A - 36 Armoedebestrijding en Schuldhulpverlening (11) B1. Raadsbrief jaarver

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 17 april 2023 Armoede en schuldhulpverlening Marjolein Moorman Directie Werk, Participatie en Inkomen, wpi@amsterdam.nl

Onderwerp

Jaarverslag schuldhulpverlening 2022

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad,

Met deze brief bied ik u namens het college het Jaarverslag schuldhulpverlening 2022 (bijlage 1) aan. Dit jaarverslag geeft u een compleet overzicht van de ondersteuning van de gemeente in samenwerking met de buurtteams aan Amsterdammers met (dreigende) schuldenproblematiek. Op basis van sleutelindicatoren worden de Amsterdamse trends in kaart gebracht. Het is belangrijk om deze trends goed te volgen en afwijkingen te duiden zodat we ons gezamenlijk optimaal blijven inzitten om schulden te voorkomen, klein te houden en op te lossen. In deze brief informeer ik u over de hoofdlijnen van het jaarverslag schuldhulpverlening 2022 en blik ik vooruit naar de verwachte ontwikkelingen in 2023. Daarnaast stuur ik u de evaluaties van twee onderdelen van onze schuldenaanpak: de aanpak Sociaal Werkgeverschap en de pilot Pauzeknop. Beide onderdelen komen ook in het jaarverslag aan bod. Schuldhulpverlening in onzekere tijden De economische situatie in 2022 was fors anders dan vooraf verwacht. Herstel naar de situatie van vóór de coronamaatregelen werd doorkruist door nieuwe externe factoren, met als directe aanleiding de oorlog in Oekraïne. Veel Amsterdamse huishoudens zagen zich in 2022 geconfronteerd met een sterk gestegen energierekening en oplopende kosten voor levensonderhoud door de hoge inflatie.

Door deze ontwikkelingen zijn de financieel onzekere tijden die voor veel Amsterdammers in 2020 begonnen, verre van voorbij. Dit zien we terug in de vraag naar ondersteuning bij beginnende geldproblemen. Het niveau van deze ondersteuning was ook in 2022 onverminderd hoog. Het gaat dan vooral om de inzet op vroegsignalering en de dienstverlening door sociaal raadslieden. De instroom in curatieve schuldhulp loopt vooralsnog niet op, maar daalde net als in de vorige jaren (in 2022 met 7%), dit kan mogelijk het gevolg zijn van de intensieve inzet om problemen klein te houden. In 2023 lijkt de situatie zich enigszins te stabiliseren door verschillende maatregelen vanuit het Rijk (bijvoorbeeld het energieplafond). We blijven nauw monitoren of dit voldoende is om een verhoogde instroom in schuldhulp blijvend te voorkomen. Tegelijkertijd

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 17 april 2023 Pagina 2 van 4

ondersteunt Amsterdam zijn inwoners extra, bijvoorbeeld door het verhogen van de inkomensgrens voor minimaregelingen naar 130%. Vergroten van bereik van Amsterdammers met geldproblemen In 2022 is hard gewerkt om Amsterdammers met geldproblemen nog sneller in beeld te krijgen en tegelijkertijd meer perspectief te bieden op een schuldenvrije toekomst. De Schuldenmonitor 2022 (O&S) toont aan dat het grootste deel (60%) van Amsterdammers die problematische schulden ervaart geen hulp heeft. Wij doen daarom ons uiterste best om deze mensen te bereiken, bijvoorbeeld doormiddel van de Amsterdamse aanpak vroegsignalering, zodat we financiële problematiek zo klein mogelijk kunnen houden voor de Amsterdammers. In het jaarverslag is terug te zien dat dit beleid zijn vruchten lijkt af te werpen. Ondanks het stijgende aantal meldingen vroegsignalering (+39% t.o.v. 2021) blijft het de vroegsignaleringsteams goed lukken om Amsterdammers met betaalachterstanden te bereiken. In 2022 hebben we bijna 30.000 Amsterdammers bereikt met de Amsterdamse vroegsignaleringsaanpak In 2021 waren dit iets meer dan 21.000 Amsterdammers. De oorzaak van de stijging is niet alleen dat meer Amsterdammers achterstanden hebben, maar ook dat het aantal meldende partijen flink blijft stijgen sinds de wijziging van de wet schuldhulpverlening (Wgs) in 2021.

Naar verwachting zet deze toename in partijen en meldingen door in 2023. Daarnaast is de werkwijze bij energiemaatschappijen aangescherpt, zij melden al na één maand betalingsachterstand terwijl dit voorheen 2 maanden was. Amsterdam neemt actief deel aan experimenten in de vroegsignalering om nieuwe doelgroepen te bereiken. Amsterdam kiest bewust voor een proactieve benadering bij de eerste signaleren van betalingsachterstanden en staat klaar met een crisisaanpak om bijvoorbeeld woningontruimingen te voorkomen. De daling van het aantal beslagleggingen op Participatiewet-uitkeringen (afname van 17% in 2022 en 74% sinds 2014) en het stabiel lage aantal woningontruimingen (+/- 30 per jaar) in de afgelopen jaren zijn positieve resultaten van de Amsterdamse aanpak vroegsignalering. Er kan niet met zekerheid geconcludeerd worden dat onze inzet op vroegsignalering de (enige) verklaring is van het dalende aantal schuldhulptrajecten inclusief saneringen maar de zichtbare trends in de sleutelindicatoren geven het college vertrouwen om de beweging richting preventie en vroegsignalering met kracht voort te zetten. Lobby voor schuldenrust bij schuldeisers en sociaal werkgeverschap Via het programma Schuldenrust investeert de gemeente nadrukkelijk in het snel oplossen van betalingsproblemen en schulden.

Zo nemen we proactief contact op met schuldeisers om samen het incassobeleid onder de loep te nemen en te kijken waar verbeteringen mogelijk zijn. Veel schuldeisers zijn bereid om zich coulanter op te stellen richting Amsterdammers met schulden en doen moeite om passende oplossingen te vergroten. Dit helpt erg om geldproblemen vaker in een vroeg stadium op te lossen en erger te voorkomen. Met een integrale aanpak Sociaal Werkgeverschap zet de gemeente ook in op het voorkomen van taal- en financiële problematiek op de werkvloer. Werkgevers worden gestimuleerd om actief bij te dragen aan het voorkomen en oplossen van problemen bij hun medewerkers. We hebben adviseurs die werkgevers adviseren en ondersteunen om actief aan de slag te gaan met dit

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 17 april 2023 Pagina 3 van 4

onderwerp. In 2022 is deze aanpak door Onderzoek en Statistiek (O&S) geëvalueerd. De evaluatie is bijgevoegd in bijlage 2. O&S raadt aan om in 2023 nog meer in te zetten op het vergroten van de bekendheid van de aanpak en het laagdrempeliger maken om beschikbaar aanbod in te zetten. Hier gaat het college mee aan de slag. Doorontwikkeling Pauzeknop Als onderdeel van de inzet om Amsterdammers schuldenrust te bieden, begon Amsterdam in 2021 als eerste gemeente met een experiment ‘de Amsterdamse Pauzeknop’. Het doel van dit instrument is om zo snel mogelijk te zorgen voor schuldenrust. Alle invorderings- en incassoactiviteiten worden zo snel mogelijk gepauzeerd zodra iemand zich bij de schuldhulpverlening meldt. Zo krijgt iemand de rust om te werken aan nieuw perspectief. Halverwege 2022 is de pilotfase afgerond en heeft onderzoeks- en adviesbureau Purpose een eindevaluatie gedaan. De eindevaluatie geeft een positief beeld over het instrument en kunt u in volledigheid vinden in bijlage 3. De Amsterdamse praktijkervaringen en inzichten zijn zeer waardevol en worden nu gebruikt om een landelijk instrument te ontwikkelen. Amsterdam neemt deel aan een landelijke projectgroep, onder coördinatie van de NVVK, om de doorontwikkeling verder uit te werken. Het streven is om nog in 2023 een landelijke Pauzeknop te lanceren.

Blik vooruit naar 2023 In de komende jaren zet het college de beleidsambities uit het beleidsplan “Op weg naar schuldenrust” (2021-2025) verder voort. Speerpunt hierin is schuldenrust. De kern van de inzet blijft in Amsterdam dat we vol in zetten op het voorkomen, klein houden en oplossen van schulden. Een belangrijke ontwikkeling in 2023 is de halvering van de schuldsaneringstermijnen van 3 jaar naar 1,5 jaar. Op 7 februari 2023 heeft de Eerste Kamer een wetsvoorstel aangenomen waarmee deze halvering in de Wsnp is opgenomen. Daarop heeft minister Schouten laten weten dat idealiter ook de minnelijke regelingen, waarvan de aflossingstermijn niet wettelijk is vastgelegd, hierin meegaan. Dit is een belangrijke stap om te zorgen dat mensen met schulden sneller zicht hebben op een nieuw perspectief. Daarbij is het van belang dat we tegelijkertijd begeleiding bieden voor een duurzaam schuldenvrij bestaan. Mogelijk vergt dit een intensivering van nazorg. De branchevereniging van schuldhulpverleners NVVK adviseert haar leden om per 1 juli aanstaande te starten met de halvering van de minnelijke schuldsanering. Dit betekent dat de Kredietbank Amsterdam vanaf die datum saneringskredieten met een aflosperiode van 1,5 jaar gaat aanbieden, in plaats van 3 jaar. Onze uitvoering is hier klaar voor.

Naast de ingangsdatum voor nieuwe instroom is ook de overgangsregeling voor inwoners die al aan het aflossen zijn van belang. Het Rijk werkt samen met relevante partijen, zoals de NVVK en de VNG, aan een overgangsregeling. Het college volgt deze ontwikkelingen nauwgezet, om te zorgen dat er een soepele en duidelijke overgang komt. Dit is voor Amsterdammers met schulden, maar ook voor de uitvoering bij buurtteams en de Kredietbank Amsterdam, van groot belang. Daarin zien we op dit moment al dat de overgang per 1 juli 2023 mogelijk voor onduidelijkheid zorgt: immers, het zou ongunstig kunnen zijn om een Amsterdammer op 1 mei een saneringskrediet aan te bieden en niet te wachten tot op 1 juli de halvering van de termijn ingaat,

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 17 april 2023 Pagina 4 van 4

nu de overgangsregeling nog niet duidelijk is. Maar bij mensen met schulden is wachten met een schuldsanering ook onwenselijk. Schuldeisers zouden in de tussentijd onomkeerbare stappen kunnen zetten, zoals beslaglegging of huisuitzetting. Daarom heeft het college de Amsterdamse schuldhulpverlening geïnformeerd dat de gemeente een waarborg geeft voor de overgang in de komende periode. Alle Amsterdammers die sinds het aannemen van de wetswijziging op 7 februari jl. zijn ingestroomd in de Msnp, dat wil zeggen: een overeenkomst voor een saneringskrediet van de Kredietbank Amsterdam hebben getekend, zullen niet langer dan 1,5 jaar aflossen. Hierbij gaan we ervan uit dat de landelijke overgangsregeling hierin zal voorzien. Maar het college geeft de waarborg af dat wij in het uiterste geval de kosten voor deze groep voor onze rekening nemen. Dit betekent een financieel risico van € 1,4 miljoen, dat het college binnen portefeuille zal opvangen, mocht het zich voordoen. Op deze manier kunnen schuldhulpverleners in de stad in de tussenperiode onverminderd door met hun belangrijke werk. En is in Amsterdam geen uitstel nodig voor het oplossen van problematische schulden. Ik hoop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs, Armoede en Inburgering

Bijlagen 1. Jaarverslag schuldhulpverlening 2022 2. Evaluatie sociaal Werkgeverschap (O&S) 3. Evaluatie Pauzeknop (Purpose)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl