A - 24 Zorg (35) 2. Raadsbrief Beleidsprogramma Een nieuwe Start

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 1 juni 2021 Zorg Simone Kukenheim Anne Roseboom en Vera Folkersma (Zorg)

Onderwerp

Beleidsprogramma Aanpak Dakloosheid ‘Een nieuwe start’

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden, Het aantal dak- en thuislozen in Nederland is afgelopen jaren fors gestegen met op het hoogtepunt maar liefst 39.000 daklozen in 2018 (Centraal Bureau voor de Statistiek). Ondanks een lichte daling in de twee jaar daarna, telde Nederland in 2020 nog steeds 36.000 dak- of thuislozen. Dit zien we dagelijks in Amsterdam-Amstelland. Jaarlijks biedt Amsterdam ondersteuning aan meer dan 4.500 bewoners vanuit Maatschappelijke Opvang, Maatschappelijk Opvang Jongvolwassenen en Beschermd Wonen (MOMOJBW). Daarnaast wachten ongeveer 2.000 bewoners op een plek binnen een van deze voorzieningen. Zij verblijven in de nood-, dag- of nachtopvang, hoppen van het ene logeeradres naar het andere of verblijven in een kliniek. Bovendien zien we in Amsterdam-Amstelland dat het aantal economisch daklozen groeit. Dit zijn mensen die nog geen (zware) zorg nodig hebben, maar niet in staat zijn betaalbare woonruimte te vinden. De schattingen lopen uiteen van 1.100 tot 2.500 mensen die jaarlijks economisch dakloos raken. Hoe langer zij dakloos zijn, hoe groter hun problemen worden. De huidige pandemie heeft grote impact heeft op de Nederlandse samenleving. Zo zijn er veel bedrijven die hun omzet terug zien lopen en hun medewerkers noodgedwongen moeten ontslaan.

Het is nog te vroeg om de effecten van de pandemie op dak- en thuisloosheid in zijn geheel te overzien, maar we zien in Amsterdam-Amstelland nu al een toename van aanvragen voor ondersteuning en meer economisch daklozen vanwege de coronacrisis. Het college hecht er groot belang aan om de zorg voor dak- en thuislozen in Amsterdam te verbeteren. Daarom presenteer ik u het nieuwe beleidsprogramma Aanpak Dakloosheid 20212025 ‘Een nieuwe start’. Een nieuwe start De ambitie van dit beleidsprogramma is dat iedereen die in de regio Amsterdam-Amstelland dakloos wordt of dreigt te worden, herstel-ondersteunende begeleiding ontvangt en daardoor aan zijn of haar maatschappelijk en economisch herstel kan werken. Hierbij is aandacht voor het cruciale ‘gouden’ eerste gesprek tussen de aanvrager en hulpverlener waarbij zo snel mogelijk de

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 juni 2021 Pagina 2 van 5

juiste ondersteuning ingezet wordt. Om deze ambitie te kunnen waarmaken zijn er vier speerpunten opgesteld: (1) vroegsignalering en vroeginterventie, (2) vergroten aanbod woonoplossingen, (3) goede ondersteuning op maat, (4) duurzaam maatschappelijk herstel. Wat we de laatste tijd ook hebben gezien is dat er een steeds diversere groep om ondersteuning vraagt. Hierbij was de mate van zelfredzaamheid vaak de maatstaf voor wel of geen ondersteuning. De doelgroep behorende bij dit integrale beleidsprogramma is vergroot waardoor ook de economisch daklozen, met bijbehorende maatregelen, onderdeel hiervan zijn. Er wordt gekeken naar de ondersteuningsvraag die iemand heeft om vervolgens passende ondersteuning te kunnen bieden. Ook door het verbinden van expertise van dakloosheid aan de buurtteams en maatschappelijk dienstverlening zullen Amsterdammers sneller en beter geholpen worden. Hiermee beschouwt het college de motie van het lid Ceder (TA2020-000324) als afgehandeld. Daarnaast hebben we in dit beleidsprogramma extra aandacht voor jongvolwassenen. We willen ervoor zorgen dat zij de juiste ondersteuning krijgen en we willen jongvolwassenen die de overgang van Jeugdzorg naar Wmo maken niet uit het oog verliezen. Jong geleerd is oud gedaan en jongvolwassenen met nog een hele toekomst voor zich moeten alle kansen krijgen.

Ook gezinnen met kinderen krijgen in dit beleidsprogramma extra aandacht omdat het zeer onwenselijk is dat kinderen in onveilige situaties opgroeien. Het is van groot belang om snel de juiste ondersteuning te bieden om daarmee erger te voorkomen. Hieronder vindt u een korte samenvatting van de belangrijkste punten per speerpunt. Voor een uitgebreide samenvatting verwijs ik u naar de samenvatting in het beleidsprogramma. Speerpunt I Vroegsignalering en vroeginterventie Dakloosheid voorkomen is beter dan oplossen. Daarom is dit een essentiële pijler. Als we de juiste interventies inzetten vanuit de verschillende domeinen van de gemeente kunnen we voorkomen dat mensen dakloos raken en zware interventies vanuit zorg nodig hebben. Als mensen schulden hebben en dakloos dreigen te raken, zetten we vroeginterventie in. We voorkomen dat mensen dakloos raken door bijvoorbeeld de kostendelersnorm. Dit is vooral bij gezinnen met jongvolwassenen kinderen zichtbaar. Zij worden soms gedwongen om met 18 jaar het ouderlijk huis te verlaten en kunnen dan terecht komen in onveilige en uitzichtloze situaties die effect hebben op hun bestaan. Een belangrijke speler bij het eerder signaleren van dreigende dak- of thuisloosheid is het Buurtteam aangezien dit de eerste plek is waar mensen zich kunnen melden met een ondersteuningsvraag.

We ondersteunen de oprichting van een daklozenkantoor waar ervaringsdeskundigen en onafhankelijke cliëntvertegenwoordiging aanwezig zijn om kwetsbare Amsterdammers te ondersteunen bij hun maatschappelijk herstel. Speerpunt II Vergroten aanbod woonoplossingen Een ander belangrijke factor bij het voorkomen of oplossen van dakloosheid is een woonplek. Zonder woonplek blijft het ingewikkeld om echt weer te kunnen deelnemen aan de maatschappij. Dit is alleen makkelijker gezegd dan gedaan. De woningnood in Amsterdam is nijpend. Er is een groot tekort aan sociale huurwoningen, de prijzen van koopwoningen stijgen fors en de huurprijs van particuliere woningen zijn voor velen onbetaalbaar. Daarom is het behoud én vermeerdering

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 juni 2021 Pagina 3 van 5

van betaalbare woningen een van de sleutels bij het oplossen en voorkomen van dakloosheid. We willen een groter aanbod van omslagwoningen om zo de directe instroom van de MOBW doelgroepen te bevorderen. Daarnaast komt er met de regio een nieuw woonruimte verdeelsysteem. Hierdoor krijgen mensen in een kwetsbare positie meer kans op een sociale huurwoning. Dit is echter nog niet alles, er wordt geïnvesteerd in tijdelijke bouw en transformatie van panden en breiden we initiatieven zoals ‘Onder de Pannen’ uit. Hierbij hebben we extra aandacht voor jongvolwassenen. Speerpunt III Goede ondersteuning op maat We gaan zoveel mogelijk proberen te voorkomen, maar goede ondersteuning is van belang voor de mensen die dat nodig hebben. Ondanks de uitbreiding van de opvang worden de wachtlijsten niet korter. De vraag blijft groeien en de uitstroom uit de opvang stagneert vanwege het gebrek aan betaalbare woningen. Aankomende jaren zetten we in op een breed en op maat ingericht ondersteuningstraject waarbij het doel maatschappelijk en economisch herstel is. Uiteraard passend bij het perspectief van de Amsterdammer. Momenteel staan mensen te lang op de wachtlijst voor een MOBW-traject. We proberen met verschillende maatregelen de instroom in de MOBW-keten te verkleinen en trajecten te verkorten.

We zetten direct begeleiding in wanneer iemand in aanmerking komt voor een MOBW-traject en we vergroten de succesvolle resourcegroepen methodiek. Ook zetten we in op interventies vanuit een breed palet zoals reintegratie naar werk, financiële zelfredzaamheid (FiBu) en ‘Meer Kans Op Werk Jongeren’ voor jongvolwassenen. Op die manier wordt ondersteuning geboden op alle leefgebieden en staan er geen bureaucratische belemmeringen in de weg om deze interventies te kunnen bieden. Speerpunt IV Duurzaam maatschappelijk herstel Als we dan mensen hebben kunnen ondersteunen dan willen we graag dat mensen, misschien met af en toe wat raad en hulp, het liefst niet weer terug de keten van MOBW in moeten. We willen voorkomen dat mensen die uit de schuldhulpverlening komen of klaar zijn om vanuit de opvang door te stromen naar een nieuwe werkplek of zelfstandige woning terugvallen. Het is belangrijk dat de Amsterdammer tijdens het gehele traject toegang blijft houden tot het brede aanbod van interventies, zoals bij andere speerpunten omschreven. Het snel kunnen op- en afschalen van ondersteuning draagt bij aan een duurzaam herstel. Ambitieus Wat maakt dit beleidsprogramma ambitieuzer dan het voorgaande beleidsprogramma ‘Thuis in de Wijk’? Dit programma is opgezet en ontwikkeld vanuit de verschillende afdelingen van de gemeente.

De interventies vanuit Zorg, Werk, Participatie en Inkomen, maar ook Wonen zijn op elkaar afgestemd, ondersteunen elkaar en vullen elkaar aan. Dit was eerder niet het geval. Daarnaast hebben we uitgangspunten genoemd die moeten zorgen dat de ondersteuning toegankelijk en passend is bij de behoefte van de kwetsbare Amsterdammer. De maatregelen worden zoveel mogelijk wijkgericht en dichtbij de Amsterdammer georganiseerd. Hierbij is zelfregie en de inzet van ervaringsdeskundigen van belang om ondersteuning te bieden dat het beste aansluit bij de behoefte van de cliënt. Daarnaast focussen we ons aankomende jaren op de blijvend inzetten van ondersteuning op een zelfstandige woning voor diegenen bij wie dat past.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 1 juni 2021 Pagina 4 van 5

Het tijdelijk karakter bij de herstel-ondersteunende begeleiding in de MOBW-keten leidend. En beschikbaarheid van woningen, we zetten ons in op tijdelijke woonmogelijkheden, de bouw van nieuwe woningen en versterken we de beweging naar nieuwe woonmogelijkheden. Dit alles doen we met de regio Amsterdam-Amstelland. Niet alle gemeenten zijn hetzelfde, daarom zullen de regiogemeenten een eigen regioplan schrijven, toegespitst op de eigen gemeente, maar met als onderlegger dit beleidsprogramma. Monitoring Omdat we de komende jaren goed willen beoordelen of de ambities die worden nagestreefd door verschillende wethouders vanuit de portefeuilles zorg, sociale zaken, armoede en wonen is het van belang dat er een stevige monitor bij dit programma hoort. Hierdoor kunnen we én tijdig bijsturen, maar ook u als raad informeren. Uitdagingen Dakloosheid is een van de grotere uitdagingen voor de komende periode: landelijk, binnen de G4 en zeker ook voor Amsterdam-Amstelland. Alhoewel alles op alles gezet wordt om de beoogde ambitie te behalen is het belangrijk om te realiseren dat dit beleidsprogramma de problematiek van dakloosheid niet kan oplossen. Dit heeft verschillende oorzaken:  In de eerste plaats is er een tekort aan betaalbare woningen, vooral voor kwetsbare doelgroepen.

Met de inzet op het vergroten van het aanbod van woonoplossingen wordt er resultaat geboekt, maar daarmee wordt het tekort aan betaalbare woningen de komende jaren niet opgelost.  In de tweede plaats is het budget voor opvang en hulpverlening onvoldoende om iedereen die zich meldt direct te kunnen helpen en daarmee dakloosheid in AmsterdamAmstelland structureel op te lossen. Zorgaanbieders en cliëntvertegenwoordigers zijn betrokken geweest bij de totstandkoming van dit beleidsprogramma. Beiden zien mooie ontwikkelingen in het beleidsprogramma, maar hebben aansluitend bij de genoemde uitdagingen ook hun zorgen. Clientvertegenwoordigers hebben aangegeven dat dit beleidsprogramma inderdaad niet alle daklozen gaat helpen. Dit hadden zij graag anders gezien. Zorgaanbieders hebben hun zorgen geuit op het gebied van huisvesting, aangezien huisvesting een belangrijke factor bij dakloosheid is. Deze punten worden herkend en worden geadresseerd in een side letter aan het Rijk waarin we de problemen voor de aanpak van dak- en thuisloosheid aankaarten. We vragen het Rijk te intensiveren op de volgende punten:  Meer landelijke regie op de woningmarkt: aanpak woningnood én een integrale aanpak op het huisvesten van kwetsbaren groepen.

We willen dat het rijk de verhuurderheffing en de kostendelersnorm afschaft en het mogelijk maakt meer woningen te bouwen door een Rijksbijdrage voor grootschalige infrastructuur, duurzaamheid en de onrendabele top in transformatiegebieden. Daarnaast willen we dat het Rijk de landelijke toegankelijkheid

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief



Datum 1 juni 2021 Pagina 5 van 5

beperkt en aanvullende afspraken maakt over meer nationale en regionale spreiding van de vraag naar sociale huurwoningen over het land. Op het moment concurreren kwetsbare groepen met elkaar op een overspannen woningmarkt: een landelijk verdeelmodel van woningen, mensen en financiën is nodig. Maak voldoende middelen beschikbaar om kwetsbare inwoners te ondersteunen: maak de landelijke aanpak dak- en thuisloosheid structureel. De financiële impuls heeft voor meer opvangmogelijkheden en ruimte voor vernieuwende werkvormen gezorgd om mensen te ondersteunen richting stabiele huisvesting. Structurele middelen zijn nodig om de ondersteuning na 2022 voort te zetten.

Met de onzekerheden die de huidige pandemie met zich mee brengt zullen de uitdaging niet kleiner worden. De komende periode wordt er met aandacht en zorg gewerkt aan de implementatie van dit beleidsprogramma. Ik heb het volste vertrouwen dat met de gestelde ambitie en bijbehorende maatregelen de Amsterdammer bij (dreigende) dakloosheid snel en met de juiste ondersteuning geholpen wordt om te kunnen werken aan zijn of haar maatschappelijk herstel. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Simone Kukenheim Wethouder Zorg

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl