A- 29 Inburgering (21) Brf over onderzoek naar gezinsmigranten

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Aan de leden van de Raadscommissie Werk, Inkomen en Onderwijs Datum Behandeld door Bijlage(n) Onderwerp

27-01-2021 WPI/Statushouders Danira Janjac, d.janjac@amsterdam.nl Bijlage 1: Onderzoeksrapportage gezinsmigranten in Amsterdam Uitkomsten onderzoek naar gezinsmigranten in Amsterdam

Geachte commissieleden, De gemeente Amsterdam bereidt zich voor op de nieuwe Wet inburgering, die naar verwachting in 2022 ingaat. Onder de nieuwe inburgeringswet krijgen gemeenten meer wettelijke taken voor inburgeringsplichtige gezinsmigranten. Op 10 oktober 2019 heeft u een motie aangenomen die het college verzoekt de knelpunten die gezinsmigranten op het gebied van inburgering ervaren te onderzoeken1. Ter uitvoering van deze motie hebben we onderzoek laten doen naar de achtergrondkenmerken van gezinsmigranten in Amsterdam, hun ervaringen met het huidige inburgeringsstelsel en hun ondersteuningsbehoefte. Het onderzoek is uitgevoerd door Onderzoek Informatie Statistiek (OIS) en bestaat uit twee delen: • Het eerste deel gaat in op de samenstelling en achtergrondkenmerken van gezinsmigranten. Hiervoor is gebruik gemaakt van bestaande bronnen, namelijk de Basisregistratie Personen (BRP), de polis-administratie (CBS) en openbare gegevens van DUO. • Het tweede deel van het onderzoek gaat in op de ervaringen en behoeften van gezinsmigranten. Ruim 500 Amsterdamse gezinsmigranten hebben hierover een vragenlijst ingevuld. Met zeven van hen is een verdiepend interview gehouden. Graag bieden we u de resultaten van dit onderzoek aan.

Gezinsmigranten in het huidige inburgeringsstelsel Gezinsmigranten zijn personen met een niet-Nederlandse nationaliteit die naar Nederland verhuizen om bij hun partner of ouder(s) te komen wonen. Gezinsmigranten die afkomstig zijn van buiten de EU/EER of Zwitserland, ouder zijn dan 18 en jonger dan de pensioengerechtigde leeftijd zijn inburgeringsplichtig. In het huidige inburgeringsstelsel zijn gezinsmigranten net als asielstatushouders zelf verantwoordelijk voor hun inburgering, maar zij moeten hun inburgering zelf bekostigen. Zij ontvangen vanwege het inkomen van hun partner geen uitkering, waardoor zij niet door de gemeente worden begeleid. In het huidige inburgeringsstelsel biedt de gemeente aan gezinsmigranten slechts het verplichte participatieverklaringstraject (PVT) aan. In dit traject volgen gezinsmigranten een module over Nederlandse kernwaarden en ondertekenen zij de participatieverklaring.

1 Motie 1615 – van de leden De Fockert, Flentge en El Ksaihi inzake de Uitwerkingsagenda: 'Op weg naar de nieuwe Amsterdamse aanpak inburgering’ (passende inburgering voor gezinsmigranten)

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 27-01-2021 Pagina 2 van 5

Meer wettelijke taken voor gezinsmigranten vanaf 2022 Met ingang van de nieuwe Wet inburgering in 2022 is de gemeente voor gezinsmigranten verantwoordelijk voor de module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP), het participatieverklaringstraject (PVT) en begeleiding bij de inburgering. Onderdeel van de begeleiding bij de inburgering zijn in ieder geval: • een intake, • de leerbaarheidstoets, • het persoonlijke Plan Inburgering en Participatie (PIP) • en voortgangsgesprekken. De gemeente is voor gezinsmigranten niet verantwoordelijk voor de leerroutes. Dit betekent dat gezinsmigranten zelf hun voorbereiding op de inburgeringsexamens moeten organiseren. Hiervoor kunnen zij gebruik maken van het door de gemeente ingekochte inburgeringsaanbod of van ander aanbod. Gezinsmigranten moeten hun taalcursus zelf financieren en kunnen hiervoor, net als in het huidige stelsel, een lening afsluiten bij DUO. Onderzoek gezinsmigranten in Amsterdam Tussen februari en juli 2020 heeft Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) onderzoek gedaan naar de ondersteuningsbehoefte van gezinsmigranten2. Uit het onderzoek blijkt dat Amsterdamse gezinsmigranten over het algemeen relatief kansrijk zijn. Het merendeel heeft een partner die goed Nederlands spreekt en hen helpt bij het opbouwen van hun leven in Nederland, de inburgering en het vinden van werk.

