021, maar door het grote aantal reguliere meldingen van vaste lasten partners (met name verhuurders en energiebedrijven) zijn het aantal doorgezette meldingen wanbetalersregeling vanaf september 2022 verminderd om te voorkomen dat de Vroeg Eropaf teams meer meldingen krijgen dan ze aankunnen. Het aantal Amsterdammers met een Participatiewetuitkering dat bij het CAK staat aangemeld als wanbetaler, is in 2022 wederom gedaald. De proactieve benadering van de klanten werpt nog steeds zijn vruchten af. Lichte stijging gemiddeld gesaneerd bedrag per minnelijke schuldregeling In 2022 was het gemiddeld gesaneerd bedrag per minnelijke schuldregeling licht gestegen ten opzichte van 2021. In 2021 lag het gemiddelde schuldbedrag eenmalig lager. Deze dip valt moeilijk te verklaren. Mogelijk hebben Amsterdammers tijdens de coronaperiode (tijdelijk) minder schulden opgebouwd. In 2022 zet de meerjarige trend van een stabiel gemiddeld schuldbedrag rond de € 26.000,- euro door.

In Amsterdam ligt het gemiddelde gesaneerde bedrag aanzienlijk onder het landelijke gemiddelde (+/- € 37.000,in 2021). Aantal minnelijke schuldregelingen is gedaald en daarmee ook de totale gesaneerde schuld Een belangrijke trend in de schuldhulpverlening die we al meerdere jaren zien, is dat aan de ene kant de ondersteuningsvragen bij beginnende geldproblemen sterk stijgen, terwijl de instroom in curatieve schuldhulptrajecten bij schulden die problematisch zijn geworden, daalt. Sinds 2020 daalt de instroom in het aantal

9

schuldregelingen en ook in 2022 zagen we opnieuw een daling van 7%. Hier spelen een aantal factoren een rol. Ten eerste is de stijging van de ondersteuningsvragen bij beginnende geldproblemen al een aantal jaar op rij een gevolg van de economische situatie. Tussen 2020 en 2022 hadden verschillende groepen Amsterdammers financiële hulp nodig door de economische gevolgen van de coronacrisis. Deze verhoogde vraag zette ook in 2022 door, omdat we direct weer in economisch zwaar weer kwamen met sterk gestegen energieprijzen en hoge inflatie. De jarenlange inzet op vroegsignalering en andere dienstverlening bij beginnende geldproblemen, zoals de dienstverlening van sociaal raadslieden, werpt hier vermoedelijk zijn vruchten af. Voorlopig lijken beginnende geldproblemen (nog) niet problematisch. Hoewel de economisch onzekere tijden de verwachting wekken dat het aantal curatieve schuldhulptrajecten stijgt, is dat (nog) niet het geval. Wat daarbij ook meespeelt is dat met name in 2022 meer mensen konden toetreden tot de arbeidsmarkt, waardoor vaak hun financiële positie verstevigde. De uitstroom uit de bijstand was erg hoog.

10 Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

Cijfers op stadsdeelniveau Buurtteamorganisaties (BTO's) Amsterdam

Centrum Nieuw-West

Oost

West

Zuid

Zuidoost

Aantal Vroeg Eropaf meldingen (1)

30.422

2.704

6.096

3.938

4.285

4.189

3.278

5.932

Aantal bereikt (2) via Vroeg Eropaf meldingen

20.256

1.502

4.590

2.904

2.634

2.454

2.298

3.874

830

49

171

114

183

96

79

138

17.581

1.315

3.728

2.364

2.348

2.382

1.258

3.903

12.804 (3)

776

2.703

1.654

1.697

1.978

980

2.789

Aantal Amsterdammers in een schuldhulpverleningstraject (fase 1 t/m 4) (4) eind 2022

5.529

458

1.353

557

481

1.097

487

1.096

Aantal gestarte schuldhulpverleningstrajecten

4.643

236

1.035

745

565

795

710

557

Aantal toelatingsbesluiten WGS in 2022

3.125

150

583

481

352

703

399

457

Aantal gestarte minnelijke saneringen uitgevoerd door Kredietbank Amsterdam (5)

1.076

55

137

116

88

125

117

103

Aantal Eropaf meldingen Aantal Amsterdammers in CAK-bestand Aantal Amsterdammers in boeteregime CAK

1. Inclusief CAK-meldingen, exclusief automatische berichtgeving. 2. A  antal meldingen dat leidt tot contact met de debiteur, d.d. 5 februari zijn 1.863 meldingen nog niet afgesloten. 3. Inclusief Weesp (178), Westpoort (5) en onbekende postcodes (44) 4. D  e 4 fases van het schuldhulpverleningstraject worden toegelicht in hoofdstuk 3: Schulden oplossen 5. D  e totalen op stadsdeelniveau tellen niet op tot het Amsterdamse cijfer omdat ook andere stedelijke partijen aanvragen indienen bij de Kredietbank, zoals bijvoorbeeld bewindvoerders.

11

Noord

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

Cijfers Schulden voorkomen

Bezoekers financiële inloopspreekuren: 44.000

Bezoekers Grip op je Geld: 4.352

Beroep op sociaal raadslieden: 26.550

2021 - 32.000 2020 - 51.000

2021 - 2.612 2020 - 2.120

2021 - 23.695 2020 - 20.174

114 Spreekuren op 65 locaties

12

11 Grip op je Geld spreekuren

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

Hoofdstuk 1

Schulden voorkomen In Amsterdam doen we er alles aan om (oplopende) schulden te voorkomen. Sinds 1 april 2021 kunnen Amsterdammers met hun vragen op het gebied van zorg, wonen, werk, geld, meedoen, gezondheid en veiligheid terecht bij een herkenbaar Amsterdams team in de buurt onder de noemer Buurtteam Amsterdam. Buurtteam Amsterdam bestaat uit 7 buurtteamorganisaties met op dit moment 34 buurtteams en 82 satellietlocaties zoals Huizen van de Wijk, scholen en de Voedselbank. Schuldhulpverlening en sociaal raadsliedenwerk maken integraal onderdeel uit van de brede dienstverlening van de buurtteams. Vanaf de start van de buurtteams was er een grote toeloop, in 2022 mede door de armoede-/energiecrisis. Op financieel gebied waren dit vooral hulpvragen aan de voorkant, over inkomen en beginnende geldproblemen. Dit uitte zich in meer budgetadviesgesprekken en meer vraag naar de dienstverlening van sociaal raadslieden.

Financiële inloopspreekuren Alle Amsterdammers kunnen op zo’n 65 locaties in de stad binnenlopen met een financiële vraag. Ze kunnen terecht bij verschillende inloopspreekuren georganiseerd door de buurtteamorganisaties, waaronder Grip op je Geld spreekuren en inloopspreekuren van sociaal raadslieden. Ook op 37 basisscholen worden er door buurtteams inloopspreekuren georganiseerd. De infrastructuur is vergelijkbaar met voor de coronacrisis.

13

4 Gebaseerd op uitvraag bij de buurtteamorganisaties.

Er zijn 114 spreekuren op 65 locaties en 11 Grip op je Geld spreekuren. Het aantal Amsterdammers dat gebruikmaakt van deze financiële inlopen is in 2022 gestegen, maar nog niet terug op het niveau van voor de coronacrisis. In 2022 waren er in totaal ongeveer 44.000 bezoeken4.In 2021 waren er in totaal ongeveer 32.000 bezoeken, tegenover ongeveer 51.000 in 2020.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

De Grip op je Geld spreekuren, een vorm van laagdrempelige hulp specifiek voor mensen met een verslaving of verstandelijke beperking, telden in 2022 meer bezoekers. In totaal 4.352 tegenover 2.612 bezoeken in 2021. Sociaal raadslieden werden ook meer bezocht. Op hun ondersteuning werd 26.550 keer een beroep gedaan tegen 23.695 keer in 2021. De buurtteamorganisaties geven aan dat ongeveer 70% tot 80% van de inloop in 2022 een financiële hulpvraag had, waar dat in eerdere jaren 50% tot 60% was. Vooral Noord en Zuid melden hoge aantallen bezoekers bij de inloopspreekuren. Communicatie en campagnes Vaak wachten mensen met geldproblemen lang voordat ze hulp zoeken. Dat is zonde, want met de juiste hulp kunnen (dreigende) schulden worden voorkomen of opgelost. Daarom hebben we Amsterdammers dit jaar opnieuw via verschillende kanalen geïnformeerd over hulp bij geldproblemen. In 2022 focusten we ons extra op Amsterdammers die door de stijgende energiekosten in een (escalerende) schuldsituatie terecht konden te komen. Aantal bezoekers amsterdam.nl/geldproblemen In 2022 had amsterdam.nl/geldproblemen in totaal 18.061 bezoekers, waarvan 15.046 unieke bezoekers. In 2021 waren dit 10.588 unieke bezoekers. Een behoorlijke stijging, die waarschijnlijk enerzijds te verklaren is door de verhoogde vraag naar hulp ten gevolge van de coronacrisis, die ook in 2022 doorzette.

Anderzijds kregen we dit jaar te maken met sterk gestegen energieprijzen en hoge inflatie, waardoor meer Amsterdammers hulp zochten bij beginnende geldproblemen.

14

Buurtteam Amsterdam Ook in 2022 werd er vanuit de communicatie van Buurtteam Amsterdam hard gewerkt aan het bereik van Amsterdammers die zorg en ondersteuning nodig hebben, zodat zij het buurtteam weten te vinden, te waarderen en te benutten. Er was een brede inzet van communicatiemiddelen en -kanalen, waaronder de website, filmpjes, posters op 100 plekken in het straatbeeld door de stad, social media campagnes en verschillende (thema)folders. De algemene folder Buurtteam Amsterdam is dit jaar beschikbaar gesteld in zeven talen. Naast de basiscommunicatie werd er een campagne gelanceerd met verhalen van Amsterdammers die door het buurtteam zijn geholpen. En uiteraard was er ook vanuit Buurtteam Amsterdam extra aandacht voor de energiecrisis. Er werd samen met partners breed gecommuniceerd via verschillende kanalen; van spreekuren tot schriftelijk en online publieks- en partneruitingen. In 2022 was er een verdubbeling in het aantal informatie- en adviesvragen bij de buurtteams. Ook het aantal bezoekers van de website buurtteamamsterdam.nl nam toe. Dit varieerde tussen de 10.000 en 21.000 per maand. De social media campagnes hebben geleid tot meer dan 2 miljoen weergaven van de advertenties, met een bereik van bijna 300.000 unieke personen. En partners in Amsterdam bestellen steeds meer communicatiemateriaal voor hun doelgroepen.

In 2022 zijn er meer dan 5.000 folders in verschillende talen en thema’s besteld. Nederlandse schuldhulproute (NSR) Nederlandse schuldhulproute (NSR) Amsterdam is aangesloten op de Nederlandse Schuldhulproute, een publiek-private samenwerking van bedrijven, gemeenten, (hulp)interventies en andere samenwerkingspartners. Het is een platform voor tools en hulp waar mensen via een korte online test (Geldfit) snelle adviezen op maat krijgen. Dat kan een verwijzing naar de schuldhulpverlening zijn, maar ook concrete tips en tools. De gratis hulplijn voor geldzaken, 0800 8115 is ook onderdeel van de NSR. NSR geeft aan dat in 2022 318.6oo mensen via Geldfit de stap naar hulp hebben gezet,

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

waarvan 36.650 een persoonlijk advies hebben ontvangen. 412 Amsterdammers hebben via de hulptelefoon 0800 8155 contact gezocht. De hulplijn wordt op onze Amsterdamse webpagina vermeld en via verschillende advertenties attenderen we op de mogelijkheid om anoniem en gratis te bellen. Met de aansluiting op de NSR beogen we ook Amsterdammers te bereiken die minder snel de stap naar een buurtteam maken. Digitale dienstverlening De werkgroep voor digitale dienstverlening met de naam FinDig bestaat uit vertegenwoordigers van schuldhulpverlening en gemeente. Doel van de werkgroep is om de digitale dienstverlening in de schuldhulpverlening uit te breiden, om de hulpverlening laagdrempelig en breed toegankelijk te maken voor Amsterdammers die op een digitale manier ondersteund willen en kunnen worden. Zo zorgen we ervoor dat we de capaciteit van hulpverleners inzetten voor wie dat het hardst nodig is. Ook gebruiken we digitale instrumenten om ondersteuning te geven aan Amsterdammers die zelf de regie voeren over hun financiën. De gemeente creëert een overzicht van de aanwezige digitale dienstverlening, monitort digitale producten, evalueert digitale innovaties en adviseert over nieuw digitaal aanbod. In 2022 hebben we in samenwerking met VNG Realisatie een digitale klantreis gemaakt.

Daarmee is inzichtelijk gemaakt wat de wensen zijn op digitaal gebied per fase van de schuldhulpverlening. Ook kun je daarin zien welke digitale tools het beste passen en wat nog ontbreekt in het instrumentarium van de schuldhulpverlening in Amsterdam. Tevens heeft er een bijeenkomst plaatsgevonden met inwoners om enkele bestaande tools en apps te testen. FinDig is op de portal toegevoegd van InnovatiePartners. Dit stelt aanbieders van digitale tools in staat om hun aanbod onder de aandacht te brengen bij de werkgroep. In 2022 heeft Findig de Ockto app bekeken en de Mijn Intake-platform kleinschalig getest, maar met beiden zijn we niet verder gegaan vanwege onvoldoende geschikte gebruikers.

15

Tenslotte doen we mee aan de ontwikkeling van een animatieplatform in samenwerking met Purpose. Hier worden animaties ontwikkeld die ingezet kunnen worden op de werkvloer, om klanten van schuldhulpverlening te informeren over het traject waar ze in zitten. Financiële nazorg pensioengerechtigden Met pensioen gaan is een levensgebeurtenis die stress kan opleveren. Daarom is de gemeente in 2018 in samenwerking met de Sociale Verzekeringsbank (SVB) gestart met de aanpak financiële nazorg pensioengerechtigden voor ouderen met een Participatiewet-uitkering. Voor ouderen is er een voorlichting om hen tijdig te informeren over de verandering van hun inkomen en te helpen om inkomensproblemen en schulden te voorkomen bij de overgang naar het pensioen. Tevens voeren we met minder financieel zelfredzame ouderen een gesprek op maat samen met de SVB, waarin aandacht wordt geschonken aan de aanvraag AOW, het recht op aanvullende inkomensvoorziening ouderen (AIO), pensioen en armoedevoorzieningen, hulp bij betaling van vaste lasten en schuldenproblematiek. Door de afzwakking van de coronamaatregelen waardoor de fysieke contacten nauwelijks konden plaatsvinden, is in 2022 de fysieke dienstverlening weer opgepakt. Klanten uit deze doelgroep, veelal niet digitaal zelfredzaam, ervaren het fysieke contact als een meerwaarde.

De aanpak heeft in 2022 geresulteerd in 203 gesprekken (2021: 195, 2020: 157 en 2019: 115).

16 Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022 Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

Cijfers Schulden klein houden

Aantal Amsterdammers in boeteregime CAK: - 2022: 12.804 - 2021: 12.386 - 2020: 13.711 - 2019: 14.104 - 2018: 16.522

17

Beslagleggingen P-wet uitkeringen: - Begin 2022: 4.484 (38.033 uitkeringen) -Eind 2022: 3.717 (35.756 uitkeringen)

Aantal samenwerkingspartners vroegsignalering: 173 (82 nieuwe partners in 2022)

Woningontruimingen om financiële redenen: - 2022: 32 - 2021: 33 - 2020: 35 - 2019: 78 - 2018: 151

Vroegsignalering 41.204 meldingen: - 30.757 Vroeg Eropaf (incl. CAK) - 838 Eropaf - 4.836 bericht bij kleine achterstand - 4.660 integrale SHV en Geregelde betaling - 113 FIBU

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

Hoofdstuk 2

Schulden klein houden De Amsterdamse aanpak vroegsignalering heeft met vijf gerichte programma’s het doel om Amsterdammers met (beginnende) geldproblemen zo snel mogelijk in beeld te krijgen. Als de problemen nog klein zijn, kan een advies of lichte interventie al voldoende zijn om grotere problemen te voorkomen. Zijn de problemen al groter? Dan is het zaak dat we deze personen zo snel mogelijk hulp aanbieden, zodat ernstige gevolgen als woningontruiming of energieafsluiting kunnen worden voorkomen. Dit doen we door het oppakken van signalen over betaalachterstanden. Daarnaast lopen er enkele pilots om betalingsachterstanden te signaleren of (kleine) schulden snel op te lossen.

Amsterdamse aanpak vroegsignalering 1. Vroeg Eropaf  Op 1 januari 2021 is door de gewijzigde Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) vroegsignalering verplicht geworden voor alle vaste lasten partners zoals verhuurders, zorgverzekeraars en energieleveranciers. In 2022 zijn er maar liefst 82 nieuwe meldende partijen bij gekomen, met name veel particuliere verhuurders, wat het totaal aantal vroegsignaleringspartners 173 maakt. Sinds maart heeft Amsterdam er ook een nieuw Vroeg Eropaf team bij gekregen vanwege de uitbreiding met Weesp. Een combinatie van het stijgende aantal meldende partijen, de hoge inflatie en stijgende energieprijzen, de intensievere aanpak met betrekking tot energiemeldingen en de uitbreiding met Weesp ervoor gezorgd dat Amsterdam een recordaantal

18

5 Stand van zaken op 5 februari 2023, dan staan nog 1.863 meldingen uit 2022 open.

signalen heeft ontvangen van meldende partijen. In 2022 zijn 20.256 Amsterdammers5 bereikt op een totaal van 30.422 opgepakte en afgehandelde meldingen. Dat is een bereikcijfer van 78%. In 2021 was dit 73%. Bij meldingen van verhuurders, energieleveranciers en zorgverzekeraars is het bereik zeer hoog geweest, veelal ruim boven de 80%. In 2022 is er veel aandacht geweest voor meldingen van energieleveranciers. Vroeg Eropaf heeft er met man en macht aan gewerkt om zoveel als mogelijk contractontbinding te voorkomen, zodat huishoudens niet te maken kregen met (nog) hogere tarieven en variabele contracten. Veel energieleveranciers hebben hun incassoproces aangepast en er zijn veelal meer mogelijkheden voor maatwerk ten aanzien van betalingsregelingen.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

Experimenten onder Artikel 10 van de Wgs Amsterdam doet sinds januari 2022 mee met een tweetal experimenten die mogelijk zijn gemaakt onder Artikel 10 van de Wgs. Het betreft een experiment met Belastingen gemeente Amsterdam en met hypotheekverstrekkers waarin Aegon, Rabobank en Obvion de meldende partijen zijn. Doel van het experiment is om te onderzoeken of de gemeente met deze signalen van betalingsachterstand een andere doelgroep in beeld krijgt, namelijk huishoudens die niet eerder door andere vaste lasten partners zijn gemeld. Daarnaast wordt onderzocht of het signaal ook een goede indicator is voor problematische schulden. Samenwerking Rechtbank Amsterdam  Een aantal buurtteams heeft voorgaande jaren meegedaan aan een pilot voor samenwerking met het kantongerecht van de rechtbank. De rechtbank was zó enthousiast over resultaten van de pilot, dat zij de samenwerking structureel willen continueren. In 2022 zijn alle buurtteams betrokken bij de samenwerking en is er een vast team van (schuld)hulpverleners samengesteld. Het aantal (schuld)hulpverleners is uitgebreid, zodat er elke dag iemand aanwezig is die op afroep bij een zitting kan worden ingezet. Waar de pilot zich met name afspeelde bij het kantongerecht, wordt nu door de gehele rechtbank aanspraak gemaakt op (schuld)hulpverlening als zij dat bij een zitting nodig achten.

De rechtbank heeft tijdens de pilotperiode aanpassingen gemaakt ten aanzien van hun communicatie richting de gedagvaarde Amsterdammer. Er is een toegankelijke brief (in meerdere talen) en er wordt ter herinnering een e-mail en/of een WhatsAppbericht gestuurd. Hierdoor steeg de opkomst tijdens de zitting, wat precies het doel van de rechtbank was ten aanzien van de pilot. De (schuld)hulpverlener is op verzoek van de rechter aanwezig tijdens de zitting. Indien gewenst bekijkt deze het financiële dossier van de Amsterdammer, zodat er een realistische betalingsregeling getroffen kan worden.

19

2. Schuldhulpverlening voor participatiewetgerechtigden  Ongeveer 36.000 Amsterdammers ontvangen een bijstandsuitkering vanuit de Participatiewet. Sinds 2014 hanteert WPI een aanpak waarbij klanten met financiële problemen actief worden benaderd. Indicaties voor deze benadering zijn beslag op de uitkering, een boete bij het CAK of een melding van een betalingsachterstand in het kader van vroegsignalering. Naar aanleiding van deze signalen worden klanten opgeroepen voor een budgetadviesgesprek met een klantbegeleider en een schuldhulpverlener. In 2022 is er met 4.335 klanten gesproken en met hen gewerkt aan oplossingen voor hun financiële problemen. In 2021 kwam het aantal gesproken klanten op 3.431. De toename van 27% van het aantal gesproken klanten in 2022 in relatie tot 2021 kan worden toegewezen aan onder meer de energie- en inflatiecrisis. De tamelijk ingrijpende reorganisatie van WPI heeft geen effect gehad op de continuïteit van deze dienstverlening. Afname van beslaglegging op de uitkering  Vanaf 2014 zagen we door genoemde werkwijze een flinke afname van het aantal beslagleggingen op de uitkering. Er was begin 2014 sprake van 9.000 huishoudens met beslag en 14.214 beslagleggingen. De daaropvolgende jaren daalde het aantal huishoudens met beslag gestaag en zo ook het aantal beslagleggingen, tot het vierde kwartaal van 2020.

Helaas stagneerde deze daling in 2021 en 2022 als gevolg van de coronacrisis en oplopende kosten voor levensonderhoud. In 2022 zijn we erin geslaagd de piek aan huishoudens met beslag van september 2021 (4.133) en het aantal beslagleggingen (4.630) opnieuw terug te dringen tot nagenoeg het laagste niveau in oktober 2020. Toen was er sprake van 3.277 huishoudens met beslag en 3.913 beslagleggingen. Eind december 2022 waren er 3.402 huishoudens met een beslaglegging op de uitkering. Het aantal beslagleggingen kwam op 3.717 (26% van het aantal in 2014). Het aantal huishoudens met 1 beslag is nog niet zo laag geweest en komt eind december op 315 huishoudens.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

 tabilisatie inzet curatieve schuldhulpverleningstrajecten S bij participatiegerechtigden We zagen in de afgelopen jaren dat het aantal curatieve schuldhulpverleningstrajecten terugliep. Een steeds grotere groep Amsterdammers had voldoende aan een budgetadviesgesprek en waar nodig een inkomensreparatie. We zagen in 2020 en in 2021 een toename van het aantal curatieve schuldhulpverleningstrajecten. Een indicator voor die toename is de toename van het aantal huishoudens met beslag op de uitkering. Nu het aantal huishoudens met beslag op de uitkering daalt, stagneert de toename van het aantal curatieve trajecten en is het aantal ingezette trajecten in 2022 nagenoeg gelijk als in 2021. 3. Geregelde betaling  Geregelde betaling is een gemeentelijke aanpak met als hoofddoel zoveel mogelijk woningontruimingen om financiële redenen te voorkomen. Huurders met een Participatiewetuitkering en een betalingsachterstand van twee maanden worden opgeroepen voor een budgetadviesgesprek en de lopende huur wordt per direct op de uitkering ingehouden om verdere escalatie te voorkomen. Ook treffen we een duurzame betalingsregeling met de verhuurder. Tijdens het budgetadviesgesprek wordt gekeken naar de oorzaak van de betalingsachterstand en wordt de klant passende ondersteuning aangeboden.

De meldingsplicht die van kracht is geworden per 1 januari 2021 heeft geleid tot een enorme stijging van het aantal convenanten met particuliere verhuurders; van kleine partijen met slechts beperkt Amsterdams woningbezit tot (vertegenwoordigers van) grote institutionele beleggers en investeerders. Ruim 150 verhuurders van Amsterdamse woningen doen nu mee aan de Amsterdamse vroegsignalering (in 2021 waren dat er 38). In juli 2022 is Weesp aangesloten op de aanpak.

20

In 2022 kwamen er via die route 9162 meldingen binnen van Amsterdammers met een huurachterstand. Een stijging van 70% ten opzichte van 2021 (5.384) en een stijging van 124% ten opzichte van 2021 (4.091). Bij 1193 van de meldingen in 2022 was er sprake van een lopende Participatiewet-uitkering; een stijging van 35% ten opzichte van 2021 (884 meldingen) en een stijging van 78% ten opzichte van het aantal meldingen in 2020 (670 meldingen). Deze grote stijging is grotendeels te verklaren door het aansluiten van particuliere verhuurders; deze verhuren met name woningen in het duurdere huursegment, waardoor de stijging van het aantal meldingen van Amsterdammers met een Participatiewet-uitkering lager is dan bij het totaal aantal meldingen. Toch hebben ook de corporaties meer aangemeld dan voorgaande jaren; in 2022 bedroeg het aantal meldingen van de corporaties 6.961. In 20021 was dat 4.226; een stijging van 65%. Het is helaas lastig om vast te stellen welk deel van de stijging veroorzaakt wordt door toenemende betalingsproblematiek en welk deel door de wetswijziging in 2021 (meer meldende partijen en meer consequente melders). In 2022 werd de aanpak Geregelde betaling, voorkomen woningontruimingen door het ministerie van VWS uitgelicht als goed voorbeeld6 in het Nationaal Actieplan Dakloosheid.

4. Eropaf  De crisis-aanpak Eropaf heeft als doel om reeds aangezegde woningontruimingen zoveel mogelijk te voorkomen. Deurwaarders zijn verplicht om aanzeggingen7 voor woningontruimingen op tijd te melden bij de gemeente. Gespecialiseerde crisismedewerkers van onder andere de buurtteams komen bij deze meldingen snel in actie en proberen contact te krijgen met huurders. Vaak lukt het de ontruiming in de laatste fase toch te voorkomen, bijvoorbeeld door een betalingsregeling te treffen of een moratorium aan te vragen.

6 magazines.rijksoverheid.nl/vws/iedereenondereendak/2021/03/interview-3-geregelde-betaling-amsterdam 7 Aanzegging is de opdracht tot ontruiming maar er heeft nog geen ontruiming plaatsgevonden.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

In 2022 was er sprake van 838 dreigende ontruimingen; een stijging van 41 ten opzichte van 2021 (797). De verklaring daarvoor ligt onder andere in de terughoudendheid van verhuurders ten opzichte van ontruimingen in verband met de lockdowns als gevolg van corona. In 2022 zijn er door de corporaties8 32 woningen daadwerkelijk ontruimd om financiële redenen. In 2021 waren dat er 33. Het aantal ontruimingen is dus, ondanks de toename in het totaal aantal aanzeggingen, toch weer afgenomen.

Aantal ontruimingen

Eind 2022

2019

78

2020

35

2021

33

2022

32

 Een nadere analyse van de ontruimingen die in 2022 daadwerkelijk hebben plaatsgevonden zal in de loop van 2023 worden uitgevoerd, inclusief het beeld per stadsdeel. 5. Aanpak wanbetalers (CAK-bestand)  Sinds 2019 benaderen we proactief alle Amsterdammers in de wanbetalersregeling van het CAK. Mensen die zes maanden of langer hun zorgpremie niet betalen, komen in deze regeling terecht. Het CAK int dan de premie dwingend via de werkgever of uitkeringsverstrekker. De afgelopen jaren was het aantal Amsterdammers in het CAK-bestand gedaald, maar sinds dit jaar is er sprake van een lichte stijging ten opzichte van 2021 (van 3%). Eind 2019 zaten 14.104 Amsterdammers in het boeteregime tegenover 13.711 eind 2020, 12.386 eind 2021 en 12.804 eind 2022. Het aantal meldingen voor huisbezoeken in 2022 is hoger ten opzichte van 2021.

21

8 Dit betreft ontruimingen in opdracht van woningcorporaties de Key, Ymere, Rochdale, Stadsgenoot, de Alliantie, Eigen haard, Woonzorg en Socius Wonen.

Het aantal opgepakte wanbetalersregelingsmeldingen is in 2022 4.760. Dat is 71% meer dan in 2021 (2.785). Dit komt doordat de Vroeg Eropaf teams zich in 2022 sterker op de wanbetalersregeling hebben gericht dan in 2021. Door het hoge aantal reguliere meldingen van vaste lasten partners (met name verhuurders en energiebedrijven) zijn het aantal doorgezette meldingen wanbetalersregeling vanaf september 2022 verminderd, om te voorkomen dat de Vroeg Eropaf teams meer meldingen krijgen dan ze aankunnen.  antal wanbetalers CAK met Participatiewet-uitkering is gedaald A Het aantal Amsterdammers met een Participatiewet-uitkering dat bij het CAK staat aangemeld als wanbetaler is in 2022 wederom gedaald. De proactieve benadering van de klanten werpt nog steeds zijn vruchten af. Als de klantgebeleider een signaal ontvangt, plant hij direct een budgetadviesgesprek met de klant en de schuldhulpverlener. Daarbij worden de nodige interventies ingezet om de klant uit de boeteregeling te halen. In 2022 zijn 472 klanten in de boeteregeling terechtgekomen of zaten al in die regeling voor de aanvang van de Participatiewet-uitkering. Er is sprake van een totale uitstroom uit de boeteregeling van 823 klanten in 2022.

Eind 2021 Eind 2022 Amsterdammers met een PW-uitkering in CAK-bestand

3.162

2.665

Amsterdammers met een PW-uitkering in boeteregime CAK

2.241

1.890

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

Producten Kredietbank Amsterdam De gemeente Amsterdam koerst al jaren met succes op een minnelijke schuldsanering (inclusief saneringskrediet) als hoofdinstrument voor het oplossen van problematische schulden. Nu er met vroegsignalering steeds vaker bij het ontstaan van schulden al interventies worden gedaan, speelt de Kredietbank Amsterdam hierop in door nieuwe producten voor beginnende schulden te ontwikkelen. Schuldenrustlening In 2021 is de Schuldenrustlening ontwikkeld, een product waarmee de Kredietbank beginnende schulden (kleiner dan € 5.000,-) oplost middels een gewone lening. Op basis van de betaalcapaciteit van de Amsterdammer, ontvang(en)t de schuldeiser(s) een hoger betaalvoorstel dan bij een saneringskrediet. Na een algeheel akkoord van de schuldeiser(s) betaalt de Kredietbank de schuld(en) in één keer af. De Amsterdammer sluit hiervoor een renteloze lening af bij de Kredietbank. Het krediet wordt bij het Bureau voor Kredietregistratie gemeld als gewone geldlening in plaats van een saneringskrediet. In 2022 is de schuldenrustlening een vast onderdeel geworden van het werkproces van schuldhulpverleners. Pilot Herfinanciering In 2022 is de Kredietbank Amsterdam gestart met de pilot Herfinanciering. Hierbij wordt de volledige schuldlast van de Amsterdammer overgenomen, waardoor deze weer overzicht krijgt en alleen nog maar aan de Kredietbank hoeft af te lossen.

De lening moet in maximaal 60 maanden volledig worden terugbetaald en wordt bij het Bureau voor Kredietregistratie aangemeld als gewone geldlening in plaats van een saneringskrediet.

22

23 Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022 Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

Cijfers Schulden oplossen Kredietbank Doorlooptijd aanvraag minnelijke regeling: 133 dagen - 2018: 161 dagen - 2020: 124 dagen - 2019: 133 dagen - 2021: 121 dagen

Amsterdammers in SHV-traject: 5.220 (5.681 in 2021)

24

Gestarte SHV-trajecten in 2022: 4.643 - regulier: 3.817 - jongeren: 826

Budgetbeheer eind 2022: 1.328 lopende dossiers (1.547 in 2021)

Minnelijke regelingen: 1.044 (75% van alle aanvragen) Lopende aanvragen: bestand van 597 (begin 2022) naar 514 (eind 2022) Totale gesaneerde schuld: €32,1 miljoen, (€32,7 miljoen in 2021)

Wgs-trajecten: - 4.750 dossiers afgerond - 2.130 duurzame oplossing - 805 financieel (zelf)redzaam

Gemiddelde gesaneerde schuld: €26.352 ( €23.360 in 2021)

Toelatingen Wsnp: 96

Gemiddeld aantal schuldeisers: 13 (13 in 2021)

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

Hoofdstuk 3

Schulden oplossen In Amsterdam doen we er alles aan om voor alle schulden een oplossing te vinden. De verplichting van gemeenten om inwoners met schulden te helpen, is vastgelegd in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van deze wet. In de Amsterdamse schuldhulpverlening is het uitgangspunt dat er voor elke schuld een oplossing is. De klant staat centraal in het hulpverleningstraject, dat bestaat uit vier fases: intake, stabilisatie, schuldregeling en nazorg. In 2022 zijn er 4.643 Amsterdammers (3.817 regulier en 826 jongeren) begonnen aan een intake (fase 1), een afname van circa 7% (5.015 in 2021). Voor 3.125 Amsterdammers (3.3389 in 2021) leidde dit tot een plan van aanpak en een toelatingsbesluit Wgs. Dit betekent dat zij zijn gestart met een zogeheten curatief schuldhulpverleningstraject. Aan het eind van 2022 hadden ongeveer 5.220 Amsterdammers (5.681 in 2021) een lopend schuldhulpverleningstraject in fase 1, 2, 3 of 4.

Brede en toegankelijke schuldhulpverlening De Amsterdamse aanpak schuldhulpverlening staat bekend als Route 020. In Route 020 levert de schuldhulpverlener maatwerk, kijkt naar de brede hulpvraag (schulden komen immers zelden alleen) en houdt rekening met factoren die stress kunnen veroorzaken. Samen met de klant stelt de hulpverlener haalbare doelen gericht op een duurzame schuldoplossing en (zelf)redzaamheid, in kleine stappen en in eenvoudige taal.

25

De schuldhulpverlener werkt intensief samen met diverse ketenpartners binnen de schuldhulpketen en daarbuiten, met hulpverleners op andere leefgebieden. Professionals in het sociaal domein kunnen basiskennis opdoen over de Amsterdamse aanpak schuldhulpverlening via de training ‘Wegwijs in de Schuldhulp’ (WIS). Ook leren zij hier signalen van problematische schulden eerder te herkennen. In 2022 volgden 215 professionals de WIS-training. Met de komst van de buurtteams is een stap gezet om steeds dichter bij de klant de dienstverlening aan te bieden.

9 Het aantal met besluit Wgs (3.338) wijkt af van het jaarverslag SHV 2021 (3.227) door latere bijstelling.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

Naast de hoofdlocaties hebben de buurtteams 82 satellietlocaties om goed verspreid in het stadsdeel te zijn. Laagdrempelige hulp dichtbij is een van de speerpunten die ook in 2022 wordt doorontwikkeld.

aanvullende hulp. Voor jongeren is meer tijd beschikbaar, zodat hulpverleners meer energie kunnen steken in deze specifieke doelgroep die dat vaak nodig heeft.

Vakmanschap In 2022 is het opleidings- en kennisuitwisselingsaanbod voor Amsterdamse schuldhulpverleners uitgebreid. De SHV-Academy is gericht op vakinhoudelijke kennis, methodieken en wetenschappelijk onderbouwde werkwijzen, zodat schuldhulpverleners hun vakbekwaamheid up-to-date houden en gebruikmaken van de meest recente inzichten. De basistraining Route 020 is onder meer gericht op het toepassen van de bouwstenen voor stress-sensitief werken, het gebruiken van motiverende gespreksvoering om de mate van zelfsturing van de Amsterdammer te vergroten, en het op integrale wijze uitvragen van alle leefgebieden om daarna de juiste hulpverlener erbij te halen. In 2022 heeft de HvA resultaten van de 2-meting opgeleverd, waarin zij heeft gekeken naar de mate waarin Route 020 geïmplementeerd is in de werkpraktijk en in hoeverre deze methodisch wordt uitgevoerd. De resultaten en aanbevelingen, zoals het steviger inzetten van de methodiek ná fase 1, worden meegenomen in doorontwikkeling van het trainingsaanbod en inzet op deskundigheidsbevordering in 2023. In 2022 is een herijkte en geactualiseerde versie van het Handboek SHV, met een beschrijving van de processen SHV, voor professionals verschenen.

• Fase 2: Stabilisatie  Na de intake wordt de klant geholpen om zijn inkomsten en uitgaven in balans te brengen. Schulden worden in kaart gebracht en de klant wordt gestimuleerd om gezond financieel gedrag te ontwikkelen via speciale modules uit de aanpak Route 020. Zodra er een beeld is van de totale schuld en bijbehorende schuldeisers wordt een passende schuldregeling voorgesteld, zoals een aanvraag bij de Kredietbank Amsterdam voor sanering.

•

26

F ase 1: Intake In de eerste fase van een schuldhulpverleningstraject voert een klant een gesprek met een schuldhulpverlener. Samen bespreken ze welke problematiek speelt en welke interventies nodig zijn. Dit nemen ze op in een plan van aanpak. Vervolgens wordt een toegangsbesluit Wgs afgegeven, samen met het plan van aanpak. Dit betekent dat de klant geholpen gaat worden om de problematische schulden op te lossen. Als er problemen zijn op andere gebieden, zoals in de leefomgeving of in de (geestelijke) gezondheid, gaat de schuldhulpverlener op zoek naar de juiste

• Fase 3: Schuldregeling  Een structurele oplossing voor schulden betekent een regeling treffen met alle schuldeisers, meestal door schuldsanering. Dat kan minnelijk via de Kredietbank Amsterdam, maar ook wettelijk via de Wsnp (Wet sanering natuurlijke personen). Er zijn verschillen tussen een minnelijke of een wettelijke sanering, maar in beide gevallen is iemand na drie jaar schuldenvrij en heeft de klant de schulden naar vermogen afgelost. In 2022 hebben we net als voorgaande jaren geïnvesteerd in het verkorten van de doorlooptijd tussen aanvraag en toekenning van schuldsanering. Onze inzet op uitbreiding van samenwerkingsafspraken met schuldeisers is hierbij van groot belang. Deze afspraken zijn er vooral op gericht dat schuldeisers snel reageren op verzoeken en bij voorbaat akkoord gaan met een minnelijke schuldregeling van de Kredietbank Amsterdam. De afgelopen jaren is het aantal schuldeisers waarmee afspraken zijn gemaakt flink gegroeid. Mede op initiatief van de Kredietbank Amsterdam heeft ook de landelijke organisatie NVVK (Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet en Sociaal Bankieren) veel inzet gepleegd op het maken van dergelijke afspraken.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

•

De NVVK sluit in dat geval convenanten met koepelorganisaties van schuldeisers waarbinnen de afspraken worden vastgelegd. Al deze convenanten gelden ook direct voor de Kredietbank Amsterdam, waardoor het aantal schuldeisers met samenwerkingsafspraken steeds verder wordt uitgebreid. Gemiddelde doorlooptijd voor de totstandkoming van een succesvol minnelijk saneringstraject:

2017

617 dagen

2018

528 dagen

2019

500 dagen

2020

439 dagen

2021

441 dagen

2022

421 dagen

Dit is de doorlooptijd vanaf de start van het schuldhulptraject tot aan de definitieve oplossing voor de schulden. De doorlooptijd voor de aanvraag van een minnelijke regeling is licht toegenomen naar 133 dagen in 2022 (121 dagen in 2021). De oorzaak daarvan is de toegenomen complexiteit van de ingediende aanvragen, onder andere door de Kinderopvangtoeslagaffaire. Minnelijke schuldregelingen uitgevoerd door Kredietbank Amsterdam De Kredietbank Amsterdam is voor veel Amsterdammers het sluitstuk van vaak jarenlange schuldenproblematiek. Door het verstrekken van saneringskredieten wordt er direct een oplossing gecreëerd voor een toekomst zonder schulden. Naast het verstrekken van saneringskredieten worden er diverse andere financiële oplossingen voor schuldenproblematiek door de Kredietbank geboden, zoals Jongeren Schuldenvrije Start (JSS), de Schuldenrustlening, de Sociale lening en per 2022 het Herfinancieringskrediet.

27

Door dit pallet aan instrumenten komt de uiteindelijke doelstelling “voor iedere schuld hebben we een oplossing” steeds dichterbij. •

Fase 4: Nazorg Zodra de situatie van de klant is gestabiliseerd en/of een regeling tot stand is gekomen, is er aandacht voor nazorg. Daarbij wordt ingezet op het voorkomen van terugval en het stimuleren van financiële zelfredzaamheid. Dit gebeurt in afstemming met ander ondersteuningsaanbod. In 2022 is adviesbureau voor sociale ontwikkelingen (ink). gestart met de opdracht om duurzaam financieel gedrag te bevorderen, door de kennis vanuit de wetenschap en de praktijk bij elkaar te brengen tot een breed gedragen algemene Amsterdamse Nazorg Methode. Het adviesrapport verschijnt medio 2023, waarna we de effectiviteit van interventies nader zullen toetsen en monitoren. In de verschillende schuldhulpfasen kunnen ondersteunende instrumenten worden ingezet gericht op verbetering van financiële vaardigheden of ter maatschappelijke ondersteuning, zoals sociaaljuridisch advies, trainingen digitale vaardigheden of budgetcoaching. Als de Amsterdammer (desondanks) niet in staat blijkt om zijn financiën goed te beheren, verwijst de schuldhulpverlener door naar inkomensbeheer (budgetbeheer of bewindvoering via de rechtbank). De buurtteamorganisatie geeft daarbij uitvoering aan het convenant Kwaliteit Beschermingsbewind.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

Cijfers Nieuwe weergave van de resultaten schuldhulpverlening Wanneer je schulden duurzaam wilt oplossen, mag je geen nieuwe schulden meer maken. Als dat zelf niet lukt, betekent dat (een advies om) autonomie af te staan, bijvoorbeeld in de vorm van budgetbeheer of beschermingsbewind. Gevoelens van trots en schaamte zitten veel mensen in de weg, waardoor zij besluiten het toch weer zelf te doen. Ook kan het zijn dat men niet wil of kan voldoen aan eisen als het werken aan een verslaving, het inzetten van spaargeld of geen nieuwe schulden maken. Binnen schuldhulpverlening noemt men dat ‘uitval’. Uitval is van toepassing bij ongeveer de helft van de mensen die start met een traject.10 Maar uitval wil niet zeggen dat schuldhulpverlening geen resultaat heeft behaald. Met de gegeven ondersteuning worden veel zaken opgepakt, waardoor iemand het (al dan niet tijdelijk) zelf kan. Door schuldhulpverlening enkel af te zetten tegen het hoogst haalbare eindresultaat ‘Schulden duurzaam opgelost’ doen we dus de inzet van schuldhulpverlening tekort. Daarom zijn we in 2022 begonnen met het verfijnen van de resultaten van schuldhulpverlening.

We splitsen nu het eindresultaat ‘Schulden duurzaam opgelost’ naar ‘Schulden opgelost’ en ‘Financieel zelfredzaam’ omdat een afgerond traject niet altijd inhoudt dat alle schulden zijn opgelost11 en we hiermee de ondersteuning naar financiële zelfredzaamheid als apart doel binnen het proces noemen (wat nog doorloopt nadat schulden zijn opgelost). ‘Financieel zelfredzaam’ is vervolgens nog verder verfijnd om schuldhulpverlening te helpen bij de bepaling of iemand (1) al financieel zelfredzaam is of (2) financieel redzaam is waarbij verdere ondersteuning naar zelfredzaamheid kan worden ingezet. Eindresultaten 2022 Voor 45% van de Amsterdammers waren in 2022 de problematische schulden duurzaam opgelost. Dit betekent ook dat zij financieel (zelf) redzaam zijn. Daarnaast is er een groep voor wie een definitieve oplossing (nog) niet mogelijk is, maar die wel financieel (zelf)redzaam

28

is geworden. Dit percentage was in 2022 17%. Daarmee is in totaal voor 62% van de Amsterdammers financiële (zelf)redzaamheid bereikt. Samen met de buurtteams zet de gemeente stevig in op goede trajectbegeleiding om uitval te voorkomen en het oplossen van schulden verder te verbeteren. I n Amsterdam daalde het aantal nieuwe schuldhulptrajecten in 2022 ten opzichte van 2021 met 7% (landelijk was dit 6%). Deze dalende trend doet zich al enige jaren voor, waarvoor we drie oorzakelijke factoren zien: 1. Forse inzet op vroegsignalering met intensivering tijdens de coronapandemie (vroeg ingrijpen betekent problemen klein houden). 2. De coronapandemie heeft (ook landelijk) gezorgd voor minder mensen met schulden in plaats van meer (bron: BKR, vaste lastenpartners). Het blijft wel opletten, want een vertraagd effect kan optreden, bijvoorbeeld bij ondernemers. 3. Bij de start van de buurtteams (april 2021) zagen we korte tijd een scherpe dip in aanmeldingen. Nog niet overal was het doorstroomproces binnen het buurtteam goed op orde, waarna de buurtteams maatregelen hebben genomen. Samen met de buurtteams kijken we verder naar het effect van de verbrede intake bij de buurtteams en minder directe toegang tot financiële hulpverlening. WSNP-toelatingen Cijfers van het Bureau voor de WSNP tonen aan dat er in 2022 in totaal 96 (172 in 2021) Amsterdammers zijn toegelaten tot de WSNP.

Dit zijn 76 Amsterdammers minder dan in 2021. De daling past in een landelijke trend sinds 2016 waar Amsterdam mee in de pas loopt.

10 Indicatie op basis van landelijke cijfers. 11 Er is schuldenrust bereikt, maar de situatie is voorlopig nog te instabiel om schulden structureel op te lossen.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2022

Aanpak beschermingsbewind In februari 2020 is, als onderdeel van de Amsterdamse Aanpak Beschermingsbewind, het convenant Kwaliteit Beschermingsbewind met bewindvoerders en de buurtteams gesloten. Hiermee zorgen we voor een integrale samenwerking tussen de gemeente, bewindvoerders en de buurtteams, waarmee de kwaliteit van de dienstverlening verbetert. In het convenant staan resultaatafspraken met bewindvoerders over onder andere de termijnen om klanten bij de Kredietbank aan te melden en om klanten voor een hulpverleningstraject bij buurtteams aan te melden. In 2022 zijn er 10 nieuwe bewindvoerderskantoren definitief toegetreden tot het convenant. Daarmee komt het totaal op 29 convenantpartners. Er zitten nog 12 bewindvoerderskantoren in de proefperiode om convenantpartner te worden. Naar schatting is het aantal Amsterdammers dat door een convenantpartner (inclusief de bewindvoerders in de proefperiode) wordt geholpen circa 75% van het totale aantal Amsterdammers in schuldenbewind. De bewindvoerders die zijn aangesloten bij het Amsterdamse convenant voldoen nagenoeg aan alle kwaliteitsafspraken. In 2022 (oktober 2021 – oktober 2022) dienden zij gezamenlijk 333 aanvragen voor een saneringskrediet direct in bij de Kredietbank Amsterdam (tegenover 51 in 2020 en 289 in 2021). Daarnaast deden buurtteams in 2022 ook 86 kredietaanvragen voor Amsterdammers in schuldenbewind.

De directe aanvragen van de bewindvoerders hadden een slagingspercentage van 78% (82% in 2021). Het aantal Amsterdammers in schuldenbewind dat bij het CAK is aangemeld als wanbetaler daalde het afgelopen jaar aanzienlijk (-39%).

Ter aanvulling op het convenant is in juni 2020 ook het Signaleringsen Adviespunt Beschermingsbewind Amsterdam gelanceerd. Via dit punt verzamelen we signalen over alle bewindvoerders die actief zijn in Amsterdam en zorgen we dat die bij de juiste partijen belanden, zoals de rechtbank, bewindvoerders of (schuld)hulpverleners.

29

Amsterdammers met schuldenbewind in CAK-bestand 2019

1.477 Amsterdammers

2020

1.075 Amsterdammers

2021

974 Amsterdammers

2022

592 Amsterdammers

Hiermee zorgen we voor meer toezicht op de kwaliteit van het beschermingsbewind. Sinds de start van het meldpunt komen er vooral vragen binnen van intermediairs over schuldhulpverlening en (schulden)bewind. Het aantal meldingen is beperkt: 9 meldingen (in 2021: 8 meldingen). Bij de meeste binnengekomen signalen lukt het om via bemiddeling met bewindvoerders, hulpverleners en de Amsterdammers tot goede oplossingen te komen. Een laatste onderdeel van de aanpak Beschermingsbewind dat aandacht behoeft is de start van de pilot Adviesrecht. Sinds 1 januari 2021 kunnen gemeenten gebruikmaken van het wettelijk adviesrecht bij schuldenbewind. Zodra een gemeente aangeeft gebruik te willen maken van het adviesrecht, wordt elke bewindvoerder verplicht om de aanvraag tot bewind, met onderbouwing, door te geven aan de gemeente. Hiermee krijgt de gemeente de mogelijkheid om haar regierol bij de schuldhulpverlening beter in te vullen. In mei 2021 heeft het Amsterdamse college kenbaar gemaakt gebruik te willen maken van het adviesrecht en is verkend op welke manier het kan worden toegepast. In 1 juli 2022 is een pilot gestart waarbij elke maand steekproefsgewijs 8 dossiers van niet-convenantpartners nader worden onderzocht en van een advies worden voorzien.