A - 28A Zorg (35) 1. Raadsinformatiebrief wachtlijsten Hulp bij het huishoude

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 25 mei 2021 Zorg Simone Kukenheim OJZD (Secretariaatzorg.ojz@amsterdam.nl)

Onderwerp

Wachtlijsten hulp bij huishouden

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden, Eerder gaf ik u aan dat de wachtlijst voor hulp bij huishouden toeneemt en beloofde ik u op de hoogte te houden. Met deze brief informeer ik u over de huidige stand van zaken wachtlijsten hulp bij huishouden (Hbh) en de voorgenomen maatregelen ter bestrijding daarvan. We constateren dat het aantal aanvragen voor Hbh sinds het Rijk het abonnementstarief heeft ingevoerd, dermate sterk gestegen is dat daardoor de wachttijden voor cliënten zorgelijk zijn opgelopen. Ook in andere steden constateren gemeenten de laatste paar jaar een relatief grote groei. Daarom heeft de VNG een speerpunt gemaakt van het terugdraaien van de invoering van het abonnementstarief voor Hbh. Naast het speerpunt van de VNG en onze eigen actieve lobby bij het Rijk, neem ik maatregelen om de wachttijd voor Amsterdammers te verkorten. Door strenger te selecteren bij de toegang wil ik ervoor zorgen dat de mensen die de hulp het hardst nodig hebben die ook krijgen. Daarnaast wil ik een werkwijze ontwikkelen die het mogelijk maakt te differentiëren tussen mensen die de voorziening wel en niet zelf kunnen betalen. Hiermee zoek ik de randen op van wat er wettelijk is toegestaan. Dit doe ik omdat ik het belangrijk vind hulp bij huishouden toegankelijk te houden voor de Amsterdammers die deze het hardste nodig hebben.

In deze brief beschrijven wij de huidige situatie, de oorzaken hiervan en de effecten op ons budget en op de cliënten. Ook ga ik in op de genoemde maatregelen. Groei aanvragen hulp bij huishouden (Hbh) Sinds begin 2019 zien we in Amsterdam een toenemende groei in aanvragen voor Hbh. In 2019 was er 3% groei ten opzichte van het aantal aanvragen in 2018, in 2020 was er 7% groei ten opzichte van het aantal aanvragen in 2019. Deze groei heeft in 2020 geleid tot een overschrijding op ons begrote budget van ongeveer € 4 miljoen (ongeveer 10% van het totaalbudget). Voorafgaand aan 2019 was het gebruik van hulp bij huishouden stabiel te noemen. Echter, sinds het Rijk in 2019 besloten heeft tot invoering van het abonnementstarief worden wij

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 mei 2021 Pagina 2 van 7

geconfronteerd met een sterke groei in aanvragen voor hulp bij huishouden. Dit duidt erop dat de groei hoofdzakelijk en mogelijk zelfs geheel te wijten is aan het stoppen met de inkomensafhankelijke eigen bijdrage en de invoering van het abonnementstarief. Abonnementstarief Door het abonnementstarief betalen cliënten van hulp bij huishouden nooit meer dan € 19,00 eigen bijdrage per maand. Om de laagste inkomens te ontzien is in Amsterdam ervoor gekozen om de eigen bijdrage op € 14,10 te stellen. Doordat er geen inkomensafhankelijke eigen bijdrage meer van kracht is, is het aantrekkelijk geworden voor cliënten met midden- en hogere inkomens om nu een beroep te doen op huishoudelijke hulp vanuit de Wmo, waar ze voorheen zelf een hulp zouden hebben ingehuurd. Dit speelt bij vrijwel alle gemeenten in het land en de VNG heeft er een speerpunt van gemaakt. Het Rijk houdt tot nu toe echter vol dat het abonnementstarief geen problemen oplevert en dat er geen verdere compensatie nodig is. Instroombeperking sinds 1 oktober 2020 Om het tekort in 2020 te beperken, en om in 2021 wèl binnen budget te kunnen blijven, heeft het College op 1 september 2020 besloten met ingang van 1 oktober 2020 een instroombeperking in te stellen voor de periode tot 31 december 2020. Op 15 december heeft het College deze periode verlengd tot 1 april 2021.

Ik heb u hierover geïnformeerd op 2 september 2020 en op 7 januari 2021. Het betreft hier alleen de leveringsvorm zorg in natura, op Pgb is geen instroombeperking ingesteld. Het college onderzoekt momenteel de mogelijkheden om dezelfde instroombeperking voor Pgb’s van kracht te laten zijn als voor zorg in natura. Bij deze instroombeperking geldt uiteraard dat de meest kwetsbare cliënten, voor wie hulp bij huishouden dringend nodig is, wel zorg krijgen. De andere cliënten, voor wie huishoudelijke zorg wel nodig maar niet urgent is, worden op een wachtlijst gezet. Om te bepalen welke cliënten als urgent moeten worden aangemerkt zijn criteria opgesteld (hier na te lezen, onder het kopje Aanvragen1). Deze criteria worden door aanbieders en het buurtteam gehanteerd bij de intake. Bestaande cliënten houden zorg Naast nieuwe urgente cliënten blijven alle bestaande cliënten zorg krijgen. Tot bestaande cliënten rekenen we ook cliënten die een tijdelijke zorgonderbreking hebben of hadden, vanwege bijvoorbeeld opname in het ziekenhuis, of cliënten die vanwege corona liever geen hulp over de vloer willen of wilden. Ook cliënten die van aanbieder willen wisselen of cliënten die overstappen van een Pgb naar zorg in natura beschouwen we als bestaande cliënten.

1

https://www.amsterdam.nl/veelgevraagd/?productid=%7B632F03BD-B3AF-4CE4-A02DCA316D721113%7D#case_%7B24AA2161-714A-4D33-A5E1-A924CB8D24FC%7D

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 mei 2021 Pagina 3 van 7

Monitoring van cliënten op de wachtlijst De cliënten op de wachtlijst, van wie de aanbieders vermoeden dat hun zorgvraag urgent kan worden, worden gemonitord door aanbieders. Wanneer een cliënt op de wachtlijst alsnog urgent wordt, kan deze alsnog met spoed zorg krijgen. Stand van zaken wachtlijst Toen de instroombeperking begon, op 1 oktober 2020, was er geen wachtlijst. De wachtlijst bevatte op 31 december 2020, 682 cliënten die zich hebben aangemeld vanaf 1 oktober 2020. Dit zijn mensen die zich hebben gemeld in de periode tussen 1 oktober en 31 december 2020 en waarvan is vastgesteld dat zij Hbh nodig hebben, maar niet urgent. Daarnaast is in de periode tussen 1 oktober en 31 december de hulp gestart voor naar schatting 240 urgente cliënten. De instroom van urgente cliënten lijkt toe te nemen: gemiddeld per maand zijn dat er nu ongeveer 100. Op basis van 2,4% jaarlijkse groei in de cliëntenpopulatie wordt voorlopig een groei van 165 nieuwe cliënten per maand op de wachtlijst geraamd ; op termijn wordt verwacht dat die groei door maatregelen van het college zal afnemen. Op 31 maart bestond de wachtlijst uit ongeveer 1029 mensen. Dat is minder dan op basis van de raming verwacht: het is nog niet duidelijk hoe de aangroei van de wachtlijst zich verder zal ontwikkelen. Tabel 1 Ontwikkeling wachtlijst Datum 30-09-2020 31-12-2020 31-03-2021 31-12-2021 31-12-2022

Cliënten op wachtlijst Hbh 0 682 1029 ca 1600 (verwacht) ca 2800 (verwacht)

Oplossen wachtlijst Sinds 1 april 2021 zijn de aanbieders begonnen cliënten op de wachtlijst geleidelijk hulp te bieden. De wachttijd voor de langst wachtenden was op 1 april zes maanden. Het bieden van hulp aan cliënten gaat met het huidige budget langzamer dan de toestroom van nieuwe cliënten, waardoor de wachttijd steeds langer wordt. We benutten de uitstroom zo volledig als binnen de financiële kaders mogelijk om urgente cliënten en waar mogelijk ook cliënten van de wachtlijst te laten instromen. De verwachting is dat de cliënten die in oktober, november of december 2020 op de wachtlijst zijn gekomen, op volgorde van aanmelding in de loop van 2021 hulp kunnen krijgen. De cliënten die zich in oktober

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 mei 2021 Pagina 4 van 7

2020 hebben aangemeld komen in ieder geval tussen 1 april en 30 juni 2021 aan de beurt. Of het lukt om in dit tempo hulp te bieden aan cliënten die zich hebben gemeld in november 2020 en later hangt af van de ontwikkeling van instroom en uitstroom, die we proberen te beïnvloeden, maar niet helemaal te voorspellen is. Cliënten die begin 2021 op de wachtlijst zijn gekomen, kunnen naar verwachting in de loop van 2022 geholpen worden. Maar de financiële ruimte in 2022 zal beperkt zijn en het is ook mogelijk dat er in 2022 geen budget is om cliënten van de wachtlijst hulp te bieden De verwachte wachttijd van cliënten op de wachtlijst in een gunstig scenario is onder weergegeven in tabel 2. Tabel 2 Gunstig scenario van wachttijdontwikkeling (Hierbij is meegerekend dat we verwachten in- en uitstroom te kunnen bijsturen (zie maatregel 3 onder); het mogelijke effect van andere maatregelen is nog te onzeker om in de verwachting mee te nemen.) Datum van aanmelding