Tegelijkertijd is de groep gezinsmigranten in Amsterdam zeer divers. Een deel van de gezinsmigranten kan zich zelfstandig, of met hulp van de partner of kennissen goed redden, terwijl een ander deel moeite heeft met praktische dingen regelen, de inburgering en werk. Ondanks de grote diversiteit onder gezinsmigranten hebben zij gemeen dat zij het leren van de Nederlandse taal moeilijk vinden, dat het veel tijd kost en dat hierdoor andere aspecten van het leven, zoals het vinden van werk dat aansluit bij het opleidingsniveau, moeilijker zijn. Het vinden van een goede inburgeringscursus en taalschool, het voldoen aan de gestelde eisen en de kosten van het inburgeringstraject vinden gezinsmigranten het moeilijkst. Een groot deel van de gezinsmigranten lukt het dan ook niet om de inburgering binnen de gestelde termijn te halen en krijgt daardoor te maken met boetes. De achtergrondkenmerken van gezinsmigranten: • Bijna twee derde van de gezinsmigranten is vrouw; • 76% van de gezinsmigranten is niet-westers en de meest voorkomende landen van herkomst zijn Ghana, Marokko en Suriname; • 50% van de respondenten geeft aan hoogopgeleid te zijn, 27% middelbaar opgeleid en 16% laag opgeleid; • Bijna drie kwart van de respondenten geeft aan een partner te hebben die goed 2

Het onderzoek richt zich op gezinsmigranten die onder het huidige stelsel inburgeringsplichtig zijn. Onder het huidige inburgeringsstelsel zijn Turkse gezinsmigranten niet inburgeringsplichtig. Zij vormen daarom geen onderdeel van dit onderzoek. Met ingang van het nieuwe inburgeringsstelsel worden ook Turkse gezinsmigranten inburgeringsplichtig.

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

• •

Datum 27-01-2021 Pagina 3 van 5

Nederlands spreekt en hen helpt met praktische zaken; Tenminste een vijfde van de gezinsmigranten maakt deel uit van een gezin met kinderen; Van de gezinsmigranten die meedoen aan het onderzoek heeft 60% betaald werk en 26% heeft geen werk, maar zou wel willen werken. Het aandeel dat werkt loopt langzaam op naarmate men langer in Nederland woont. Een groep van 9% wil (nog) niet werken. Zij zijn relatief vaak laag opgeleid, ouder dan 40 jaar en/of hebben kinderen.

De inburgering van gezinsmigranten • In de periode 2013-2019 werden circa 6.030 gezinsmigranten inburgeringsplichtig; • Van hen heeft 44% de inburgering inmiddels afgerond; 3% is ontheven van de plicht en 53% is nog inburgeringsplichtig. Hiermee telt Amsterdam begin 2020 naar schatting 3.180 gezinsmigranten die hun inburgeringsdiploma nog moeten halen; • Van de Amsterdamse gezinsmigranten die tussen 2013 en 2016 inburgeringsplichtig werden kreeg ruim 40% (cohort 2013) tot bijna driekwart (cohort 2015) een verlenging; • Ruim een vijfde van gezinsmigranten kreeg een DUO-boete omdat zij niet binnen de gestelde termijn hebben voldaan aan hun inburgeringsplicht; • Bijna de helft (49%) van de gezinsmigranten die nog bezig is met de inburgering bereidt zich voor op de examens door een formele inburgeringscursus te volgen bij een taalaanbieder of bijvoorbeeld in een buurthuis of online (non-formeel onderwijs). Een derde van de gezinsmigranten kiest voor zelfstudie en volgt geen inburgeringslessen; • 82% van de gezinsmigranten doet examen op A2-niveau. In het nieuwe inburgeringsstelsel is de exameneis verhoogd naar niveau B1; • Slechts 27% van de gezinsmigranten die tussen 2013-2019 inburgeringsplichtig werd, heeft een DUO-lening afgesloten.

De ondersteuningsbehoefte van gezinsmigranten • Van de gezinsmigranten vindt 69% dat ze genoeg (of zelfs teveel) hulp krijgen met het beginnen van hun nieuwe leven in Amsterdam. De partner blijkt in vrijwel alle gevallen degene te zijn die deze hulp biedt. • Ruim een op de vijf gezinsmigranten vindt het (heel) moeilijk om een taalaanbieder uit te zoeken. Het internet is de meeste gebruikte bron bij het zoeken van informatie over inburgeringscursussen (45%). Bijna een op de drie benadert hiervoor (ook) de gemeente en 27% wint informatie in bij familie en bekenden. • De belangrijkste redenen om een bepaalde cursus te kiezen zijn: dichtbij (45%), goede lessen (34%), kleine klassen (18%) en de prijs (17%). • Een op de vijf gezinsmigranten geeft aan in het algemeen meer hulp nodig te hebben en desgevraagd weet 77% van de respondenten wel een thema te noemen waarbij zij meer hulp kunnen gebruiken. Het vaakst genoemd zijn Nederlands leren, werk vinden en inburgeren. Opvallend is dat middelbaar- en hoogopgeleide gezinsmigranten vaker aangeven meer hulp te willen dan laagopgeleide gezinsmigranten.

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 27-01-2021 Pagina 4 van 5

De belangrijkste aanbevelingen van gezinsmigranten aan de gemeente zijn • Meer begeleiding: bijvoorbeeld door middel van een informatiepakket, het organiseren van een startbijeenkomst, betere toegang tot het sociaal loket of de het koppelen aan een begeleider die een gezinsmigrant de eerste drie maanden begeleidt; • Informatievoorziening: bijvoorbeeld door alle relevante informatie voor gezinsmigranten op één duidelijke plek te beschrijven en met name aandacht te besteden aan informatie over de inburgering. Advies is om de informatie op te stellen in het Engels of in de eigen taal van de gezinsmigrant; • Taalaanbod: verzorg als gemeente inburgeringslessen en zorg voor meer controle op de prijzen van inburgeringstrajecten op de vrije markt; • Verbeteren proces: zorg voor een proces waarbij de gemeente informatie afstemt met DUO waardoor documenten maar één keer aangeleverd hoeven te worden en de wachtduur wordt verkort en zorg voor betere digitale interactie (chatbox, makkelijk inloggen ed.). Vervolgstappen Uit het onderzoek blijkt dat de doelgroep gezinsmigranten divers is en hun ondersteuningsbehoefte ook. We benutten de resultaten van het onderzoek om de dienstverlening voor gezinsmigranten te verbeteren.

Voor gezinsmigranten die nog onder het huidige inburgeringsstelsel vallen en niet profiteren van de wetswijziging, organiseren we het volgende: • We hebben een informatiepakket voor gezinsmigranten ontwikkeld. Hierin staat onder andere informatie over de inburgering, het Kwaliteitsconvenant Taal en Inburgering, de NUG-aanpak en het informele taalaanbod in de stad. • Gezinsmigranten kunnen vragen stellen aan een gespecialiseerde consulent via het emailadres gezinsmigranten@amsterdam.nl. • We bespreken de resultaten van het onderzoek met taalbieders die zijn aangesloten bij het kwaliteitsconvenant en onderzoeken welke verbetermogelijkheden er zijn m.b.t. het inburgeringsaanbod voor gezinsmigranten. Met ingang van de nieuwe inburgeringswet in 2022 breidt onze dienstverlening aan gezinsmigranten uit. We ontwikkelen daarom een aanpak voor de inburgering van nieuwe Amsterdamse gezinsmigranten, waarin we de uitkomsten van dit onderzoek meenemen. We benutten de bestaande kennis en ervaring van de Amsterdamse aanpak statushouders om ook voor gezinsmigranten samenhang en kwaliteitsontwikkeling te garanderen. U ontvangt voor de zomer een beleidsbrief met een uitwerking van de kaders voor dit beleid.

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 27-01-2021 Pagina 5 van 5

Uitgangspunt zal zijn dat we gezinsmigranten beter en gerichter ondersteunen bij hun inburgeringstraject en bij het vinden van hun weg in de stad en samenleving. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van Burgemeester en Wethouders van Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Volwasseneneducatie, Laaggeletterdheid en Inburgering

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl