A - 3 Algemene Zaken (3) 1. Raadsbrief verkiezing TK21.pdf

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14020 www.amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam Aan de leden van de gemeenteraad van Amsterdam

Datum Behandeld door

10 november 2020 Basisinformatie

Onderwerp

Tweede Kamerverkiezing 2021

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 17 maart 2021 vindt de verkiezing voor de leden van de Tweede Kamer plaats. Het is zeer aannemelijk dat we op dat moment nog te maken hebben met de gevolgen en maatregelen rondom COVID-19. Om de verkiezing op een veilige wijze te organiseren heeft de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) een spoedwet ingediend, de Tijdelijke Wet Verkiezingen COVID-19. Het college acht het van het grootste belang dat iedere Amsterdamse kiezer zijn of haar stem uit kan brengen en dat de maatregelen rondom COVID-19 geen negatief effect hebben op de opkomst in Amsterdam. In deze brief gaat het college in op de voorbereidingen die momenteel hiertoe getroffen worden. Ambities verkiezing 2021 Het college heeft de ambitie om in 2021 een toegankelijke, veilige en betrouwbare verkiezing te organiseren waarbij ingezet wordt op een hoge, representatieve opkomst. Hieronder wordt op deze ambities verder ingegaan. 1. Toegankelijke verkiezing Kiezers moeten zo min mogelijk drempels ervaren bij het uitbrengen van de stem. Van groot belang daarbij is een goede stedelijke dekking van stemlocaties. Voor iedere kiezer moet een stembureau op loopafstand beschikbaar zijn en de wachttijd bij stembureaus moet minimaal zijn.

Het college heeft de ambitie om minimaal hetzelfde aantal stemlocaties en stembureaus in te richten als bij de Tweede Kamerverkiezing van 2017. Op dit vlak staan we voor een grote uitdaging. Momenteel wordt in kaart gebracht hoeveel reguliere stemlocaties beschikbaar en geschikt zijn. Een eerste beeld levert op dat een aanzienlijk deel van de reguliere locaties afvalt. Een deel van de locaties stelt zich niet beschikbaar en een ander deel is niet veilig (conform RIVM richtlijnen) in te

Het Stadhuis is bereikbaar met de metro of met tramlijn 7 en 14, halte Waterlooplein. Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 10 november 2020 Pagina 2 van 5

richten. Hiervoor wordt gekeken naar alternatieve locaties. Daarbij wordt ook gedacht aan het inrichten van bijzondere stembureaus in de openbare ruimte (tenten), of mobiele stembureaus bij bijzondere locaties (zoals verzorgingshuizen). Veel reguliere stemlocaties betreffen ook schoolgebouwen. Het college is via het Breed Bestuurlijk Overleg in gesprek met de schoolbesturen over de mogelijkheden van de inzet van schoolgebouwen als stemlocatie. Daarnaast heeft het college er bij de minister van BZK op aangedrongen om ook op landelijk niveau naar een oplossing te zoeken. Hiernaast moeten de stemlocaties ook goed toegankelijk zijn en moet aandacht zijn voor specifieke doelgroepen. In 2019 heeft de rekenkamer metropool Amsterdam een onderzoek gedaan naar de toegankelijkheid van stemlocaties voor lichamelijk beperkten. Ter opvolging van dit rapport heeft het college alle stemlocaties laten schouwen door een externe partij. Aan de hand van de schouwrapporten wordt met de stemlocaties besproken welke (tijdelijke) maatregelen getroffen kunnen worden om de toegankelijkheid te verbeteren. Daarnaast wordt gekeken of er specifieke stemlocaties ingericht kunnen worden waar extra voorzieningen zijn voor kiezers met bijvoorbeeld visuele of auditieve beperkingen. Hierbij betrekt het college via Clientbelang Amsterdam ook de verschillende belangenverenigingen.

Zodra het college een vollediger beeld heeft van het aantal locaties en de toegankelijkheid van deze locaties, zal de raad hierover geïnformeerd worden. Tot slot is voor een toegankelijke verkiezing ook een goede informatievoorziening van belang, gericht op de verschillende doelgroepen. In de communicatie in aanloop naar de verkiezingsdag van 17 maart 2021 zal extra aandacht besteed worden aan de wijze waarop men kan stemmen en de extra COVID-19 maatregelen die de gemeente neemt om kiezers veilig te laten stemmen in de stembureaus. In de communicatie zal aandacht zijn voor de verschillende doelgroepen: mensen met een fysieke, visuele of auditieve beperking of laaggeletterdheid. In de informatievoorziening over stemlocaties zal nadrukkelijker aandacht zijn voor de voorzieningen die per locatie beschikbaar zijn en de mate van toegankelijkheid van de verschillende stemlocaties. Het doel is de kiezer zo uitgebreid te informeren zodat hij of zij zelf de keuze kan maken op welke stemlocatie hij of zij het beste kan stemmen. 2. Veilige verkiezing Op de verkiezingsdag van 17 maart 2021 moeten kiezers veilig kunnen stemmen en het stembureaupersoneel op een veilige wijze de werkzaamheden uit kunnen oefenen. Voor zowel kiezers als stembureauleden zullen de vereiste beschermende materialen aanwezig zijn.

Hierbij moet gedacht worden aan mondneusmaskers, gelaatschermen, handschoenen en desinfectie- en schoonmaakmiddelen. Daarnaast zal voor iedere kiezer een eigen potlood beschikbaar zijn om het stembiljet in te vullen. Aan stembureauleden zal voorafgaand aan de verkiezing gevraagd worden zichzelf de gezondheidscheck af te nemen. Ook aan de kiezers zal via algemene communicatie gevraagd worden zichzelf een aantal gezondheidsvragen te stellen alvorens naar het stembureau te komen. Op de stemlocaties zelf zullen deze gezondheidsvragen tevens zichtbaar aanwezig zijn.

Gemeente Amsterdam

Datum 10 november 2020 Pagina 3 van 5

Op iedere locatie wordt gecontroleerd of er ventilatie aanwezig is die voldoet aan het Bouwbesluit en of er ramen opengezet kunnen worden om zo te ventileren. De stemlocaties worden daarnaast zo ingericht dat aan de door het RIVM gestelde richtlijnen wordt voldaan, met inachtneming van de anderhalve meter. Dit houdt o.a. in het plaatsen van kuchschermen tussen de stembureauleden en kiezers, plaatsing van desinfectiezuilen en routering van de looproute (zie ter voorbeeld onderstaande afbeelding).

Afbeelding 1: voorbeeld inrichting COVID-19 stemlocatie

3. Betrouwbare verkiezing Om een betrouwbaar stem- en telproces te organiseren is het van groot belang dat de stembureaus bezet worden door voldoende en goed opgeleid stembureaupersoneel. Uit een enquête van juli 2020 onder het stembureaupersoneel van Amsterdam volgt dat circa 10% niet beschikbaar is als de maatregelen rondom COVID-19 nog van kracht zijn. Ook moet rekening gehouden worden met veel uitval net voor de verkiezingsdag van stembureaupersoneel met gezondheidsklachten. Het bestand met stembureaupersoneel van de gemeente is zo omvangrijk dat dit momenteel geen grote zorgen oplevert. Wel is het wervingsproces vervroegd, zodat tijdig zicht is op beschikbaarheid en maatregelen genomen kunnen worden indien er een risico is op een tekort aan personeel. Daarnaast zal extra stembureaupersoneel opgeleid worden die als reserve beschikbaar zijn, in het geval er veel stembureaumedewerkers op het laatste moment afvallen. Hiernaast is ook een goede regie en ondersteuning van belang tijdens de verkiezingsdag. Tijdens de verkiezing van 17 maart 2021 zal Amsterdam gebruik maken van de zogeheten StembureauApp voor stembureauleden. Deze App wordt al een aantal jaar door een groep gemeenten (waaronder de andere G4 gemeenten) gebruikt. Enerzijds biedt dit een meerwaarde voor de regie van de gemeentelijke organisatie op het verkiezingsproces tijdens de verkiezingsdag.

Anderzijds is dit een ondersteunend digitaal hulpmiddel voor het stembureau waarin alle processtappen van het stemen telproces opgenomen zijn en beschreven staan.

Gemeente Amsterdam

Datum 10 november 2020 Pagina 4 van 5

4. Representatieve opkomst Zoals uit bovenstaande blijkt zet het college er zich voor in de verkiezing zo toegankelijk en veilig mogelijk in te richten en iedere kiezer zo goed mogelijk te informeren, om het zo makkelijk mogelijk te maken zijn of haar stem uit te brengen. Specifiek heeft het college zich daarnaast de ambitie gesteld om een representatievere opkomst te bewerkstelligen. In een brief van 20 mei 2020 heeft het college toegezegd de raad hier dit najaar nader over te informeren. Bij deze brief zit een plan van aanpak om tot een representatievere opkomst te komen. Dit plan van aanpak is tot stand gekomen door het organiseren van 5 expertsessies, waarbij 35 maatschappelijke organisaties en burgers die actief zijn in de stadsdelen, zijn betrokken. Daarnaast is nog een aparte sessie georganiseerd waarbij raadsleden en stadsdeelcommissieleden de opbrengsten uit de expertsessies konden aanvullen.

In het plan van aanpak wordt onderscheid gemaakt tussen: Algemene opkomst bevorderende communicatie richting de verkiezingen Opkomst bevorderende activiteiten voor de landelijke verkiezingen op 17 maart 2021 Opkomstbevordering op structurele wijze gericht op de ondervertegenwoordigde groepen Alternatieve scenario’s van stemmen Ondanks alle voorbereidingen die momenteel getroffen worden om een toegankelijke en veilige verkiezingsdag te organiseren, zullen er kiezers zijn die op de verkiezingsdag niet naar een stemlocatie kunnen komen om te stemmen. Zij hebben dan de mogelijkheid iemand te machtigen, maar ook dat zal niet iedere kiezer kunnen of willen. De minister van BZK heeft op 30 oktober jl. in een brief aan de Kamer laten weten dat ze briefstemmen mogelijk wil maken voor kiezers ouder dan 70. Daarnaast stelt ze voor op maandag 15 en dinsdag 16 maart op een beperkt aantal locaties stembureaus in te richten waarbij men vervroegd kan stemmen. Hiertoe heeft de minister inmiddels een tweede spoedwet in consultatie gebracht. Het college onderkent de noodzaak van het faciliteren van alternatieve wijzen van stemmen, zodat iedere kiezer in de gelegenheid wordt gesteld zijn of haar stem uit te brengen. De scenario’s moeten echter wel zo ingericht zijn, dat deze zo inclusief en toegankelijk mogelijk zijn en ook daadwerkelijk een meerwaarde bieden en uitvoerbaar zijn voor gemeente.

Het college zal de komende periode met het ministerie van BZK in gesprek gaan om te bespreken hoe de alternatieve scenario’s op een inclusieve, toegankelijke en voor gemeenten uitvoerbare wijze vorm gegeven kunnen worden, zodat zoveel mogelijk kiezers hun stem uit kunnen brengen. Financiën Impact COVID-19 Vanuit de Rijksoverheid is €30 miljoen extra beschikbaar gesteld aan gemeenten voor de organisatie van verkiezingen met inachtneming van COVID-19. Van dit bedrag ontvangt Amsterdam €1.442.728. In dit bedrag zijn echter nog niet de meerkosten meegenomen voor de alternatieve scenario’s briefstemmen en vervroegd stemmen. Gemeenten zullen ook daarvoor compensatie ontvangen waarover binnenkort gesproken gaat worden met het ministerie van BZK.

Gemeente Amsterdam

Datum 10 november 2020 Pagina 5 van 5

Het is op dit moment nog te vroeg om te concluderen of de bijdragen vanuit het Rijk voldoende zijn om alle extra maatregelen die genomen moeten worden te dekken. Dit komt enerzijds doordat er nog geen volledig beeld is van alle extra maatregelen die uiteindelijk ingezet moeten worden om tot voldoende (alternatieve) stemlocaties te komen en de meerkosten die komen kijken bij de uitvoering van de door BZK voorgestelde alternatieve scenario’s en anderzijds de extra vergoeding die de gemeente daarvoor ontvangt. Dit wordt de komende periode verder uitgewerkt. Zodra een volledig beeld is hiervan, zal het college de raad informeren. Plan van aanpak representatieve opkomst Specifiek voor de ambitie en het plan van aanpak voor een representatievere opkomst worden de kosten geraamd op € 555.732. Concluderend We staan als gemeente voor een enorme opgave om ervoor te zorgen dat ieder Amsterdamse kiezer in 2021 kan stemmen voor de Tweede Kamerverkiezing. Daar komt bij dat momenteel nog niet volledig duidelijk is onder welke omstandigheden dit moet gebeuren en welke scenario’s op welke wijze georganiseerd moeten worden. Ook kunnen ontwikkelingen rondom COVID-19 nog voor wijzigingen hierin zorgen.

Het college zal de raad in aanloop naar 17 maart 2021 op reguliere basis blijven informeren over de ontwikkelingen en de implicaties daarvan op organisatorisch en financieel vlak voor de gemeentelijke organisatie.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam,

Femke Halsema Burgemeester