A - 23 Onderwijs (20) Voortgangsbrief Amsterdammerschap in het onderwijs

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Aan de leden van de gemeenteraad Datum Behandeld door Onderwerp

16 september 2020 OJZ, afdeling Onderwijs & Leerplicht Voortgangsbrief ‘Amsterdammerschap in het onderwijs 2020’.

Geachte raadsleden, Op 19 september 2019 heeft u de beleidsbrief ‘Amsterdammerschap in het onderwijs’ vastgesteld. De brief gaat in op hoe wij als gemeente samen met het onderwijs kinderen en jongeren vaardigheden willen meegeven om te functioneren in een diverse stad als Amsterdam. De diversiteit biedt ons veel en maakt de stad uniek. Maar het vraagt tevens wat van haar inwoners. ‘Amsterdammer zijn’ betekent ook dat je leert omgaan met de verschillen in de stad. De afgelopen periode onderstreept het belang van onze inzet en confronteert ons met fundamentele vragen over hoe we samenleven. Naast een pandemie ontstonden er wereldwijd demonstraties tegen racisme en discriminatie. Door ervaringsverhalen werd nog zichtbaarder hoe diversiteit ook kan samengaan met ongelijkheid en uitsluiting. De verhalen laten zien dat de kansen van kinderen nog te vaak bij de geboorte al zijn bepaald. In de onderwijsvisie- brief 201920251 heb ik mijn topprioriteit als volgt benoemd: Amsterdam wil een rechtvaardige stad zijn waarin iedereen, los van zijn of haar achtergrond, gelijke kansen heeft. Deze focus is onveranderd. Kinderen moeten zich optimaal kunnen ontwikkelen en hun talenten ontplooien ongeacht waar ze vandaan komen. Het huidige maatschappelijk debat laat nog eens zien dat je verplaatsen in de ander en elkaar de ruimte gunnen hiervoor noodzakelijke voorwaarden zijn.

Zoals ik u in 2019 al schreef: de school is daar bij uitstek de aangewezen oefenplek voor. Op school leren Amsterdamse kinderen samen spelen en samen leven. Het is de plek waar kinderen van verschillende achtergronden elkaar kunnen ontmoeten. De plek waar kinderen leren hun eigen stem te ontwikkelen en te luisteren naar die van anderen. Waar ze leren zich in te leven in een ander. Op school in Amsterdam worden kinderen voorbereid op een toekomst in een verbonden stad. Dat is precies waar de beleidsinitiatieven van het ‘Amsterdammerschap in het onderwijs’ over gaan. Amsterdammerschap In de beleidsbrief duiden we Amsterdammerschap als volgt: Amsterdams burgerschap, oftewel Amsterdammerschap, staat voor jezelf kunnen zijn in een diverse omgeving en een ander ook die

1

Beleidsbrief onderwijsvisie 2019-2025, 5 februari 2019

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 16 september 2020 Pagina 2 van 6

ruimte gunnen. Het staat voor het vermogen om in gelijkwaardigheid samen de stad vorm te geven. Dat gaat niet altijd vanzelf. Burgerschap en diversiteit zijn niet alleen mooi, maar ook complex. De praktijk laat zien dat verschillen tussen mensen helaas ook vaak samengaan met segregatie, kansenongelijkheid, achterstelling en conflict. Het is daarom belangrijk om actief Amsterdammerschap te bevorderen. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor het Amsterdamse onderwijs. Daarbij zijn de volgende doelen geformuleerd. 1. Zelfrealisatie: kinderen kunnen zich optimaal ontwikkelen, ongeacht hun achtergrond. 2. Ontmoeting: kinderen gaan samen naar school en ontmoeten elkaar; 3. Inleving: kinderen kunnen zich verplaatsen in anderen. 4. Verantwoordelijkheidsbesef: kinderen leren over de rechten en plichten van het burgerschap van Amsterdam, en over de verbondenheid tussen vrijheid en verantwoordelijkheid. Actielijnen Amsterdammerschap in het onderwijs In de beleidsbrief hebben we vier actielijnen geformuleerd. In deze brief neem ik u verder mee in de ontwikkelingen en resultaten die zijn geboekt op de vier actielijnen zoals geformuleerd voor Amsterdammerschap. In de bijlage vindt u meer gedetailleerde informatie.

Tijdens de vergadering van de commissie Kunst, diversiteit en democratisering van 17 juni heeft wethouder Groot Wassink op verzoek van het lid Bakker (PvdD) toegezegd om een overzicht te geven van wat de gemeente ondersteunt aan initiatieven op het vlak van educatie op scholen over discriminatie en racisme. Deze toezegging (TA2020-000678) wordt met deze brief tevens afgedaan. 1: Amsterdamse leraren en schooldirecteuren zijn bekwaam in het lesgeven in de grote stad: zij beheersen het ‘Amsterdams meesterschap’. Vanuit deze actielijn werken we samen met diverse partners om leraren te ondersteunen bij de uitdagingen die het lesgeven in de superdiverse stad met zich meebrengt. Resultaten:  In september 2020 start een module voor leraren over ‘Inclusief onderwijs: expliciete scholing rondom racisme, ongelijkheid en discriminatie.’ Dit was voor de zomer gepland maar is uitgesteld wegens de pandemie. In de leergang staat de vraag centraal wat racisme en ongelijkheid in de onderwijspraktijk betekent. Uitgangspunt is hoe leraren in hun eigen onderwijspraktijk leren hier proactief op te handelen. De cursus wordt verzorgd door twee lerarenopleiders met 10 jaar ervaring op het gebied van scholing en onderzoek rondom racisme, ongelijkheid en discriminatie. Aan de eerste module nemen 20 leraren deel.

Ook een groep van tien ambtenaren vanuit onderwijs zal aan een voor hen op maat gemaakte training deelnemen.  In samenwerking met het programma van de lerarenagenda dragen we bij aan de ontwikkelmogelijkheden voor leraren. Zo start in het voorjaar de specialisatie in ‘Coach van nieuwe leraren’, dat resulteert in een eerste leergang in nauwe samenwerking met schoolbesturen gericht op ervaren leraren. Hierbij is specifiek oog voor de diversiteit van de Amsterdamse leerlingen. De coach ondersteunt een beginnende leraar onder andere hoe om te gaan met verschillende leerstijlen, thuissituaties, achtergronden van ouders

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam



Datum 16 september 2020 Pagina 3 van 6

etc. Eerste doelstelling is in 2021 tenminste 40 leraren op 40 verschillende scholen te bereiken, en 85 in 2022. Kennisdeling: We zijn in gesprek met de po, vo en mbo docenten uit de dialooggroep burgerschap. Dit initiatief gaat komend schooljaar in een andere samenstelling verder. Waarbij de intentie is om wat grotere bijeenkomsten te beleggen over burgerschapsthema’s op school. We zouden hiermee starten voor de zomer maar wegens de pandemie zullen we dit in andere vorm organiseren. Er zijn drie bijeenkomsten geweest van de dialooggroep in dit schooljaar, komend schooljaar is het doel 3 a 4 bijeenkomsten.

2: Amsterdamse scholen borgen een veilige pedagogische relatie waarin leraren en leerlingen zich kunnen herkennen en gezien voelen. Resultaten:  De samenwerking met het vo op thema’s burgerschap en diversiteit is afgelopen schooljaar geïntensiveerd. We trekken nauw op met het OSVO en hun werkgroep diversiteit. Ook hier is bereidheid om thema’s te behandelen als burgerschap en om taboes rond discriminatie en racisme te doorbreken. Afgelopen jaar is mede in opdracht van het OSVO op zes scholen het project ‘Het gesprek op school’, uitgevoerd. Docenten gaan in eerste instantie met elkaar in gesprek over dilemma’s in de dagelijkse onderwijspraktijk en moeilijke thema’s zoals botsende werkelijkheden in de klas. Daarna volgen gesprekken met leerlingen en ouders. Uiteindelijk gaan scholen onderling met elkaar in gesprek over de uitkomsten. In schooljaar 2020-2021 nemen tien scholen deel aan dit project.  In het Stadslab burgerschap ontwerpen leraren van verschillende scholen met elkaar gedurende het schooljaar burgerschapslessen. Leerlingen werken onder begeleiding een aanpak uit voor een door hen gekozen maatschappelijk vraagstuk. Vanaf de start van het traject vindt kennisdeling plaats tussen de verschillende deelnemende scholen. In het Stadslab is veel aandacht voor een veilig leerklimaat en eigen verantwoordelijkheid.

Docent Michiel, die meewerkte aan het Stadslab verwoordde het als volgt: ‘Het is pijnlijk om te zien dat sommige leerlingen hardnekkige maatschappelijke problemen zoals etnisch profileren als normaal ervaren. In het Stadslab wordt tastbaar dat ze niet machteloos zijn als burger en dat ze invloed kunnen uitoefenen op de stad. En die ervaring is hard nodig.’  In het kader van goede voorbeelden noem ik hier nog graag een keer de start van de kinderraad afgelopen schooljaar. U bent hierover geïnformeerd in de brief ‘Stand van zaken kinderraad’ welke 17 juni voor kennisgeving is aangenomen. Zo adviseerde de kinderraad dat er extra ruimte moest komen voor kinderen om huiswerk te maken in de periode van Corona. Dit heeft concreet geleid tot extra werkplekken in de OBA speciaal voor kinderen. Ook organiseerde de kinderraad in juni een brede bijeenkomst in Pakhuis de Zwijger om te praten over het tegengaan van racisme en discriminatie.  Afgelopen schooljaar heeft de gemeente met de stadsdelen pedagogische allianties ingezet op samenwerking tussen school en de buurt. Voorbeelden hiervan zijn stadsdeel Oost die samenwerkt met de vreedzame wijk en stadsdeel West waar mbo, po en vo samenwerkt met de transformatie school van Ilias el Hadioui en de gelijke kansen alliantie.

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 16 september 2020 Pagina 4 van 6

Dit draagt bij aan een opvoedklimaat in en om de school waarin de professionals een meer eenduidige blik en opvoedstijl ontwikkelen op het gedrag van kinderen. 3: Amsterdamse scholen bieden een rijk curriculum dat uitgaat van moderne veelzijdige perspectieven Zoals u weet worden op nationaal niveau de eindtermen voor het curriculum opgesteld en heeft de onderwijsinspectie de rol om hierop te controleren. Landelijk zie ik positieve ontwikkelingen. Met het nieuwe wetsvoorstel ‘Verduidelijking burgerschapsopdracht in het funderend onderwijs’, is er meer aandacht en urgentie gekomen voor de wettelijke taak van scholen om burgerschap te onderwijzen. Voor scholen wordt het duidelijker wat van hen verwacht wordt. Motie Van den Hul, Westerveld en Van Raan2 over de uitwerking van de kerndoelen ten aanzien van racisme, discriminatie, antisemitisme, koloniaal verleden en migratiegeschiedenis is aangenomen. En ook de herziene canon van de Nederlandse geschiedenis met daarin aandacht voor het slavernijverleden, verzetsheld Anton de Kom, gastarbeiders en meer iconische vrouwen past bij de ontwikkeling die we in Amsterdam al hebben ingezet. Als gemeente hebben wij de ambitie uitgesproken om de Amsterdamse kinderen zoveel mogelijk moderne veelzijdige perspectieven te bieden op school.

Het college geeft hier ook al uitvoering aan door de voorziening burgerschap in de Verordening op het lokaal onderwijsbeleid Amsterdam (VloA 2019). Scholen kunnen middels deze regeling extra aandacht besteden aan thema’s die belangrijk zijn voor de stad zoals gedeelde geschiedenis, slavernijverleden en mensenrechten. Daarnaast faciliteren we extra aandacht voor seksuele en genderdiversiteit, vanuit de GGD aanpak gezonde school, en faciliteren we extra lessen. Samenleven vraagt om aandacht voor gezamenlijk herdenken. We stimuleren dit onder andere door een extra subsidie aan onder andere Oorlog in mijn Buurt en Koloniale Sporen in mijn Buurt. Ook hebben wij afgelopen jaar uitvoering gegeven aan het initiatiefvoorstel Grave -Verkerk en Marttin3. Amsterdamse po en vo scholen hebben van burgemeester Halsema en Gerdi Verbeet, voorzitter Nationaal Comité 4 en 5 mei, een brief ontvangen om mee te doen met het bestaande project Adopteer een monument. Dit heeft geresulteerd in een toename van 25 scholen. Resultaten:  De meer specifieke resultaten op leerling en schoolniveau van al onze inzet op een rijk curriculum kunt u vinden in de bijgevoegde infographic in de bijlage bij deze brief. 4: Samen naar school en ontmoeting Op school leren kinderen samenleven en samenspelen. Het college zet er stevig op in dat ouders zoveel mogelijk de keuze voor een gemengde school kunnen maken.

Ook stimuleren we ontmoetingen tussen leerlingen van verschillende scholen. Motie Boomsma - Marttin 4 benadrukt 2 Gewijzigde motie leden Van den Hul , Westerveld en Van Raan over de uitwerking van de kerndoelen ten aanzien

van racisme, discriminatie, antisemitisme, koloniaal verleden en migratiegeschiedenis, voorgesteld d.d. 23 juni 2020. 3Initiatiefvoorstel van raadsleden De Grave-Verkerk en Marttin getiteld “Amsterdamse scholen adopteren

oorlogsmonumenten’’dd. 25 september 2019 4 Motie 1326 van de leden Boomsma(CDA) en Marttin (VVD) inzake het beleidskader PIEK-aanpak 2019–2023 (Samen sport en spel: stimuleer ontmoeting ook buiten school) d.d. 17 juli 2019.

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 16 september 2020 Pagina 5 van 6

het belang van deze ontmoeting via sport en spel. Hier hebben wij o.a. via het zomerprogramma Midzomer Mokum invulling aan gegeven en ook via de initiatieven genoemd in actielijnen 2 en 3. Resultaten:  We blijven inzetten in op de vroegschoolse voorziening, de Kansenaanpak po en vo en de PIEK-aanpak met daarin de Alles-in-één-school, de Brede Brugklasbonus en de Amsterdamse Familieschool. Om te bevorderen dat leraren een afspiegeling zijn van de leerlingen in de Amsterdamse klassen, zet de wervings- en imagocampagne ‘Liever voor de klas’, specifiek in op het werven van leraren van diverse culturele achtergronden.  Dit jaar is er een weigeringsgrond5 ingevoerd in de Verordening op het lokaal onderwijsbeleid Amsterdam 2019 (VloA 2019). De weigeringsgrond bepaalt dat het college subsidies geheel of gedeeltelijk kan weigeren als een basisschool per schooljaar een gemiddelde vrijwillige ouderbijdrage ontvangt die hoger is dan €225. Dit voorkomt dat scholen via de ouderbijdrage een drempel opwerpen voor ouders om zich aan te melden. Inmiddels is bekend dat vijf schoolbesturen een voornemen tot afwijzing zullen ontvangen op hun subsidieaanvragen voor de VloA 2019 vanwege de hoogte van hun vrijwillige ouderbijdrage.  In januari en februari 2020 zijn er in Amsterdam twee drukbezochte scholenmarkten georganiseerd voor alle POscholen in de stadsdelen Noord en West.

We ondersteunen ouderinitiatieven en monitoren we regulier het stedelijk toelatingsbeleid.  We geven uitvoering aan motie Flentge - Mbarki6 door te onderzoeken wat Amsterdam van het toelatingssysteem van gecontroleerde keuze in Boston in de Verenigde Staten kan leren. In dit onderzoek worden ook alternatieve systemen meegenomen van de plaatsingsprocedure in Weesp meegenomen7.Ik verwacht dat de resultaten zomer 2021 beschikbaar komen, mits de corona-epidemie onderzoek in de Verenigde Staten toelaat.  Zoals aangegeven in motie Flentge8 is onderwijshuisvesting van invloed op segregatie. In Amsterdam Noord, een stedelijk gebied in ontwikkeling, zien we met de schoolbesturen mogelijkheden om het onderwijsaanbod te verstevigen. Samen met de schoolbesturen hebben we een externe deskundige aangesteld die het complexe vraagstuk rondom het creëren van een nieuwe onderwijssituatie begeleidt. Deze begeleider heeft expliciet de opdracht om het tegengaan van segregatie hierin mee te nemen.  Vanuit de bestuursopdracht tegengaan kansenongelijkheid is aanpak segregatie een van de zeven actielijnen. In dit team zijn naast onderwijs, ook de GGD, Ruimte en Duurzaamheid, Grond en ontwikkeling en Wonen aangehaakt. Immers: voor de POscholen is de schoolpopulatie in 80% een afspiegeling van de diversiteit in de wijk. De

5 Artikel 7, tweede lid aanhef en onder c. van de VloA 2019. 6 Motie 1481 van Flentge (SP) en Mbarki (PvdA) inzake bevorderen gelijke kansen d.d. 19 november 2019. 7 Motie 225.20 Flentge- Om te onderzoeken welke voor- en nadelen de plaatsingsprocedure in Weesp - waar

kinderen die extra ondersteuning nodig hebben naar evenredigheid worden geplaatst op verschillende scholen 13 februari 2020 8 Motie 302 van lid Flentge (SP) inzake de beleidsbrief Onderwijsvisie 2019–2025 (aanpakken kansenongelijkheid en segregatie in het onderwijs om te komen tot een meer evenwichtige spreiding van kinderen met een risico op achterstanden) d.d. 14 maart 2019.

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam



Datum 16 september 2020 Pagina 6 van 6

segregatie op wijkniveau werkt door op de segregatie op schoolniveau. Ook heeft de gemeente contact met OCW over de beleidsagenda9 Segregatie. Qua onderzoek ondersteun ik de UvA bij het ontwikkelen van een model dat zij de komende jaren ontwikkelen om de effecten van beleidsinterventies op schoolkeuze en onderwijssegregatie te kunnen voorspellen. De jaarlijkse segregatiemonitor PO verwacht ik laatste kwartaal 2020 met u te kunnen delen.

Tot slot Met bovenstaand beleid geven we invulling aan de hoofdambitie van ‘Amsterdammerschap in het onderwijs’: Het bevorderen van een ambitieuze en weerbare samenleving, waar iedereen zichzelf kan zijn. Waar individuen leren omgaan met verschillen, zich in elkaar kunnen verplaatsen, werken aan hun ontwikkeling en talenten. We willen het vermogen van kinderen en jongeren om op een positieve manier onderdeel uit te maken van de diverse Amsterdamse samenleving versterken. Graag ga ik met u in gesprek over de inhoud van deze voortgangsbrief. Wij hopen u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs

9 Toegezegd die door de Minister van Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media bij bespreking van de wet ‘Meer

Ruimte voor Nieuwe Scholen’ in de Eerste Kamer d.d. 12 mei 2020.

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl