A - 22 ICT en Digitale Stad (49) Tussenrapportage Digitale Stad 2021
Tekst van het document
1 Digitale rechten
2 Data en technologie
3 Digitale ongelijkheid
4 Toegankelijkheid dienstverlening
31
onderling en met NGO’s en experts. De coalitie werkt hiervoor gezamenlijk aan lobby en financiering. Een voorbeeld hiervan is dat gezamenlijk met deze steden Europees aandacht gevraagd voor extra middelen voor digitale inclusie in steden. De afspraak is dat ieder jaar een andere stad de zogenoemde DeputyMayors Meeting Digital Rights organiseert, om de samenwerking te blijven bekrachtigen de komende jaren. De gemeente Barcelona neemt daarvoor de organisatie op zich. In 2022 zal de Digital Rights Day als jaarlijks terugkerend evenement, terugkeren in Amsterdam, maar ook in andere steden van de CC4DR. Dit jaar wordt er een symbool voor digitale rechten gelanceerd, gedeeld tussen de steden. Het Digital Rights House en andere partijen uit de stad organiseren deze dag over digitale rechten op de dag van de Mensenrechten. Programma Digitale Publieke Ruimte De gemeente en Waag werken samen met andere maatschappelijke organisaties aan het programma Digitale Publieke Ruimte. Dit programma is onderdeel van het programma ‘Nieuwe Amsterdamse Verbindingen’ voor de viering van 750 jaar Amsterdam. Samen met Amsterdammers en Amsterdamse organisaties ontwerpen we de ideale digitale publieke ruimte om te leren hoe Amsterdammers elkaar op een veilige manier kunnen
ontmoeten, communiceren, leren, maken, inspireren en innoveren. We verkennen welke verantwoorde technologieën zich daar het beste voor lenen en hoe Amsterdammers het liefst bij onderwerpen als data en technologie betrokken willen zijn. In 2022 onder zoeken we daarnaast de mogelijkheid voor een nieuwe fysieke werkplaats, waar samengewerkt kan worden aan verantwoorde digitale toepassingen. Ook nemen wij weer deel aan internationale conferenties, festivals en congressen, zoals MozFest en The Next Web om kennis te delen met partijen die opkomen voor digitale rechten. Onderzoek naar governance van digitalisering Met de Nederlandse School voor het Openbaar Bestuur onderzoeken we hoe de inzichten uit het rapport Actuele kwestie, klassieke afweging33 – over het verbeteren van de governance van digitalisering – kunnen worden vertaald naar de Amsterdamse context.
2. Voorwaarden voor digitale platformen 1 3 Naast het stellen van voorwaarden aan digitale platformen verkennen wij het verstrekken van subsidies aan de technische ontwikkeling van verantwoord databeheer en technologische infrastructuur. Hiervoor verkennen we
samenwerking met bestaande fondsen als NLnet en SIDNfonds. Door onze krachten te bundelen kunnen we zorgen dat veelbelovende verantwoorde technologieën niet alleen geld krijgen om ontwikkeld te worden, maar in Amsterdam ook een praktijktoepassing vinden, zodat ze doorontwikkeld kunnen worden tot een volwaardige verantwoorde alternatieven voor de technologie van grote data-platformen en technologiebedrijven. Dit is onderdeel van maatregelen voor het stimuleren van alternatieven voor de data-economie, waarvan in reactie op de motie van de leden IJmker en Biemond over dat onderwerp een overzicht is gegeven.34 Digitalisering van zorg en welzijn Naar aanleiding van de verkenning naar platformisering in zorg en welzijn, wordt een innovatie-agenda binnen het stadsbrede programma Amsterdam Vitaal & Gezond gestart: de ontwikkeling van een digitaal ecosysteem voor welzijn en zorg. Met één digitale voordeur voor alle Amsterdammers en welzijn- en zorgaanbieders waarin we vanuit data en technologie zorg en welzijn op een betere manier organiseren. We maken Amsterdammers wegwijs, waarbij digitale oplossingen primair worden ingezet. Met als focus het organiseren van zelfhulp, de Amsterdammer inzicht en zeggenschap over eigen data geven, verwijzen naar de juiste welzijns- of zorgaanbieder, de nulde
en eerste lijn ontlasten en betere samenwerking tussen aanbieders en netwerkzorg. Het doel is het zorg- en welzijnssysteem structureel te ontlasten door efficiëntie (anders digitaal organiseren), preventie (integratie sociaal, gezondheid, zorg) en eigen regie bij Amsterdammers te versterken. De eerste stap voor de digitale voordeur en een stedelijke data-infra structuur (als nutsvoorziening) wordt gezet door de coalitie Digitale Zorg (AV&G) onder de portefeuille Zorg.
3. Datagebruik en wifi-tracking 1 Het in 2021 gelanceerde sensoren register wordt verder doorontwikkeld in samenwerking met Vereniging Nederlandse Gemeenten, het ministerie van Binnenlandse Zaken, G40, het Kadaster en het Interprovinciale Overleg. Daarbij onderzoeken we of landelijke opschaling mogelijk is en ontwikkelen we een meldingsformulier op basis van opensourcemiddelen. Sensorenregister Daarnaast maken we het sensoren register bereikbaar via MijnAmsterdam. Het register wordt verder gevuld met sensoren van derden en professionele organisaties. In 2022 komt er een handhavingsstrategie voor handhaving op niet-gemelde sensoren. Voorwaarden voor het verzamelen en gebruiken van data Het Instituut voor Informatierecht onderzoekt welke juridische mogelijk heden er zijn voor de gemeente om voorwaarden te stellen aan het verzamelen en gebruiken van data in de publieke ruimte; met als doel om digitale rechten beter te borgen en om voor publieke doeleinden toegang te krijgen tot data.
Data-office De Data-office, verantwoordelijk voor de inrichting van de datahuishouding, onderzoekt hoe we het technisch gemakkelijker en zo gebruiksvriendelijk mogelijk kunnen maken voor Amster dammers om de gemeente te verzoeken hun data te verwijderen, als er geen wettelijke verplichting of noodzaak tot verzameling voor is – bijvoorbeeld via een ‘verwijder-mijn-data'-knop. We ontwikkelen een manier om met één klik inzage te krijgen en een verzoek in te dienen tot het verwijderen van data. Dat betekent dat alle databases waarin persoonsgegevens zijn opgeslagen worden ontsloten. Dit doen we stapsgewijs en volgens de geldende architectuur- en beveiligingsstandaar den. De Data-office is ook verantwoor delijk om de datahuishouding in te richten volgens het ‘Only Once Principe’ van de EU, zodat data maar één keer verzameld hoeven te worden en Amsterdammers minder administratieve lasten hebben. Publieke controle op algoritmen In 2022 worden de beleidsinstrumenten voor meer publieke controle op algoritmen gebruikt binnen de hele organisatie. Het gaat hier bijvoorbeeld om het Algoritmeregister, inkoop voorwaarden voor afspraken met externe leveranciers en afspraken over verantwoordelijkheden en taken om risico’s van algoritmen te voorkomen.
– De pilotfase is voorbij; iedere afdeling van de gemeente die algoritmen gebruikt met impact op Amsterdammers, bedrijven of de stad, moet vanaf nu bepaalde voorzorgsmaatregelen treffen en de algoritmen registreren in het Algoritmeregister. Ook moeten deze afdelingen voortdurend monitoren of de algoritmen risicovol zijn. Bij risico volle algoritmen moeten zij aanvullende maatregelen treffen; zoals het zorgvuldig documenteren van alle afwegingen; juridische en ethische
expertise betrekken bij het ontwikkelen van de algoritmen; en natuurlijk is het dan nodig de verantwoordelijke wethouder te informeren. Amsterdam loopt hiermee vooruit op Europese en nationale wetgeving, die in de komende jaren verwacht wordt.
4. Kennisnetwerk voor het verantwoord inzetten van data en technologie 1 2 Het gebruik van slimme technologieën kan vragen oproepen op het gebied van privacy, veiligheid, inclusie en autonomie. Daarom zijn we met het AMS Institute (Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions) het Responsible Sensing Lab gestart. Binnen het Responsible Sensing Lab zoeken wetenschappers en ontwerpers naar creatieve en vernieuwende oplossingen. In 2022 richt het sensing lab zich op het doorontwikkelen van producten35, versterken van samen werking met andere overheden en kennisinstellingen, en implementatie in de praktijk. Lectoraat Responsible IT Het lectoraat werkt dit jaar verder aan projecten die in 2021 zijn gestart. In 2022 wordt gestart met AI4students. Dit is een programmeerclub voor HvA-studenten en -docenten over verantwoorde en duurzame IT. Ook wordt gestart met Zinnin. Dit is een project over e-participatie en gaat over de ontwikkeling van verantwoorde digitale tools. Civic-AI Lab Het Civic-AI Lab heeft sinds de oprichting veel aandacht gehad in media en de academische wereld. De projecten gericht op eerlijke kunstmatige intelligentie voor eerlijke toegang en behandeling in zorg, kansengelijkheid in onderwijs, inzicht
2021 2022 Agenda Digitale Stad Tussenrapportage
‘Amsterdam loopt vooruit op Europese en nationale wetgeving.’
1 Digitale rechten
2 Data en technologie
3 Digitale ongelijkheid
4 Toegankelijkheid dienstverlening
33
in kansengelijkheid en voorkomen van mobiliteitsarmoede lopen36. Het lab zal zich in 2022 richten op deze projecten en hierbij aandacht hebben voor co-creatie en co-learning met inwoners en het lab zal nieuwe kennis en methodologie ontwikkelen om inclusieve AI toe te passen op meer opgaven. Tech-roadmap Met het opstellen van de ‘Tech-roadmap’, een tweejaarlijks onderzoek naar nieuwe technologieën en hoe de gemeente zich daartoe moet verhouden, doen we een verkenning naar impact van technologie. Daarnaast wordt het Stedelijk AI Team Amsterdam versterkt met onder andere twee extra PhD-plekken op het gebied van kansengelijkheid.
5. Tada-principes 1 De ontwikkeling van het Tada-netwerk in Amsterdam is in afronding. Binnen de gemeente Amsterdam zijn methoden en tools ontwikkeld voor het maken van morele afwegingen in data projecten. Aan medewerkers van data projecten wordt gevraagd een Tadaethiekworkshop te volgen. Het doel is om tot een zorgvuldige afweging te komen, als het gaat om de inzet van data. De Tada-bijsluiter om inzicht te geven in gemaakte afwegingen wordt verplicht gesteld. Om de juiste ondersteuning hiertoe te organiseren, worden geïnvesteerd in het opleiden van begeleiders voor de Tada-ethiek
workshops en wordt een e-learning beschikbaar gesteld.
6. Open source 1 2 Open source zal meer en meer ingezet worden als instrument ten behoeve van controleerbaarheid en hergebruik. Hiertoe wordt een praktisch afwegings kader ontwikkeld. Onafhankelijk van open source zal ingezet worden op zoveel mogelijk openbaarmaking van broncodes wanneer het open source maken van broncodes door wettelijke beperkingen niet mogelijk is. Om de ontwikkeling van opensource software door de gemeente Amsterdam te stimuleren, werken we aan passende juridische borging. En we zullen vaststellen onder welke licentie de opensource software die de gemeente Amsterdam zelf ontwikkelt, wordt aangeboden. Ambtelijk is in januari 2022 het Architectuurkader sourcing IT-diensten vastgesteld. Dit is een praktisch hulp middel voor de ambtelijke organisatie bij de beslissingen die worden genomen wanneer IT-diensten worden aangekocht.
7. Agenda Digitale Veiligheid 2 Rapportage over dit onderwerp vindt plaats via de Agenda Digitale Veiligheid37.
8. Digitale perimeter 2 De komende jaren gaan we verder om de digitale perimeter te professionali seren. Als randvoorwaarde blijven we continue onderzoek doen naar mensen privacy vriendelijke technologie waarbij digitale rechten gewaarborgd zijn. Een concrete uitwerking daarvan is het plaatsen van twee shuttercams38 rondom de Johan Cruijff Arena. Dit vervolg vindt plaats onder de Taskforce Digitale Veiligheid onder de portefeuille van de burgemeester.
9. Veilige data-uitwisseling 2 Aanvullend op de samenwerkingen en maatregelen die hierboven zijn genoemd, ondernemen we in 2022 naar aanleiding van de motie ‘Commons als onderdeel van de data strategie’ extra acties om Amsterdammers beter te kunnen laten meebepalen over veilige data-uitwisseling in Amsterdam. De Amsterdam Data Exchange wordt gevraagd met een plan te komen om bewoners of hun vertegenwoordigers een actievere rol te geven in hun activiteiten. Daarnaast gaat het college een partij met relevante kennis vragen een governance op te stellen voor datacommons waarin bewoners een actieve rol hebben. Voor deze opdracht zal een uitvraag starten via www.innovatiepartners.nl.
10. Landelijk telecombeleid 2
publieksprogrammering van de OBA in het kader van OBA Next.
Amsterdam wil een leefbare en toegankelijke stad zijn voor iedere Amsterdammer. Tegenwoordig is goede digitale connectiviteit daarvoor een cruciale voorwaarde. We willen inzichtelijk maken waar de meest betrouwbare en snelste verbindingen komen, om te profiteren van kansen in de digitale stad. Tegelijkertijd koestert de digitale connectiviteit de vrijheid en eerlijke toegang voor alle Amsterdammers en beschermt deze de digitale rechten.
Het 5G Fieldlab op het Marineterrein is gericht op een brede samenwerking om te komen tot een neutraal 5G-netwerk verbinding. Waar normaal een telecom aanbieder de frequenties vrij geeft, is het nu een onafhankelijke partij die dat doet. We testen hier de waarde van neutrale 5G-netwerken voor bezoekers, bewoners en telecomaanbieders. Dat wil zeggen dat we onder andere aan de slag zijn gegaan het met monitoren van de elektromagnetische velden. Daarnaast onderzoeken we hoe we de antennes in het straatbeeld kunnen camoufleren en circulair gebruik van materiaal kunnen stimuleren. Daarbovenop bieden we ook de benodigde connectiviteit voor IoToplossingen, zoals de Roboat39.
In de eerste helft van 2022 presenteren we samen met telecompartijen een gemeenschappelijk plan, waarin afspraken en scenario’s zijn vastgelegd. Om zoveel mogelijk oplossingen te zoeken voor uitdagingen die beslag leggen op de openbare ruimte en waarmee de samenwerking tussen telecompartijen wordt bevorderd om zo effectief mogelijk te kunnen opereren. Afspraken gaan over het aanleggen van glasvezel, plaatsen van antennes en elke andere zichtbare handeling die daarmee gemoeid gaat. Hierin bepalen we dan ook het beleid voor zendmasten in actieve samenwerking met de stadsdelen.
12. Betrouwbare digitale infrastructuur 3 4
11. 5G Fieldlabs 2
De Strategie Digitale Connectiviteit wordt in 2022 afgerond en gedeeld met de gemeenteraad. Deze strategie moet leiden tot heldere kaders voor de samenwerking met de telecombedrijven en betere interne afstemming tussen verschillende directies en stadsdelen voor de aanleg en realisatie van vaste verbindingen en mobiele opstelpunten voor antennes.
We gaan werken aan meer en betere kennisdeling met bewoners over 5G en gaan actief het gesprek aan om bestaande zorgen weg te nemen. Via een nog te realiseren kunstobject in samenwerking met de VU Amsterdam willen we zichtbaar maken wat elektro magnetische velden en 5G zijn en doen. Dit draagt bij aan onze transparantie over het toepassen van nieuwe technologie naar bewoners. Het kunstwerk wordt onderdeel van de
De nieuwe werkwijze voor de uitrol van glasvezel, het zogenaamde coördinaten stelsel, draagt in 2022 en daarna bij om de uitrol zo efficiënt, toekomst bestending en gestructureerd mogelijk te laten verlopen. Met behulp van deze zogenoemde ‘verglazing’ wordt de stad ook voorbereid op nieuwe digitale toepassingen en ontwikkelingen, zoals de hiervoor beschreven laatste generatie mobiele telecomnetwerken met de komst van 5G.
13. Gemeentelijk uitgangspunt ‘Open, tenzij’ (2022) 4 We zetten de koers rondom het uitgangspunt ‘open, tenzij’ in 2022 voort. Tegelijkertijd besteden we wel meer aandacht aan actieve openbaarheid. Vanuit het Programma Open Amsterdam maken we een gestart met de verplichte categorieën van de Woo via een impact-analyse. We geven invulling aan het op orde krijgen en moderniseren van integraal informatiebeheer. In dit kader is een bestuurlijke reactie op het Rekenkameronderzoek naar Openbaarheid in voorbereiding. Vooruitlopend op de reactie, speciaal voor vragen over openbaarheid komt er een contactpersoon. Een goed toegankelijk publicatiekanaal wordt ontwikkeld waar iedereen terecht kan met vragen over openbaarheid. Om het uitgangspunt ‘open, tenzij’ extra kracht mee te geven worden beleid, richtlijnen en een duidelijke governance geformuleerd. Extra aandacht voor bewustwording vormt een rode lijn in alle initiatieven die spelen.
14. Beleid voor dataminimalisatie 2 In 2022 implementeren we de Datastrategie waar vanuit activiteiten zijn geïnitieerd om data minimalisatie te realiseren, zoals het toepassen van de IRMA App, zie de tussenrapportage Datastrategie.
2021 2022 Agenda Digitale Stad Tussenrapportage
‘We willen dat Amsterdammers kunnen meebepalen over veilige data-uitwisseling in onze stad.’
1 Digitale rechten
2 Data en technologie
3 Digitale ongelijkheid
4 Toegankelijkheid dienstverlening
35
15. Agenda Amsterdamse Intelligentie 2
16. Netwerk Digitale Wijsheid 4
Voor het algoritmeregister is het doel in 2022 om alle algoritmen met een impact op burgers en bedrijven in het register op te nemen. Voor het verkleinen van de kansenongelijkheid via AI-technologie worden nog twee extra PhD-studenten aangenomen bij het Civic AI Lab.
Naast de publieksactiviteiten zoals tentoonstellingen worden er ook in samenwerking met de OBA andere projecten rond datawijsheid georganiseerd. De OBA blijft werken aan het verbeteren van de digitale vaardigheden en geletterdheid van alle Amsterdammers. Zodat iedereen op eigen wijze de weg kan vinden in de digitale samenleving. Met het programma Oba.start wil de OBA de jaarlijks grofweg 10.000 nieuwgeboren Amsterdammertjes en hun ouders bereiken. Hier werken we in de komende jaren hard aan, door het ontwikkelen en testen van nieuwe diensten en producten. Met de Start-dienst(en) en -producten daagt de OBA kinderen en hun ouders uit digitaal plezier te maken en geeft hen het gereedschap om veilig te kunnen deelnemen aan de digitale wereld.
Amsterdam For All Het AI-team werkt aan het project Amsterdam For All, waarmee we onderzoeken hoe met kunstmatige intelligentie de toegankelijkheid van de stad gemeten kan worden. Dit geldt ook voor de fysieke wereld. Denk aan rolstoeltoegankelijkheid en voorzieningen van slechtzienden. Hiertoe werken we samen met WorldEnabled, een organisatie die zich inzet voor inclusieve steden. Het uiteindelijk doel is kunnen meten en verbeteren van het voldoen aan toegankelijkheidseisen die wettelijk zijn vastgesteld. Nauwere samenwerking De Amsterdamse AI-coalitie (AI Technology for People) gaat verschillende werkgroepen organiseren rondom de volgende drie domeinen: health (gezondheid), business (bedrijfs leven) en citizens (bewoners). Hierbij willen we nauwer gaan samenwerken op verschillende AI-vraagstukken met het bedrijfsleven.
In 2022 wordt een vervolg gegeven aan de verkenning op de Online leefwereld van jongeren, door 1) Het starten met haalbare initiatieven (samen met partners) en daardoor proefondervindelijk als organisatie de online wereld leefwereld beter te begrijpen en daardoor aan te kunnen sluiten, 2) vergroten van de kennis binnen de organisatie over de online leefwereld van jongeren.
Laatste jaar programma Techconnect 2022 is het laatste jaar van het programma Techconnect. We blijven de projecten verder ontwikkelen zodat initiatieven bijvoorbeeld kunnen worden opgeschaald. De ambitie van Techconnect is om in 2022 nog eens 29.000 mensen te activeren. Ook wordt in 2022 de samenwerking met bestaande partijen waar mogelijk nog verder geïntensiveerd en zoeken we nieuwe samenwerkingspartijen. Vanuit de initiatieven in de stad wordt benoemd dat het ingewikkeld is om de initiatieven op te schalen. Aan het nieuwe gemeentebestuur bieden we een advies aan over het structureel bevorderen van digitale wijsheid vanuit de gemeentelijke organisatie.
17. Randvoorwaarden digitaal meedoen 3 Ook in 2022 bekijken we vanuit het Agenda Digitale Stad waar en hoe we Amsterdammers en maatschappelijke organisaties kunnen ondersteunen. We organiseren met een aantal organisaties, zoals Amerpodia en de OBA, publieksprogramma’s rondom het thema technologie. Vanuit het Agenda Digitale Stad ondersteunen we waar mogelijk initiatieven waar mensen hulp wordt geboden bij digitale hulpvragen.
Voor Publicroam gaan we door met de ambitie om Amsterdam te voorzien van een digitaal veilige publieke internetvoorziening. Deze willen we koppelen aan de viering van Amsterdam 750 (met als stip op de horizon 2024/2025). Publicroam kan ook een meerwaarde bieden in de verhoging van de weerbaarheid van de ondernemers in de stad. Van het MKB en zelfstandig ondernemers tot in de horeca: hoe past Publicroam als dienst ook binnen de keten van een ‘vitale digitale infrastructuur’ als het gaat over de digitale (en veilige) openbare ruimte van de stad? We onderzoeken de mogelijkheden voor Publicroam op locaties met een maatschappelijke functie. Zoals
scholen, ziekenhuizen, culturele instellingen. We onderzoeken ook mogelijke samenwerkingen met bijvoorbeeld Schiphol, GVB, NS of ProRail. In het tweede kwartaal voeren we een proef uit in Nieuw-West om op pleinen Publicroam aan te bieden. Tenslotte stellen we onszelf ook de ambitie om onderzoek naar gedrag, gebruik en impact van Publicroam te doen. Dergelijk onderzoek kan een basis bieden voor beleid rondom een meer dynamische variant van Publicroam, waar bijvoorbeeld in parken na middernacht geen Wifi meer wordt aangeboden om overlast te minimaliseren.
2021 2022 Agenda Digitale Stad Tussenrapportage
‘Iedereen met vragen over openbaarheid kan terecht bij een goed toegankelijk kanaal’
37
Stoplichtmodel
•groen = wordt naar verwachting gerealiseerd
•oranje = vergt bijsturing •rood = wordt niet gerealiseerd
Activiteit
Doel (Prioriteit uit de agenda)
DoelToelichting realisatie
1. D igitale rechten
• Internationaal en nationaal erkende digitale rechten en spelregels over de omgang met verzameling van data van personen in de openbare ruimte.
• Internationaal en nationaal erkende digitale rechten en spelregels over de omgang met verzameling van data van personen in de openbare ruimte.
Er is een breed beeld ontstaan van welke mechanismen er nodig zijn om digitale rechten te bevorderen en beschermen, er is projectmatig aangejaagd en geagendeerd. Met de oprichting van een Digitale Rechte- team is systematische borging van digitale rechten verzorgd in de toekomst, binnen de digitale dienstverlening van Amsterdam en de stad. Digitale mensenrech ten zijn voortaan niet meer weg te denken uit Amsterdam.
oranje
De ambitie en motivatie liggen hoog voor dit team, maar de interne capaciteit is redelijk schaars. Dit wordt op korte termijn opgevangen door goed met andere afdelingen binnen de gemeente samen te werken. Ook het Digital Rights House zorgt dat agendering vanuit de stad op dit thema gefaciliteerd blijft.
oranje
Voor platform data deelmobiliteit is City Data Standaard Mobiliteit (CDS-M) ontwikkeld. CDS-M is gepresenteerd aan de Commissie Persoonsgegevens Amsterdam en besproken in de internationale CDS-M Working Group. Gaat nu naar Autoriteit Persoonsgegevens voor voorafgaand advies. De ontwikkeling van het platform voor welzijn en zorg in de beweging Amsterdam Vitaal & Gezond verloopt volgens de uitgangspunten van de data strategie en digitale rechten.
oranje
Ambitie is om CDS-M aan European Data Protection Board voor te leggen. Nationale en internationale borging zal nog behoorlijk wat tijd en inspanning vergen, met name omdat veel stakeholders qua kennis nog op vlieghoogte moeten komen.
• Privacy van personen wordt zoveel als mogelijk gewaarborgd. 3. D atagebruik en wifi-tracking
• Internationaal en nationaal erkende digitale rechten en spelregels over de omgang met verzameling van data van personen in de openbare ruimte.
Toelichting
groen
• Privacy van personen wordt zoveel als mogelijk gewaarborgd.
2. Voorwaarden voor platformen
Borging na 2022
Het rapport van NESTA zal aan de Commissie Persoons gegevens Amsterdam worden aangeboden voor advies en aanbevelingen zullen daarop ter besluitvor ming worden voorgelegd.
Onderzoeksopdracht aan NESTA gegeven. NESTA is bezig met uitvoering onder werktitel “When billboards stare back”. oranje
Sensorenregister Amsterdam en meldingsplicht zijn gerealiseerd. Er wordt gewerkt aan Smart City-beleid (Afwegingskader verantwoorde sensoren Amsterdam).
oranje
Gebrek aan uitvoerings capaciteit (en budget hiervoor) vormen een bedreiging voor goede borging omdat het deels afhankelijk is van de incidentele middelen van de Agenda Digitale Stad in 2022.
groen
De gemeente houdt actief contact met kennisinstellingen en ngo's die zich bezighouden met digitale rechten en verantwoorde technologie. We werken samen aan onderzoek en bijbehorende subsidies.
groen
Werken aan een kennisnet werk vraagt blijvend aandacht en daar wordt ook in de toekomst aan gewerkt. Het Digital Rights House draagt ook actief bij aan het kennisnetwerk in de stad.
• Privacy van personen wordt zoveel als mogelijk gewaarborgd. 4. E en kennis netwerk voor verantwoord inzetten van data en technologie
• De gemeente Amsterdam is in staat te beoordelen wat de impact is van technologie voor de stad, gemeentelijke organisaties en de Amsterdammer.
2021 2022 Agenda Digitale Stad Tussenrapportage
4
39
•oranje = vergt bijsturing •rood = wordt niet gerealiseerd
•groen = wordt naar verwachting gerealiseerd
•oranje = vergt bijsturing •rood = wordt niet gerealiseerd
Activiteit
DoelToelichting realisatie
Toelichting
Activiteit
Doel (Prioriteit uit de agenda)
DoelToelichting realisatie
9. Veilige data-uitwisseling
• Met kennisinstellingen en bedrijven wordt gewerkt aan een ‘Amsterdam Data Exchange’, waarin data veilig en eerlijk kunnen worden uitgewisseld.
groen
In 2021 is gestart met de AMdEX Fieldlab via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO). De gemeente Amster dam heeft zitting in de stuur groep van de AMdEX, zij is geen deelnemer in het AMdEX Fieldlab. Wel brengt de gemeente haar casuïstiek in, om bij te dragen aan de ontwikkelingen.
groen
De Amsterdam Economic Board blijft zich – samen met kennisinstellingen – inzetten voor de verdere ontwikkeling van Amdex. Samen met andere Europese steden verkent de gemeente Europese samenwerking en subsidies voor veilige data-uitwisseling.
10. Amsterdams gedachtegoed in het landelijk telecombeleid
• Een veilige, goed functionerende digitale infrastructuur voor iedereen om de potentie van digitalisering nu en in de toekomst te kunnen benutten.
groen
Er zijn afspraken gemaakt met de telecomsector om de uitrol van glasvezel soepel te laten verlopen. Belangrijk aandachts punt hierbij is dat de belasting van de openbare ruimte tot een minimum moet worden beperkt.
oranje
Borging in de gemeentelijke organisatie verloopt via de strategie digitale connectivi teit en is mede afhankelijk van ambities van het nieuwe College. Om die strategie uit te voeren zal een pro gramma opgezet moeten worden. In het program mavoorstel worden de investeringen verder uitgewerkt.
11. 5G Fieldlabs
• Een veilige, goed functionerende digitale infrastructuur voor iedereen om de potentie van digitalisering nu en in de toekomst te kunnen benutten.
groen
Er loopt op dit moment een 5G-pilot in de JC ArenA. De pilot wordt uitgebreid om bewoners actief te betrekken bij nieuwe initiatieven.
groen
In 2022 wordt een nieuwe pilot gestart op het Marineterrein. Dit is een initiatief van de gemeente, AMS Institute en het Marineterrein. In de loop van 2022 wordt de financiële dekking verder uitgewerkt.
12. Betrouwbare digitale infrastructuur
• Een veilige, goed functionerende digitale infrastructuur voor iedereen om de potentie van digitalisering nu en in de toekomst te kunnen benutten
groen
Er zijn afspraken gemaakt met de telecomsector om de uitrol van glasvezel soepel te laten verlopen. Belangrijk aandachts punt hierbij is dat de belasting van de openbare ruimte tot een minimum moet worden beperkt. De gemeente volgt actief de introductie van de nieuwe telecomwet.
oranje
Borging in de gemeentelijke organisatie verloopt via de strategie digitale connectivi teit en is mede afhankelijk van ambities van het nieuwe College. Om die strategie uit te voeren zal een pro gramma opgezet moeten worden. In het program mavoorstel worden de investeringen verder uitgewerkt.
13. Gemeentelijk uitgangspunt “Open, tenzij”
• De gemeente maakt haar data ‘open’ en/of deelbaar op een gemeentelijk platform, voor zover passend binnen wettelijke regels.
oranje
De organisatie heeft de eerste stappen gezet in het verbeteren van zowel de passieve en actieve kant van openbaarheid. Er zijn volop voorbereidingen getroffen en resultaten geboekt om het doel te realiseren.
groen
Door middel van bestuurlijke relevantie, gereserveerde middelen via de Voorjaarsnota en de inwerkingtreding van de Woo wordt er invulling gegeven aan het zowel passief als actief openbaar maken van informatie.
Doel (Prioriteit uit de agenda)
Borging na 2022
5. De Tada-principes • Amsterdammers gaan zelf zoveel mogelijk over de data die hen betreft. Dit geldt zowel voor de data die de gemeente Amsterdam verzamelt, als voor de data die door bedrijven wordt verzameld.
groen
De methode en middelen zijn beschikbaar in de organisatie.
groen
Er worden meer begeleiders voor Tada/Ethiek-workshops getraind. De bijsluiter wordt verplicht. Ook komt er een e-learning beschikbaar voor alle ambtenaren.
6. Gemeentelijke sourcingstrategie
oranje
De vertaling van het sourcingbe leid naar een afwegingskader voor de uitvoeringspraktijk is opgesteld, maar de ambtelijke vaststelling is niet gelukt in 2021. Naar verwachting vindt dit in het eerste kwartaal van 2022 plaats. We hebben besloten om vooralsnog geen lid te worden van de Foundation for Public Code, maar zijn wel in gesprek over toekomstige samenwerkingen.
groen
We gaan een praktisch afwegingskader voor de ambtelijke organisatie vaststellen. Ook gaan we vaststellen onder welke licentie we opensourcesoft ware die we zelf ontwikkelen gaan aanbieden.
7. Agenda Digitale Veiligheid
• Digitale diensten van de gemeente Amsterdam zijn transparant. Want gebruik van data mag niet discrimineren of gelijke kansen in de weg staan.
• De digitale veiligheid voor Amsterdammers wordt verhoogd met een breed gedragen visie op digitale veiligheid en de nodige maatregelen die daaruit volgen.
Hierover wordt apart gerapporteerd, niet in deze tussenrapportage.
• Een veilige, goed functionerende digitale infrastructuur voor iedereen om de potentie van digitalisering nu en in de toekomst te kunnen benutten. 8. Digitale Perimeter • De digitale veiligheid voor en proeftuinen Amsterdammers wordt corona verhoogd met een breed gedragen visie op digitale veiligheid en de nodige maatregelen die daaruit volgen.
groen
Het project is voor het EK2021 opgeleverd en een aantal deelprojecten zijn in operatie genomen. Specifiek gaat dat over de volgende die projecten: Bodycams die over 5G netwerk live kunnen streamen, Public eye (een open-source druk meet systeem) en drone detectie. Drie andere onderzoeksprojecten zijn tevens opgeleverd in de vorm van een rapportage. Deze zijn openbaar terug te vinden op https://openresearch. amster dam/nl/page/68991/ digitale-perimeter
groen
Onderdeel van de Agenda Digitale Veiligheid.
Borging na 2022
Toelichting
2021 2022 Agenda Digitale Stad Tussenrapportage
•groen = wordt naar verwachting gerealiseerd
41
•oranje = vergt bijsturing •rood = wordt niet gerealiseerd
•groen = wordt naar verwachting gerealiseerd
•oranje = vergt bijsturing •rood = wordt niet gerealiseerd
Activiteit
DoelToelichting realisatie
Toelichting
Activiteit
DoelToelichting realisatie
In 2022 gaan we verder met de uitvoering van de acties uit de Datastrategie en de activiteiten worden structu reel geborgd in het informatiedomein van de gemeente Amsterdam.
18. Mijn Amsterdam • De gemeente en publieks diensten zijn toegankelijk, begrijpelijk en bruikbaar voor iedereen, ongeacht de digitale activiteit van de persoon. Zowel online als offline.
groen
In 2020 is Mijn Amsterdam structureel ondergebracht bij Dienstverlening, zowel qua financiering als organisatie en sturing.
groen
In MijnAmsterdam komen steeds meer diensten en producten beschikbaar voor de Amsterdammer. Dit is een structurele dienst voor de Amsterdammer.
19. Een inclusieve digitale dienstverlening
• De gemeente en publieksdiensten zijn toegankelijk, begrijpelijk en bruikbaar voor iedereen, ongeacht de digitale activiteit van de persoon. Zowel online als offline.
groen
De activiteiten in 2020 zijn geïmplementeerd in de huidige Dienstverlening waar mogelijk.
oranje
Blijft aandachtspunt voor diensten van de gemeente Amsterdam waar CX en UX ontwerp belangrijke rol speelt. Dit wordt onder steund door zowel de expertise op dit gebied binnen Dienstverlening en het i-domein te vergroten, als binnen de lijndirecties.
20. Een digitale overheid
• De gemeente en publieksdiensten zijn toegankelijk, begrijpelijk en bruikbaar voor iedereen, ongeacht de digitale activiteit van de persoon. Zowel online als offline.
groen
Met de bestuursopdracht i-domein is een grote stap gezet om op dit gebied de kennis en voorwaarden te scheppen, dit in het ontwerpproces en dooront wikkeling van digitale producten en diensten te realiseren.
oranje
Blijft aandachtspunt voor digitale diensten van de gemeente Amsterdam waar CX en UX ontwerp belang rijke rol speelt. Dit wordt ondersteund door zowel de expertise op dit gebied binnen Dienstverlening en het i-domein te vergroten, als binnen de lijndirecties. De kennis hierop wordt vanuit het opgavegericht en wendbaar werken (bestuurs opdracht i-domein) direct toegepast op de opgave en bijhorende (digitale) producten.
21. Participatie via digitale toepassingen
• Goed geïnformeerd publiek debat: Amsterdammers zijn in staat om interactief online beleidsontwikkeling te volgen en te beïnvloeden.
22. Goed-ID / IRMA applicatie
• Data over mensen en organisaties wordt alleen door de gemeente Amsterdam gebruikt als het echt nodig is.
Doel (Prioriteit uit de agenda)
14. Beleid voor data- • Data over mensen en minimalisatie organisaties worden alleen door de gemeente Amsterdam gebruikt als het echt nodig is.
groen
• Amsterdammers gaan zelf zoveel mogelijk over de data die hen betreft. Dit geldt zowel voor de data die de gemeente Amsterdam verzamelt, als voor de data die door bedrijven worden verzameld.
In 2021 is de Datastrategie 2021-2022 vastgesteld. Hierin is beschreven hoe we er voor zorgen dat de Amsterdammers meer zeggenschap krijgen over hun data en hoe data over de stad voor de stad wordtingezet. Hiervoor zijn 18 acties geformuleerd.
Borging na 2022 groen
• Digitale diensten van de gemeente Amsterdam zijn transparant. Want data mogen niet discrimineren of gelijke kansen in de weg staan. 15. Agenda Amsterdamse Intelligentie
• Digitale diensten van de gemeente Amsterdam zijn transparant. Want data mogen niet discrimineren of gelijke kansen in de weg staan.
Er wordt gewerkt aan het vullen van het algoritmeregister, nieuwe algoritmes waarborgen digitale rechten en in nieuwe projecten wordt meer aandacht geschonken aan digitale rechten.
• De gemeente Amsterdam is in staat te beoordelen wat de impact is van technologie voor de stad, gemeentelijke organisaties en de Amsterdammer.
In nieuwe projecten wordt een gedegen afweging gemaakt waarbij digitale rechten, privacy en andere zaken worden gewaarborgd.
16. E en netwerk ter • Vergroten van de digitale vergroting van zelfredzaamheid van de digitale wijsheid Amsterdammer, waaronder kennis en vaardigheden om technologie te gebruiken en de vaardigheden om informatie te vinden, te duiden en te gebruiken.
oranje
Vergt nog meer aandacht om structurele inzet en financiering.
oranje
R&D en CIO rol, vraagt wel blijvende investeringen want is een grote opgave.
• Alle Amsterdammers hebben toegang tot het internet.
oranje
Vergt aandacht om structurele inzet en financiering.
Borging na 2022
R&D-rol, vraag wel blijvende investering want is een grote opgave. Tech Roadmap: investering in kennis middels bestuurs opdracht i-domein, o.a. data science. oranje
Vergt nog meer aandacht om structurele inzet en financiering.
• Vergroten van de digitale weerbaarheid van de Amsterdammer. Zowel op het tegen gaan van uitsluiting en eenzaamheid, als op het internet zelf weerbaar zijn tegen pesten en intimidatie. 17. Randvoorwaar den om digitaal mee te doen
Doel (Prioriteit uit de agenda)
oranje
Vergt aandacht om structu rele inzet en financiering.
Vanuit het programma Democra tisering is met het instellen van een Expertisecentrum participa tie hier structureel invulling aan gegeven. groen
De proefomgeving voor IMRA/ Goed-ID is beschikbaar. Voor de Amsterdammer zijn vijf demo’s beschikbaar zijn om te ervaren wat IRMA is (zie eindnoot 9).
Toelichting
Vanuit het programma Democratisering is met het instellen van een Expertise centrum participatie hier structureel invulling aan gegeven. oranje
Dienstverlening heeft in de zomer van 2021 het eigenaarschap van Goed-ID / IRMA overgenomen van OIS. In Q3 van 2022 wordt een pilot gedaan waarin Amsterdammers met IRMA kunnen inloggen op Mijn Amsterdam. Na de pilot wordt besloten of IRMA onderdeel wordt van de Toegangsmakelaar (TMA).
2021 2022 Agenda Digitale Stad Tussenrapportage
•groen = wordt naar verwachting gerealiseerd
43 2021 2022 Agenda Digitale Stad Tussenrapportage
5
Financiële rapportage
Financiële toelichting Digitale Stad Voor de realisatie van Digitale Stad 12.1.1. zijn incidentele middelen beschikbaar gesteld over een periode van vier jaar, van in totaal 14 miljoen euro.
Begroting en realisatie Agenda Digitale Stad 2021 Programma
Programma onderdeel
Begroting 2021
Lasten
12 Moderne Open Overheid – Digitale Stad 12.1.1
12.1.1.1. D igitaal samen leven en doen.
2.603.638
2.752.874
12.1.1.2. Veilig en autonoom.
507.500
432.952
12.1.1.3. T oegankelijke en begrijpelijke overheid.
515.000
6.000
3.626.138
3.191.826
Toelichting op de begroting en realisatie 2021 Agenda Digitale Stad • Er is in de begroting 2021 €3,6 miljoen gereserveerd voor de uitvoering van het doel 12.1.1. • Over 2021 is er een onderbesteding van €434.312 gerapporteerd. De onderbesteding kwam mede voort uit het moeten annuleren van een aantal evenementen vanwege de corona pandemie en doordat de werving van bepaalde benodigde kennis en capaciteit vanwege marktomstandig heden langer heeft geduurd. Deze middelen worden bij de
Jaarrekening beschikbaar gesteld voor de directie CTO (nr.45) in het begrotingsjaar 2022. Dit omdat de werkzaamheden die samenhangen met deze benodigde middelen niet in 2021, maar in 2022 uitgevoerd worden. • De middelen in 2021 zijn besteed aan; - Digitaal Samen Leven: Activiteiten rondom Digitale rechten, Stimuleren van initiatieven, Samenwerking OBA in het kader van OBA Next, Amsterdamse Intelligentie Agenda met onder meer het
-
-
Resultaat
- 434.312
AI Team, uitvoering Datastrategie. Veilig en Autonoom: Bijdragen aan de kennisinstellingen waaronder AMS in het kader van het Responsible Sensing Lab, HvA Responsible IT Lectoraat en inzet op Digitale Connectiviteit (5G/glasvezel). De programmakosten waaronder programmamanagement en communicatie zijn gefinancierd uit hoofdactiviteit 12.1.1.1. Digitaal Samen leven en doen.
45 2021 2022 Agenda Digitale Stad Tussenrapportage
Begroting Digitale Stad 2022 Programma
Programma onderdeel
Begroting 2021
12 Moderne Open Overheid – Digitale Stad 12.1.1
12.1.1.1. Digitaal samen leven en doen.
935.415
12.1.1.2. Veilig en autonoom.
7.605
12.1.1.3. Toegankelijke en begrijpelijke overheid.
65.910 1.008.930*
* De overheveling van € 434.312 vanuit 2021 wordt na besluitvorming aan dit totaalbudget toegevoegd.
Toelichting op de begroting 2022 Agenda Digitale Stad • Er is in de begroting 2022 € 1 miljoen gereserveerd voor de uitvoering van het doel 12.1.1. • De onderbesteding van 2021 van € 434.312 wordt toegevoegd bij het onderdeel 12.1.1.1. • Digitaal Samen Leven en Doen: Digitale rechten (onder meer Digital Rights House), samen werkingen met kennisinstellingen en OBA in het kader van OBA Next, Agenda Amsterdamse Intelligentie, uitvoering Datastrategie
• Toegankelijke en begrijpelijke overheid: Onderzoek online leefwereld Jongeren, en hoe daar als overheid beter op aan te sluiten. • De programmakosten waaronder programmamanagement en communicatie worden gefinancierd uit hoofdactiviteit 12.1.1.1. Digitaal Samen leven en doen.
47
1
https://citiesfordigitalrights.org/cities-coalition-digital-rights-first-deputy-mayors-meeting
2
https://eurocities.eu/latest/we-need-more-than-just-digital-rights-principles/
3
https://www.demsoc.org/projects/citizen-voices
4
https://www.amsterdam.nl/innovatie/mobiliteit/
5
https://www3.weforum.org/docs/WEF_Guidelines_for_City_Mobility_2020.pdf
6
https://www.thorp.eu/
7
https://id.amsterdam.nl en http://amsterdam.nl/inloggen-met-irma
8
https://www.emerce.nl/nieuws/dit-winnaars-dutch-interactive-awards-2021.
9
https://wsa-global.org/winner/irma-a-digital-wallet-for-your-privacy-data-on-your-phone/
10 https://toolbox.energy/home 11 https://sensingstreetscapes.com/ 12 https://www.aim4dem.nl/ 13 https://www.hva.nl/subsites/nl/kc-fdmci/projecten/projecten-responsible-it/filter-bubble-modelling. html?origin=fpYBevADQTCjoNaW6IoniA%2CZY1qI7YeS1mfCbwui797pg 14 https://www.hva.nl/subsites/nl/kc-fdmci/projecten/projecten-responsible-it/als-de-machine-kiest. html?origin=fpYBevADQTCjoNaW6IoniA%2CZY1qI7YeS1mfCbwui797pg 15 https://openresearch.amsterdam/nl/page/78043/academische-werkplaats-desinformatie 16 https://responsiblesensinglab.org/ 17 https://www.civic-ai.nl/ 18 https://www.amsterdam.nl/innovatie/digitalisering-technologie/data/tada-waarden/ 19 https://www.amsterdam.nl/innovatie/digitale-veiligheid/digitale-veiligheid-online-veilige/ 20 https://www.kennisplatform.nl/ 21 https://www.tudelft.nl/internetofthings/fieldlab 22 https://wob.amsterdam.nl/wob-besluiten/ 23 https://www.amsterdam.nl/innovatie/digitalisering-technologie/algoritmen-ai/amsterdamse-intelligentie/ 24 https://www.iamsterdam.com/en/business/key-sectors/ai/ai-technology-for-people/what-is-ai-technology-for-people 25 https://www.digitaleoverheid.nl/nieuws/digitalisering-in-het-nieuwe-coalitieakkoord/ 26 https://digitaleinclusie.com/Uit-beeld-geraakt-2021-participatief-actieonderzoek-naar-digitale 27 https://www.consilium.europa.eu/nl/policies/a-digital-future-for-europe/ 28
https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/europe-fit-digital-age/european-data-strategy_nl 29 https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2020/10/21/artificial-intelligence-presidency-issuesconclusions-on-ensuring-respect-for-fundamental-rights/ 30 https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/connectivity 31 https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/europe-fit-digital-age/european-digital-identity_nl 32 https://magazinedigitalrights.nl/ 33 https://www.digitaleoverheid.nl/document/nsob-actuele-kwestie-klassieke-afweging/ 34 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/vergadering/948036#ai_6541666 35 https://responsiblesensinglab.org/projects 36 https://www.civic-ai.nl/see-our-project 37 https://www.amsterdam.nl/innovatie/digitale-veiligheid/digitale-veiligheid-online-veilige/ 38 https://www.amsterdam.nl/innovatie/digitale-veiligheid/responsible-sensing-lab/shuttercam-project/ 39 https://www.amsterdam.nl/innovatie/mobiliteit/roboat-zelfvarende-boot/
2021 2022 Agenda Digitale Stad Tussenrapportage
Eindnoten
Agenda Digitale Stad 2021 | 2022 Tussenrapportage
Colofon Vormgeving Ontwerpwerk Fotografie Beeldbank Amsterdam versie 1.0 maart 2022
Gemeente Amsterdam CTO Innovatieteam innovatie@amsterdam.nl amsterdam.nl/innovatie
ONT2021097
Contact