A - 27a Publieke Gezondheid en Preventie (48) Raadsinformatiebrief preventie

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de raad 25 juli 2023 Publieke Gezondheid en Preventie, Zorg en Maatschappelijke Ontwikkeling Wethouder Scholtes GGD/OJZD/Sport &Bos/Sociale Basis/WPI

Onderwerp

Regiobeeld Amsterdam-Diemen en Raamwerk: van zorg(en) naar gezondheid

Datum Portefeuille(s)

Geachte raadsleden, Eén op de vijf Amsterdammers voelt zich niet gezond, heeft mentale klachten of kampt met langdurige ziekte of aandoeningen. Er is een hoog gebruik van GGZ zorg en een hoog zorggebruik door chronisch zieken en ouderen. Hier speelt de sterke groei en vergrijzing in Amsterdam een belangrijke rol. In de afgelopen jaren is stevig ingezet op gezondheidspreventie, sport en bewegen en het versterken van de sociale basis, maar het blijkt niet genoeg. De ervaren gezondheid is in 2022 sterk gedaald ten opzichte van de vorige meetmomenten vanaf 2012, waarbij we de grootste daling zien onder 18- t/m 64-jarigen en onder inwoners die moeite hebben met rondkomen. Bovendien zijn de verschillen in gezondheid tussen groepen inwoners groot. Het college vindt dit onacceptabel. Als gemeente staan we voor de belangrijke taak om de gezondheidskloof te dichten en een gezond en actief leven bereikbaar te maken voor ál onze inwoners. Onder de huidige omstandigheden is dat al een enorme uitdaging. We zien dat de stad groeit, dat de zorgvraag in rap tempo verandert en dat de beschikbaarheid van personeel en de betaalbaarheid van zorg steeds verder onder druk komen te staan. Met ‘een stapje erbij’ gaan we er niet komen. Er zijn ingrijpende veranderingen nodig en een radicale inzet op preventie om Amsterdammers ook in 2040 passende ondersteuning en zorg te kunnen bieden.

Om meer impact en snelheid te kunnen maken op deze ambitie is een raamwerk opgesteld: Van zorg(en) naar gezondheid. Dit raamwerk volgt de koers die al is ingezet en biedt een sterkere integrale aanpak en meer focus op de belangrijkste gezondheidsdeterminanten, de preventieinfrastructuur en specifieke doelgroepen waarop samenwerking tussen de gemeente, zorgverzekeraar en andere partners bovengemiddeld nodig is: jeugd & gezin, ouderen, chronisch zieken en mentale gezondheid. In het raamwerk komen de doelen en ambities samen die voortkomen uit Amsterdam Vitaal en Gezond (AV&G), het recente en alarmerende regiobeeld van Amsterdam, het Integrale Zorg Akkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Voor zowel IZA als GALA ontvangt de gemeente middelen vanuit het Rijk. Voor het GALA een bundeling van bestaande en nieuwe kabinetsmiddelen van € 14,5 miljoen per jaar en €7,5 miljoen per jaar voor de uitvoering van het IZA. Om de middelen aan te vragen, moet het raamwerk Van zorg(en) naar gezondheid vóór 30 september bij de kerngroep VNG/VSG worden ingediend voor een positief advies, waarna het vóór

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 juli 2023 Pagina 2 van 5

31 oktober bij VWS wordt ingediend. In het najaar van 2023 volgt verdere uitwerking van het raamwerk. We verwelkomen de uitkeringen van GALA en IZA, maar deze middelen zijn niet toereikend om écht de benodigde beweging van zorg naar gezondheid te maken en de Amsterdamse missie te laten slagen. Hiervoor is het van belang de financiering van het hele stelsel van zorg, welzijn en de sociale basis in de stad meer te richten op gezondheid en preventie in plaats van zorg. We kunnen onze ambities en de landelijk gewenste beweging van zorg naar gezondheid enkel realiseren als er structureel meer geld beschikbaar komt voor een stevig en gezonde basis binnen het sociaal domein. Regiobeeld van de Zorgkantoorregio Amsterdam-Diemen In het kader van het IZA is als eerste actie landelijk afgesproken dat elke regio een regiobeeld maakt en dat de gemeente en lokale zorgverzekeraar hier het initiatief voor nemen. Het regiobeeld is input voor het integraal preventie raamwerk Van zorg(en) naar gezondheid op basis waarvan verdere plannen worden uitgewerkt, waaronder het regioplan met specifieke transformatieopgaven en plannen voor de stad zoals wordt gevraagd in het IZA. Dit plan volgt later dit jaar. Het regiobeeld Amsterdam – Diemen is op 1 juli gepubliceerd.

Het laat zien waar Amsterdam staat op het gebied van gezondheid en zorg en welke opgaven er liggen om de gezondheid van de Amsterdammers te verbeteren en zorg en welzijn toegankelijk te houden. Als bijlage treft u het volledige regiobeeld met op pagina 6 tot en met 14 een samenvatting en de belangrijkste conclusies. Het regiobeeld laat zien dat er een enorme opgave ligt. Amsterdam scoort op veel gezondheidsindicatoren, sociaaleconomische indicatoren en de fysieke leefomgeving slecht. Een toelichting op de vier belangrijkste kenmerken: I. Grote gezondheidsverschillen; Voor 90% van de onderzochte gezondheidsfactoren scoort Amsterdam slechter dan Nederland. Amsterdam heeft een hoger aandeel rokers en overmatige gebruikers van alcohol. Gemiddeld 55% procent van de Amsterdammers voldoet momenteel aan de beweegnorm, waarbij in stadsdelen Zuidoost en Nieuw-West significant minder wordt bewogen en gesport. Daarnaast zijn de verschillen in gezondheid tussen groepen inwoners groot. Amsterdammers in de stadsdelen Noord, Zuidoost en Nieuw West hebben een lagere levensverwachting dan elders in de stad. II. Groeiende en vergrijzende populatie; De bevolking groeit in 2030 met 12%, wat het dubbele is van Nederland. Amsterdam vergrijst harder dan Nederland. Het aantal 65 plussers neemt met 30% toe in 2030. De demografische groei werkt als katalysator en verdubbelt de opgave voor ouderen.

De stadsdelen Zuidoost, Nieuw West en Noord zullen het hardste groeien. III. Hoog GGZ gebruik 18+ en Jeugd-GGZ; Het zorggebruik binnen de specialistische GGZ ligt 26% hoger dan gemiddeld in Nederland. Het zorggebruik in jeugdhulp per jeugdige ligt 9% hoger dan in Nederland. 2

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 juli 2023 Pagina 3 van 5

IV. Hoog zorggebruik ouderen & chronisch zieken. Het zorggebruik is in Zuidoost, Nieuw West en Noord gemiddeld € 300 per inwoner hoger dan verwacht, met name in de oudere leeftijdsgroepen. Het aantal chronisch zieken is in Zuidoost, Nieuw West en Noord hoger en we zien een hogere prevalentie chronische ziektes binnen bevolkingsgroepen met een migratie achtergrond. IZA en GALA akkoorden en Specifieke Uitkeringen Op 16 september 2022 ondertekende Zorgverzekeraars Nederland samen met andere zorgpartijen en VWS het Integraal Zorgakkoord (IZA). Op 3 februari 2023 hebben de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), GGD GHOR Nederland, Zorgverzekeraars Nederland en het ministerie van VWS gezamenlijk afspraken gemaakt op het gebied van gezondheid en welbevinden in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). De doelstellingen van beide akkoorden sluiten aan op de doelstellingen die Amsterdam heeft vastgelegd in het coalitieakkoord, de Agenda Sporten en Bewegen, de Nota Gezondheidsbeleid 2021-2025 en het Hoofdlijnenbesluit sociale basis. Samen met de partners van Amsterdam Vitaal en Gezond werkt de gemeente aan de realisatie van de te behalen doelen. Om de uitvoering van het GALA en IZA kracht bij te zetten ontvangen gemeenten Specifieke Uitkeringen (SPUKs), een bundeling van zowel bestaande als nieuwe kabinetsmiddelen. 

De SPUK GALA is een bundeling van bestaande en nieuwe kabinetsmiddelen en bedraagt in totaal € 14,5 miljoen per jaar. De middelen moeten worden ingezet voor de thema’s sport, bewegen en cultuur, gezondheid & sociale basis, het versterken van de kennis en adviesfunctie van de GGD en de coördinatie van een regionale aanpak preventie. De besteding 2023 wordt opgenomen in de begroting 2024. Een gedetailleerd bestedingsvoorstel voor 2024 en later wordt voorgelegd in de Voorjaarsnota 2024.



De SPUK IZA bedraagt €7,5 miljoen per jaar. De middelen moeten worden ingezet ten behoeve van de organisatie, coördinatie en bemensing van de netwerksamenwerking tussen sociaal domein, ggz, eerstelijnszorg en huisartsenzorg en de coördinatie en organisatie van domein overstijgende keteninterventies gericht op valpreventie bij ouderen, welzijn op recept, aanpak overgewicht bij kinderen, gecombineerde leefstijlinterventie bij volwassenen, kansrijke start en nicotinevrij. Op dit moment is de regeling voor de SPUK IZA nog niet gepubliceerd door VWS. Specifieke informatie over toekenning, beheer en verantwoording van het geld is nog niet beschikbaar. De SPUK IZA wordt toegevoegd aan de zorgbegroting en de wijze van besteding geraamd in de Voorjaarsnota 2024.

Raamwerk Van zorg(en) naar gezondheid Om de Amsterdamse missie te realiseren moeten we keuzes maken in al het aanbod en dit beter richten op de groepen inwoners die dat het hardst nodig hebben. De inzet voor de stad geven we vorm langs drie preventielijnen: 1. Gezondheidsdeterminanten We vergroten de inzet op de belangrijkste determinanten van gezondheid: voldoende beweging, gezond eten en een nicotinevrije omgeving. We zetten daarbij met name in op het veranderen van de omgeving. Die veroorzaakt immers bepaald gedrag. We bieden een gezond alternatief voor 3

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 juli 2023 Pagina 4 van 5

ongezonde keuzes en vragen onze maatschappelijke partners hetzelfde te doen, bijvoorbeeld via het inkoopbeleid of via subsidies. We stimuleren samenwerking, scholing en inzet van ervaringsdeskundigen en sleutelfiguren om die Amsterdammers te bereiken met de grootste gezondheidsachterstanden en aan te sluiten bij hun leefwereld. We kijken breder naar de problematiek en naar achterliggende (complexe) oorzaken voor ongezond leven, zoals bijvoorbeeld (chronische) stress als gevolg van bestaansonzekerheid. 2. Preventie-infrastructuur: beschikbare voorzieningen We versterken de inzet op een gezond en actief leven vanuit natuurlijke vindplaatsen als de wijkteams (Buurtteams en Ouder en Kind teams) en de sociale basis. We investeren daarbij (gebieds)gericht en ongelijk. We doen dit met name in de stadsdelen en wijken waar de grootste stijging van gezondheidswinst te behalen is. Maar wat in de ene wijk wel werkt, hoeft niet per se in alle wijken te werken. Het beschikbare aanbod moet betaalbaar, begrijpelijk, beschikbaar en passend te zijn. We investeren in een toegankelijke en gebruikersvriendelijke digitale infrastructuur, waarmee de ICT-toepassingen worden bedoeld die mensen toegang geven tot informatie en in staat stellen om de regie te kunnen nemen op hun gezondheid. Daarmee verlagen we de druk op zorg en ondersteuning. 3.

Doelgroepen jeugd & gezin, ouderen, chronisch zieken en mentale gezondheid We bieden meer en passender preventieaanbod voor vier specifieke groepen, zodat zorgvragen voorkomen worden of minder zwaar worden, waarbij we aansluiten bij reeds bestaande doelgroepen vanuit AV&G: jeugd en gezin, mensen met mentale gezondheidsproblemen, ouderen en chronisch zieken. We willen er op tijd bij zijn en zwaardere zorgvragen voorkomen. We versterken de bestaande, ook in GALA genoemde, ketenaanpakken Gezonde Kansrijke Start, Valpreventie, Welzijn op Recept en overgewicht volwassenen en kinderen en aanvullend hierop Nicotinevrij. We schalen deze ketenaanpakken op en maken heldere afspraken over de financiering en uitvoering van de onderdelen die vallen onder de verantwoordelijkheid van Zilveren Kruis (verzekerde zorg) en onder de verantwoordelijkheid van het sociaal domein. We faciliteren professionals uit het sociale en het medische domein om binnen een ketenaanpak beter en efficiënter samen te werken.

Uitwerking raamwerk: met bewoners, gebruik makend van het netwerkverband AV&G We leggen met dit raamwerk prioriteit bij inwoners die te maken hebben met de grootste gezondheidsachterstanden door bij alles wat we doen de Amsterdammer centraal te stellen, in te zetten op het verminderen van (chronische) stress, een diversiteits-responsief aanbod te bieden en veerkracht van onze gebruikers te bevorderen. Vanuit de belevingswereld, behoeften en vaardigheden van inwoners en in samenspraak met inwoners. Een belangrijk onderdeel van het vervolg is uitvoering geven aan de drie preventie lijnen uit het raamwerk via de (meerjaren)plannen van bestaande programma’s en samenwerkingsverbanden. De missie en de ambities van Amsterdam kunnen we alleen realiseren samen met onze samenwerkingspartners en inwoners. Om die reden geeft het raamwerk de koers op hoofdlijnen weer. De verdere uitwerking van het raamwerk willen we zorgvuldig en transparant met onze partners en inwoners vormgeven door middel van participatie en waar mogelijk co-creatie. 4

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 juli 2023 Pagina 5 van 5

Dit organiseren we zoveel mogelijk via bestaande kanalen voor participatie en de inzet van ervaringsdeskundigen. Veel onderdelen van de genoemde preventie-infrastructuur (bijvoorbeeld de wijkteams, de sociale basis, coalities AV&G) of programma's en projecten die uitvoering geven aan het raamwerk (bijvoorbeeld Thrive en Gezonde Kansrijke Start) geven op dit moment al vorm aan participatie en het inzetten van ervaringskennis en maatschappelijke dialogen. We sluiten aan bij de bestaande participatiestructuren en bouwen ze verder uit, zodat participatie en de inzet van ervaringsdeskundigheid structureel onderdeel zijn van de ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van preventie aanbod. Om de voortgang te kunnen monitoren wordt het huidige instrumentarium uitgebreid en aangevuld met nieuwe vormen van monitoring. Gaandeweg kunnen daarmee specifiekere cijfers worden opgeleverd. De rapportage op de voortgang wordt gekoppeld aan het uitkomen van de Gezondheidsmonitor. Deze verschijnt vierjaarlijks; de volgende versie komt uit in 2025. Vervolg en noodzakelijke randvoorwaarden Het raamwerk maakt scherpe keuzes voor de samenhangende, meerjarige inzet van mensen en middelen en GALA en IZA geven daar met de beschikbaar gestelde financiële middelen een impuls aan.

We zetten deze middelen samen met onze samenwerkingspartners in lijn met het raamwerk en in samenhang in om zo onze preventie aanpak verder te versterken. Het is daarbij wel essentieel dat het Rijk de nodige maatregelen neemt om onze ambities te kunnen realiseren. Er zijn bijvoorbeeld meer instrumenten nodig om te sturen op een gezonde omgeving, waaronder het bewerkstelligen van een nicotinevrije omgeving en (prijs)maatregelen te treffen en gezonde voeding betaalbaarder te maken en daarmee een gezond alternatief te bieden. Aan de slag Preventie vraagt om een consistente en langjarige inzet vanuit een brede coalitie van maatschappelijke partijen. Ik wil aan de hand van dit raamwerk graag aan de slag om de stad gezonder te maken. Dit vergt inzet van ons allen. In een bijpraatsessie gepland op vijf september a.s. aanstaande wordt u nader geïnformeerd over het regiobeeld, voorliggend raamwerk, het netwerk AV&G en de lokale uitwerking van de IZA en GALA-akkoorden.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Publieke Gezondheid en Preventie, Zorg & Maatschappelijke Ontwikkeling

5