A - 22 Diversiteit en Antidiscriminatiebeleid (9) Bijlage 5 Actieonderzoek a
Tekst van het document
De gemiddelde racist is vooral een held achter zijn toetsenbord.” Vrijheid van meningsuiting vindt Shira heel erg belangrijk. “Je moet dus iets aan discriminatie doen. Maar zonder meteen in de paniekstand te staan. Daar bereik je toch niks mee”. Ze zegt: ‘Als iemand een verkeerde opmerking maakt, kan je bedenken of het nut heeft iemand er erop aan te spreken en te vertellen dat het je kwetst, maar wat helpt het om iemand meteen als racist of antisemiet weg te zetten.
Pagina 34 van 60
Meldingen Als Shira te maken zou krijgen met fysiek geweld vanwege haar Israëlisch/ Joodse achtergrond, zou ze zeker wel naar de politie gaan om dit te melden. Maar zegt ze “Ik vind dat mensen gewoon veel dingen moeten kunnen zeggen, bijvoorbeeld als artistieke uitingen.” Acties en weerbaarheid Shira vindt het belangrijk dat mensen openstaan voor anderen en zich niet verschuilen achter een slachtofferrol. “Education is key to accepting others” zegt ze. Dat moet voor haar op school en thuis gebeuren. Kinderen moeten volgens haar een reëler beeld meekrijgen dat we leven in een wereld vol diversiteit. De gemeente zou hier ook aan moeten bijdragen. Laten zien dat discriminatie niet normaal is. En laten zien wat je moet doen als je ziet dat er iemand gediscrimineerd wordt. “Maar het gaat ook over de positieve dingen laten zien en angst voor elkaar weg te nemen. Je moet op een hele jonge leeftijd beginnen en kinderen laten kennis maken met andere kinderen buiten de eigen bubbel. In het echt door ontmoetingen, maar ook met boeken, films en TV series”. Ze vraagt zich weleens af in hoeveel boeken die er op scholen gebruikt worden er vanzelfsprekend LGBTQI rolmodellen opgenomen zijn, of sterke vrouwen? In films en TV begint het al beter te worden, maar er is nog een lange weg te gaan.
Shira in relatie tot onze geïnterviewden » 27 van alle (n=45) respondenten denkt dat Joodse Amsterdammers zich weerbaarder zouden moeten maken tegen antisemitisme. Specifiek: meer weten over Israël van betrouwbare bronnen » Op de (meerkeuze)vraag wat de gemeente Amsterdam zou moeten doen om antisemitisme beter te bestrijden, vinden 23 van de 45 respondenten dat een brede publiekscampagne nodig is, en 13 van de 45 vinden dat Joodse mensen en instellingen beter beschermd moeten worden.
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
» 23 van 47 respondenten zijn eens met de stelling dat "Joodse Amsterdammers zouden meer moeten samenwerken met andere gediscrimineerde groepen om discriminatie tegen te gaan" » Veel respondenten van de online enquête signaleren een toename van andere vormen van intolerantie. Ongeveer zes op de tien respondenten denkt dat de intolerantie t.a.v. moslims, personen uit de LHBTIQ gemeenschap en intolerantie op basis van huidskleur (sterk) is toegenomen (n=49) (Ter vergelijking: 8 op de 10 respondenten uit dit onderzoek denkt dat intolerantie tegen Joden is toegenomen)
Pagina 35 van 60
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
Hieronder zijn twee portretten van personen die getalsmatig een minderheid van de Nederlandse Joden lijken te vertegenwoordigen maar die niettemin in de media veel aandacht krijgen door hun uitgesproken meningen. Hun invloed op het publieke debat is groot en daarom van belang hier op te nemen.
ANDRÉ André is 61 en woont in Buitenveldert. Hij en zijn echtgenote hebben vier kinderen. Hun oudste twee kinderen wonen in het buitenland; in Londen respectievelijk Jeruzalem. André ziet het als zijn taak duidelijk te zijn en hard te waarschuwen voor antisemitisme. “Mensen sussen zichzelf met de gedachte dat antisemitisme in Nederland tot het verleden behoort” zegt hij. “Het antisemitisme is al meer dan duizend jaar verweven met de Europese cultuur. De Sjoa heeft twee consequenties gehad” vertelt hij ”het heeft enkele tientallen jaren het klassieke antisemitisme onderdrukt, maar het heeft daarnaast ook de weg bereid voor een maatschappelijk minder beladen antisemitisme: het anti-Israëlisme.”
Ervaring met antisemitisme Tolerantie ten aanzien van onverdraagzaamheid vindt André karakteristiek voor Nederland. “Ik krijg regelmatig bedreigingen en scheldpartijen binnen. Maar ik ben het verplicht aan de nagedachtenis van joodse overledenen me daar niets van aan te trekken. Joden hebben niets misdaan. We kunnen ons niet veroorloven niet opmerkzaam te zijn op antisemitisme. Of het nu van moslims, links of extreem rechts komt”. Perceptie André kwalificeert Nederland niet langer als een rechtsstaat vanwege het lage vervolgingspercentage van antisemitische misdaden. De ontwikkeling van antisemitisme en anti-Israëlisme zijn volgens hem indicatief in ruimere zin voor ontwikkelingen in de Nederlandse samenleving. “Joden zijn gewilde doelen van racisten uit de Marokkaanse gemeenschap in Nederland.” Dit ziet hij gekoppeld aan de internationale Arabische antisemitische haatpropaganda.
Pagina 36 van 60
Meldingen André doet regelmatig melding van antisemitisme. “Ik verzet me wanneer er bijvoorbeeld antisemitische en Holocaust-ontkennende boeken in Nederland worden verspreid. En heb een aantal malen aangifte gedaan wegens grievende en antisemitisch uitlatingen en gebeurtenissen. Het leidt zelden tot veroordeling en dat is illustratief voor het probleem..” Acties en Weerbaarheid André zegt over zich veilig voelen in Nederland. “Het dreigingsniveau voor terrorisme en veiligheid wordt in Nederland door de NCTV vastgesteld. Maar daar kunnen wij als Joodse burgers niet volledig op vertrouwen. Er zou specifiek moeten worden gemonitord voor dreigingen voor de Joodse gemeenschap in Nederland. “ André denkt dat antisemitisme en bedreigingen tegen de Joodse gemeenschap langzaam aan zijn genormaliseerd. “We worden als Nederlandse Joden dagelijks geconfronteerd met het gebruik van de termen als ‘kankerjood’ of ‘joden’ als scheldwoord.” De eenzijdige berichtgeving over Israël zie je bijna overal, vindt hij. Andre zegt: “Wil je overleven dan moet je in actie komen. Daar is een vooruitziende blik en moed voor nodig. De Joodse gemeenschap weet: wie wil overleven, moet in actie komen.” Ze ergerde zich een paar jaar gelden ook aan de houding van Amsterdamse politieke partijen. "Dat de partijen van de Amsterdamse gemeenteraad hebben ingestemd met het JA akkoord vind ik verderfelijk.
Ze hebben daarmee de IHRA definitie van antisemitisme door de strot geduwd gekregen. De mensen van BIJ-1 hebben niet ondertekend en dat vind ik terecht..”
DANIELLE Danielle is 45 en woont in Amsterdam Oost. Ze is schrijfster. Zij is actief in een mensenrechten organisatie. Ze hecht vooral aan de Joodse humanitaire traditie, die inspireert haar. Vanuit die traditie is ze sterk gekant tegen de Israëlische politiek van de aflopen dertig jaar. Ze wil niet klakkeloos achter de acties van Israël te staan. Ze vindt dat antisemitisme soms uitvergroot wordt. “Ik vind niet dat je achter elke boom een antisemiet moet zoeken. Ja, er zijn mensen die niet van Joden houden, ik kom ze ook tegen in de antiracisme hoek, maar meestal speelt er een enorme onwetendheid in mee. Danielle verwijt het andere Joden dat zij alle kritiek op Israël als antisemitisme betitelen. Daar schrijft ze ook vaak ingezonden stukken over.
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
Pagina 37 van 60
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
Perceptie Danielle hecht sterk aan de universele mensenrechten en ze zou willen dat ook andere Joodse Amsterdammers zich daar meer over uitlaten. Voor haar betekent dit dat Joden heel kritisch moeten zijn ten aanzien van Israël en de bezettingspolitiek. “Ik voel onbehagen met een Israël dat zegt te spreken en te handelen namens en in het belang van alle Joden in de wereld.” En die organisaties die zeggen te spreken namens Joods Nederland - namens wie spreken die nou? “In ieder geval niet namens mij!”. Meldingen Volgens Danielle moeten Amsterdamse Joden uit de Joodse bubbel komen en de dialoog meer aangaan. “De Joodse gemeenschap voelt zich te snel aangevallen en maakt sneller meldingen bij Joodse instanties als CIDI. “ Het zou volgens haar beter zijn om te melden bij de algemene anti-discriminatie meldpunten of bij de politie. “Naast de anti-discriminatie meldpunten is er zelfs een Joods politie netwerk dat de Joodse gemeenschap verbindt met de overheid. Maak hier gebruik van!” Het CIDI heeft volgens haar ook andere doelen en een heel eigen agenda. Acties en weerbaarheid Danielle probeert zoveel mogelijk mensen om haar heen te motiveren mee te doen daar aan een gezamenlijke aanpak van discriminatie. “Er is maar een ding waar je zelf aan kan bijdragen en dat is je in te zetten voor dialoog en wederzijds respect”.
In gesprekken kan je ook duidelijk maken binnen de antiracismebeweging dat Joden weldegelijk weten wat discriminatie is, daar ook nog mee te maken hebben soms en dat je moet blijven investeren in onderwijs zodat mensen weten dat discriminatie nooit helemaal “weg” is. Als ze eerlijk is voelt ze zich soms weggezet als ‘priviliged’ alsof discriminatie van Joden iets totaal uit het verleden is.
Pagina 38 van 60
H5 WAT GEBEURT ER AL? In H5 » Een overzicht van organisaties en programma’s die antisemitisme bestrijden en het weerbaar maken van Joodse Amsterdammers als belangrijk organisatiedoel hebben. » Een beknopt overzicht van initiatieven van of voor de politiek ten behoeven van het bestrijden van antisemitisme. » Een beschrijving van de taak van de recent aangestelde Nationaal Antisemitisme Coördinator.
De gemeente Amsterdam vraagt: hoe gaan we discriminatie als stad met elkaar (nog) meer tegen? Daarvoor is het nuttig te weten wie er op dit moment actief is bij het bestrijden van antisemitisme en weerbaar maken van Joodse Amsterdammers. In dit hoofdstuk een niet-uitputtend overzicht van organisaties en programma’s die dit als hoofddoel hebben, dan wel als belangrijk subdoel.
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
Pagina 39 van 60
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
ORGANISATIE
TERECHT VOOR?
Centraal Joods Overleg
»
Primaire doelgroep: overheid en Nederlandse samenleving.
(CJO)
»
Algemeen: behartigen de belangen van de Joodse gemeenschap als koepelorganisatie van Joodse organisaties in Nederland.
»
Specifiek ten aanzien van de volgende onderwerpen: herdenken, beveiliging, antisemitisme, restitutie van oorlogstegoeden, dialoog met andere religies en de bevordering van het kennismaken met de Joodse cultuur.
CIDI
»
Primaire doelgroep: politici, media, beleidsmakers, jongeren, studenten, de eigen achterban en geïnteresseerd publiek.
»
Algemeen: bestrijdt antisemitisme en heeft verder als doelen: het beschermen en versterken van de banden tussen Nederland, de Europese Unie en Israël, Informatievoorziening over Israël en het Midden-Oosten, het stimuleren van het vredesproces tussen Israël en de Palestijnen.
»
Specifiek: brengt ieder jaar de Monitor Antisemitische Incidenten uit. Zie ook de tabel in H2 voor de rol van het CIDI bij het aannemen van meldingen van antisemitisme. CIDI zoekt samenwerking met andere partijen uit het netwerk, zie bijvoorbeeld: https://bit.ly/3p94TIp
Stichting bij Leven en
»
Primaire doelgroep: Joodse gemeenschap in Nederland
Welzijn
»
Algemeen: adviesorgaan ter bescherming van de Joodse gemeenschap in Nederland
Joods Politie Netwerk
»
Specifiek: Streetwise: weerbaarheidsprogramma voor joodse
»
Primaire doelgroep: binnen politie: collega’s, buiten politie: Joodse en niet-Joodse organisaties en personen.
»
Algemeen: kennen de Joodse gemeenschap, weten wat er leeft en hebben een uitgebreid Joods netwerk.
Joods Politie Netwerk
»
Specifiek: aanspreekpunt, advies, bemiddeling
»
Primaire doelgroep: binnen politie: collega’s, buiten politie: Joodse en niet-Joodse organisaties en personen.
»
Algemeen: kennen de Joodse gemeenschap, weten wat er leeft en hebben een uitgebreid Joods netwerk.
Joods Politie Netwerk
»
Specifiek: aanspreekpunt, advies, bemiddeling
»
Primaire doelgroep: binnen politie: collega’s, buiten politie: Joodse en niet-Joodse organisaties en personen.
»
Algemeen: kennen de Joodse gemeenschap, weten wat er leeft en hebben een uitgebreid Joods netwerk.
»
Specifiek: aanspreekpunt, advies, bemiddeling
Pagina 40 van 60
ORGANISATIE
TERECHT VOOR?
JMW (Joods
»
Primaire doelgroep: Iedereen met een Joodse achtergrond en partners
Maatschappelijk Werk) »
Algemeen: JWM begeleidt individuen (maatschappelijk werk) en groepen (opbouwwerk)
»
Specifiek: biedt. slachtofferhulp antisemitisme: helpt cliënten bij het verwerken van antisemitisme en het stappen te zetten bij het doen van aangifte of melding maken bij het CIDI. Werkt mee aan weerbaarheidstrainingen voor mensen die ‘tot minderheden behoren’, zoals Joden, LHBTI’ers en andere groepen, i.s.m. CIDI, Transgender Netwerk Nederland (TNN) en Tijgertje. Heeft overleg met CIDI en Joods Politiewerk (zie bijlages) over aanpak antisemitisme. Is beoogd deelnemer aan een anti-discriminatie alliantie van de gemeete Amsterdam. Uitvoerder van Brievenproject (Niet) van Gisteren waarin Joodse ouderen en middelbare scholieren schrijven elkaar brieven om elkaar beter te leren kennen en te begrijpen.
Het Joods Historisch Museum, » het JHM Kindermuseum,
»
Primaire doelgroep: bezoekers van alle leeftijden. Algemeen: kennismaking met de joodse cultuur en geschiedenis, om
de Portugese Synagoge,
bestaande kennis te verdiepen en om actief na te denken over
de Hollandsche Schouwburg
culturele diversiteit.
en het Nationaal Holocaust
»
Specifiek: Zijn joden wit? juni-aug. 2021 over de vraag waar joden zich bevinden op het spectrum van de huidige identiteits- en
Museum.
representatiepolitiek. Worden zij gezien als daders of slachtoffers? Bevoorrecht of benadeeld? »
Breed aanbod zie ook: https://bit.ly/3yVPiA7
Anne Frank Stichting –
»
Primaire doelgroep: jongeren, onderwijsprofessionals, politie.
educatie
»
Algemeen: maakt lesmateriaal en geeft workshops over onder andere Anne Frank, de Tweede Wereldoorlog, de Holocaust, antisemitisme en vooroordelen gericht op jongeren en professionals.
»
Specifiek: De Anne Frank Stichting deed tussen 1997 en 2017 monitoronderzoek naar racisme, antisemitisme en extreemrechts geweld.
LJG – Leer je Buren
»
Primaire doelgroep: Amsterdamse ROC leerlingen
Kennen
»
Algemeen: Liberaal Joods Genootschap Amsterdam
»
Specifiek: Initiatief om leerlingen van ROC’s op een persoonlijke manier kennis te laten maken met joden en vooroordelen bespreekbaar te maken.
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
Pagina 41 van 60
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
ORGANISATIE
TERECHT VOOR?
Said & Lody
»
Primaire doelgroep: jongeren op scholen
»
Algemeen: Saïd & Lody verzorgen trajecten voor jongeren op scholen om de weerbaarheid van deze jongeren te vergroten.
»
Specifiek: Aanpak over beeldvorming, discriminatie, uitsluiting en polarisering, en over de soms verstrekkende gevolgen hiervan.
Stand With Us Nederland
»
Primaire doelgroep: middelbare scholen, universiteitscampussen en gemeenschappen in Nederland.
»
Specifiek: actief op campussen: staat voor en achter de Joodse Staat Israël. De organisatie bestrijdt daarnaast discriminatie op alle gronden en pleiten voor vrijheid van meningsuiting.
Mo & Moos / Yalla!
»
Primaire doelgroep: jongeren en Joden en moslims van alle leefitjden.
»
Algemeen: initiatieven om de onderlinge verbondenheid te bevorderen tussen Joden en Moslims en om de toenemende moslimhaat en antisemitisme tegen te gaan.
Networks Overcoming
»
Primaire doelgroep: EU overheden
Antisemitism (NOA)
»
Algemeen: met partners van Joodse organisaties uit de EU antisemitisme in Europa aanpakken.
»
Specifiek: EU-lidstaten op verschillende gebieden, van onderwijs tot cultuur en veiligheid, evalueren en hen helpen holistische nationale actieplannen te ontwikkelen om antisemitisme aan te pakken en te voorkomen.
Stichting Antisemitisme
»
Primaire doelgroep: scholen.
Preventie
»
Algemeen: opkomen voor een samenleving die vrij is van antisemitisme
»
Specifiek: voorlichting op scholen en inzet op een leerstoel antisemitisme.
De meeste van bovenstaande organisaties hebben een werkgebeid dat breder is dan alleen Amsterdam. Naast deze lijst zijn er meer grotere en kleinere initiatieven, waar de gemeente het makkelijkste contact mee krijgt door ze actief te benaderen zoals ook in H6 wordt toegelicht. De stem van Joodse Amsterdammers is ook te horen via voorstellen in de politiek. Op de volgende pagina een paar voorbeelden daarvan.
Pagina 42 van 60
INITIATIEVEN VANUIT/MET BETREKKING TOT DE POLITIEK Joods Akkoord Amsterdam
»
(JA akkoord)
In 2018 is door groep Amsterdamse joden het JA akkoord samengesteld. Het is voorgelegd aan politieke partijen voor de gemeenteverkiezingen en door de meeste partijen ondertekend. Zie ook: https://jonet.nl/halsema-onderschrijftjoods-akkoord-we-moeten-optreden-tegen-antisemitisme/
Actieplan in de strijd
»
In 2019 is een 9 – puntplan aan de gemeenteraad voorgelegd door de
tegen antisemitisme in
gemeenteraadsleden Poot, Ceder, Boomsma en Nanninga. Zie ook: https://
Amsterdam
assets.amsterdam.nl/publish/pages896596/19_01_23_iv_antisemitisme_mp.pdf
Rondetafelgesprek
»
In 2018 zijn belanghebbende position papers en uitkomsten van het
Antisemitisme in de
Rondetafelgesprek Antisemitisme besproken door de Tweede Kamer. Zie ook:
Tweede Kamer
https://www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/commissievergaderingen /details?id=2018A02271. In 2014 naar aanleiding van rondetafelgesprek antisemitisme jongeren is een overzicht gemaakt van bestaand onderwijsmateriaal. Zie: https://bit.ly/34KWVfc
Initiatiefnota van de leden
»
Yeşilgöz-Zegerius en Segers over een
commissievergaderingen/details?id=2020A02941 »
effectievere aanpak van Aanstelling Nationaal
https://www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/
Uit deze nota is de aanstelling van de Nationaal Antisemitisme Coördinator voorgekomen.
»
Per 1 april 2021 is de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding (NCAB)
Antisemitisme
aangesteld. Op verzoek van minister Grapperhaus van Justitie en Veiligheid zal
Coördinator
de heer Verdoner komend jaar gevraagd en ongevraagd adviseren over de aanpak van discriminatie, bedreiging en intimidatie van de Joodse gemeenschap. Ook zal de NCAB een signalerende functie hebben in ontwikkelingen die opkomen op het terrein van antisemitisme. »
Op de site van de Rijksoverheid wordt toelichting gegeven op de taak van de Nationaal Antisemitisme Coördinator.
»
“De Nationaal Antisemitisme Coördinator (NCAB) gaat de komende een rol spelen bij het adviseren over de strafrechtelijke aanpak van antisemitisme, beveiliging en versterken van de samenwerking tussen partijen - zoals gemeenten, politie, Openbaar Ministerie en de NCTV - die een rol hebben in de antisemitismebestrijding. Omdat een betere aanpak veel verschillende beleidsterreinen kan raken, wordt de NCAB als schakel daartussen en als expert gevraagd aanbevelingen te doen voor een blijvende aanpak. De NCAB zal zonder te treden in individuele zaken onderzoek doen naar mogelijke knelpunten in de verschillende ketens in de afhandeling van meldingen van antisemitisme. Ook wordt de nationaal coördinator gevraagd contacten te houden in het internationale werkveld, internationaal ervaringen uit te wisselen en eventuele goede voorbeelden uit het buitenland voor het voetlicht te brengen. De instelling van de NCAB geldt vooralsnog voor de duur van een jaar. Aan het einde van deze termijn wordt de opdracht van de NCAB geëvalueerd. Dan wordt bezien hoe daaraan het beste opvolging kan worden gegeven.”
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
Pagina 43 van 60
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
H6 HOE VERDER: CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN Wiens probleem is het eigenlijk Bestrijding van antisemitisme is niet primair een Joods probleem, waarbij van Joodse Amsterdammers kan worden verwacht dat zij het voortouw nemen in de strijd tegen anti-Joodse uitingen. Discriminatie is een probleem van de Amsterdamse samenleving als geheel. Effectieve bestrijding vraagt inzet van de overheid, het maatschappelijk middenveld én van individuele burgers. Met de actieonderzoeken vroeg de gemeente Amsterdam aan Joodse Amsterdammers: hoe ervaren jullie het probleem en wat zien jullie aan mogelijkheden voor aanpak. Een naar ons idee waardevolle insteek omdat het luisteren naar ervaringen van (potentiele) slachtoffers van discriminatie zelf, noodzakelijk is en noodzakelijk zal blijven. Niet alleen omdat de samenleving continu in verandering is en niet statisch, maar ook omdat de grap “Twee Joden, drie meningen” zonder enige twijfel ook voor dit rapport opgaat. Niet alle Joodse Amsterdammers zullen hun inzichten en ervaringen terug vinden in dit rapport, hoeveel moeite we als onderzoeksteam bij Dander ook deden om zoveel mogelijk de inzichten van diverse Joodse Amsterdammers weer te geven.
Knelpunten, analyse en acties In dit hoofdstuk volgen zes adviezen. In elk advies komen eerst de knelpunten naar voren zoals ze door de respondenten genoemd werden. Daarna volgt een analyse met de toegevoegde kennis van de onderzoekers. Elk advies wordt afgesloten met acties die zijn voorgesteld en/of ingezet door respondenten én de onderzoekers.
Pagina 44 van 60
ADVIES 1: INZETTEN OP EDUCATIE Knelpunten: Bijna alle respondenten vinden educatie belangrijk om antisemitisme te bestrijden, ook respondenten die daarnaast staan voor meer repressie en handhaving bij incidenten. Jongeren: als doelgroep voor betere educatie worden jongeren het meest genoemd. Redenen voor meer educatie voor jongeren: een aanzienlijk deel van de respondenten denkt dat educatie nu te vrijblijvend en niet toereikend is om werkelijk antisemitisme tegen te gaan. Men ziet als reden daarvoor dat “…het filter van taboe op antisemitische uitingen is uitgewerkt” doordat de Tweede Wereldoorlog langer geleden is. Ook wordt migratieachtergrond van jongeren genoemd en het ontbreken van een gedeelde geschiedenis bij die jongere generatie. Als derde reden waarom extra educatie nodig is wordt de negatieve houding ten aanzien van Joden en Israël genoemd in sommige landen van herkomst van Amsterdammers. Educatie voor professionals die met meldingen te maken hebben: politie- en justitiemedewerkers worden naast jongeren veel genoemd al doelgroep. Medewerkers van politie en justitie hebben volgens respondenten onvoldoende specialistische kennis. Hierdoor wordt het discriminatie-aspect van een incident soms niet herkend, of niet op juiste waarde geschat.
Educatie voor Joodse Amsterdammers zelf: respondenten geven aan ook zelf behoefte te hebben aan meer kennis over wanneer iets strafbaar is, en wanneer niet. Men schat verder in dat veel Joodse Amsterdammer de partijen die een een rol spelen bij afhandelen van discriminatie niet kennen.
Analyse: Inhoud van de educatie: naast de doelgroepen (jongeren, professionals en Joodse Amsterdammers zelf), zijn verschillende onderwerpen van educatie te onderscheiden. Denk aan: 1. Jodenvervolging en de Tweede Wereldoorlog; 2. Het conflict Israël en de Palestijnse gebieden; 3. De geschiedenis en bijdrage van Joodse Amsterdammers in het verleden; 4. Huidig Joodse leven in Amsterdam.
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
Pagina 45 van 60
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
Effectiviteit van lesprogramma’s: er lijken veel lespakketten en programma’s op de markt te zijn die op jongeren zijn gericht. Het is onbekend hoe specifieke lesprogramma’s gebruikt worden en hoe effectief ze zijn in het verminderen van vooroordelen. Meer kennis aanbieden leidt niet altijd tot verminderen van vooroordelen. Meer onderwijsprogramma’s ontwikkelen is vaak een reflex terwijl het aanbod al tamelijk uitgebreid is. Onderwijsmethoden die inzetten op empathie: het inleven in de leefwereld van nu in Amsterdam levende Joden, en ontmoetingen met Joodse Amsterdammers, lijken het meest kansrijk om vooroordelen en discriminatie tegen te gaan. Daarbij is in te richten dat de andere twee onderwerpen (Jodenvervolging en de Tweede Wereldoorlog, het conflict Israël en de Palestijnse gebieden) ook aan de orde komen. Bij het opzetten van ontmoetingsprojecten moet wel rekening gehouden worden met het feit dat er relatief weinig Joodse Amsterdammers zíjn. Ook lang niet iedereen heeft gelegenheid of zin om aan projecten deel te nemen. Onderwijsmethoden die handelingsrichtingen geven: ook van educatie die zich richt op hoe (onderwijs- of welzijns-) professionals omgaan met antisemitisme kan veel verwacht worden.
Daarbij gaat het inhoudelijk om drie aspecten: professionals helpen om antisemitisme te herkennen, het aanleren van handelingsrichtingen bij het aanspreken van daders én handelingsrichting over hoe om te gaan met de slachtoffers. Leren over acute stress door een lange vervolgingsgeschiedenis: bij het ontwikkelen van gevoeligheid voor effectieve omgang met slachtoffers van antisemitisme, is het van groot belang dat professionals beter op de hoogte raken van de lange geschiedenis van vervolging van Joden. Joodse Amsterdammers (ook jongeren) kunnen daardoor veel acute stress bij (dreiging) van antisemitisme ervaren. Leren waarom hate-crimes grote impact hebben: het lijkt erop dat bij het niet herkennen dat een relatief licht feit toch een grote impact kan hebben op Joodse Amsterdammers, niet alleen de historische context onvoldoende in aanmerking wordt genomen. Het opstapelend effect van kleinere vormen van discriminatie (ook de online dreigingen) én het aangevallen worden op iets wat een onlosmakelijk deel van de eigen identiteit is, zorgt ervoor dat incidenten vaak ‘heel hard binnenkomen.’ Inzet van vrijwilligers bij educatie: als de gemeente zich de taak stelt vooroordelen te verminderen, dan is inzet van vrijwilligers bij educatie of ontmoetingen voor de hand liggend, maar ook kwetsbaar door het kleine aantal Joodse Amsterdammers.
Wanneer het van belang is dat programma’s structureel uitgevoerd worden, kan niet alleen uitgegaan worden van goodwill van vrijwilligers, maar is professionele inzet nodig.
Pagina 46 van 60
Acties: Doelgroep onderwijsprofessionals: geef onderwijsprofessionals ondersteuning bij het gebruik van onderwijspakketten die antisemitisme verminderen. Laat bestaande onderwijsmethodes onderzoeken op (ingrediënten voor) effectiviteit. Maak voor onderwijsprofessionals inzichtelijker van onderwijsmethoden bij wie het meeste effect te verwachten valt en bied begeleiding bij het ontwikkelen van competenties om methoden ook effectief toe te passen in superdivers Amsterdam. Doelgroep politiemedewerkers: zorg ervoor dat alle in Amsterdam werkende politiemedewerkers en medewerkers van het Regionaal Service Centrum een training krijgen in het handelingskader antisemitisme. Laat hierin terugkomen steeds dat steeds dezelfde incidentencode gebruikt wordt, er verwachtingsmanagement gedaan wordt bij de melder en dat het aan de discriminatie-officier van justitie overgelaten wordt of er een opsporingsindicatie komt. Naast bijscholing is verbetering van de opleiding van aspiranten nodig ten aanzien van antisemitisme. Hiermee kan snel begonnen worden; er is nationaal budget geoormerkt het handelingskader op te stellen. Het Joods Politie Netwerk zou dit heel graag in Amsterdam (ook) ingezet worden. Doelgroep Joodse Amsterdammers zelf: steun aan jeugdbewegingen, zodat jongeren een positieve identiteit ontwikkelen die niet rond angst is gebouwd.
Steun vanuit Joodse grassroots organisaties aan Joodse studentenorganisaties om ze te helpen op campussen actief zijn. In advies 4 wordt verder ingegaan op educatie voor Joodse Amsterdammers. Educatie met en aan elkaar: Stimuleer partijen die educatieve acties in samenwerking met andere gediscrimineerde groepen willen aanpakken. Hiermee is Oy Vey bijvoorbeeld gestart: zij gaan ervanuit dat iedereen van elkaars geschiedenis moet leren – ook om te voorkomen wordt dat er leedcompetitie onder minderheden en tussen minderheden is “bij ons is het erger” “wij worden nóg minder gezien”. Ook JMW heeft plannen voor verdergaande samenwerking met om samen op te trekken met “gemarginaliseerde groepen” in projecten en elkaar te vinden voor troost, erkenning, herkenning en elkaar te sterken.
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
Pagina 47 van 60
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
ADVIES 2: MELDING BELANGRIJK, MAAR MONITORING CRUCIAAL Knelpunten: Het topje van de ijsberg: er worden weinig meldingen gedaan. Respondenten denken aan melden bij fysiek geweld. MDRA is als meldpunt grotendeels onbekend bij Joodse Amsterdammers. Het CIDI heeft grote naamsbekendheid en bij het CIDI melding maken, vinden de meeste respondenten prettiger en laagdrempelig. Er zijn ook respondenten die veel liever ergens anders dan bij het CIDI melden omdat ze moeite ermee hebben dat het CIDI zowel antisemitisme melding en monitoring doet, als toelichting geeft op gebeurtenissen in Israël. Liever niet melden: sommige respondenten zijn terughoudend met melding te doen omdat Joden naar hun idee verweten wordt dat ze ‘steeds de slachtofferrol’ aannemen. Anderen willen zelf niet ‘getarget worden’ als Jood of denken dat melden toch niets oplevert.. Hoeveel antisemitisme toeneemt: de meeste respondenten denken dat er sprake is van een toename van antisemitisme in Amsterdam de laatste jaren. Andere respondenten zijn daarover niet zeker, ze weten niet op welke informatie ze moeten afgaan.
Analyse: Het nut van meldingen: registratie van meldingen van incidenten is belangrijk maar niet voldoende om werkelijk antisemitisme te monitoren. Incidenten geven grote schommelingen in de cijfers. Meldingen zullen, ook na campagnes, structureel onder werkelijk ervaren antisemitisme blijven liggen. Dit maakt signalering van toename/ afname van antisemitisme en de aard ervan lastig. Opinieklimaat in aanmerking nemen: het is betrouwbaarder om naast meldingen ook te kijken naar het opinieklimaat. Sturingsinformatie voor de gemeente: de gemeente lijkt onvoldoende sturingsinformatie te hebben. Het beleid van de gemeente tegen antisemitisme in Amsterdam zou het beste gebaseerd kunnen zijn op onderzoek, niet op de meldingen van antisemitisme alleen.
Pagina 48 van 60
Acties: Benchmarking: Organiseer onderzoek over lange tijd (longitudinaal), zodat benchmarking mogelijk is. Let op, hierbij is een utopisch perspectief waar de maatstaf nul zou zijn, niet erg realistisch. De benchmark zou eerder vanuit een meer realistisch perspectief zijn, dat ermee rekening houdt dat het bestaan van minderheden in een samenleving waarschijnlijk gepaard gaat met op zijn minst een zekere mate van antipathie tegen hen, hoe vervelend dit ook is. Onderzoek onder Joodse Amsterdammers: er moet actief en gericht onderzocht worden bij Amsterdamse Joden wat ze meemaken om in te kunnen spelen op veranderingen. Willekeurige steekproeven bij discriminatie-onderzoek in Nederland bevatten vaak geen Joodse Nederlanders, doordat de groep te klein is. Algemeen opinieonderzoek: doe ook onderzoek onder andere bevolkingsgroepen naar vooroordelen bijv. door dit op te nemen in algemeen OIS onderzoek of in opvolging van het triggerfactorenonderzoek van antisemitisme door het Verwey Jonker instituut. Aanvullen met analyse van meldingen: vul deze onderzoekgegevens aan met analyses van meldingen van MDRA, CIDI, politie en andere partijen die registratie doen van antisemitische incidenten. In optima forma wordt het onderzoek aangevuld met analyse van landelijke en Europese onderzoeken antisemitisme.
Een voor de hand liggende partij die hier een voortrekkersrol in kan hebben is de Anne Frank Stichting. De recent aangestelde coördinator Antisemitisme is een ander zeer relevante partij om hier een rol in te spelen Informatie delen over het onderzoeksproces en uitkomsten: deel de uitkomsten van deze onderzoeken proactief en herhaaldelijk met organisaties van Joodse Amsterdammers en online en offline magazines van de doelgroep. Het bevordert vertrouwen om ook tijdens het proces te communiceren en aanspreekbaar te zijn op voortgang en opbrengsten van onderzoek. Dit zou ook de meldingsbereidheid kunnen vergroten. Doe aan verwachtingsmanagement over wat melden kan opleveren.
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
Pagina 49 van 60
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
De rol van het MDRA: Onbekend: het MDRA bleek bij de meeste respondenten onbekend. Bij doorvragen bleek dat sommige respondenten liever melden bij een meldpunt in eigen kring, maar anderen melden liever of net zo lief bij een neutraal meldpunt, afhankelijk van welke begeleiding te verwachten valt. Veel respondenten vertellen nadrukkelijk een afweging te maken van ‘kosten en baten’ van een melding. Werken aan meer zichtbaarheid: in de onderzoeksperiode is een lijst met sleutelorganisaties en opgesteld met het MDRA. Aan de hand hiervan kan de nieuwe directeur zich voorstellen aan organisaties die zich richten op Joodse Amsterdammers en kan het social media beleid zich effectiever richten op de doelgroep van Joodse Amsterdammers. Analyse van afhandeling: op verzoek van de gemeente is ten behoeve van het MDRA een onderzoeksopzet gemaakt voor analyse van het verloop van meldingen bij het MDRA. Het onderzoek zou specifiek gedaan worden onder Joodse Amsterdammers die melding deden bij het MDRA de afgelopen tijd. Het MDRA besloot en breder onderzoek op te zetten naar waardering van afhandeling van melding van discriminatie.
Pagina 50 van 60
ADVIES 3: WINST DOOR SYSTEEMVERBETERING EN SAMENWERKING Knelpunten: Waar moet je heen: er heerst onder de respondenten onduidelijkheid over wie wát doet in het veld van antisemitismebestrijding, registratie en opvolging. Het is onduidelijk wie welke verantwoordelijkheid heeft en waar gemeld moeten worden. Wat is strafbaar: Joodse individuen en organisaties willen van justitie en politie weten wat strafbaar is en wat niet. Ze wensen strafbare feiten altijd aangepakt te zien. Nu lijken strafbare feiten vaak niet vervolgd te worden. Waarom zelf verantwoordelijk voor beveiliging: respondenten geven aan dat het steekt dat financiering van de beveiliging deels door joden zelf moet worden betaald. Het zou een vanzelfsprekende gedeelde verantwoordelijkheid moeten zijn, vinden veel respondenten. Bezorgd over veiligheid: veel Joodse Amsterdammers zijn bezorgd over hun veiligheid in de stad. Nieuwsberichten in kranten of online nieuwssites spelen hierbij ook een rol. De aandacht voor incidenten in de stad zijn vaak alarmerend. Internationale ontwikkelingen spelen verder een rol bij gevoel van onveiligheid. Over de beveiliging van gebouwen (synagogen, scholen) wordt gezegd dat dit goed is omdat het beschermt tegen rampen, maar dat het soms ook andersom werkt ‘er is beveiliging, er zal dus dreiging zijn’.
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
Pagina 51 van 60
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
Analyse: Onduidelijkheid melden ook bij politie en gemeente: vanuit de betrokken actoren worden verschillende boodschappen gegeven over het melden. Bijvoorbeeld door het stadsbestuur zelf; in bijeenkomsten met Joodse Amsterdammers verwijst burgemeester Halsema naar politie en het Joods Politie Netwerk bij incidenten. Wethouder Groot Wassink verwijst in gesprek met vertegenwoordigers van Joodse organisaties naar het MDRA voor melding. Ook bij politie worden verschillende meningen geuit over waar bij voorkeur gemeld moet worden; bij het MDRA of bij de politie zelf. Ontmoediging als zaak geseponeerd wordt: verhalen van Joodse Amsterdammers die ervaren hebben dat hun aangifte geseponeerd wordt door het OM (en niet tot vervolging overgegaan wordt), hebben grote impact. Onduidelijkheid van juridische kaders: in een interview met een expert kwam naar voren dat strafbaarheid van discriminatie (het concept discriminatiecriminaliteit) niet helder is, wat weerspiegeld wordt in de rechtspraktijk. Het succesvol antisemitisme en racisme bevechten voor de rechter blijkt ingewikkeld. Hoewel dit valt buiten de invloedssfeer van de gemeente Amsterdam is het van belang te vermelden dat duidelijke juridische kaders en handhaving, het vertrouwen in het systeem vanzelfsprekend doet vergroten.
Veiligheid is bijna altijd een issue: het gevoel van veiligheid schommelt en wordt sterk beïnvloed door gebeurtenissen in het nieuws (bijv. de aanslag op een synagoge in Wenen in 2019 en meest recent het oplaaiend geweld in Israël en de Palestijnse gebieden) Dat het gevoel van onveiligheid bij Joodse Amsterdammers een grote rol speelt werd ook geïllustreerd in het in het gesprek met de burgemeester met Joodse Amsterdammers tijdens de onderzoeksperiode. Negen van de twaalf ingezonden vragen aan haar hadden betrekking op veiligheid en antisemitisme. Ook veel bijdragen in online en offline magazines zoals het Jonet, Joods.nl, het NIW en De Benjamin hebben direct of indirect met discriminatie te maken. Acties: Beslisboom: ontwikkel samen met betrokken partijen een beslisboom waarin besloten wordt wie wat doet. Streef naar een gezamenlijk portal/website, waarbij de wensen van de melder zelf voor afhandeling centraal staan en de melder zo daarnaartoe doorverwezen wordt. De meldwijzer van discriminatie.nl kan als inspiratie daarvoor gebruikt worden.
Pagina 52 van 60
Doorverwijzen: zorg ervoor dat betrokken partijen makkelijk naar elkaar (door)verwijzen, de privacy elementen in aanmerking genomen. JMW en CIDI willen graag bijdragen dit vorm te geven en zijn hier ook al mee gestart. De suggestie is dat de gemeente of de nationaal coördinator antisemitisme het voortouw neemt bij het samenbrengen van de partijen en er op toezien dat er een effectieve samenwerking tot stand komt. Het CIDI dringt aan op zorgvuldigheid zodat voorkomen wordt dat een melder van het kastje naar de muur wordt gestuurd. Structureren van het proces: structureer met alle betrokkenen aan tafel het proces bij incidentenmelding en afhandeling. Dit zal niet in één of twee bijeenkomsten geregeld zijn. Maak in een aantal sessies een werkverdeling gemaakt voor registreren en opvolgen van incidenten van antisemitisme. Stel een procesmanager om deze taak te stroomlijnen. De opbrengsten van inspanningen om antisemitisme te bestrijden zullen aanmerkelijk groter zijn als er een samenhangende aanpak is.j Amsterdamse partijen hebben er baat bij ook zicht te hebben op de nationale en Europese acties (en vice versa). Verbetering van het registratiesysteem bij politie: zorg ervoor dat het systeem van registratie van antisemitische incidenten bij politie beter werkt en simpel te gebruiken is, hier wordt door de politie zelf al aan gewerkt.
Uitleg over melding en aangifte: maak voor Joodse Amsterdammers duidelijker wat melding is en wat aangifte, en wat strafbaar is en wat niet. Nodig op bijeenkomsten voor Joodse Amsterdammers partijen uit zoals politie, het OM, het College Rechten van de Mens, het MDRA uit om uit te leggen wat zij voor potentiele melders kunnen betekenen. Communicatie over voorgang afhandeling: houdt individuen die melding of aangifte deden beter op de hoogte van de afhandeling van de melding. Doe aan verwachtingsmanagement over wat er haalbaar is, ter voorkoming van wantrouwen tegen overheidsinstanties Snel inspelen op escalatie door structureel contact: het is heel duidelijk dat spanningen in Israël een triggerpoint zijn voor antisemitisme. Reageer snel door het verzamelen van informatie en waar nodig met het opschalen van veiligheidsmaatregelen en de ondersteuning van professionals. Een structureel gemeentelijk aanspreekpunt/coördinator hierbij heeft hierbij de voorkeur, boven een incidenteel aanspreekpunt.
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
Pagina 53 van 60
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
ADVIES 4: VERGROTEN VAN ZICHTBAARHEID VAN LEVENDE JODEN Knelpunten: Niet altijd openlijk Joods: alle respondenten uit dit onderzoek bleken hun gedrag of kleding in enige mate aan te passen om ‘niet op te vallen als Jood’. Dit betrof bij doorvragen ook de respondenten die aangaven “in het algemeen” openlijk Joods te zijn. Niet alleen op straat ook op werk en school: sommige respondenten vertellen niet op het werk dat ze Joods zijn, of zeggen vrienden te hebben die dit niet durven. Ook jongeren vertellen vaak te wachten of niet te vertellen dat ze Joods zijn op school of op instellingen voor hoger onderwijs. Onbekendheid met Joden: veel respondenten melden dat ze ervaren dat hun (nietJoodse) omgeving vaak geen idee heeft van hoeveel Joden er in Nederland zijn, en hoe ze leven. Hedendaags activisme meestal geen inzet voor Joden: In activistische kringen van de antiracismebeweging wordt onwetendheid rondom Joden en rond het bestaan van antisemitisme ervaren. Sommige Joodse respondenten voelen zich weggezet als ‘priviliged’ alsof discriminatie van Joden iets is uit het verleden, dat nu opgelost is.
Pagina 54 van 60
Analyse: Gesloten groep: Joden in Amsterdam worden door sommigen gezien als een gesloten groep, waar je niet makkelijk kennis mee maakt of tussenkomt. Joden vaak in negatieve context: Joden worden vaak besproken als slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog of door de ongeregeldheden in Israël en de Palestijnse gebieden. Concurrentie van leed: er is onder minderheden soms een wijzen naar de ander, waarbij het eigen leed groter wordt geacht dan dat van anderen terwijl de anderen meer aandacht/geld/erkenning krijgt voor het gelden leed. Het trekken van ‘de antisemitsmekaart’: het heftig reageren op mensen die kritisch zijn op Israël, en hun beschuldigen van antisemitisme kan een tegenstrijdig effect hebben. De kwestie van antisemitisme en kritiek op Israël moeten duidelijker uit elkaar gehaald worden.
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
Pagina 55 van 60
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
Acties: Inclusieve communicatie: zet als gemeente door met de ingezette koers van inclusieve communicatie. De posters voor corona met Pesach zijn zeer positief gewaardeerd. Dit heeft een inclusief effect voor zowel Joodse als niet-Joodse voorbijgangers. Een contentagenda voor social media kan hier ook een rol in spelen. Structureel contact met de gemeente: faciliteer een structurele dialoog tussen het stadsbestuur en Joodse Amsterdammers. In de onderzoeksperiode hebben de gesprekken met burgermeester Halsema en wethouder Groot Wassink hebben een positieve impact gehad. Tussen de afdeling diversiteit van de gemeente en Joodse Amsterdammers en organisaties, moet structureel contact zijn om voeling te kunnen houden met ontwikkelingen. Vanzelfsprekend Amsterdams: laat de vanzelfsprekende aanwezigheid van Joden in Amsterdam zien door aandacht te geven aan vieringen van joodse feestdagen op centrale plekken in Amsterdam. Voorbeeld hiervan is het aansteken van de kandelaar (chanoekia) op Chanoeka door bijvoorbeeld Chabad Nederland. Een ander voorbeeld is de #keppelop actie, vergelijk met de #handinhand actie voor LGBTQI+ gemeenschappen. Aanbod voor ambtenaren: verschillende Joodse grassrootsorganisaties en gevestigde Joodse organisaties gaven aan graag te willen bijdragen aan het ambtenaren meer inzicht geven in het leven van Joods Amsterdammers.
In de onderzoeksperiode is meegewerkt aan het Joods-Tijdschrift -2021 (als bijlage aangehaakt aan dit rapport) dat een aantrekkelijk uitgangspunt hiervoor biedt. Ondersteun organisaties die zich inzetten voor het vergroten van de zichtbaarheid van Joodse Amsterdammers. Denk naast de traditionele religieuze organisaties ook aan minder voor de hand liggende partijen als bijvoorbeeld de sportvereniging Maccabi, de op Nederlandse Israeli’s gerichte organisatie DutchTown of het pluriforme Cohen & Co, de Joodse jongerenorganisaties of het onafhankelijk instituut voor Joodse educatie Crescas.
Pagina 56 van 60
BIJLAGEN
BIJLAGE 1. Literatuur en bronnen APARTE BIJLAGEN: Bijlage A MDRA-afhandeling survey Dander Bijlage B Onderzoek-antisemitisme-survey Dander Bijlage C Onderzoek-antisemitisme-survey uitkomsten Bijlage D Online Groepsbijeenkomsten Bijlage E Handleiding Kwalitatieve gesprekken Bijlage F Joods Tijdschrift 2021 BALIE Bijlage G Verzoek aan politiek door JMW CIDI JPN Bijlage H Verzoek aan politiek met Joods Akkoord Bijlage I Verzoek aan politiek Coördinator antisemitismebestrijding
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
Pagina 57 van 60
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
Bijlage 1 Abram, I. (2006). Het raadsel van de joodse identiteit. Amsterdam: Stichting Leren. http://stichtingleren.nl/wp-content/uploads/2019/05/Schijf-van-5-Het-raadsel-van-de-joodse-identiteit-jan2006-1.pdf
Abram, I. (2017). De Joodse identiteit is geen vast gegeven. Amsterdam: Stichting Leren. http://stichtingleren.nl/wp-content/uploads/2019/05/De-Joodse-identiteit-is-geen-vast-gegeven-20dec17-1.pdf
Andriessen, I., Hoegen Dijkhof, J.L., Van der Torre, A., Van den Berg, E., Pulles, I.,Iedema, J. & De Voogd-Hamelink, M. (2020). Ervaren discriminatie in Nederland II, Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. https://www.scp.nl/binaries/scp/documenten/publicaties/2020/04/02/ervaren-discriminatie-in-nederland-ii/ Ervaren+discriminatie+in+Nederland+II.pdf
Asscher, L. F. (2014). Resultaten van de gesprekken over ronde tafels ‘Antisemitisme onder jongeren’. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal. https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2014Z00634&did=2014D01264
Bjola, C. & Manor, I. (2020). Combating online hate speech and anti-semitism. DigDiploROx Working Paper No 4. Oxford: University of Oxford. Butter, E (2020). Antisemitisme. De cijfers (2019) en het beleid (2020). Republiek Allochtonië. https://www.republiekallochtonie.nl/blog/achtergronden/antisemitisme-de-cijfers-2019-en-het-beleid-2020
Den Heijer, R. (2017). De verschillen tussen racistische en antisemitische incidenten in NederlandEen kwalitatieve verdiepingen aanbevelingen voor educatie. Utrecht: Universiteit Utrecht. European Commission. (2019). Working Group on antisemitism. Education about Jewish Life, antisemitism and the Holocaust. https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/aid_development_cooperation_fundamental_rights/ news_and_blogs_related_to_aid_and_fundamental_rights/documents/wg_antisemitism_background.pdf FRA. (2018). Experiences and perceptions of antisemitism. Second survey on discrimination and hate crime against Jews in the EU. https://fra.europa.eu/en/publication/2018/experiences-and-perceptions-antisemitism-second-survey-discriminationand-hate
Gemeente Amsterdam. (2019). Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van woensdag 18 en donderdag 19 december 2019. https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/8279386/1/09012f9782c50a86
Griesser, P. & Martino, A. (2019). Effectively fighting Antisemitism in Europe – challenges and actions. Wenen: Österreichische Gesellschaft für Europapolitik. https://www.oegfe.at/wp-content/uploads/2019/11/OEGfE_Policy_Brief-2019.23_eng-2.pdf
Lub, V. (2020). Kwalitatief evaluatieonderzoek op waarde schatten. Een checklist met passende criteria. Utrecht: Movisie. https://www.movisie.nl/publicatie/kwalitatief-evaluatieonderzoek-waarde-schatten
Roggeveen, S.(2020). Jewish-Muslim relations in Amsterdam: Cooperation and tension intimes of turmoil. Somhorst, L.K. (2014). Antisemitisme en Islamofobie: Te vergelijken fenomenen? Utrecht: Universiteit Utrecht. Vink. B. (2020). ‘Joods zijn in tijden van zwart tegen wit’. Jonet. https://jonet.nl/joods-zijn-zwart-en-wet-bart-vink/
Staetsky, D. (2017). Antisemitism in contemporar yGreat Britain. A study of attitudes towards Jews and Israel. Londen: The Institute for Jewish Policy Research (JPR).
Pagina 58 van 60
Stichting Bij Leven en Welzijn. (2020). Dreigingsrapport juni 2020. Het dreigingsniveau van de Joodse gemeenschap in Nederland. https://www.blew.nl/publicaties-rapporten/
Tanenbaum, B. & Kooyman, R. (2014). Jewish feelings, Jewish practice? Children of Jewish intermarriage in the Netherlands. JDC International Centre for Community Development. https://archive.jpr.org.uk/object-neth2
Tierolf, B., Drost, L., & Van Kapel, M. (2018). Zevende rapportage racisme, antisemitisme en extreemrechts geweld in Nederland. Utrecht/Amsterdam: Verwey-Jonker Instituut/Anne Frank Stichting. https://www.verwey-jonker.nl/publicatie/zevende-rapportage-racisme-antisemitisme-en-extreemrechts-geweld-innederland-incidenten-aangiftes-verdachten-en-afhandeling-in-2017/
Tweede Kamer der Staten-Generaal. (2019). Verslag van een notaoverleg, gehouden op 1 juli 2020, over Initiatiefnota 'Over een effectievere aanpak van antisemitisme'. https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2019Z05033&did=2020D30390
Tweede Kamer der Staten-Generaal. (2020). Verslag van een nader schriftelijk overleg over de initiatiefnota van de leden Yesilgöz-Zegerius en Segers over een effectievere aanpak van antisemitisme (Kamerstuk 35164-3). https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2020Z09219&did=2020D19854
Tweede Kamer der Staten-Generaal. (2020). Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden over algemene NCTV-dreigingsniveaus en de concrete bedreigingen van Joodse instellingen. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/ah-tk-20202021-1097.pdf
Tweede Kamer der Staten-Generaal. (2020). Verslag van een notaoverleg, gehouden op 1 juli 2020, over Initiatiefnota 'Over een effectievere aanpak van antisemitisme'. https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2019Z05033&did=2020D30390
Van Berkel, F. (2016). Islamofobie en Antisemitisme in Nederland. Een onderzoek naar de definitievorming van islamofobie en antisemitisme in Nederland. Utrecht: Universiteit Utrecht. Van der Aa, S., Claessen, J., & Hofmann, R. (2020). Speciale behoeften van slachtoffers van hate crime ten aanzien van het strafproces en de slachtofferhulp. Maastricht: Ministerie van Justitie en Veiligheid. https://repository.wodc.nl/handle/20.500.12832/2404
Van Gool, R. & Van de Ven, C. (2020). Via sociale media: elke 83 seconden. Onderzoek Online antisemitisme. De Groene Amsterdammer, 2020(22). www.groene.nl/artikel/via-sociale-media-elke-83-seconden
Van Wonderen, R. & Wagenaar, W. (2015). Antisemitisme onder jongeren in Nederland. Oorzaken en triggerfactoren. Utrecht/Amsterdam: Verwey-Jonker Instituut/Anne Frank Stichting. Verhoeven, J. (2015). Is een ‘Yid’ hetzelfde als een‘Superjood’? Vis, R. (2020). Aantal joden statistisch te miniem maar antisemitisme significant in Nederlands discriminatiegevoel. https://www.joods.nl/2020/05/aantal-joden-statistisch-te-miniem-maar-antisemitisme-significant-in-nederlandsdiscriminatiegevoel/
Vissel, A. (2020). ‘In het racismedebat zijn Joden niet meer hip’. Trouw. Wallet, B. (2019). Een kleine analyse van hedendaags antisemitisme in Europa. TussenRuimte, 2019(04). https://www.theologie.nl/artikelen/kerk-en-wereld/een-kleine-analyse-van-hedendaags-antisemitisme-in-europa
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
Pagina 59 van 60
Actieonderzoek onder Joodse Amsterdammers
Dit onderzoek is gemaakt i.s.m. Anita van der Stap, Onderzoek | Data | Duiding in opdracht van de gemeente Amsterdam
DANDER - De kracht van diversiteit Nieuwe Uilenburgerstraat 59 1011 LM Amsterdam info@dander.nl www.dander.nl © 2021, DANDER
Pagina 60 van 60