A - 16A Onderwijs (9) Bestuurlijke reactie IV aandacht voor de startende lera

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 19 juli 2023 Onderwijs Marjolein Moorman Onderwijs, bestuurszaken.ojz@amsterdam.nl Bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel ‘Aandacht voor de (startende) leraar van het lid Rooderkerk

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 31-05-2023 heeft raadslid Rooderkerk (D66) een initiatiefvoorstel ingediend getiteld ‘Aandacht voor de (startende) leraar’. Met dit voorstel wordt het college gevraagd om: 1. De lerarenbeurs en teambeurs te herinvoeren; 2. Een Amsterdams Leraren-traineeship mogelijk te maken; 3. Amsterdamse Lerarenprofielen en loopbaanpaden te stimuleren; 4. Terugkeergarantie voor zij-instromers; 5. Onderzoek de mogelijkheid tot een docentenfonds; 6. Opzetten van een Lerarenraad. Het college waardeert het werk dat de indiener heeft verzet om dit voorstel te schrijven en haar betrokkenheid tot dit onderwerp. De afgelopen jaren is er met het onderwijsveld via de Lerarenagenda 2019-2022 intensief gewerkt aan het tegengaan van het lerarentekort. Het college stelt voor om deze inzet de komende jaren uit te breiden en te verstevigen met de Lerarenagenda 2023-2027. Diverse onderdelen uit het voorliggende initiatiefvoorstel ziet het college als een zinvolle aanvulling op de Lerarenagenda. Dit toont dat het raadslid en het college op één lijn zitten. Per onderdeel van het voorstel treft u hier onder een reactie van het college aan. 1. De lerarenbeurs en teambeurs te herinvoeren Het college onderschrijft het belang van ontwikkelmogelijkheden voor leraren, zoals raadslid Rooderkerk beschrijft.

Tussen 2016 en 2019 was er een Amsterdamse lerarenbeurs, tussen 2016 en 2021 was er een Amsterdamse scholenbeurs. Leraren en scholen konden deze beurzen inzetten om te professionaliseren. De Rekenkamer1 heeft in 2019 een onderzoek gepubliceerd naar de leraren- en scholenbeurzen. De Rekenkamer vond geen duidelijke signalen voor de effectiviteit van de beurzen en concludeerde dat de beurzen niet ten gunste waren van de onderwijskwaliteit en hobbyisme in de hand werkte. Dit gold het sterkst voor de lerarenbeurzen. Gezien het toenemende lerarentekort is daarom gekozen om de middelen in te zetten voor interventies die zich direct richten op het bestrijden van het lerarentekort, zoals de begeleiding van zij-instromers. 1

https://www.rekenkamer.amsterdam.nl/onderzoek/effectiviteit-investeringen-onderwijs/

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 juli 2023 Pagina 2 van 5

Voorafgaand aan het opstellen van de Lerarenagenda 2023-2027 zijn vijftig interviews gehouden met leraren, schoolleiders en bestuurders. Hierbij werd ook gevraagd welke maatregelen wel en niet behouden moeten blijven en welke rol zij zien voor de gemeente in het bestrijden van het lerarentekort. Leraren, schoolleiders en bestuurders waren hierin eensgezind: professionalisering van leraren is een taak voor de werkgever, niet van de gemeente. Tot slot zijn de kosten van de herinvoering van de beurzen aanzienlijk. Als deze hetzelfde worden vormgegeven als in eerdere jaren, vraagt dit om € 1.625.000 per jaar voor een lerarenbeurs en € 3.780.000 per jaar voor een scholenbeurs. Dit gaat ten koste van andere maatregelen om het lerarentekort tegen te gaan. Gezien het bovenstaande adviseert het college de raad het voorstel van raadslid Rooderkerk op dit punt niet over te nemen. 2. Een Amsterdams Leraren-traineeship mogelijk te maken Zoals raadslid Rooderkerk terecht benoemt verlaten te veel startende leraren het onderwijs binnen vijf jaar. Begeleiding en scholing van leraren stopt niet na het behalen van het diploma. Juist in deze fase is het nodig om de leraar te ondersteunen in het eigen groeiproces. Met een individueel begeleidingstraject zet de Lerarenagenda in op ondersteuning en scholing van de startende leraar.

We onderschrijven het belang van de begeleiding van startende leraren en het belang om hen kennis te laten maken met de diversiteit aan scholen in de stad. Het tweejarig traineeship zoals voorgesteld door raadslid Rooderkerk zou een mooie manier kunnen zijn om een leraar aan het vak te laten wennen onder begeleiding en tegelijkertijd op verschillende scholen ervaring op te doen. Bij de uitwerking ervan moet aandacht zijn voor het effect op de leraar en de leerling van het snel en vaak wisselen van school. Gezien het bovenstaande adviseert het college de raad het voorstel van raadslid Rooderkerk op dit punt over te nemen als uitwerking van de maatregel ‘begeleiding van startende leraren’ in de Lerarenagenda 2023-2027, met als voorbehoud dat samen met leraren, scholen en opleidingen moet worden bekeken hoe dit vormgegeven kan worden. Het college adviseert de indiener het voorstel op dit punt aan te passen. 3. Amsterdamse Lerarenprofielen en loopbaanpaden te stimuleren De afgelopen jaren stroomden er elk jaar meer leraren uit dan er in het onderwijs kwamen werken. Het enkel inzetten op de instroom van nieuwe leraren is niet genoeg. Om leraren daadwerkelijk te behouden voor het Amsterdamse onderwijs zijn een aantrekkelijk werkklimaat en ruimte voor professionalisering en ontwikkeling cruciaal.

De diversiteit van leraren in achtergrond, expertises, ervaringen en inzichten zoals raadslid Rooderkerk benoemt is hierin het startpunt. Daarom is in de Lerarenagenda 2019-2023 ingezet op het ontwikkelen van loopbaanpaden voor leraren via ‘Leraar een kleurrijk beroep’2. Ontwikkelmogelijkheden worden met de Lerarenagenda 2023-2027 verder verbeterd doordat iedere school professionaliseringsbeleid ontwikkelt en het strategisch HRMbeleid versterkt. Ze krijgen hierbij ondersteuning van schoolbesturen, opleidingen en leernetwerken. Zo kunnen leraren naast de loopbaanpaden via ‘Leraar een kleurrijk beroep’ 2

https://leraareenkleurrijkberoep.nl/

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 juli 2023 Pagina 3 van 5

bijvoorbeeld deelnemen aan het Onderwijskennis Netwerk Amsterdam3 of de Werkplaatsen Onderwijsonderzoek voor het po, vo en mbo4. Het college onderschrijft het belang van het aanbieden van ontwikkelmogelijkheden door loopbaanpaden, en is van mening dat met de bovenstaande maatregelen gericht op het behoud van leraren reeds is voldaan aan de aanbeveling van raadslid Rooderkerk. 4. Terugkeergarantie voor zij-instromers Het college onderschrijft het belang om drempels voor zij-instromers waar mogelijk weg te nemen. Het voorstel van raadslid Rooderkerk is een innovatieve en interessante uitwerking om hierin als werkgever tegemoet te komen. Zij-instromers nemen een risico wanneer ze hun baan opzeggen om een nieuw vak te leren, een carrièrswitch is spannend en kan (financiële) onzekerheid met zich meebrengen Een terugkeergarantie kan zekerheid bieden en daardoor mensen over een drempel heen helpen. De gemeente wil als werkgever de mogelijkheid tot zijinstromen in het onderwijs faciliteren ondanks de (organisatorische) uitdagingen die een terugkeerregeling voor een organisatie meebrengt. Een functie kan al opnieuw zijn ingevuld of niet meer bestaan wanneer een zij-instromer wil terugkeren.

Het college staat positief tegenover de terugkeerregeling waarbij in de regeling rekening wordt gehouden met :de duur van de regeling, een maximum aantal deelnemers per jaar en heldere afspraken met de werknemer. Met inachtneming van bovenstaande adviseert het college de raad om het voorstel van raadslid Rooderkerk in de vorm van een pilot voor de duur van vier jaar over te nemen. 5. Onderzoek de mogelijkheid tot een docentenfonds Om het volgen van een lerarenopleiding aantrekkelijk te maken, moeten financiële drempels zo laag mogelijk zijn. Zoals raadslid Rooderkerk terecht benoemt geldt bijvoorbeeld dat studenten die al een onderwijs gerelateerde bachelor of master hebben gedaan het hogere instellingstarief moeten betalen. Een docentenfonds kan een goede oplossing zijn, mits uitgevoerd door het Rijk. Vanuit dit landelijke fonds zouden de opleidingskosten van pabo-studenten kunnen worden bekostigd, wat de opleiding voor meer mensen aantrekkelijk maakt. Omdat het collegegeld geen belemmering mag zijn om de lerarenopleiding te volgen, voert de Taskforce lerarentekort al een gezamenlijke lobby waarin OCW wordt opgeroepen om het collegegeld voor reguliere studenten te verlagen of volledig te vergoeden. Een stedelijk docentenfonds ligt ingewikkelder. In Amsterdam zijn er in 2018 eenmalig stimuleringsbeurzen verstrekt.

Met deze beurs werd collegegeld van studenten aan de pabo vergoed. We hebben toen ervaren dat er een onwenselijke situatie kan ontstaan als een begunstigde achteraf niet voldeed aan de voorwaarden die verbonden waren aan de beurs en deze moet terugbetalen. Bijvoorbeeld omdat de opleiding niet is afgerondof niet in het Amsterdamse onderwijs is gaan werken. Met een deel van deze begunstigden is het contact niet te leggen en/of zijn er financiële problemen. Kwijtschelding is hierin niet snel toegestaan, maar terugvordering niet wenselijk. 3 4

https://ona.amsterdam/ https://woa.kohnstamminstituut.nl/

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 juli 2023 Pagina 4 van 5

Tot slot is dit voor de stad een kostbare voorziening. Enkel een docentenfonds voorde bekostiging van het eerste studiejaar van de pabo vraagt circa € 1,9 miljoen per jaar. Gezien het bovenstaande adviseert het college de raad het voorstel van raadslid Rooderkerk op dit punt aan te passen naar een lobby richting het ministerie van OCW waarin wordt opgeroepen om het collegegeld voor reguliere studenten te vergoeden. Woningen voor leraren De situatie op de Amsterdamse woningmarkt is krap en urgent. Er zijn te weinig woningen beschikbaar en er wordt onvoldoende gebouwd. Woningen zijn voor leraren vaak te duur of sluiten niet aan bij hun woonbehoefte. Leraren concurreren om dezelfde schaarse woningen met investeerders en de rest van de particuliere woningenzoekenden, waaronder andere maatschappelijke beroepsgroepen en urgentiegroepen. De gemeente Amsterdam zet zich intensief in om doorbraken te forceren voor het vergroten van toegang voor leraren tot betaalbare en passende bestaande en nog te bouwen woningen. Hierdoor zijn sinds 2020 112 woningen met voorrang toegekend aan leraren. Ook de komende jaren is er een voorrangsregeling voor leraren op sociale en middeldure huurwoningen, zoals opgenomen in de Lerarenagenda 2023-2027. Daarnaast start de gemeente een team van deskundigen om het aanbod van woningen voor leraren verder te vergroten.

Zo gaan zij onderzoeken of het mogelijk is een pilot te starten met betaalbare koopwoningen voor leraren en/of andere maatschappelijke beroepsgroepen. Het college beschouwt dit punt als ondersteuning van de maatregelen om woningen voor leraren te realiseren in de Lerarenagenda 2023-2027 en dat daarmee is voldaan aan de aanbeveling van raadslid Rooderkerk. 6. Opzetten van een Lerarenraad Het college onderschrijft het belang om als stad leraren vanaf het eerste moment te betrekken bij de ontwikkeling van beleid dat beoogt het Amsterdamse onderwijs te verbeteren. De Lerarenagenda 2023-2027 had dan ook niet tot stand kunnen komen zonder de inbreng van leraren. De basis van de Lerarenagenda zijn 50 individuele interviews met leraren, schoolleiders en bestuurders. Door deze gesprekken kregen we meer zicht op de redenen waarom onderwijsprofessionals wel of niet in Amsterdam willen en blijven werken en welke maatregelen daarbij helpen. Naast de individuele interviews zijn relevante kennisbronnen bestudeerd en zijn zes groepsgesprekken gevoerd met wetenschappers, opleiders, beleidsmakers, studenten en zijinstromers. Na het ophalen van alle relevante informatie hebben we alles geanalyseerd en vervolgens onze inzichten gepresenteerd aan leraren, studenten, schoolleiders, bestuurders, lerarenopleiders, wetenschappers en beleidsmakers.

Op basis van deze inzichten werkten we samen concrete ideeën uit om het lerarentekort tegen te gaan, die hebben geleid tot de Lerarenagenda 2023-2027. Sinds 2019 is er vier keer per jaar een lerarentafel en een directeurentafel. Hierbij spreekt wethouder Moorman met diverse leraren en directeuren uit het primair- en voortgezet onderwijs over het onderwijs en het gemeentelijk beleid. Zowel de gemeente als leraren en directeuren dragen gespreksonderwerpen aan. Het college staat positief tegenover een Lerarenraad met een autonoom karakter, die gevraagd en ongevraagd advies geeft. Dit kan een mooie doorontwikkeling zijn van de huidige vormen waarop leraren betrokken worden, zoals de lerarentafel.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 juli 2023 Pagina 5 van 5

Het college beschouwt het voorstel als een mooie doorontwikkeling van beleid en adviseert het voorstel van raadslid Rooderkerk op dit punt over te nemen. Samenvattend dankt het college raadslid Rooderkerk voor het voorstel. Het college ziet diverse onderdelen uit het initiatiefvoorstel van raadslid Rooderkerk als een zinvolle aanvulling op de Lerarenagenda 2023-2027. Gezien het bovenstaande adviseert het college de raad om met de onderdelen 2, 4, 5 en 6 van het initiatiefvoorstel in te stemmen met inachtneming van de in deze bestuurlijke reactie voorgestelde aanpassingen. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs

Bijlagen 1. Initiatiefvoorstel ‘Aandacht voor de (startende) leraar’

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl