A - 21 Zorg (35) Brief AanRaadsleden plan van aanpak gezonde en kansrijke s

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 11 mei 2021 Zorg Simone Kukenheim GGD (gks@amsterdam.nl)

Onderwerp

Vaststellen van het Plan van Aanpak Gezonde & Kansrijke Start

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. In het Coalitieakkoord 2018-2022, ‘Een nieuwe lente een nieuw geluid’ is het aanpakken van ongelijkheid in gezondheid als een prioriteit benoemd. Zo is aangegeven dat we in Amsterdam starten met “een preventieve aanpak voor een gezonde start voor pasgeboren Amsterdammers door jonge ouders de eerste 1000 dagen te ondersteunen”. Deze eerste fase begint al voor die 1000 dagen: bij pre-conceptie tot ongeveer 2 jaar. Deze fase is cruciaal voor een goede start. De komende jaren willen we samen met diverse stedelijke coalitiepartners met het programma Gezonde & Kansrijke Start (verder te noemen GKS) de gezondheidsverschillen voor het jonge kind in de stad verkleinen. Preventief gezondheidsbeleid en GKS Ons gezondheidssysteem is grotendeels ingericht op genezen en minder op het voorkomen van ziekten (preventie). Om dit te veranderen, investeert de gemeente Amsterdam in deze periode extra in preventie om de gezondheid van met name kwetsbare Amsterdammers te verbeteren en gezondheidsverschillen terug te dringen. Het programma GKS maakt samen met alle relevante programma’s, zoals Amsterdam Vitaal & Gezond en Thrive Amsterdam Mentaal Gezond, onderdeel uit van deze preventieve aanpak.

Met het Plan van Aanpak GKS, dat ik u met deze brief ter vaststelling aanbied, informeer ik u over de wijze waarop we met onze coalitiepartners de collegeprioriteit hebben vertaald in ambitie. In geen enkele andere levensfase worden zoveel mijlpalen bereikt dan tijdens de eerste 1000 dagen. Deze periode legt het fundament voor de verdere ontwikkeling en de kansen die het kind gedurende zijn leven krijgt. Voor dit fundament zijn gezonde en (emotioneel) stabiele omstandigheden essentieel. Deze zorgen ervoor dat het (ongeboren) kind zich goed kan ontwikkelen: fysiek, emotioneel en cognitief. Stress (door bijvoorbeeld huiselijk geweld of financiële zorgen) heeft niet alleen negatieve gevolgen voor de ouders maar ook voor de ontwikkeling van een kind. Zo is bekend dat stress tijdens de zwangerschap kan leiden tot veranderingen in de aanleg van de hersenen en het immuunsysteem. Na de geboorde kan stress het hechtingsproces tussen ouders en kind negatief

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 mei 2021 Pagina 2 van 5

beïnvloeden. Stress kan ouders belemmeren warmte en genegenheid te geven en adequaat te reageren op wat hun kindje nodig heeft. Wanneer een moeder depressief, angstig of gestrest is tijdens de zwangerschap, heeft haar kind meer kans op het ontwikkelen van emotionele-, gedragsen cognitieve problemen. Ook een (on)gezonde leefstijl is een belangrijke factor in de ontwikkeling van een kind. Als een zwangere vrouw niet goed voor zichzelf zorgt (ongezond eten, slecht slapen), heeft dit als bijkomend gevolg dat het ongeboren kind niet de juiste voedingsstoffen binnen krijgt om zich goed te kunnen ontwikkelen. Structureel slecht slapen kan leiden tot zwangerschapscomplicaties zoals vroeggeboorte of een laag geboortegewicht In Amsterdam worden gemiddeld 12.500 kinderen per jaar geboren. De kansen van kinderen bij de start van het leven zijn helaas niet gelijk verdeeld. 14% van de pasgeboren kinderen heeft geen goede start bij geboorte door vroeggeboorte, een laag geboortegewicht of een combinatie daarvan. 1,7% Van de pasgeborenen in Amsterdam heeft een lage apgarscore (score op ademhaling, spierspanning, reflexen, huidskleur, hartslag). 16,5% Van de kinderen start in een kwetsbare situatie. Zij kunnen zich niet optimaal ontplooien door risicofactoren als huiselijk geweld, armoede, laaggeletterdheid en psychische problemen.

Om gezond, veilig en kansrijk op te groeien, is het belangrijk deze risico’s zo vroeg mogelijk aan te pakken en de beschermende factoren , zoals veilige hechting, opvoedvaardigheden en community/buurt ondersteuning, te versterken. Investeren in een gezonde start van kinderen in een kwetsbare positie verkleint de kans op ongelijkheid en armoede en is daarmee een ultieme vorm van preventie. Impact coronacrisis In 2019 en 2020 zijn de inspanningen vooral gericht geweest op het creëren van draagvlak en het vormen van de brede coalitie waarmee we de komende jaren gaan inzetten op een gezonde en kansrijke start voor Amsterdamse kinderen. De coronacrisis heeft ertoe geleid dat we sinds maart vorig jaar een andere invullingen hebben moeten geven aan de inspanningen dan we begin van het jaar hadden verwacht. Deze periode heeft echter ook kansen geboden om vol in te zetten op andere activiteiten en ervaringen op te doen die een plek krijgen in de Uitvoeringsagenda die nu wordt opgesteld. Zo zijn er online communities opgezet om zwangere vrouwen en kraamvrouwen te ondersteunen die hoge mate van stress ervoeren als gevolg van corona. Er is een multidisciplinaire werkgroep Zwanger en Psyche gestart. Deze adviseert de kerncoalitie op basis van casuïstiek over het verbeteren van ondersteuning van zwangere vrouwen met psychische problemen.

Begin 2020 zijn in stadsdeel Noord, Nieuw-West en Zuidoost kwartiermakers gestart. Dit heeft onder meer geleid tot concrete samenwerkingsafspraken in Zuidoost over een goede overdracht van zwangere vrouwen tussen verloskundige en OKT. Met als gevolg een toename van het aantal doorverwijzingen voor prenatale ondersteuning. Plan van Aanpak GKS Cijfers benadrukken de urgentie om in te zetten op een gezonde en kansrijke start voor de kinderen in Nieuw-West, Zuidoost en Noord. Zo zijn in deze stadsdelen de problemen op verschillende levensdomeinen groter dan in de overige stadsdelen. Bijvoorbeeld op het gebied van financiën, werk en opleiding, huisvesting, huiselijk geweld, ongezonde leefstijl, (psycho)sociale problematiek, fysieke en/of medische problematiek, licht verstandelijke beperking. De combinatie van problematiek komt daarbij vaker voor. Ook ligt het percentage sterfte rond de geboorte hoog.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 mei 2021 Pagina 3 van 5

Het aantal perinatale overlijden per 1.000 geboorten ligt landelijk op 4,5. In de stadsdelen NieuwWest, Zuidoost en Noord is dit respectievelijk 7, 10,5 en 5,5. De komende jaren treffen we extra maatregelen om de gezondheidsverschillen, met name in deze stadsdelen, te verkleinen. Hiervoor zetten we in op de volgende activiteiten:  Alle zwangere vrouwen in Nieuw-West, Zuidoost en Noord krijgen een prenataal consult op het Ouder en Kind Team bij de jeugdverpleegkundige. Ze worden hiervoor aangemeld door de verloskundige die een warme overdracht geeft. Zo worden, eerder dan nu hulpvragen herkenden de juiste hulp georganiseerd: van enkelvoudige ondersteuning tot intensieve begeleiding zoals Voorzorg.  Alle aanstaande ouders in kwetsbare omstandigheden worden begeleid door getrainde vrijwilligers uit de wijk bij het vinden van de juiste hulp. Vrijwilligers krijgen na werving een training en kunnen als buddy aan ouders worden gekoppeld. Op laagdrempelige manier helpen zij hen met vragen over, en het stimuleren van, taalontwikkeling, gezonde voeding, bewegen etc.  Op 3 Ouder en Kind Team locaties worden laagdrempelige babyinlopen rond weegspreekuren georganiseerd met o.a. een lactatiekundige, babymassage en advies op het gebied van opvoeding en financiën. In 2019 is in Zuidoost gestart met deze babyinloop-plus, die goed bezocht wordt.

Het combineren van verschillende ondersteuning onder 1 dak lijkt goed aan te sluiten bij de behoefte van ouders. Inmiddels is ook gestart met een babyinloop-plus in Noord; Nieuw-West volgt nog.  We breiden de spreekuren in de wijken uit. Tijdens deze spreekuren krijgen (aanstaande) ouders laagdrempeliger voorlichting en ondersteuning rond seksualiteit en kinderwens (eerste kind of volgende kinderen). Zo starten meer (aanstaande) ouders goed voorbereid aan het ouderschap.  We starten 6 Centering parenting groepen in Nieuw-West, Zuidoost en Noord. Centering parenting is gezondheidszorg voor ouders en baby’s in het eerste jaar, waarbij de normale gezondheidscontroles uitgebreid worden met extra tijd en aandacht binnen groepsbijeenkomsten. De bijeenkomsten bieden de mogelijkheid dieper op (opvoedkundige) onderwerpen in te gaan. Ervaring met deze methodiek elders leert dat ouders hier positief over zijn. Ze voelen zich gesteund en kunnen met andere ouders praten over opvoeden en ouderschap.  We organiseren netwerk- en trainingsbijeenkomsten voor lokale professionals en informele partners in de wijk. Denk hierbij aan extra scholing op het gebied van motiverende gespreksvoering, armoede, cultuur sensitiviteit, het effect van hechting op de ontwikkeling van het kind, samenwerken formeel- informeel.

Met kennis over deze onderwerpen kunnen professionals de signalen op waarde schatten en ouders eerder de juiste ondersteuning bieden. Deze lijst is niet uitputtend. De concrete invulling van de activiteiten bovenop de reeds bestaande inzet vindt de komende weken plaats met coalitiepartners. Hierdoor kan de lijst nog veranderen. In het voorjaar starten de activiteiten.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 mei 2021 Pagina 4 van 5

Amsterdamse coalitie en landelijke coalitie Op landelijk niveau zullen we vanuit Amsterdam onze ervaringen delen met die van andere actieve gemeenten en zijn we aangesloten bij het Actieprogramma Kansrijke Start. Dit actieprogramma is opgezet om gemeenten te ondersteunen bij de ontwikkeling van een plan van aanpak op dit onderwerp. Ik vind het belangrijk om blijvend de verbinding te leggen met wat er landelijk gebeurt. Binnen de landelijke coalitie leren we van elkaar en kunnen we ook het ministerie van VWS en landelijke partners aanspreken op barrières die we ervaren in de uitvoering op het gebeid van regelgeving. Daarom zet ik mij graag in voor de rol van ambassadeur binnen de landelijke coalitie. Met mijn mede ambassadeurs (o.a. andere landelijke bestuurders, zorgprofessionals, wetenschappers, zorgverzekeraars), draag ik zichtbaar en actief de boodschap uit hoe belangrijk de eerste 1000 dagen zijn. Dit doe ik lokaal in Amsterdam door het onderwerp gezonde en kansrijke start te verbinden aan andere portefeuilles en trajecten. Maar ook op landelijk niveau door bijvoorbeeld deelname aan symposia en bijeenkomsten. lk heb er vertrouwen in dat we in Amsterdam door een goede samenwerking met onze coalitiepartners de juiste mix van inspanningen en activiteiten overeenkomen om uiteindelijk de eerste duurzame uitkomsten te oogsten.

Via deze aanpak werken we ernaar toe dat elk ongeboren kind in Amsterdam de best mogelijke start krijgt in het leven en daarmee een optimale kans op een veilige, gezonde en kansrijke toekomst. Het spreekt voor zich dat ik u geïnformeerd houd over belangrijke ontwikkelingen van het Plan van Aanpak GKS. Ik vertrouw erop u voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Simone Kukenheim Wethouder Zorg

Bijlage 1. Plan van Aanpak Gezonde & Kansrijke Start

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Datum 11 mei 2021 Pagina 5 van 5