1 oktober 2020 1 november 2020 1 december 2020 1 januari 2021

Wachttijd voor wachtlijstcliënten (gunstig scenario) 6 maanden 8 maanden 10 maanden 1 jaar

1 april 2021 1 juli 2021 1 oktober 2021 1 januari 2022

1 jaar en 6 maanden 2 jaar 2 jaar en 6 maanden 3 jaar enzovoort

Beschikbare budgetten De meerjarenbegroting voor Hulp bij huishouden ziet er als volgt uit:

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 mei 2021 Pagina 5 van 7

Tabel 3 Meerjarenbegroting Hulp bij huishouden Hbh-budget (x € 1 miljoen)

2021

2022

2023

2024

Begroting

43,3

41,4

39,9

38,1

Zoals u in de Voorjaarsnotabrief 2020 heeft kunnen lezen is besloten in 2021 en 2022 incidenteel middelen toe te voegen aan het budget. Door het hanteren van een budgetplafond wordt beoogd vanaf 2023 de uitgaven in lijn te brengen met wat er in de meerjarenbegroting beschikbaar is. Doordat het beschikbare jaarbudget tussen 2021 en 2024 afneemt met achtereenvolgens € 1,9 miljoen, € 1,5 miljoen en € 1,8 miljoen, zal er jaarlijks een afname in de geboden hulp gerealiseerd moeten worden van 4 à 5%. In 2021 is er geen budgetplafond voor de aanbieders van kracht: de uitgaven worden door de instroombeperking gelimiteerd. Daardoor is niet te garanderen dat er geen overschrijding zal plaatsvinden, maar door instroombeperkingen op te leggen worden wel de cliëntinstroom en uitgaven beheersbaar gehouden. In 2022 kan een situatie ontstaan waarbij geen of slechts enkele cliënten van de wachtlijst geholpen kunnen worden. Ook het helpen van urgente cliënten kan onder druk komen, mede omdat er een toename wordt verwacht van het aantal wachtlijstcliënten dat urgent wordt. Het vooruitzicht voor de jaren 2023 en 2024 is door de jaarlijkse afname in het beschikbare budget ongeveer hetzelfde. Benodigde extra middelen We verlangen van het Rijk volledige compensatie voor de invoering van het abonnementstarief.

Vóór 2019 was de vraag naar Hbh stabiel, ondanks demografische ontwikkelingen zoals vergrijzing. Als er geen abonnementstarief was geweest, zou de meerjarenbegroting meer dan toereikend moeten zijn. Voor de berekening van de benodigde extra middelen is voor 2021 een groeipercentage van 5,1% gehanteerd, gebaseerd op de groei in de laatste maanden van 2020. Voor 2022 is gerekend met een groei van 2,4%, gebaseerd op de groeicijfers van de doelgroep, en vanaf 2023 met 0% groei, in de verwachting dat de maatregelen van het college de groei zullen dempen. Tabel 4 Benodigde middelen om geen wachtlijsten meer te hebben Kosten wachtlijst opheffen (x € 1 miljoen)

2021

2022

2023

2024

4,3

10,4

11,9

13,8

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 mei 2021 Pagina 6 van 7

De grote sprong tussen 2021 en 2022 is hoofdzakelijk te verklaren door de besparing gerealiseerd in 2021 door uitstel van zorg voor cliënten op de wachtlijst, naast de budgetafname van € 1,9 mio. Het overzicht van Tabel 4 geeft tevens aan welke compensatie we van het Rijk verlangen. Maatregelen Ondanks dat we actie van het Rijk hard nodig hebben, wil het College al het mogelijke doen om de wachttijd voor deze cliënten zo kort mogelijk te houden. Het College treft daarom de volgende maatregelen om de wachttijd te verkorten: 1 Lobby richting Rijk Het College blijft bij het Rijk pleiten voor herinvoering van de inkomensafhankelijke bijdrage en/of compensatie voor de groei in aanvragen die het abonnementstarief heeft veroorzaakt. Wij weten ons hierin gesteund door een groot aantal andere gemeenten en door de VNG die hier een speerpunt van heeft gemaakt. Veel gemeenten zien zich voor vreselijke dilemma’s geplaatst door groeiende kosten in de Wmo, en in het bijzonder voor Hbh, waar het Rijk tot op heden niet in tegemoet wil komen. De lobby van Amsterdam gebeurt hoofdzakelijk in VNG-verband en soms in G4-verband. Daarnaast heeft Amsterdam een bestuurlijke reactie gegeven op de discussienota Zorg voor de Toekomst van VWS waarbij is gepleit voor aanpassing van het abonnementstarief.

De recente Tweede Kamerverkiezingen bieden uitzicht op een mogelijke verandering van koers onder een volgend kabinet. Gezien de demissionaire status van het kabinet richt de lobby zich nu hoofdzakelijk op de inhoud van een nieuw coalitie-akkoord. Omdat de situatie in Amsterdam nu in rap tempo verslechtert en wij vrezen voor de levering van zorg aan kwetsbare Amsterdammers zal het College nog voor de zomer per brief contact zoeken met de minister van VWS om te wijzen op de tekorten van Amsterdam veroorzaakt door invoering van het abonnementstarief, met een verzoek om reparatie. U zult daar een afschrift van ontvangen. 2 Inzet op inkomensafhankelijke toegang Het is inhoudelijk passend om maatregelen te nemen gericht op de oorzaak van de groei van Hbh: de toestroom van hogere en middeninkomens. De VNG heeft zulke maatregelen ook aanbevolen en spoort gemeenten aan hierin de grenzen van het juridisch toelaatbare op te zoeken. Het College heeft de intentie tot het uiterste te gaan om te zorgen dat de schaarse middelen worden ingezet voor de mensen die het echt nodig hebben, en niet voor de mensen die de hulp ook zelf zouden kunnen betalen. Hiertoe onderzoekt het College maatregelen gericht op de instroom, door een hoger inkomen te beschouwen als een bron van zelfredzaamheid waardoor compensatie vanuit de gemeente niet meer nodig is.

Ik zal u spoedig nader informeren zodra ik daar een werkwijze voor heb ontwikkeld.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 mei 2021 Pagina 7 van 7

3 Intensieve monitoring van instroom en uitstroom Om ruimte te creëren cliënten van de wachtlijst te helpen, willen we sturen op de instroom van urgente cliënten en de uitstroom van cliënten die geen Wmo-zorg meer nodig hebben. Op beide deze factoren wordt de monitoring geïntensiveerd. Enerzijds willen we erop letten dat alleen cliënten die voldoen aan de urgentiecriteria met voorrang hulp krijgen, zodat er ruimte blijft voor instroom van mensen van de wachtlijst. Anderzijds willen we de uitstroom bevorderen van cliënten die zorg krijgen maar inmiddels andere mogelijkheden hebben zelf in de zorgvraag te voorzien, en van cliënten die recht hebben op zorg vanuit een andere financiering (met name Wlz). 4 Inzet op training voor toegang Bepalend voor de omvang van de wachtlijst is de beoordeling wie er wel en niet voor de voorziening in aanmerking komen. Om te zorgen voor een scherpere en meer uniforme werkwijze zal ingezet worden op aanvullende training voor Hbh-intakers. Dit zijn sinds 1 april 2021 niet alleen de Hbh-aanbieders maar ook de Buurtteams. 5 Verlichting door inzet informele zorg In samenwerking met de netwerkorganisatie Platform Informele Zorg Oost wordt in stadsdeel Oost een pilot uitgevoerd om cliënten op de wachtlijst die daar belangstelling voor hebben, in verbinding te brengen met een vrijwilliger van een lokale organisatie die burenhulp biedt.

Het aanbod bestaat uit sociaal contact, een wandeling maken, boodschappen doen of een klusje in huis of in de tuin. Deze vrijwillige diensten zijn geen huishoudelijke hulp en vormen ook geen vervanging voor professionele huishoudelijke hulp. Vrijwilligers kunnen echter wel helpen met hand- en spandiensten, met eenzaamheidsbestrijding en met een beperkte signaleringsfunctie die mist doordat er geen professional regelmatig over de vloer komt. Wanneer deze verbinding van aanbieders van hulp bij huishouden met organisaties uit de sociale basis vruchtbaar blijkt, zal deze werkwijze ook in andere stadsdelen worden geïmplementeerd. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Simone Kukenheim Wethouder Zorg

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl