A - 24 Economische Zaken (24) 3.2 Marktvisie Amsterdam 2018-2026

[22]

Samenvatting Markten maken van oudsher onlosmakelijk onderdeel uit van Amsterdam en zijn van grote economische, sociale en culturele waarde voor de stad. Markten bieden een unieke ontmoetingsplek waar de grote diversiteit aan Amsterdammers elkaar kunnen ontmoeten. De unieke verscheidenheid draagt bij aan het typische karakter van Amsterdam waarbij een groot deel van het openbare leven zich afspeelt in de buitenruimte. Door verschillende maatschappelijke ontwikkelingen zijn de markten de laatste jaren onder druk komen te staan. De traditionele functie van de markt als één van de belangrijkste voorzieningen voor het dagelijks aanbod is drastisch gewijzigd. De rol en positie van de markt is grotendeels verdrongen door de ruim gesorteerde supermarkten en aanbieders, zoals Lidl, Action en Primark. Met nieuwe trends in consumentengedrag en besteding hebben de markten onvoldoende rekening gehouden. De geschetste ontwikkeling op de markt vertaalt zich in de bezettingsgraadcijfers. Bij meer dan de helft van de markten in de stad is de bezettingsgraad onder de 85% gedaald en bij sommige markten zelfs onder de 50%. Zowel aan de vraagzijde als de aanbodzijde is sprake van vergrijzing. Vooral jongeren bezoeken de markt steeds minder. Als de markt bezocht wordt is dat gemiddeld nog maar eenmaal per week. Beperkte instroom en snelle uitstroom van jonge marktondernemers baart zorgen.

Daarnaast neemt de productvariatie op de onderbezette markten terug met als gevolg een nog verder afnemend bezoekersaantal. Als gevolg hiervan is een vicieuze cirkel ontstaan. De verwachting is dat zonder ingrijpen een (groot) deel van de markten de concurrentieslag met de consument zal verliezen. Hiermee volgt Amsterdam de landelijke trend van verschraling van de ambulante handel. Enkele aanvullende bevoegdheden zijn niet voldoende zijn om de Amsterdamse markten er weer bovenop te helpen. Het is belangrijk keuzes te maken ten aanzien van het gewenste stelsel van markten (type markten, frequentie, aanbod en organisatie) en de beschikbare instrumenten om deze veranderingen te bewerkstelligen. In het verlengde van de detailhandelsvisie worden er voor de Amsterdamse markten twee doelen genoemd namelijk: een evenwichtige spreiding van warenmarkten, waardoor zij voor alle Amsterdammers op redelijke afstand bereikbaar zijn, en het behouden van een grote verscheidenheid aan bijzondere themamarkten voor niet dagelijkse benodigdheden. Ten aanzien van het functioneren van markten valt op dat de bezettingsgraden van de themamarkten en foodmarkten gemiddeld hoger liggen dan die van de algemene warenmarkten. Weekmarkten (één dag per week) functioneren weer beter dan dagmarkten (markten die meerdere dagen per week staan).

Centraal gelegen markten blijken beter te functioneren dan minder centraal gelegen markten. Eén van de redenen hiervoor is dat daar in het verleden al aanpassingen zijn doorgevoerd, waaronder het verkleinen van markten en het verminderen van marktdagen. Dit heeft geresulteerd in drie brede algemene warenmarkten die over het algemeen redelijk goed functioneren. De opgave voor deze markten bestaat uit het verhogen van het tempo van vernieuwing, om zo aansluiting te houden met de wensen van bewoners ten aanzien van het karakter van de markt en diversiteit van het aanbod. Voor wat betreft de themamarkten (zowel food als non-food) is een goede spreiding, omvang en branchering noodzakelijk.

[23]

Minder centraal gelegen markten kampen bijna allemaal met grote leegstand. Dat geldt vooral voor de dagmarkten. Deze markten zijn niet meegegaan in het veranderde consumentengedrag. Om de neerwaartse spiraal te doorbreken is het onontkoombaar om het aantal marktdagen te verminderen. Daarnaast is de spreiding van de markten onevenwichtig. In dergelijke situaties moeten keuzes gemaakt worden over verplaatsing of samenvoeging van markten. Voorts wordt geconstateerd dat bij de drie grote stadsdeelcentra ruimte is voor een markt met een gebiedsoverstijgende functie en een ruim aanbod van niet-dagelijkse benodigdheden. Van een gezonde marktwerking op de markten is momenteel geen sprake. De Marktvisie stelt voor om voor de verschillende soorten van markten passende maatregelen te treffen met als doel om vraag en aanbod weer in balans te brengen. Het zal steeds gaan om een mix van maatregelen die per markt verschilt:  Kwantitatieve maatregelen om de vraag en aanbod van marktplaatsen in evenwicht te brengen, zoals het verminderen van marktplaatsen en marktdagen.  Maatregelen om de kwaliteit op de markt te verbeteren waardoor de consument weer besluit naar de markt te gaan. Hieronder vallen de branchering van de markt, voorzieningen (zoals zitgelegenheid) en markttijden.  Het versterken van het ondernemerschap.

Het stimuleren van zowel individueel als collectief ondernemerschap en samenwerking met aangrenzende winkelgebieden. Het doel van de Marktvisie is daarmee de markten weer perspectief te bieden, waardoor Amsterdam opnieuw verzekerd is van een toekomstbestendig stelsel van goed functionerende markten, waar marktondernemers weer een goede boterham kunnen verdienen en waar bewoners een divers en aantrekkelijk aanbod vinden en elkaar op een prettige manier kunnen ontmoeten.

[24]

Begrippenlijst: Anciënniteit

rangorde op de marktlijst en hieraan ontleende positie en rechten

Brancheren

regulering van het aantal aanbieders van bepaalde producten, afgestemd op consumentenbehoefte

Branchevervaging

verschijnsel dat ondernemers het assortiment steeds meer verbreden

Discounter

winkel die producten systematisch voor een lagere prijs aanbiedt dan traditionele winkels in dezelfde branche

Experimentele zone

deel van de markt waar marktplaatsen buiten de marktlijst om worden toegewezen om verbreding van het productaanbod mogelijk te maken

Frictieleegstand

leegstand die noodzakelijk is om de markt goed te laten functioneren

Markt op afstand

particuliere markt, waarop de organisator de marktplaatsen toewijst

Mismatch

verkeerde combinatie / wanverhouding: het niet op elkaar aansluiten van vraag en aanbod

Non-food

producten die niet eetbaar zijn, zoals textiel en antiek

[25]