A - 22 Sociale Zaken (13) Raadsinformatiebrief Bestuurlijke reactie op het r

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp Bijlage

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 16 november 2021 Sociale Zaken Rutger Groot Wassink Directie Inkomen (wpi.strategie@amsterdam.nl) Bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel-Khan (Bijstand vóór bijstandsgerechtigden) 1

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. In het college is op 16 november 2021 een bestuurlijke reactie vastgesteld op het initiatiefvoorstel, d.d. 5 maart 2021, van het raadslid Khan, getiteld Bijstand vóór bijstandsgerechtigden. Het college heeft met belangstelling kennisgenomen van het initiatiefvoorstel en waardeert het werk dat de indiener heeft verzet om dit voorstel te schrijven en uw betrokkenheid tot dit onderwerp. Hieronder zijn de onderdelen van het initiatiefvoorstel weergegeven. Daarna treft u een reactie van het college aan op de verschillende onderdelen. Gezien de grote overlap van de voorstellen met het bestaande beleid in de gemeente Amsterdam, adviseert het college u het initiatiefvoorstel niet aan te nemen. Initiatiefvoorstel Bijstand vóór bijstandsgerechtigden Met het initiatiefvoorstel wordt het college gevraagd om: 1. Het re-integratiebeleid rechtvaardiger te maken, door: a. de verwijsbeslissing naar een werkstage goed te onderbouwen en bijstandsgerechtigden de mogelijkheid tot inspraak hierin te geven; b. de invulling van de werkstage (zoals stagecontract, de leerdoelen en evaluatie) niet eenzijdig op te leggen, maar gezamenlijk te beslissen; c. de barrières voor bijstandsgerechtigden om in bezwaar c.q. beroep te gaan weg te nemen; d.

een duidelijke norm uit te spreken die de rechten en beslissingen van bijstandsgerechtigden omarmt en respecteert; 2. De hoogte en duur van de maatregelen als volgt te verzachten in de Maatregelverordening Participatiewet:

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 november 2021 Pagina 2 van 6

a. eerste categorie: - een schriftelijke waarschuwing; - tweede schriftelijke waarschuwing; - 10% korting op de uitkering gedurende één maand bij de tweede recidive en volgende recidive; b. tweede categorie: - schriftelijke waarschuwing; - 10% korting op de uitkering gedurende één maand bij de eerste recidive; - 50% korting op de uitkering gedurende twee maanden bij de tweede recidive; - 100% korting op de uitkering gedurende drie maanden bij de derde en volgende recidive. c. derde categorie: - 100% korting op de uitkering gedurende drie maanden en volgende recidive; 3. Maatwerk borgen bij de uitvoering van handhavingswerkzaamheden, door: a. tunnelvisie bij handhavers te voorkomen door hen te blijven prikkelen en coachen op de afwegingen die ze maken om tot een bepaalde beslissing te komen; b. zorg te dragen voor een diversiteit aan handhavers met verscheidene eigen rolopvattingen die zij op grond van hun professionele ervaring hebben ontwikkeld; 4. De begeleiding van bijstandsgerechtigde te baseren op een realistische en haalbare inschatting van de kansen op de arbeidsmarkt. Bestuurlijke reactie Hieronder wordt ingegaan op de verschillende onderdelen van het initiatiefvoorstel. Ad 1.

Voorstellen om het re-integratiebeleid rechtvaardiger te maken Het voorstel sluit aan bij het beleid van de gemeente Amsterdam dat de stappen die een bijstandsgerechtigde of niet-uitkeringsgerechtigde zet richting werk, niet worden opgelegd maar in gezamenlijkheid worden bepaald en afgesproken. Bij leerstages in het bijzonder wordt besproken hoe deze kunnen bijdragen aan iemands ontwikkeling en wat hiervoor een geschikte plaats kan zijn. Voorafgaand aan de start worden afspraken hierover vastgelegd in een schriftelijke overeenkomst leerstage tussen de werkzoekende, de plaatsaanbieder en de WPI-consulent. Periodiek zijn er evaluatiegesprekken. Leerdoelen worden in overleg bepaald en zo nodig gaandeweg bijgesteld. In deze werkwijze wordt niet eenzijdig een beschikking genomen, waar bezwaar tegen openstaat, zoals de initiatiefnemer voorstelt. Wanneer de consulent en de werkzoekende ergens niet in gezamenlijkheid uitkomen, kan uiteindelijk wel een beschikking worden genomen. Bijvoorbeeld op de grond dat de consulent van oordeel is dat de betrokkene zich onvoldoende inzet voor werk. Dit laatste gebeurt pas nadat dit schriftelijk is aangekondigd, waarbij de betrokkene in de gelegenheid wordt gesteld in een gesprek zijn of haar zienswijze toe te lichten.

Wanneer het daarna tot een besluit komt, bijvoorbeeld een schriftelijke waarschuwing of een financiële maatregel, wordt daar altijd de mogelijkheid voor het indienen van een bezwaarschrift bij aangegeven.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 november 2021 Pagina 3 van 6

Daarnaast bestaat altijd de mogelijkheid om een klacht in te dienen tegen een bepaalde gang van zaken waar iemand het niet mee eens is. De klachtprocedure is laagdrempelig – via amsterdam.nl kan een klacht online worden ingediend. Maar ook schriftelijk en telefonisch kan iemand een klacht indienen. Het initiatiefvoorstel daagt het college uit om één duidelijke norm te stellen, die de rechten en beslissingen van bijstandsgerechtigden omarmt en respecteert. Bij de organisatievernieuwing van Werk Participatie Inkomen is ‘zelfregie waar het kan’, een belangrijk uitgangspunt. Dit willen we in onze dienstverlening stimuleren, maar niet iedere Amsterdammer is even zelfredzaam. Daarom varieert onze dienstverlening van het zelf doen tot samendoen. En als het echt niet anders kan, voor de klant doen. We spreken daarom straks niet meer over de functie van klantmanager, maar van klantbegeleider. Het college beschouwt het initiatiefvoorstel van de heer Khan op dit onderdeel als een ondersteuning van het collegebeleid en de vernieuwing van de dienstverlening op het gebied van werk, participatie en inkomen. Zie hierover ook de Voortgangsrapportage Werk, Participatie en Inkomen t/m april 2021. Ad 2.

Hoogte en duur van maatregelen in de Maatregelverordening Participatiewet te verzachten Voor een formele waarschuwing en meer nog voor een financiële maatregel geldt dat deze zorgvuldig moeten worden ingezet. Voor een maatregel moet sprake zijn verwijtbaar van tekortschieten bij het naleven van afspraken, meewerken aan een traject of de inzet om betaald werk te krijgen en behouden. Iemand moet vooraf zijn of haar zienswijze kunnen aangeven. Om te voorkomen dat iemand door een maatregel direct in financiële problemen komt, wordt een maatregel meestal niet direct in zijn geheel uitgevoerd, maar verdeeld over drie maanden. Dus niet ineens 30% of 100% van de bijstand inhouden, maar in stappen van 10% of 33% per maand. Wanneer iemand zich in de loop van deze periode weer inzet voor werk, wordt een maatregel niet verder uitgevoerd. Dit zijn de uitgangspunten van het maatregelbeleid in Amsterdam. Het afgelopen jaar is bij ca. 250 bijstandshuishoudens een financiële maatregel toegepast. Dit betekent dat van elke ongeveer 200 bijstandshuishoudens er één te maken kreeg met een financiële maatregel. Het aantal schriftelijke waarschuwingen in het kader van de Participatiewet was hoger en bedroeg de laatste twaalf maanden in totaal 472. Eind 2020 werden in Amsterdam maandelijks ruim 30 financiële maatregelen uitgevoerd.

Dit beperkte aantal hing met name samen met de coronamaatregelen, waardoor er minder klantcontacten en traject- en werkmogelijkheden waren. In september 2021 was het aantal lopende maatregelen toegenomen tot 75. De grafiek hieronder geeft een beeld van de redenen waarom een financiële maatregel werd toegepast.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 november 2021 Pagina 4 van 6

Reden voor financiële maatregel (periode okt. 2020 - sep. 2021) 2% 11%

21%

Door eigen toedoen verliezen of niet starten van betaald werk Niet of onvoldoende meewerken aan een traject of onderzoek Onvoldoende inzet voor betaald werk

66%

Overig

Het initiatiefvoorstel stelt een aanpassing van het maatregelbeleid voor. Deels gaat het om een versoepeling, zoals het inlassen van een tweede waarschuwing. Ook wordt een aanscherping voorgesteld: een directe verlaging van de bijstand met 100% gedurende drie maanden. In de bijlage worden de maatregelniveaus volgens het initiatiefvoorstel vergeleken met de niveaus volgens de huidige Maatregelverordening Participatiewet. Als onderbouwing van dit beslispunt wordt geen specifieke aanleiding genoemd, bijvoorbeeld het corrigeren van een bepaalde misstand in het Amsterdamse beleid of de uitvoering. Gezien de beperkte inzet van maatregelen in Amsterdam, de gedoseerde uitvoering over drie maanden die plaatsvindt, en de mogelijkheid om verdere uitvoering van een maatregel te stoppen door alsnog de afgesproken of gevraagde inzet te leveren, ziet het college geen aanleiding om een aanpassing van de geldende raadsverordening voor te stellen. Gezien het bovenstaande adviseert het college negatief op dit onderdeel van het initiatiefvoorstel. Ad 3. Maatwerk borgen bij de uitvoering van handhavingswerkzaamheden Binnen het handhavingsbeleid in Amsterdam zijn preventie en proportionaliteit leidende principes. Dit betekent dat de dienstverlening rondom de rechtmatigheid van bijstandsuitkeringen in de eerste plaats gericht is op het voorkomen van onrechtmatige bijstandsuitkeringen.

De gedachte daarachter is dat de wet in veel gevallen nog verplicht dat te veel verstrekte bijstand door het college moet worden teruggevorderd. Voor de Amsterdammer betekent dit in die gevallen een bijstandsschuld. Schulden hebben een grote impact op het leven van mensen. Dat geldt zeker voor mensen in een toch al kwetsbare inkomenspositie. Wij vinden het dus belangrijk om dergelijke schulden zo veel mogelijk te voorkomen. Wanneer er toch iets mis lijkt te zijn gegaan en het recht op uitkering moet worden gecontroleerd, dan kiest de professional altijd voor de voor de Amsterdammers minst belastende manier om dit te doen. Dit vraagt per definitie al maatwerk aan het begin van het controle-proces. In onze manier van werken bieden wij de Amsterdammer altijd de gelegenheid zijn of haar verhaal te vertellen. Bij de uitkomst van het proces, bekijken we altijd wat het rendement van onze interventie is. Het primaire doel van onze interventie is het herstellen van de rechtmatigheid om,

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 november 2021 Pagina 5 van 6

zoals gezegd, grote financiële schade voor de goedbedoelende Amsterdammer te voorkomen. Wanneer er sprake blijkt van misbruik handelen we steviger maar hanteren daarbij nog altijd menselijk maat. Dat is met name af te lezen aan het aantal bestuurlijke boetes die het college oplegt als gevolg van schendingen van de inlichtingenplicht. De afgelopen twaalf maanden is in 386 gevallen aan iemand aangegeven dat er aanleiding is om toepassing van een boete te overwegen. Het aantal daadwerkelijk opgelegde boetes bedroeg in deze periode 39. Maatwerk kent dus al een belangrijke plaats in de handhavingsaanpak van dit college. Dat de teams die belast zijn met het uitvoeren van rechtmatigheidscontroles al heel divers zijn, helpt bij het kunnen bieden van maatwerk. Het college is wel van mening dat het belangrijk is dat het Rijk het zogenaamde fraudebegrip in de sociale zekerheid snel aanpast, in de lijn zoals de staatssecretaris in zijn brief aan de Tweede Kamer van 2 november 2020 heeft aangekondigd. Het huidige fraudebegrip gaat er nog altijd vanuit dat iedere schending van de inlichtingenplicht, dus ook als de schending onbedoeld was, leidt tot een schuld die tot op de laatste cent moet worden afbetaald en feitelijk moet worden afgedaan met een bestuurlijk boete.

Pas wanneer het college meer vrijheid krijgt om een onderscheid te maken tussen bedoelde en onbedoelde schendingen van de inlichtingenplicht, kan maatwerk een nog grotere plaats krijgen binnen de handhavingsaanpak, zonder dat het college hiervoor zelf, soms buitenwettelijk begunstigende, maatregelen moet nemen. Dergelijke maatwerkmaatregelen zijn uiteindelijk een lapmiddel. Wat echt nodig is, is een grondige herziening van de Participatiewet. Het college blijft zich hiervoor bij het Rijk inspannen. Ad 4. Begeleiding bijstandsgerechtigden baseren op realistische inschatting van kansen op de arbeidsmarkt Het initiatiefvoorstel bepleit dat begeleiding wordt ingestoken vanuit een realistisch perspectief op de mogelijkheden voor uitstroom. Dit is ook de benadering die het college voorstaat – zie onder meer de raadsbrief Meer kans op werk, van 16 mei 2019. Het is zeker niet de bedoeling om onrealistische eisen te stellen aan bijstandsgerechtigden en re-integratiemiddelen “zomaar” in te zetten. Het college vindt het belangrijk dat goed wordt ingeschat hoe groot de kans is dat een klant de stap naar werk kan maken en welke ondersteuning hij daarbij nodig heeft. Daarbij hoort een goede monitoring van de effecten van de instrumenten die we inzetten. Ook onderzoeken we hoe onze klanten de dienstverlening ervaren om beter te kunnen aansluiten op de wensen en behoeften van de Amsterdammer.

De initiatiefnemer stipt nog een ander belangrijk punt aan. Hoe kunnen we bevorderen dat iemand nadat hij of zij aan het werk is gekomen “in een broodbaan”, op termijn kan doorgroeien naar een “droombaan”. Met andere woorden, hoe kunnen mensen zich blijven ontwikkelen en perspectief krijgen en houden op duurzaam werk. Hiervoor is de Participatiewet op dit moment niet ingericht door de zeer beperkte rol en middelen die gemeenten hierbij geboden krijgen. Dat mensen ondersteund worden in hun doorontwikkeling op de arbeidsmarkt, is een centrale ambitie van het college. Deze vertaalt zich onder meer in de samenwerking die het college zoekt met andere gemeenten, sociale partners en onderwijsinstellingen in het Regionaal Werk Centrum. Het college beschouwt het initiatiefvoorstel van de heer Khan op dit onderdeel als een ondersteuning van het collegebeleid en van acties die gaande zijn.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 november 2021 Pagina 6 van 6

Het college adviseert de gemeenteraad om niet in te stemmen met onderdeel 2 van het initiatiefvoorstel en de onderdelen 1, 3 en 4 te beschouwen als ondersteuning van het gemeentebeleid en lopende acties van het college. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink, wethouder Sociale Zaken

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl