A - 22 Armoedebestrijding en Schuldhulpverlening (11) 00 Voordracht Bestuurl

Gemeenteraad

VN2023-012896 Werk, Participatie en Inkomen

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 28 juni 2023

Portefeuille

Armoedebestrijding en Schuldhulpverlening Sociale Zaken (14)

Agendapunt

22

Datum besluit

College B&W, 28 maart 2023. Onderwerp

Bestuurlijke reactie op het eindrapport van het onderzoek naar hoe uitvoerders omgaan met knellende mechanismen De gemeenteraad van Amsterdam besluit

1. Kennis te nemen van het eindrapport van het onderzoek naar hoe uitvoerders omgaan met knellende mechanismen, met als aanbevelingen: • Vergroot kennis van juridische maatwerkmogelijkheden en kennis van de geest van wet- en regelgeving. • Organiseer moreel beraad. • Organiseer teamoverstijgende en systematische casuïstiekbesprekingen. • Zorg voor duidelijke opschaal- of escalatieroutes. • Meer aandacht voor de uitvoering: nodig expliciet uit tot signaleren en agenderen van knellende situaties. • Communiceer over opvolging van signalen richting professionals. • Ontdek patronen in klachten, bezwaar en beroep met systematische analyse. • Versterking en uitbreiding gemeentelijke ombudsvoorziening. • Creëer ruimte voor tegengeluid. 2. Kennisnemen van de bestuurlijke reactie op het onderzoek naar hoe uitvoerders omgaan met knellende mechanismen, met als belangrijkste punten: • Het college heeft zich ten doel gesteld te leren van wat er mis is gegaan in het toeslagenschandaal, door te reflecteren op onze rol als gemeente in de ondersteuning van Amsterdammers. • Het college herkent zich in de aanbevelingen van de onderzoekers en kan er goed opvolging aan geven binnen verschillende (verbeter)programma’s die gericht zijn op het verbeteren van onze dienstverlening aan Amsterdammers.

Het college wil de aanbevelingen uit het onderzoek gebruiken om de ontwikkeling naar meer maatwerk te versterken. • De opvolging van de aanbevelingen geeft het college concreet vorm binnen de Amsterdamse Maatwerk Methode, de dienstverlening van WPI en de samenwerking met de buurtteams. Wettelijke grondslag

• Artikel 160, eerste lid, onder a, van de Gemeentewet: het college is bevoegd om het dagelijks bestuur van de gemeente te voeren. • Artikelen 10.1 t/m 10.12 van Algemene wet bestuursrecht. Bestuurlijke achtergrond

• In de raadsvergadering van 10 en 11 november 2021 heeft de raad motie 785 van de leden Roosma cs. aangenomen, getiteld ‘onderzoek naar de gevolgen van hardvochtig fraudebeleid’. • Het college heeft de raad op 11 januari 2022 per brief geïnformeerd over het leeronderzoek dat in opdracht van het college, in samenwerking met gemeente Utrecht en Almere, wordt

Gegenereerd: v1.9

1

Gemeenteraad

VN2023-012896 Werk, Participatie en Inkomen

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 28 juni 2023

uitgevoerd n.a.v. het toeslagenschandaal, en daarmee gereageerd op motie 785 van de leden Roosma cs. getiteld ‘onderzoek naar de gevolgen van hardvochtig fraudebeleid’. • In de commissie OZA van 19 april zijn het eindrapport van het onderzoek knellende mechanismen en de bijbehorende bestuurlijke reactie besproken. Onderbouwing besluit

Ad 1. Kennis te nemen van het eindrapport van het onderzoek naar hoe uitvoerders omgaan met knellende mechanismen. Het college heeft in samenspraak met externe specialisten en samenwerkingspartners verkend wat de beste manier is om een leeronderzoek vorm te geven waarbij we lessen uit het toeslagenschandaal gebruiken om de dienstverlening aan Amsterdammers verder te verbeteren. Vervolgens heeft het college de Hogeschool van Amsterdam, de Hogeschool Utrecht en de Universiteit Utrecht gevraagd om een onderzoeksvoorstel uit te werken. Dit is in samenwerking met gemeente Utrecht en Almere gedaan. De raad is op 11 januari 2022 per brief geïnformeerd over het onderzoeksvoorstel. Het onderzoek is vervolgens in mei 2022 gestart en afgerond in februari 2023. Hoofdvraag van het onderzoek is: Hoe wordt er in de Amsterdamse uitvoering (in de zin van buurtteams, medewerkers domein Participatiewet en het doorbraakteam) invulling gegeven aan signalering en agendering van knellende mechanismen en welke verbeteringen zijn daarin, mede gelet op het toeslagenschandaal, gewenst? Leeswijzer In de bijlage vindt u het volledige onderzoeksrapport en een samenvatting. In de samenvatting staan de opbrengsten van het onderzoek kort uiteengezet. De belangrijkste hoofdstukken uit het onderzoeksrapport zijn: • Hoofdstuk 2 beschrijft de belangrijkste constateringen en lessen van het onderzoek.

• Hoofdstuk 6 gaat specifiek in op de bevindingen in Amsterdam • Hoofdstuk 9 is een verdere concretisering van een aantal lessen uit hoofdstuk 2. Uitkomsten onderzoek • Het onderzoek laat zien dat een deel van de Amsterdamse professionals onvoldoende ruimte ervaart om maatwerk te bieden en knellende situaties te agenderen. Professionals hebben kennis en begrip van de situatie nodig om te signaleren en in de organisatie moeten mogelijkheden en wegen zijn gecreëerd om te agenderen. De eigen bereidheid, de politiekbestuurlijke context en de opvolging van eerdere signalen, zijn van invloed of het signaleren vervolgens ook effectief gebeurt. • Een deel van de professionals is onvoldoende bekend met juridische mogelijkheden om maatwerk te bieden. • Professionals hebben vertrouwen in de mogelijkheden om individuele casussen op te lossen, maar in het oplossen van structureel knellende situaties hebben professionals weinig vertrouwen. • Professionals die in opdracht van een gemeente werken (bijvoorbeeld medewerkers van de buurtteams), ervaren minder waardering van de gemeente voor het signaleren van knellende situaties, dan ambtenaren. Bovendien hebben zij minder zicht op de opvolging. • Leidinggevenden onderschatten de drempels om problemen te signaleren en overschatten hoe goed zij een terugkoppeling geven van wat hiermee gebeurt.

• In het onderzoek is door professionals ook gereflecteerd op het toeslagenschandaal. Zij hadden in verschillende mate door dat er sprake was een structureel probleem waardoor inwoners ernstig in de knel kwamen. Zo waren er professionals die inwoners tegenkwamen met hoge terugvorderingen van kinderopvangtoeslag, maar dit leken incidenten. Daarnaast

Gegenereerd: v1.9

2

Gemeenteraad

VN2023-012896 Werk, Participatie en Inkomen

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 28 juni 2023

zijn er professionals die zich destijds niet voor konden stellen dat de informatie van de Belastingdienst niet klopte. Ook was er een groep professionals die problemen rondom de kinderopvangtoeslag normaal vonden. • Sommige medewerkers hadden een niet-pluis gevoel. Dit geldt met name voor schuldhulpverleners en sociaal raadslieden, maar zij kregen nul op het rekest toen zij bij de Belastingdienst aan de bel trokken. Ondanks de grote inzet van deze professionals hadden sommigen met de kennis van nu gewild dat zij destijds volhardender of doortastender waren geweest. Lessen voor de toekomst Op basis van deze uitkomsten zijn de onderzoekers zijn tot negen aanbevelingen gekomen om het signaleren en agenderen van situaties waarbij Amsterdammers in de knel komen, te verbeteren: • Vergroot kennis van juridische maatwerkmogelijkheden en kennis van de geest van wet- en regelgeving. • Organiseer moreel beraad. • Organiseer teamoverstijgende en systematische casuïstiekbesprekingen. • Zorg voor duidelijke opschaal- of escalatieroutes. • Meer aandacht voor de uitvoering: nodig expliciet uit tot signaleren en agenderen van knellende situaties. • Communiceer over opvolging van signalen richting professionals. • Ontdek patronen in klachten, bezwaar en beroep met systematische analyse. • Versterking en uitbreiding gemeentelijke ombudsvoorziening. • Creëer ruimte voor tegengeluid. Ad 2.

Kennisnemen van de bestuurlijke reactie op het onderzoek naar hoe uitvoerders omgaan met knellende mechanismen. Met deze brief gaat het college in op de aanbevelingen van het onderzoek en de opvolging daarvan. Daarin wordt aangegeven dat het college zich in de aanbevelingen herkent en de aanbevelingen kan opvolgen binnen verschillende (verbeter)programma’s. Het college zet zich al langere tijd in voor verbeteringen in de dienstverlening aan Amsterdammers, o.a. met de doorontwikkeling van het sociaal domein en het programma Organisatieontwikkeling Vertrouwen Burger en Overheid. De aanbevelingen vanuit dit onderzoek sluiten aan bij de ontwikkeling om maatwerk structureel in te bedden in onze organisatie en de uitvoerende organisaties daaromheen. De opvolging van de aanbevelingen wordt opgepakt binnen bestaande ontwikkelingen en programma’s, namelijk de Amsterdamse Maatwerk Methode, de dienstverlening van WPI en de samenwerking met de buurtteams. Financiële onderbouwing Consequenties gedekt?

Ja

Overige toelichting

De versterking van de inzet van het college wordt vormgegeven binnen bestaande programma’s en actielijnen en vergt geen nieuwe investeringen. Voor het deel van de opvolging bij de buurtteamorganisaties zijn reeds middelen beschikt in de subsidieverlening 2023, vanuit de rijksmiddelen voor versterking dienstverlening (POK-middelen). Hierover heeft het college op 20 september 2022 een besluit genomen. Dit besluit geeft nadere inhoudelijke invulling aan het besluit op inhoudelijke hoofdlijnen en financieel kader van destijds. Conclusie

Gegenereerd: v1.9

3

Gemeenteraad

VN2023-012896 Werk, Participatie en Inkomen

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 28 juni 2023

De genoemde beslispunten in de voordracht hebben wel financiële consequenties en deze zijn reeds geraamd in de begroting (100% dekking). Geheimhouding

n.v.t.

Welke stukken treft u aan Meegestuurd

Registratienr.

Naam

AD2023-039114

Bijlage 1. Samenvatting rapport knellende mechanismen.pdf (pdf)

AD2023-039115

Bijlage 2. DEF Eindrapport knellende mechanismen.pdf (pdf)

AD2023-039116

Bijlage 3. GETEKEND bestuurlijke reactie onderzoek knellende mechanismen.pdf (pdf)

AD2023-039104

Gemeenteraad Voordracht (pdf)

Registratienr.

Naam

Ter Inzage

Behandelend ambtenaar (naam, telefoonnummer en e-mailadres)

Werk, Participatie en Inkomen, Merel Louter, 0610980860, m.louter@amsterdam.nl

Gegenereerd: v1.9

4