A - 21 Zorg (35) 00 Voordracht Vaststellen plan van aanpak gezonde en kansri

Gemeenteraad

VN2021-005989 GGD

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 07 juli 2021

Portefeuille

Zorg

Agendapunt

21

Datum besluit

18 mei 2021 Onderwerp

Vaststellen plan van aanpak gezonde en kansrijke start De gemeenteraad van Amsterdam besluit

I. Het Plan van Aanpak Gezonde & Kansrijke Start (verder te noemen GKS) vast te stellen, waarbij ingezet wordt op de volgende sporen: a. Basis op orde, gericht op betere samenwerking tussen professionals van verschillende domeinen binnen de geboortezorgketen. b. Lokale netwerken, waarbij buurt- en sociale netwerken worden ingezet om kwetsbare ouders te ondersteunen. c. Excellente professionals, die met verbeterde kennis (training, scholing etc.) ouders en kinderen beter kunnen ondersteunen. d. Leren, wat wel niet werkt, waardoor we inzicht krijgen in welke interventies het meest effectief zijn Wettelijke grondslag

Gemeentewet Artikel 108, eerste lid De bevoegdheid tot regeling en bestuur inzake de huishouding van de gemeente wordt aan het gemeentebestuur overgelaten. Artikel 147, tweede lid De overige bevoegdheden, bedoeld in artikel 108, eerste lid, berusten bij de raad Bestuurlijke achtergrond

Preventieve aanpak gericht op het terugdringen van gezondheidsverschillen Ons gezondheidssysteem is grotendeels ingericht op genezen en minder op het voorkomen van ziekten. Om dit te veranderen, investeert de gemeente Amsterdam in deze periode extra in preventie om de gezondheid van Amsterdammers en met name die van kwetsbare groepen te verbeteren. Het zijn vooral deze Amsterdammers die te maken hebben met een slechtere gezondheid. Het goede nieuws is dat veel van de huidige ziektelast te voorkomen is. Dat vereist wel dat we gezondheid en ziekte zien als het product van maatschappelijke omstandigheden en de inzet daarop richten. Dat wil zeggen leefstijlziekten voorkómen door een omgeving te creëren waarin mensen gezond kunnen leven. Deze preventieve aanpak gebeurt via diverse programma’s en projecten, die logisch volgen uit de huidige lokale nota Volksgezondheid https:// www.ggd.amsterdam.nl/beleid-onderzoek/nota-volksgezondheid/ Vitaal & Gezond.

[1]

en het programma Amsterdam

Amsterdam Vitaal & Gezond Het college B&W heeft opdracht gegeven om een lange termijn strategie te formuleren voor het Amsterdamse zorglandschap. Dit heeft geleid tot Amsterdam Vitaal & Gezond: een coalitieverband

Gegenereerd: v1.21

1

Gemeenteraad

VN2021-005989 GGD

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 07 juli 2021

tussen de Gemeente Amsterdam, Zilveren Kruis (incl. zorgkantoor), de zorgaanbieders verenigd in de SIGRA en Cliëntenbelang Amsterdam. Twee belangrijke onderdelen van Amsterdam Gezond & Vitaal, als onderdeel van preventief beleid zijn: GKS (onderdeel van de coalitie Jeugd & Gezin van Amsterdam Vitaal & Gezond) en Thrive (onderdeel van de coalitie GGZ van Amsterdam Vitaal & Gezond). Thrive Thrive Amsterdam Mentaal Gezond is een samenwerkingsverband tussen de gemeente Amsterdam en lokale organisaties: o.a. GGZ, ELAA, SIGRA, Zilveren Kruis, Cliëntenbelang Amsterdam. Thrive is een sociale beweging die Amsterdammers en organisaties aan elkaar verbindt, rond mentale gezondheid. De bestuursopdracht Amsterdam Vitaal & Gezond is in december 2019 vastgesteld door het college van B&W en op 27 februari 2020 ter kennisname geagendeerd in de commissie ZJS (BD2020-000315). Het Plan van Aanpak Thrive is op 17 december 2020 vastgesteld door de gemeenteraad). Plan van Aanpak GKS Het programma GKS werkt samen met alle relevante beleidsterreinen en programma’s. Tezamen vormen zij de preventieve aanpak van de gemeente Amsterdam om gezondheidsverschillen terug te dringen [1] De lokale nota Volksgezondheid volgt in het derde kwartaal van 2021. Onderbouwing besluit

Belang van een kansrijke start De afgelopen maanden hebben nog duidelijker gemaakt dat een goede gezondheid geen vanzelfsprekendheid is. De COVID-19-pandemie raakt iedereen, maar vooral mensen in een sociaal ongunstigere situatie. Zij hebben gemiddeld al een gezondheidsachterstand, door onder andere meer overgewicht, meer roken, meer stress en minder gezondheidsvaardigheden. Deze gezondheidsachterstanden ontwikkelen zich vaak al voor de zwangerschap. De gezondheid van een kind voor, tijdens en na de geboorte blijkt een belangrijke voorspeller te zijn van problemen – zowel fysiek als mentaal - op latere leeftijd. Hierbij zijn de eerste 1000 dagen, van vlak voor de zwangerschap tot ongeveer 2 jaar, cruciaal. Helaas heeft niet ieder kind automatisch een goede start. De komende jaren willen we met inspanningen uit het Plan van Aanpak GKS de gezondheidsverschillen in de stad verkleinen. We denken aan de volgende activiteiten om dit te bereiken: • Alle zwangere vrouwen in Nieuw-West, Zuidoost en Noord krijgen een prenataal consult op het Ouder en Kind Team bij de jeugdverpleegkundige. Ze worden hiervoor aangemeld door de verloskundige die een warme overdracht geeft. Zo worden, eerder dan nu hulpvragen herkenden de juiste hulp georganiseerd: van enkelvoudige ondersteuning tot intensieve begeleiding zoals Voorzorg.

• Alle aanstaande ouders in kwetsbare omstandigheden worden begeleid door getrainde vrijwilligers uit de wijk bij het vinden van de juiste hulp. Vrijwilligers krijgen na werving een training en kunnen als buddy aan ouders worden gekoppeld. Op laagdrempelige manier helpen zij hen met vragen over, en het stimuleren van, taalontwikkeling, gezonde voeding, bewegen etc. • Op 3 Ouder en Kind Team locaties worden laagdrempelige babyinlopen rond weegspreekuren georganiseerd met o.a. een lactatiekundige, babymassage en advies op het gebied van opvoeding en financiën. In 2019 is in Zuidoost gestart met deze babyinloop-plus, die goed bezocht wordt. Het combineren van verschillende ondersteuning onder 1 dak lijkt goed aan

Gegenereerd: v1.21

2

Gemeenteraad

VN2021-005989 GGD

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 07 juli 2021

te sluiten bij de behoefte van ouders. Inmiddels is ook gestart met een babyinloop-plus in Noord; Nieuw-West volgt nog. • We breiden de spreekuren in de wijken uit. Tijdens deze spreekuren krijgen (aanstaande) ouders laagdrempeliger voorlichting en ondersteuning rond seksualiteit en kinderwens (eerste kind of volgende kinderen). Zo starten meer (aanstaande) ouders goed voorbereid aan het ouderschap. • We starten 6 Centering parenting groepen in Nieuw-West, Zuidoost en Noord. Centering parenting is gezondheidszorg voor ouders en baby’s in het eerste jaar, waarbij de normale gezondheidscontroles uitgebreid worden met extra tijd en aandacht binnen groepsbijeenkomsten. De bijeenkomsten bieden de mogelijkheid dieper op (opvoedkundige) onderwerpen in te gaan. Ervaring met deze methodiek elders leert dat ouders hier positief over zijn. Ze voelen zich gesteund en kunnen met andere ouders praten over opvoeden en ouderschap. • We organiseren netwerk- en trainingsbijeenkomsten voor lokale professionals en informele partners in de wijk. Denk hierbij aan extra scholing op het gebied van motiverende gespreksvoering, armoede, cultuur sensitiviteit, het effect van hechting op de ontwikkeling van het kind, samenwerken formeel- informeel. Met kennis over deze onderwerpen kunnen professionals de signalen op waarde schatten en ouders eerder de juiste ondersteuning bieden.

De lijst is niet uitputtend. De concrete invulling van activiteiten vindt de komende tijd plaats met coalitiepartners. Hierdoor kan de lijst nog worden aangevuld; ook kunnen bovengenoemde activiteiten inhoudelijk nog wijzigen. De activiteiten maken onderdeel uit van onderstaande sporen: Ad. a Basis op orde Inspanningen van de Basis op orde zijn gericht op een samenhangende aanpak en integrale samenwerking tussen professionals van verschillende domeinen. Door (betere) samenwerking worden kwetsbare (aanstaande) ouders ondersteund om hun (ongeboren) kind een gezonde en kansrijke start te bieden. Dit gaat over de volgende programmaonderdelen: Nu Niet Zwanger, Integrale Geboortezorg, Prenatale Huisbezoeken en Ondersteuning, Baby Connect en Toegankelijke Informatie. Nu niet zwanger Gespreksmethodiek voor hulpverleners om met kwetsbare potentiële ouders te spreken over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie. In 2021 starten we met (zorg)partners rond kwetsbare beperkte jongeren en volwassenen met LVB-problematiek en/of problemen als verslaving, psychische problemen, schulden of huisvestingsproblematiek aan een gezamenlijk plan van aanpak voor uitbreiding van deze methodiek. Dit betekent dat voor jongeren en mogelijk aanstaande ouders op meer plekken voorlichting en ondersteuning rond seksualiteit en kinderwens beschikbaar komt.

Integrale Geboortezorg Met ‘integrale geboortezorg’ wordt het gehele traject van zorg bedoeld vanaf de preconceptiefase tot en met de eerste zes weken na de geboorte. In 2021 onderzoeken geboortepartners, zorgverzekeraar en gemeente binnen de context van Amsterdam Vitaal en Gezond de mogelijkheden om deze ‘integrale geboortezorg’ te optimaliseren. Dit leidt tot verbetering in de samenwerking en continuïteit in zorg voor vrouwen en hun partners in kwetsbare omstandigheden. Prenatale Huisbezoeken en Ondersteuning In 2021 starten we samen met het OKT met een aanpak om het aantal doorverwijzingen voor prenatale huisbezoeken en prenatale ondersteuning in de aandachtsgebieden te verhogen. Dit betekent dat er voor aanstaande moeders die meer ondersteuning nodig hebben, al vroeg hulp dichtbij georganiseerd kan worden.

Gegenereerd: v1.21

3

Gemeenteraad

VN2021-005989 GGD

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 07 juli 2021

Baby Connect In 2021 werken geboortepartners inclusief Jeugdgezondheidszorg actief aan de implementatie van het digitale uitwisselingsmethode Baby Connect. Deze digitale uitwisseling maakt overdracht tussen de geboortepartners mogelijk, waarmee aanstaande ouders betere zorg kunnen krijgen. Toegankelijke Informatie In 2021 ontwikkelen we een aanvullende groeigids en (toegankelijk en cultuursensitief) informatiemateriaal voor ouders met prematuur geboren kinderen. Ad. b Lokale netwerken Inspanningen die vanuit Lokale netwerken worden ingezet, zijn gericht op het versterken van sociale netwerken rond ouders in kwetsbare wijken en verstevigen van de lokale samenwerking met formele en informele partners. Dit gaat over de volgende programmaonderdelen: Centering pregnancy en parenting, Opvoedvertrouwen en Lokale coalities. Centering pregnancy & parenting Centering pregnancy en parenting is een vorm van groepsbegeleiding die bijdraagt aan gezondheidsbevordering en empowerment van vrouwen tijdens hun zwangerschap en beginnend ouderschap. In 2021 starten we in twee stadsdelen (Noord en Nieuw West) met uitbreiding van deze (op elkaar aansluitende) groepsgerichte zwangerschaps- en ouderschapsbegeleiding. Opvoedvertrouwen In aansluiting op het OKT en de spelinloop van speel-otheken organiseren we laagdrempelige en groepsgerichte passende begeleiding voor ouders.

In 2021 starten we met uitbreiding van het spelinloopaanbod. Lokale coalities en samenwerking rond (aanstaande) ouders We versterken de lokale samenwerking van formele en informele partners door coalities te vormen in de wijk rond het OKT. In 2021 zijn in Zuidoost, Nieuw-West en Noord lokale coalities gevormd, hebben wijkpartners elkaar beter leren kennen en concrete afspraken gemaakt over hun onderlinge samenwerking. Dit leidt tot o.a. tot voorlichtingsactiviteiten met wijkpartners, een stijging van prenatale ondersteuning vanuit het OKT en laagdrempelige babyinloop waar ouders terecht kunnen voor vragen rond groei, (borst)voeding, ontwikkeling en maatschappelijke dienstverlening. Ad. c Excellente professionals Om kinderen een gezonde start te geven zijn Excellente professionals essentieel. Inspanningen richten zich daarom op het vergroten van kennis, kunde en vakmanschap van professionals om ouders en hun kinderen beter te ondersteunen. We organiseren kennisbijeenkomsten voor wijkprofessionals om kennis van professionals bij integraal en domein verbindend werken te vergroten. In september 2020 is een bijeenkomst georganiseerd in Zuid Oost. Bijeenkomsten in Nieuw West en Noord worden gepland voor later dit jaar (2021). Ad. d Leren We willen leren wat wel en niet werkt.

Door het vergaren van kennis vanuit beleid, de wetenschap, en de praktijk, krijgen we inzicht in welke maatregelen en interventies het meeste effect hebben. Een wetenschappelijke expertgroep maakt onderdeel uit van de lerende manier van werken. De functie van de wetenschappelijke expertgroep is in ieder geval drieledig: • Aandragen van bestaande kennis over wat werkt bij de aanpak van een gezondere en meer kansrijke start. • Inbrengen van onderbouwde meningen bij gebrek aan wetenschappelijke kennis (eminence) over deelthema’s.

Gegenereerd: v1.21

4

Gemeenteraad

VN2021-005989 GGD

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 07 juli 2021

Signaleren van kennisleemtes waar onderzoek gewenst is en het opstellen van een onderzoeksagenda. Ontsluiten informatie over wat we al doende leren, wetenschappelijke kennis, lopend onderzoek en beleidsontwikkelingen op een toegankelijke manier voor partners in de coalitie. Participatie Bij het opstellen van het Plan van Aanpak heeft geen formele inspraak of een andere vorm van participatie plaatsgevonden. Wel is het plan tot stand gekomen samen met de volgende externe partijen: • Ouder- en Kindteam • JGZ • SIGRA Commissie Kindzorg • Eerste Lijn Amsterdam Almere (Elaa) • Eerstelijns Verloskundigen Amsterdam Amstelland (EVAA) • Amsterdam UMC • Verloskundig Samenwerkings Verband (VSV’s) • Zilveren Kruis, • Ervaringsdeskundigen • (In)formele maatschappelijke organisaties en initiatieven • Professionals werkzaam bij ondernemers op het gebied van de geboorte- en (specialistische) jeugdzorg • Volwassen GGZ • Wetenschappers • Bernard van Leer Foundation Om een gezonde en kansrijke start voor meer kinderen in Amsterdam te realiseren, is het essentieel dat we beter aansluiten bij de behoefte van de doelgroep. We betrekken ouders op verschillende manieren: de lokale coalities in de wijken werken samen met informele netwerken en sleutelfiguren in de wijk. Daarnaast organiseren we interactieve thema bijeenkomsten in de wijken. We benutten hierbij o.a.

de netwerken en kennis die we hebben opgebouwd binnen de Amsterdamse Aanpak Gezond Gewicht. Ten slotte organiseren we vertegenwoordiging van ervaringsdeskundigen in een denktank. Vanuit deze denktank adviseren ervaringsdeskundigen de coalitie en regieteam met input vanuit eigen perspectief. Wat wordt anders voor (aanstaande) ouders? In 2024 starten meer aanstaande ouders goed voorbereid met hun zwangerschap. Denk hierbij aan Nu niet zwanger, een methodiek waarbij hulpverleners in gesprek gaan met kwetsbare potentiële ouders over onderwerpen als kinderwens, seksualiteit en anticonceptie. Door goede voorlichting op het juiste moment, weten (aanstaande) ouders wat ze kunnen verwachten van beginnend ouderschap. Ze laten zich daarbij ondersteunen door hun omgeving en de professionals om hen heen. Door de dienstverlening samen met informele netwerken op locaties in de wijk te organiseren, is deze makkelijker te vinden voor ouders in een kwetsbare situatie, zoals voorlichting in samenwerking met sleutelfiguren. Zo zijn we samen met een aantal partners in stadsdeel Zuidoost: betrokken bewoners, verloskundige , kraamzorg, AMC, specialist jonge kind aan het bekijken hoe we in januari via voorlichtingsbijeenkomsten in gesprek kunnen gaan met bewoners. Centraal staan vragen als: waar is behoefte aan, hoe werkt de geboortezorgketen, wat is belangrijk voor je kindje.

De bijeenkomsten worden ook uitgezonden via de (lokale) tv. Aanstaande ouders ontmoeten en ondersteunen elkaar in de wijk: tijdens groepsbegeleiding rond zwangerschap, opvoedondersteuning of bij andere ontmoetingsgelegenheden. We doen dit bijvoorbeeld door in de wijk groepsgerichte begeleiding te organiseren voor ouders tijdens hun zwangerschap en na de geboorte, zoals Centering Pregnancy en Centering Parenting.

Gegenereerd: v1.21

5

Gemeenteraad

VN2021-005989 GGD

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 07 juli 2021

Daarnaast doen we waar mogelijk een beroep op bewoners, vrijwilligers en wijkpartners. Zo zijn in enkele stadsdelen vrijwillige gezondheidsambassadeurs actief. Na een training zetten zij zich in om gezondheid (leefstijl, gewicht en voeding) als thema bespreekbaar te maken bij migranten/zelforganisaties, sleutelfiguren en intermediaire groepen. Met als doel zelf gezondheid te bevorderen binnen de eigen gemeenschap. Dit doen ze bijvoorbeeld aan de hand van discussiekaarten die de ambassadeurs zelf, onder begeleiding van een deskundige, hebben ontwikkeld. We stimuleren ook meer activiteiten voor en door ouders en bewoners, zoals het 1e 1000 dagen tijdschrift dat in augustus 2020 is gepubliceerd. De aanleiding voor dit tijdschrift was een reeks van bijeenkomsten met actieve bewoners in stadsdeel Nieuw West onder begeleiding van Food4Smiles (een onderzoeksproject van de VU dat zich richt op een gezonde start voor ieder kind) en de GGD. Op eigen initiatief, met begeleiding vanuit het stadsdeel, en professionals, hebben de bewoners een tijdschrift gemaakt. Er zijn 3000 tijdschriften gedrukt en verspreid onder o.a. de OKT’s, verloskundigen en buurtorganisaties. De ondersteuning voelt vertrouwd omdat er rekening wordt gehouden met taal, cultuur en leefwereld van de ouders. Voor ouders in zeer kwetsbare omstandigheden die méér ondersteuning nodig hebben, is er goede zorg op maat.

Professionals rond de zwangerschap, geboorte en eerste levensdagen weten eerder risico’s te signaleren en snel de nodige hulp te organiseren op het gebied van bestaanszekerheden, medische of geestelijke gezondheidszorg, naast opvoedondersteuning en jeugdhulp. Partners rond de geboorte werken samen aan het in gebruik nemen van het gezamenlijke informatie systeem: Baby Connect. Dit vergemakkelijkt onderling een goede en warme overdacht waardoor (aanstaande) ouders beter ondersteund worden zonder dat zij elke keer opnieuw hun verhaal moeten vertellen. Ouders kunnen rekenen op één vertrouwde professional waar ze op terug kunnen vallen. Financiële onderbouwing Tabel 2: Financiële consequenties van de beslispunten BATEN Product Baten

I/S

Jaar T

Jaar T+1

Jaar T+2

Jaar T+3

I

€ 1.010.000,00

€ 700.000,00

€ 300.000,00

€ 300.000,00

€ 1.010.000,00

€ 700.000,00

€ 300.000,00

€ 300.000,00

Jaar T

Jaar T+1

Jaar T+2

Jaar T+3

Totaal LASTEN Product

I/S

Personeelskosten

I

€ 250.000,00

€ 250.000,00

€ 250.000,00

€ 250.000,00

Materieel/ communicatie

I

€ 20.000,00

€ 20.000,00

€ 20.000,00

€ 20.000,00

Materieel/ inhuur

I

€ 150.000,00

€ 150.000,00

€ 30.000,00

€ 30.000,00

Materieel/ Uitvoering activiteiten door/met coalitiepartners

I

€ 590.000,00

€ 280.000,00

€ 0,00

€ 0,00

€ 1.010.000,00

€ 700.000,00

€ 300.000,00

€ 300.000,00

Totaal

I=Incidenteel S=Structureel

Gegenereerd: v1.21

6

Gemeenteraad

VN2021-005989 GGD

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 07 juli 2021

Consequenties gedekt?

Ja

Overige toelichting

Begroting GGD Vanuit de preventiemiddelen die voortvloeien uit het coalitieakkoord zijn in 2021 en 2022 middelen beschikbaar voor de uitvoering van het plan van aanpak GKS (€ 700.000 per jaar).In 2023 en 2024 worden vanuit de begroting van de GGD (Amsterdamse Aanpak Gezond Gewicht) middelen gereserveerd (€ 300.000 per jaar). Externe financiering Aan de ontwikkeling en uitvoering van de inspanningen van de Gezonde en Kansrijke Start wordt waar mogelijk ‘om-niet’ gewerkt door de betrokken leden van de Amsterdamse coalitie. De gemeente ontvangt vanuit het VWS Actieprogramma Kansrijke Start een financiële bijdrage in 2019, 2020 en 2021 (ad. € 310.000,- per jaar). Daarnaast dragen derden zoals de Bernard van Leer Foundation bij via (co)financiering. Conclusie: De uitgaven lopen af (van € 1.010.000 in 2021 naar € 300.000 in 2024). Dit sluit aan bij onze intentie om de eerste jaren een extra impuls te geven aan gewenste ontwikkelingen. Daarna moeten organisaties de bekostiging van activiteiten opnemen in hun eigen organisaties (processen), binnen hun eigen begroting. Conclusie

De genoemde beslispunten in de voordracht hebben wel financiële consequenties en deze zijn reeds geraamd in de begroting (100% dekking). Geheimhouding

Niet van toepassing

Welke stukken treft u aan Meegestuurd

Registratienr.

Naam

AD2021-057761

Brief_AanRaadsleden plan van aanpak gezonde en kansrijke startpdf (pdf)

AD2021-020841

Gemeenteraad Voordracht (pdf)

AD2021-055035

Plan van aanpak Gezonde Kansrijke Start.pdf (pdf)

Registratienr.

Naam

Ter Inzage

Behandelend ambtenaar (naam, telefoonnummer en e-mailadres)

GGD, Daniëlle Kretz, tel. 06 54 20 37 86, e-mailadres d.kretz@amsterdam.nl, Farida Bottse, tel.: 06-83 62 31 87, f.bottse@amsterdam.nl

Gegenereerd: v1.21

7