A - 28 Openbare Orde en Veiligheid (4) Raadsbrief reactie NRC suicide brandw

VA ijgIII (-1;'ll d :.Teh iCr) )

1111 . .9 Amsterdam-Amstelland

Aan de gemeenteraad van Amsterdam

Datum: Betreft: Kenmerk:

30 september 2021

Behandeld door:

Reactie NRC artikel suïcide

Carmen Westra

Uw kenmerk:

brandwacht DIV2021/386

Bijlagen:

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 24 september 2021 verscheen in het NRC een artikel over de zelfdoding van een Amsterdamse brandweerman. Deze tragische gebeurtenis vond plaats op 3 december 2019. De zelfdoding is onbeschrijflijk verdrietig en een vreselijk drama voor zijn nabestaanden. Ook op de collega's binnen de brandweerorganisatie heeft dit diepe indruk gemaakt. Het recente artikel in NRC roept weer veel verdriet en emoties op, maar ook vragen. Onderzoeken Na de zelfdoding zijn er twee onderzoeken uitgevoerd. Allereerst heeft het Openbaar Ministerie (OM) onderzoek gedaan naar de gebeurtenissen. Dit onderzoek was gericht op de omstandigheden rondom de suïcide en eventuele strafbare handelingen. Op 28 april 2020 heeft het OM dit onderzoek afgerond. Het OM komt tot de conclusie dat er geen sprake is van een strafbaar verwijt. Wel blijkt uit het onderzoek dat de brandweerman werd gepest. Het Openbaar Ministerie heeft na het officieel overhandigen van het (geanonimiseerde) rapport de brandweer telefonisch de suggestie gedaan om een onafhankelijk onderzoek in te stellen om te achterhalen of de signalen van pestgedrag voldoende zijn opgepakt. Het pesten van de brandweerman in kwestie was bij de brandweer bekend. Zoals meerdere keren met uw raad besproken is pesten op kazernes een structureel probleem wat onze volle aandacht heeft in onze ambities tot cultuurverandering.

In juni 2020 besluit de Brandweer Amsterdam-Amstelland om ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum te vragen om een gronding en onafhankelijk onderzoek uit te voeren naar de suïcide. Oktober 2020 is de definitieve opdracht gegeven tot een onderzoek met de volgende vijf onderzoeksvragen: 1.

Wat zijn de aard en omstandigheden van de suïcide van de brandweermedewerker op 3 december 2019? 2. Welke interventies zijn ingezet tot een jaar voorafgaand aan en op de dag van 3 december 2019? 3. Welke achterliggende factoren lijken betekenisvol in relatie tot de suïcide? 4. Kunnen op basis van de achterliggende factoren aanwijzingen gevonden worden die van belang zijn voor toekomstig beleid of maatregelen binnen Brandweer AmsterdamAnnstelland om suïcide te voorkomen?

111111111~1

Bezoekadres

Postadres

Telefoon [020) 555 65 50

Ringdijk 98

Postbus 92171

informatie@veiligheidsregioaa.n1

1097 AH Amsterdam

1090 AD Amsterdam

www.veiligheidsregioaa.n1

5.

Wat kan Brandweer Amsterdam-Annstelland als organisatie leren als het gaat om een systeem voor de mentale gezondheid dat functioneel en adequaat inspeelt op psychische problemen?

ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum maakt voor het onderzoek gebruik van 28 gespreksverslagen uit het dossier van het Openbaar Ministerie, het personeelsdossier van de medewerker (medische informatie maakt daar geen onderdeel van uit), jaarverslagen van vertrouwenspersonen, metingen van bureau Motivaction over vertrouwen binnen het korps, negen interviews met direct en niet-direct betrokkenen binnen het korps en wetenschappelijke literatuur op het gebied van interventies en suïcidepreventie binnen geniformeerde diensten. Er is door de brandweer ervoor gekozen de weduwe niet te betrekken bij het onderzoek, omdat de opdracht zich volledig gericht heeft op de eigen organisatie. Medio 2021 ontvangt de Brandweer Amsterdam-Amstelland de rapportage van ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum. ARQ trekt — naast conclusies over deze specifieke suïcide - een aantal algemene conclusies. ARQ schetst in haar rapportage een duidelijk beeld van de achtergronden bij suïcidaal gedrag. ARQ geeft aan dat het risico op suïcide wordt beïnvloed door de interactie tussen biologische, klinische, sociale, culturele en omgevingsfactoren. Suïcide kent volgens ARQ zelden één oorzaak. Vervolgens gaat ARQ specifieker in op suïcide onder brandweermedewerkers en geUniformeerde diensten.

ARQ constateert op basis van literatuuronderzoek dat er aanwijzingen zijn dat er een verhoogd risico is op suïcide onder brandweermedewerkers. GeUniformeerden, waaronder brandweermedewerkers, worden tijdens het werk blootgesteld aan potentieel ingrijpende gebeurtenissen. Hierdoor lopen zij, volgens de rapportage van ARQ, een verhoogd risico op mentale klachten en mogelijk ook op suïcide. ARQ beschrijft in totaal elf risicofactoren voor suïcide onder geUniformeerden. Uit de psychologische autopsie van ARQ blijkt dat ook nu een groot aantal factoren een rol heeft gespeeld in de aanloop naar en de uiteindelijke suïcide van de brandweerman. Anders dan NRC suggereert is uit het onderzoek niet gebleken dat hoofdzakelijk het pesten zou hebben geleid tot de suïcide. In het rapport benoemt ARQ, naast pesten, een grote hoeveelheid aan factoren zoals de jeugd, de privésfeer, psychische gesteldheid en het soort werk. Deze factoren worden in het NRC-artikel kort aangehaald. Vanwege de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer van de brandweerman ga ik niet nader op deze factoren in. In het NRC-artikel worden ook andere suïcides genoemd. Het mentale welzijn van de medewerkers van de geUniformeerde diensten heeft onze volle aandacht. Maar deze casussen versterken het beeld dat er nadrukkelijk meer aandacht moet zijn voor het mentale welzijn van medewerkers van geniformeerde diensten.

ARQ doet in haar rapportage een aantal nieuwe aanbevelingen. Vanwege mijn verantwoordelijkheid als werkgever van de brandweer heb ik de brandweercommandant daarom opdracht gegeven om in lijn met de aanbevelingen uit de rapportage van ARQ: 1. Preventiestrategieën gericht op het verlagen van het risico op suïcide te implementeren; 2. De Richtlijn psychosociale ondersteuning geilnifornneerden te implementeren (onder andere 1. onafhankelijke en objectieve, periodieke monitoring van medewerkers te

Bezoekadres

Postadres

Telefoon (020] 552 20 49

Ringdijk 98

Postbus 92171

informatie@veiligheidsregioaa.n1

1097 AH Amsterdam

1090 AD Amsterdam

www.veiligheidsregioaa.nl

organiseren om zicht op, en inzicht te krijgen in het welzijn van medewerkers inclusief het inventariseren van suïcidaal gedrag, 2. Voorlichting te geven aan medewerkers op het gebied van psychologische-informatie, 3. Bevelvoerders handvatten bieden om medewerkers te ondersteunen met daarbij ook expliciet aandacht voor het signaleren en voorkomen van pesten. Cultuur binnen Brandweer Amsterdam-Amstelland ARQ concludeert op basis van het onderzoek dat het lijkt dat meerdere collega's, in de jaren voorafgaand aan de zelfmoord, door zijn gegaan met het uithalen van grappen terwijl de medewerker heeft aangegeven dat het niet prettig voor hem was. Ik vind dit heel erg schokkend om te constateren. Het beeld past helaas binnen de observaties over de brandweercultuur die de afgelopen jaren met u zijn gedeeld. Het artikel in NRC schetst ook een beeld van de cultuur binnen Brandweer Amsterdam-Amstelland. Sinds 2016 is er met enige regelmaat over dit onderwerp gesproken in de gemeenteraad. De afgelopen jaren hebben het bestuur van de Veiligheidsregio en de korpsleiding veel aandacht voor dit onderwerp. ARQ merkt hierover op: "Binnen Brandweer Amsterdam-Amstelland zijn voorvallen bekend die duiden op een onveilige en negatieve werkcultuur. Daarnaast krijgen medewerkers tijdens het werk te maken met ingrijpende incidenten.

De dynamiek van het kazerneleven en moeite hebben met het uiten van emoties kunnen een negatieve invloed hebben op de medewerkers en op de werkcultuur." Recent heeft u uw zienswijze kunnen geven op het Beleidsplan 2021 — 2024 van de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland. In dit Beleidsplan staan onder het hoofdstuk 'Diverse en inclusieve organisatie' de ambities en acties die worden ondernomen om de komende jaren toe te groeien naar een werkklimaat zonder discriminatie, pestgedrag en uitsluiting. Dit vraagt de komende jaren onverminderd onze aandacht en een lange adem, wat niet wegneemt dat er ook echt al sprake is van verbetering binnen de brandweer. Daarnaast heeft de huidige korpsleiding de problematiek rond mentale gezondheid en PTSS hoog op de agenda staan. Uit het onderzoek van ARQ blijkt dat een verhoogd risico hierop is bij brandweermedewerkers. Tot slot Direct na de suïcide heb ik een bezoek gebracht aan de kazerne en na het bezoek heb ik gesproken met de weduwe. Op mijn verzoek is er, ook naar aanleiding van haar e- mails, meermalen ambtelijk contact geweest om nazorg te bieden, onder meer in de vorm van financiële hulp bij de verbouwing van de woning. Ook kwam toen het verzoek om inzage in het personeelsdossier van de brandweerman. Dat verzoek is ingewilligd echter bleven er daarna nog veel vragen open waar onvoldoende aandacht voor is geweest.

Het NRC-artikel maakt duidelijk dat het contact tussen de brandweer en de weduwe van de overleden brandweerman niet goed is verlopen. Zo is de weduwe niet betrokken in het onderzoek van ARQ. Dat was een afweging die de brandweer heeft gemaakt maar dat is achteraf een omissie geweest omdat haar betrokkenheid een aanvulling op het rapport zou zijn geweest. Ook is zij niet geïnformeerd over het onderzoek. De weduwe heeft in juni 2020 de brandweer aansprakelijk gesteld voor het overlijden van de brandweerman. Dat heeft ertoe geleid dat er daarna teveel

Bezoekadres

Postadres

Telefoon (020) 552 20 49

Ringdijk 98

Postbus 92171

informatie@veiligheidsregioaa.n1

1097 AH Amsterdam

1090 AD Amsterdam

www.veiligheidsregioaa.nl

vanuit een juridische context is gekeken naar het contact en te weinig vanuit een menselijk perspectief. ik heb de brandweercommandant daarom opdracht gegeven om in overleg met de nabestaanden een mediator in te stellen die voor de familie nog openstaande vragen kan beantwoorden, dit op basis van de onderzoeken van het Openbaar Ministerie en ARQ. De brandweercommandant zal hierover in overleg treden met de nabestaanden. Over de uitkomsten van dit onderzoek zal ik u informeren.

Met vriendelijke groet,

oorzitter van de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland, Femke Halsema

Bezoekadres

Postadres

Telefoon [020] 552 20 49

Ringdijk 98

Postbus 92171

infornnatie@veiligheidsregioaa.n1

1097 AH Amsterdam

1090 AD Amsterdam

www.veiligheidsregioaa.ril