A - 16 Deelnemingen (51) 2. Jaarverslag Deelnemingen 2021

Jaarverslag Deelnemingen

2021

Voorwoord Voor u ligt het Jaarverslag Deelnemingen over 2021, een jaar waarin ik nog geen wethouder Deelnemingen was. Zoals u begrijpt, heb ik dit verslag als nieuwe wethouder Deelnemingen met meer dan normale belangstelling gelezen. Ik dank de medewerkers voor hun verslag­legging en voor de grafische elementen die in een oogopslag duidelijk maken hoe de deelnemingen van de stad er voor staan.

Corona had in 2021, net als in 2020, grote invloed op de prestaties van de deelnemingen. Instellingen die maandenlang geen publiek, klanten of reizigers konden ontvangen, kampten met financiële tegen­ vallers, die deels door de overheid zijn gecompenseerd. Doordat de coronacrisis lang aanhield, had deze uiteraard ook impact op de bedrijfsvoering. Wat is de gepaste omvang van het personeelsbestand als een groot deel van de activiteiten stilligt? En hoe snel kan een bedrijf op- en afschalen?

“Corona had in 2021, net als in 2020, grote invloed op de prestaties van de deelnemingen.”

Waar het werk op sommige plekken stilviel, moesten andere deelnemingen extra hard in de benen. NV Zeedijk en Stadsgoed, bijvoorbeeld, moesten maatwerk leveren bij het (niet) innen van huren. GVB heeft alle zeilen bijgezet om het OV-netwerk op peil te houden en is er ook in geslaagd te investeren in elektrische bussen. Westpoort Warmte, een nieuwe

2

Voorwoord

deelneming, die losgemaakt is uit AEB, heeft vorig jaar maar liefst 4.000 nieuwe woningen aangesloten op stadswarmte en daarmee een echte duurzaam­heids­ impuls gegeven aan de stad. Ook is in oktober 2021 de Regionale Ontwikkelings­ maatschappij (ROM) InWest opgericht met een startkapitaal van EUR 140 miljoen. ROM InWest helpt ondernemers bij het versterken van de regionale en circulaire economie in Noord-Holland. De deelnemingen hebben in 2021 niet slecht gepresteerd. Slechter dan in 2019, toen er van corona nog geen sprake was, maar de resultaten in het tweede coronajaar waren wel conform de verwachtingen. Zelf zijn de deelnemingen actief bezig geweest met maatschappelijk verantwoord ondernemen. Wij rapporteren dit jaar nog uitgebreider over dit thema, en besteden extra aandacht aan diversiteit en inclusie. Vanuit het college van b en w ben ik van plan met alle

leden in de raden van commissarissen en directies samen te werken op deze thema's. Onze gezamenlijke opdracht is een verbetering van de representatie van alle Amsterdammers in de besturen, directies en toezicht­houdende organen. Als aandeelhouder bied ik alle deelnemingen de helpende hand als zij zich in dit opzicht willen versterken. In 2021 is de raadsenquête AEB gehouden die een groot aantal aanbevelingen heeft opgeleverd, waar ik in de komende jaren mee aan de slag kan. Ook is er vorig jaar een Nota Beleids­kader Verbonden Partijen vastgesteld, een aan­scherping en actualisering van het deelnemingenbeleid, die de komende periode verder geïmplementeerd zal worden. Er is dus genoeg werk aan de winkel.

“De raadsenquête heeft een groot aantal aanbevelingen opgeleverd, waar ik mee aan de slag kan.”

Met vriendelijke groet, Shula Rijxman, Wethouder Deelnemingen

3

Overzicht deelnemingen GVB

AEB 100%

Aandeel Winst

SADC Winst

AEB verbrandt afval en wekt zo energie en warmte op voor de stad.

25%

Aandeel

€ 107 miljoen

€ 4,2 miljoen

Beurs van Berlage 100%

Aandeel Winst

Aandeel

€ 5,2 miljoen

Winst

GVB verzorgt het openbaar vervoer in Amsterdam.

N.V. Zeedijk

25% -

Beurs van Berlage is de eigenaar en exploitant van het rijksmonument de Beurs aan het Damrak.

BAVO 78%

Aandeel

€ 0,9 miljoen

Winst

N.V. Zeedijk verbetert de leefbaarheid en de bonafide economische activiteiten op en nabij de Zeedijk.

99,7%

Aandeel

-

Winst BAVO is eigenaar van grond rondom de Volgermeerpolder.

GEM Lutkemeer

Winst

20%

Aandeel

-

Winst

Aandeel

Winst

GEM Lutkemeer ontwikkelt gronden op de Lutkemeerpolder tot een bedrijventerrein.

100%

Het Havenbedrijf Amsterdam beheert, ontwikkelt en exploiteert het Amsterdamse havengebied.

Aandeel

RAI

VGA is het verzekerings­ bedrijf voor de gemeente Amsterdam.

Aandeel Winst

25%

Winst

Schiphol Winst

14% € 44,2 miljoen

€ 103,7 miljoen

WRK

17% € 4,8 miljoen

Aandeel

50%

Winst WRK wint, behandelt en transporteert drinkwater o.a. voor Amsterdam

-

Aandeel Winst

100%

Stadsgoed richt zich op op het versterken van de woonfunctie, leefbaarheid en toegankelijkheid van de Amsterdamse binnenstad.

€ -1 miljoen

Carré is de exploitant van het Koninklijk Theater Carré.

Aandeel Winst

Johan Cruijff ArenA

LSFA

48%

Aandeel

Aandeel Winst

Clipper

Carré

€ 0,1 miljoen

Matrix bouwt en verhuurt bedrijfs- en laboratoriumruimtes aan kennisinstellingen en ondernemingen op het Science Park.

Stadsherstel koopt in verval geraakte monumenten en verhuurt deze na restauratie.

20%

Schiphol is een luchthavenonderneming met Amsterdam Airport Schiphol als belangrijkste luchthaven.

Winst

Stadsgoed Winst

Stadsherstel

25%

Aandeel

100%

Aandeel

Aandeel

Matrix

€ 8,6 miljoen

€ -2,4 miljoen

RAI Holding exploiteert het RAI congres- en evenementencomplex.

Aandeel

VGA Winst

50% € 9,5 miljoen

WPW levert stads­ warmte aan woningen en bedrijven in Amsterdam.

€ 57,7 miljoen

-

ODE Energie levert warmte en koude aan de gebouwen op het Oosterdokseiland.

WPW Aandeel

17%

Aandeel Winst

SADC koopt, ontwikkelt en exploiteert bedrijfsterreinen in de omgeving van Schiphol.

Havenbedrijf Amsterdam

ODE Energie

32,6% -

De Clipper Stad Amsterdam is gebouwd op initiatief van uitzendbureau Randstad en de gemeente Amsterdam.

€ -1,3 miljoen

Winst

29% € -4,6 miljoen

De Johan Cruijff ArenA is een multifunctioneel voetbalstadion en de thuishaven van Ajax.

LSFA participeert in startende bedrijven in de life sciences sector in de metropoolregio Amsterdam en Alkmaar.

BNG

Alliander

Aandeel Winst

1,4% € 236 miljoen

BNG is de bank van en voor overheden en maatschappelijke instellingen.

Aandeel Winst

9,2% € 242 miljoen

Alliander beheert het netwerk voor gas en elektriciteit.

4

Inhoudsopgave Voorwoord

2

1

7

Inleiding

2 Beleid en overzicht portefeuille

10

3 Ontwikkelingen deelnemingen

15

4 Maatschappelijk verantwoord ondernemen

25

4.1 Evenwichtige samenstelling bestuur en Raad van Commissarissen

27

4.2 Goed werkgeverschap en diversiteit en inclusie

29

4.3 Duurzaamheid: CO2-uitstoot

41

4.4 Duurzaamheid: Circulaire Economie

47

5 Overzicht per deelneming en beloningen

51

5

6

1 Inleiding De gemeente Amsterdam is aandeelhouder in 24 ondernemingen. Deze worden door de gemeente ‘deelnemingen’ genoemd. De gemeente neemt namelijk met publiek geld deel in een onderneming. Deelnemingen worden door de gemeente niet aangegaan om winst te maken, ze zijn er voornamelijk om een specifiek publiek belang te borgen. Dit zijn belangen die een groter maatschappelijk doel dienen en daarmee voor inwoners en politici interessant zijn. De gemeente als aandeelhouder Als aandeelhouder beslist de gemeente niet over de dagelijkse gang van zaken van de onderneming; dat is een taak van de directie van de deelneming. Wel heeft de gemeente als aandeelhouder bevoegdheden om te zorgen dat het publiek belang goed gediend wordt, bijvoorbeeld het vaststellen van de jaarrekening, het goedkeuren van een adequate strategie en het benoemen van bestuurders. Bij de deelnemingen stelt de gemeente zich op als een actieve en betrokken aandeelhouder. Deze actieve opstelling houdt in dat de gemeente in een vroeg stadium op de hoogte is van ontwikkelingen. Alle aandeelhoudersbesluiten van de deelnemingen worden besproken in het college van b en w, voordat zij worden genomen. Bij de algemene vergaderingen

van aandeelhouders van de deelnemingen is een wethouder of een ambtelijke vertegenwoordiger aanwezig.

Beleid verbonden partijen De wijze waarop de gemeente haar rol als aandeel­ houder invult, is vastgelegd in het deelnemingen­ beleid. Dit beleid is in 2021 geactualiseerd met de vaststelling van de Nota beleidskader verbonden partijen door de gemeenteraad. Naast deelnemingen die privaat­rechtelijke rechtspersonen zijn, heeft de gemeente een belang in publiekrechtelijke rechts­personen (stichtingen, verenigingen en gemeen­schappelijke regelingen). Wij duiden hen aan als ‘overige verbonden partijen’ (zijnde geen deel­neming).

7

H1

Inleiding

Voorbeelden zijn Waternet, WiGo4it en Pantar. In dit jaarverslag zullen wij in hoofdstuk drie kort ingegaan op deze overige verbonden partijen.

Opvolging Raadsenquête In 2021 is de Raadsenquête Afval Energie Bedrijf (AEB) gehouden door de commissie De Grave-Verkerk. De raadsenquête is het zwaarste instrument dat de gemeenteraad in het kader van zijn controlerende taak kan inzetten. Deze enquête vestigt de aandacht op de geschiedenis van een belangrijke deelneming. De Raadsenquête is vooraf gegaan door de commissie Winter, die door het college was ingesteld in 2020. Deze commissie heeft specifiek onderzoek gedaan naar het stilleggen van vier verbrandingslijnen van AEB in 2019. De aanbevelingen van deze commissie zijn verwerkt in het nieuwe beleid voor verbonden partijen. De gemeente geeft zich bij het beheren van verbonden partijen meer rekenschap van de verschillende rollen en belangen rondom een verbonden partij. Een betere afstemming binnen de gemeente leidt tot duidelijkheid bij de verbonden partijen. Dat biedt gelegenheid voor een constructieve dialoog over hoe zij het beste kunnen bijdragen aan de meerdere publieke belangen van de gemeente Amsterdam.

Beloningen In dit jaarverslag zijn de beloningen van de leden van de directie en RvC opgenomen in Hoofdstuk 5 dat een cijfermatig overzicht biedt per deelneming. De gemeente hanteert de WNT-norm als richtsnoer in de gesprekken met deelnemingen over hun beloningsbeleid. In 2021 is de maximum bezoldiging volgens de WNT voor bestuurders € 209.000. Voor de voorzitter van de RvC is het bezoldigingsmaximum voor 2021 € 31.350. Voor commissarissen is dit € 20.900. Het overgrote deel van de deelnemingen voldoet aan de WNT-norm. Drie deelnemingen geven geen gehoor aan de roep om meer transparantie. Dit zijn de Beurs van Berlage, de Johan Cruijff ArenA en Schiphol Area Development Company (SADC). Van deze deelnemingen staan de gegevens in een vertrouwelijke bijlage voor de gemeenteraad.

Informatiebronnen De deelnemingen rapporteren zelf over 2021 in hun jaarrekeningen en jaarverslagen. Het jaarverslag deelnemingen bundelt de belangrijkste informatie uit die documenten, vult die waar nodig aan met andere informatiebronnen en geeft daarmee inzicht in de ontwikkelingen van de gemeentelijke deelnemingen­ portefeuille in het afgelopen jaar. Naast financiële kerngegevens van de deelnemingen besteedt dit jaarverslag ook aandacht aan maatschappelijk relevante

“De gemeente stelt zich op als een actieve en betrokken aandeelhouder.”

indicatoren en informatie omtrent de governance van de deelnemingen.

Leeswijzer Na deze inleiding gaat het volgende hoofdstuk over de belangrijkste ontwikkelingen in de deel­ nemingen­portefeuille. In hoofdstuk drie worden voor elke deel­neming afzonderlijk de belangrijkste ontwikke­lingen en gebeurtenissen uit 2021 beschreven. Hoofdstuk vier is gewijd aan maat­ schappelijk verantwoord ondernemen. Het laatste hoofd­stuk biedt een over­zicht van de financiële kerngegevens, de bestuursstructuur en andere basisinformatie van 23 deelnemingen. Van ROM InWest, in oktober 2021 opgericht, zijn nog geen jaarcijfers beschikbaar.

8

2 Beleid en overzicht portefeuille Het beleid ten aanzien van deelnemingen stond in 2021 volop in de belangstelling. De gemeenteraad rondde in december 2021 de raadsenquête AEB af met als belangrijkste conclusies dat het publiek belang van de deelnemingen beter geëxpliciteerd moeten worden. Ook wil de gemeenteraad meer zicht op financiële geldstromen. In de praktijk leiden de aanbevelingen van de commissie De Grave-Verkerk tot een intensivering van de afstemming tussen de vakdirecties en het team Deelnemingen.

Daarnaast is op 15 september 2021 de Nota beleids­ kader verbonden partijen door de gemeenteraad vastgesteld. Het beleid is geactualiseerd naar aan­leiding van relevante (maatschappelijke) ontwikke­lingen, zoals de invoering van de herziene Corporate Governance Code. Daarnaast hebben aanbevelingen uit rekenkamer­onderzoeken, de onderzoekscommissie Winter (over de oorzaken en leerpunten van het stil­leggen van vier verbrandings­ lijnen door AEB in de zomer van 2019), het concern auditprogramma over het beheer van verbonden partijen en maat­schappelijk verantwoord ondernemen een plek in deze nota gekregen.

Slechts een deel van de verbonden partijen van Amsterdam is een deelneming. Overige verbonden partijen zijn ingesteld op basis van een gemeen­ schappelijke regeling of zijn een stichting of een (coöperatieve) vereniging. Voorbeelden hiervan zijn Waternet en Pantar. Zij maken geen deel uit van het Jaarverslag Deelnemingen.

10

H2

Ontwikkelingen en overzicht

Op de volgende bladzijde staat een overzicht van de ontwikkelingen in de portefeuille. Hieruit blijkt hoe de portefeuille zich in 2021 in financieel en niet-financieel opzicht heeft ontwikkeld ten opzichte van 2020. De coronacrisis heeft net als in 2020 een grote impact gehad op de deelnemingen. Wel was er over de breedte van de portefeuille sprake van een herstel. Dit is terug te zien in de financiële kerncijfers. Zowel de bedrijfsomzet als de nettowinst zijn toegenomen ten opzichte van 2020. Alleen het totaal aan activa blijft achter op 2020 (en 2019). Het ontvangen dividend is licht toegenomen in 2021. De gemeente Amsterdam ontvangt in een boekjaar dividenden die zijn gebaseerd op het jaar ervoor. In 2021 betreft het de dividenden die gebaseerd zijn op de resultaten van 2020.

Daar is echter een uitzondering op. Dit betreft het Havenbedrijf Amsterdam. Voor deze deelneming geldt dat het dividend wordt verantwoord in de rekening van het boekjaar waarop het betrekking heeft. Het Havenbedrijf Amsterdam was oorspronkelijk een gemeentelijke dienst. Door een uitzondering te maken op het gemeentelijk dividendbeleid, werd voorkomen dat in het jaar van de verzelfstandiging (2014) een tekort ontstond.

“In de breedte van de portefeuille was sprake van een herstel.”

De niet-financiële cijfers laten een kleine verbetering zien in 2021. Het aantal Raden van Commissarissen en besturen die voldoen aan een evenwichtige man-vrouw verdeling is ten opzichte van 2020 met een procentpunt gestegen. De totale CO2-emissie is in 2021 licht gedaald en toont een kleine verbetering.

11

H2

Overzicht portefeuille

Financiële kerncijfers 2020

Solvabiliteit van gemeentelijke deelnemingen in 2021 2021

Totale activa (miljard)

€ 182,9

€ 173,2

Eigen vermogen (miljard)

€ 15,0

€ 15,0

Nettobedrijfsomzet (miljard)

€ 4,2

€ 4,6

Nettowinst (miljard)

€ -0,1

€ 0,8

Deelneming

2020

2021

AEB

-10,2%

11,5%

Amsterdam Clipper Beheer

100,0%

100,0%

Alliander

45,9%

43,8%

Beurs van Berlage

45,8%

16,5%

Carré

-0,3%

8,0%

GEM Lutkemeer

98,7%

98,7%

GVB

18,6%

19,2%

Havenbedrijf Amsterdam

71,4%

69,6%

BNG

3,2%

3,4%

ODE Energie

28,4%

28,6%

RAI

25,4%

24,7%

LSFA

99,5%

99,8%

Schiphol

40,2%

35,2%

Matrix

28,2%

22,5%

BAVO

100,0%

93,3%

SADC

81,7%

83,2%

Stadion Amsterdam

71,8%

71,8%

Stadsgoed N.V.

77,4%

77,0%

Stadsherstel

73,6%

72,9%

VGA

43,5%

50,7%

WPW

14,3%

22,6%

WRK

0,5%

0,6%

Zeedijk

32,7%

33,8%

12

H2

Overzicht portefeuille

Niet-financiële kerncijfers

Dividenden

2020

Totale dividendontvangsten uit gemeentelijke deelnemingen (x € 1 miljoen)

130,0 111,6

111,8

116,0

Deelnemingen met meerkoppig bestuur die voldoen aan een evenwichtige man-vrouw verdeling

63,0

121,6 107,1 61,3

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2021

45%

44%

Deelnemingen met meerkoppige Raad van Commissarissen die voldoen aan een evenwichtige man-vrouw verdeling

72%

71% Dividendontvangsten 2021 (x € 1 miljoen)

Aantal medewerkers

Deelneming

Bedrag

Alliander N.V.

8,6

N.V. Bank Nederlandse Gemeenten

1,1

Havenbedrijf Amsterdam N.V.

52,9

Stadsherstel Amsterdam N.V.

0,4

Totaal vastgestelde dividenden

63,0

13.723

13.422

Totale CO2-emissie (ton)

1.621.919

1.517.301 13

3 Ontwikkelingen deelnemingen Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen in de deelnemingenportefeuille in 2021 per deelneming. Net als in 2020 had de coronacrisis in 2021 een grote impact op de Amsterdamse bedrijven.

De Johan Cruijff ArenA, Beurs van Berlage, RAI en Carré ontvingen het grootste deel van 2021 geen bezoekers. Het aantal passagiers van GVB en Schiphol bleef op een laag niveau. De meeste deelnemingen kampten met een significant lagere omzet in vergelijking met de jaren voor de coronacrisis.

Hierna worden per deelneming in meer detail de belangrijkste ontwikkelingen van 2021 op een rij gezet. Niet opgenomen is ROMinWest BV dat tot doel heeft de economische ontwikkeling in Noord-Holland te bevorderen. Deze regionale ontwikkelings­ maatschappij is in oktober 2021 opgericht en heeft daarom nog geen jaarcijfers.

15

H3

Ontwikkeling deelnemingen

AEB

Alliander

Versterking

Jaar in het teken van verkoop

TE KOOP

AEB heeft in 2021 verder gewerkt aan de versterking en verbetering van de operatie, bedrijfsvoering en onderhoudsregime. Daarnaast stond 2021 in het teken van het verkoop­ proces van het 100% aandelenbelang van de gemeente in AEB. Op 7 december 2021 heeft de gemeente een voorwaardelijke verkoopovereenkomst gesloten met AVR. De enige voorwaarde is de goedkeuring van de Autoriteit Consument en Markt. De toezichthouder heeft het onderzoek nog niet afgerond ten tijde van de publicatie van dit jaarverslag. Het college heeft vertrouwen in een goede uitkomst. Als onderdeel van de beoogde verkoop heeft de gemeente het 50% belang van Westpoort Warmte B.V. (WPW) van AEB overgenomen in 2021.

De energietransitie is de afgelopen jaren sterk op gang gekomen. Dit geldt niet alleen voor duurzame energieproductie, maar ook voor de afhankelijkheid van elektriciteit. De vraag naar elektriciteit groeit explosief, Alliander heeft het afgelopen jaar een recordlengte aan kabels en leidingen gelegd. In alle provincies waar Alliander werkzaam is, neemt de congestie op het elektriciteitsnet in 2021 fors toe. De exponentieel stijgende vraag naar elektriciteit leidt tot een gebrek aan transportcapaciteit. Hierdoor nemen aansluittermijnen voor grote zakelijke klanten fors toe. In Amsterdam heeft inmiddels de helft van de stad met congestie te maken. Alliander spreekt in haar jaarverslag de ambitie uit om de achterstanden in te lopen, zodat deze in 2025 verleden tijd zijn. Elektriciteitsnet

Recordlengte aan kabels en leidingen

BAVO Natuur- en recreatiegebied

Grond rond Volgermeerpolder verpacht

De Scheepsexploitatie Maatschappij BAVO NV heeft in Amsterdam-Noord rondom de Volgermeerpolder gronden in eigendom die worden verpacht. Realisatie van de bodemsanering van de Volger­ meerpolder heeft geleid tot een uniek natuur- en recreatiegebied. De grond is verpacht aan een aantal agrarische bedrijven. Momenteel vindt met verschillende partijen overleg plaats hoe het beheer van het gebied vorm zal krijgen. Deelnemers aan dit proces zijn de gemeente Amsterdam, de boeren in de omgeving, het Recreatieschap, de gemeente Waterland, het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier en de bewoners rondom de Volgermeerpolder.

In december 2021 hebben de aandeelhouders een converteerbare lening van € 600 miljoen verstrekt aan Alliander. Een converteerbare lening is een lening die kan worden omgezet in aandelen. Door het verstrekken van deze lening wordt de eigen vermogenspositie van Alliander versterkt. De gemeente Amsterdam deed mee voor € 55 miljoen. Dit bedrag is gebaseerd op het aandelenbelang dat we in Alliander hebben.

16

H3

Ontwikkeling deelnemingen

Infographic: 50 % van het krediet in het publieke domein

Beurs van Berlage

BNG Bank

Hoewel de Beurs van Berlage een aantal evenementen heeft kunnen programmeren, drukten ook in 2021 de gevolgen van de coronapandemie op de bedrijfs­ voering. De markt trok aan, maar de economie en de mondiale instabiliteit zorgden nog steeds voor veel onzeker­heid. Door gebruik te maken van overheids­ steun sloot de Beurs van Berlage financieel minder slecht af dan voorzien. De periode van de lockdown heeft de Beurs gebruikt voor het ontwikkelen van nieuwe digitale oplossingen. De Beurs heeft acties genomen op het gebied van duurzaamheid en werd ambassadeur van het Green Light District. De Beurs van Berlage

Lockdown gebruikt voor digitalisering en duurzaamheid

GESLOTEN

Krediet in het publieke domein

Vergroten maatschappelijke impact

50%

BNG voerde een nieuwe governance structuur door om invulling te geven aan de speerpunten 'focus' en 'klantpartnerschap'. De klanten van BNG kampten ook in 2021 met de gevolgen van de corona­ pandemie, met name bij zorginstellingen en gemeenten was de financiële druk als gevolg van de pandemie groot. BNG heeft zijn klanten geholpen zover dat mogelijk was en zorgde met leningen onder gunstige voorwaarden voor meer dan de helft van de kredietvraag in het publieke domein. BNG heeft in 2021 belangrijke stappen gezet in de uitvoering van de aangescherpte strategie, gericht op het verbinden van spelers in het publieke domein om meer maatschappelijke impact te bereiken. BNG Bank heeft actie ondernomen om de maat­schap­pelijke impact van klanten meetbaar te maken en om de eigen bedrijfsvoering goedkoper te maken.

Carré Corona heeft Carré ook in 2021 voor grote uitdagingen gesteld. Het theater is tot en met mei gesloten geweest voor publiek. Vanaf juni mocht het theater open met beperkte zaalcapaciteit. In december kreeg Carré wederom te maken met een volledige lockdown. De gemeente Amsterdam heeft in 2021 een kapitaalstorting van € 3 miljoen euro gedaan om de vermogenspositie en financiële continuïteit van Carré te borgen. Carré

Corona bleef spelbreker

CARRÉ

GESLOTEN

Carré moest bezoekers afzeggen en omboeken. Na deze teleurstellingen moest het theater het publiek weer voor zich terugwinnen. Er zijn uiteindelijk 203 voorstellingen in Carré gespeeld. Er waren 3 livestreams en 34 rondleidingen. Er zijn 130 duizend bezoekers geweest. Het contrast met de 413 duizend bezoekers in 2019 is groot.

17

H3

Ontwikkeling deelnemingen

Amsterdam Clipper Beheer BV Renovatie

De Clipper Stad Amsterdam

De Clipper ‘Stad Amsterdam’ is eigendom van uitzendbureau Randstad en de gemeente. De Clipper wordt normaal gesproken ingezet voor promotie en representatie van Amsterdam tijdens buitenlandse reizen en in Nederland. Als gevolg van de corona­ pandemie heeft de Clipper het grootste gedeelte van 2021 niet gevaren. Er is wel gewerkt aan onderhoud en renovatie van het zeilschip.

GEM Lutkemeer

GVB Holding N.V.

In 2021 is GEM Lutkemeer verder gegaan met de ontwikkeling van het Business Park Amsterdam Osdorp. Het park heeft als doel bedrijven binnen te halen in groothandel/distributie, logistiek, ambacht, de maakindustrie, mode en voedsel. Het bedrijven­ Infographic: jeans creatieve industrie park is minder gericht open Schiphol dan voorheen.

Ook voor GVB was 2021 een onzeker jaar als gevolg van corona. GVB voerde 155 miljoen ritten uit, 2 miljoen meer dan in 2020, maar nog steeds 118 miljoen minder dan in 2019. Belangrijk is dat GVB is blijven rijden en blijven varen, mede dankzij de beschikbaarheidsvergoeding van de rijksoverheid. Het openbaar vervoer is zo essentieel, dat het onder alle omstandigheden moet blijven functioneren.

Verdere ontwikkeling

Business Park in Amsterdam Osdorp

GVB werkt hard aan de vergroening van het openbaar vervoer. In juli 2021 is de eerste volledig elektrische Noordzeekanaalpont gedoopt. Ook hebben 13 diesel­bussen plaats gemaakt voor schone, elektrische bussen. Titel:In 2022 komen er nog eens 31 elektrische bussen bij. De elektriciteit wordt volledig opgewekt door windmolens in Nederland. GVB ligt op schema Infographic: Windmolen(s) en bus(sen) om in 2025 volledig uitstootvrij te rijden en varen. Milieu

Op weg naar uitstootvrij in 2025

Eind 2021 is de Vervoerregio Amsterdam mede­ aandeel­houder geworden in GVB. Vervoerregio Amsterdam heeft een prioriteitsaandeel waar bijzondere zeggenschapsrechten aan verbonden zijn.

18

H3

Ontwikkeling deelnemingen

Havenbedrijf Amsterdam De coronapandemie en PFAS- en stikstof­belem­me­ ringen hebben in 2021 opnieuw invloed gehad op de omzet en overslag van het Havenbedrijf. De totale goederen­overslag in het havengebied lag in 2021 op 71,3 miljoen ton, 3 miljoen ton minder dan in 2020. Positief is dat de eerste tekenen van de nieuwe Havenstrategie 2021-2025 zichtbaar zijn geworden. De strategie draagt bij aan de energietransitie in de haven. Het Havenbedrijf

Nieuwe Havenstrategie

Ook is de Visie Schone Scheepvaart herijkt met als uiteindelijk doel dat de scheepvaart in 2050 emissievrij is. Koning Willem-Alexander opende in het havengebied de eerste Nederlandse bio-LNGinstallatie.

Johan Cruijff ArenA Johan Cruijff Arena

Tweede crisisjaar op rij doorstaan

Het verslagjaar 2020-2021 is voor de Johan Cruijff ArenA wederom een bijzonder jaar vanwege de gevolgen van de coronapandemie. Er is een beperkt aantal wedstrijden en evenementen in de kalender blijven staan, meestal zonder publiek op de tribunes. De organisatie moest afscheid nemen van mede­ werkers die als gevolg van de crisis hun baan verloren.

Life Sciences Fund Amsterdam (LSFA) Een aantal van de portfoliobedrijven van LSFA is de afgelopen jaren uitgegroeid tot biomedische bedrijven met waardevolle producten. Dit heeft een gunstig effect op de werkgelegenheid en het life sciences-klimaat in de regio. Voorbeelden hiervan zijn R-South met een vaccin tegen het RS-virus, Sigma­Screening met een mammografie-toepassing en Caelus met probiotica tegen Diabetes. In 2021 werkte LSFA aan een financieel verstandige afwikkeling van het fonds. LSFA

Verstandig afwikkelen van het fonds

EXIT

Ondanks de overheidssteun is het jaar geëindigd met een fors negatief resultaat. Dit resultaat was echter beter dan begroot. Het gereserveerde noodkrediet van ABN AMRO is niet aangesproken. Al met al is het stadion het jaar boven verwachting doorgekomen.

19

H3

Ontwikkeling deelnemingen

Matrix Innovation Center Zuidas

Succesvol jaar en ambitieuze plannen

2021 is een succesvol jaar geweest. Aan het einde van het jaar was 99% van de laboratoria en kantoorruimte, die het bedrijf aanbiedt aan bedrijven en kennis­ instellingen op het Science Park, verhuurd. Daarnaast is gewerkt aan een nieuwe strategie waarin de beoogde groei en verbreding van het werkterrein van Matrix naar onder meer de Zuidas wordt uitgewerkt. De overname van het aandelenbelang van NWO door de VU is in 2021 voorbereid.

ODE Energie

RAI Amsterdam

ODE Energie beheert het collectieve warmte-koude energiesysteem van het Oosterdokseiland. Hier is onder meer de hoofdvestiging van de Openbare Bibliotheek Amsterdam op aangesloten. In 2021 is gewerkt aan de wijziging van de statuten om de besluitvorming soepeler te laten verlopen.

De RAI was in 2021 grotendeels gesloten. Veel energie ging naar het verplaatsen en doorschuiven van evenementen. Desalniettemin heeft RAI Amsterdam 1,52 miljoen bezoekers ontvangen. De 169 evenementen waren meer dan de 95 in 2020, maar minder dan de 396 in 2019. Naast de evenementen zijn de faciliteiten van RAI Amsterdam ingezet voor het testen op corona. De RAI werd de grootste vaccinatielocatie van Nederland.

Oosterdokseiland

Simpeler besluitvorming

In 2021 heeft RAI Amsterdam gewerkt aan een toekomstvisie voor 2030. Het is de ambitie om de RAI toekomstbestendig te maken en het gebied rond het congrescentrum te veranderen in een duurzame en multifunctionele ontmoetingsplek. Startpunt is een tunnel waarmee logistieke processen van de RAI (vrachtverkeer) minder belastend worden voor het omliggende wegennet. Dit verbetert de kwaliteit van het leefgebied en vermindert de overlast in de buurt. Corona

Grootste vaccinatielocatie van Nederland

20

H3

Ontwikkeling deelnemingen

Schiphol Area Development Company NV (SADC) De SADC ontwikkelt bedrijfsterreinen. In 2021 is 14 hectare aan gronden uitgegeven met een transactie­ waarde van € 43,6 miljoen. Er heeft zich ook een wisseling in de directie voorgedaan. In mei 2021 is de algemeen directeur vertrokken en eind 2021 is een nieuwe directeur benoemd. Voor een kleine organisatie als SADC een grote verandering. Schiphol

Wisseling directie

Schiphol Schiphol

Weer minder passagiers door corona

De coronapandemie heeft ook in 2021 een grote impact op Schiphol gehad. Vergeleken met het pre-coronajaar 2019 lag het aantal passagiers 64% lager. Schiphol ziet echter ten opzichte van 2020 een geleidelijk herstel en een toename van het aantal passagiers met 22%. Op het gebied van connectiviteit heeft Schiphol het in vergelijking met andere lucht­ havens in 2021 goed gedaan. Schiphol heeft in het kader van de Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW) regeling een beroep gedaan op overheidssteun van € 84 miljoen. In 2021 heeft Schiphol € 451 miljoen geïnvesteerd, merendeels in duurzaamheid, innovatie, dienstverlening en veiligheid. De belangrijkste investeringen betroffen de verdubbeling van de taxibaan Quebec, de herinrichting van vertrekhal 1 en de bouw van de nieuwe A-pier.

Stadsgoed NV Ook 2021 stond in het teken van de coronapandemie. De langdurige verplichte sluiting van winkels en horecagelegenheden bracht veel huurders in de problemen. Stadsgoed heeft hen maatwerk geboden bij het verlenen van huurkortingen. Voor veel ondernemers was het tweede jaar van corona­ maatregelen zwaarder dan het eerste, sommigen hadden echt geen geld meer om huur te betalen. Ondanks de pandemie heeft Stadsgoed geschikte aankopen kunnen doen. In het Sint Annenkwartier heeft de deelneming naast de Oude Kerk negen voormalige raambordelen gekocht. In combinatie met eerdere aankopen in die buurt kan er in de komende jaren weer een echte woonbuurt gemaakt worden van het Sint Annenkwartier. Vastgoed

Aankopen in het Sint Annenkwartier Aankoop

De samenwerkingsovereenkomst tussen Aéroports de Paris en Schiphol is in november 2021 beëindigd.

21

H3

Ontwikkeling deelnemingen

Infographic: In 2021 zijn 9 panden aangekocht, 22 panden gerestaureerd en 17 panden gerenoveerd

Stadsherstel Vastgoed

Maatwerk huurders

Ondanks de coronapandemie staat Stadsherstel er goed voor. Voor de huurders van horeca-, winkel­ ruimte en culturele panden, had de pandemie grote gevolgen. Dit gold zowel voor 2021 als 2020. Stadsherstel kwam de huurders die steun nodig hadden tegemoet door het aanbieden van huurkortingen. In 2021 werden negen panden aangekocht voor ruim € 9 miljoen. Verder is ruim € 11 miljoen uitgegeven aan restauratie van panden zoals de Cromhouthuizen en de Hollandsche Manege. De aandeelhouders hebben in het verslagjaar ingestemd met de oprichting van de Stichting Stadsherstel. Twintig monumenten van Stadsherstel worden aan de stichting overgedragen. De oprichting zorgt er voor dat de Vereniging Vrienden van Stadsherstel belastingvrij kan blijven schenken, wat door een wijziging in de belastingwetgeving in de oude constructie niet meer mogelijk was.

VGA In 2021 heeft VGA gewerkt aan het versterken van de contacten met de klanten. Deze verlopen nu grotendeels via het digitale schadeportaal. Ook de bedrijfscultuur is onder de loep genomen. In lijn met de bestuursopdracht Diversiteit en Inclusie van de gemeente heeft VGA de tolerantie Infographic: VGA isAmsterdam, een verzekeringmaatschappij en bewaakt gestimuleerd. Medewerkers zijn meer bewust daarmee zekerheid zijn klanten dus iets van een fort of kasteel gemaakt van patronen rond diversiteit en inclusie. zou goed zijn. Of een geldzak met daarop De totale netto schadelast is € 8,5 miljoen. De premie de totale premie-inkomsten en schadelast. inkomsten waren in 2021 € 15,6 miljoen. VGA

Versterken digitale klantrelatie

Watertransportmaatschappij Kennemerland (WRK) De WRK-leidingen voeren water aan naar de Amsterdamse Waterleidingduinen. De duinen zijn de bron van ongeveer twee derde van het Amsterdamse drinkwater. WRK, Waternet en PWN (het waterbedrijf van Noord-Holland) hebben de gemeente in 2020 verzocht om gezamenlijk met PWN garant te staan voor de externe financiering die WRK de komende jaren moet aantrekken. Investeringen in productie­locaties en leidingwerk zijn nodig om de beschik­baarheid van drinkwater te garanderen. De gemeente heeft in 2021 ingestemd met het aangaan van een garantieraamwerkovereenkomst tussen WRK, de gemeente Amsterdam en PWN. De overeenkomst loopt 10 jaar. Als voorwaarde bij deze verplichting heeft de gemeente op 29 november 2021 de helft van de aandelen in WRK verworven. Garantieovereenkomst

Gemeente verwerft belang in WRK

22

H3

Ontwikkeling deelnemingen

Westpoort Warmte (WPW) Per 1 maart heeft de gemeente Amsterdam het 50% aandeel in WPW overgenomen van AEB. In 2021 heeft WPW 3.516 woningen aangesloten op het warmtenet. Eind 2021 stond de teller van het totaal aantal woningen dat door WPW is aangesloten op stads­ warmte op 43.000 woningen. Hiermee is in 2021 een energiebesparing van 77% behaald ten opzichte van gasgestookte warmte. Dit is goed voor bijna 57.000 ton CO2-reductie. WPW

Nieuwe deelneming stadswarmte

43.000

N.V. Zeedijk Vastgoed

Monumenten verduurzamen

Ook in 2021 had de coronacrisis grote impact op de commerciële huurders van N.V. Zeedijk. Een pand dat in gebruik was als luxe hotel heeft N.V. Zeedijk in coronatijd ingezet voor een sociaal doel. In samen­ werking met de Regenbooggroep werd hier tijdelijke huisvesting geboden aan economisch daklozen. Net als in 2020 heeft N.V. Zeedijk maatwerk in de vorm van uitstel en/of huurkortingen. In 2021 heeft N.V. Zeedijk voorbereidingen getroffen voor de aankoop van een aantal panden aan de Oudebrug­­steeg. Deze aankoop is in de eerste maanden van 2022 gerealiseerd. Een vooruitstrevende transformatie vond plaats in een pand aan de Oudezijds Voorburgwal 136. Het monumentale pand is een van de eerste rijks­ monumenten in een oude binnenstad met een zonnepaneel op het dak en energiewinning via grondwarmte.

23

4 Maatschappelijk verantwoord ondernemen Dit hoofdstuk is gewijd aan de inspanningen van de Amsterdamse deel­ nemingen op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). MVO wordt gekenmerkt door het creëren van waarde op langere termijn op drie verschillende vlakken: financieel-economisch, ecologisch en sociaal. Het gaat om het vinden van een goede balans tussen groei, duurzaamheid en sociale factoren. Bij MVO laat een onderneming zich leiden door de resultaten op elk van deze dimensies. Amsterdam en MVO Het college hecht veel waarde aan MVO en vindt het belangrijk dat de deelnemingen waarin de stad participeert dit ook doen. Dit is in 2021 tot uitdrukking gekomen in het nieuwe gemeentelijke beleidskader voor de deelnemingen. In dit document is de verwachting geformuleerd dat deelnemingen een voorbeeldfunctie vervullen in hun eigen sector op gebied van MVO. Het college wil maximaal gebruikmaken van de bestaande beleidsinstrumenten om MVO te bevorderen. Dit gebeurt onder meer via de invloed die de gemeente als aandeelhouder heeft bij het vaststellen van de strategie van een deelneming.

Ook vindt dit plaats bij het goedkeuren van investeringen, het benoemen en ontslaan van bestuurders en bij het bezoldigingsbeleid. Een andere wijze om MVO breder toepasbaar te krijgen is door te appelleren aan maatschappelijke en ethische normen tijdens aandeelhoudersvergaderingen. Ten slotte kan de gemeente met een deelneming het gesprek aangaan over de belangenafwegingen bij het al dan niet doorvoeren van MVO-initiatieven. De gemeente kan echter als aandeelhouder geen wensen op het gebied van MVO aan bedrijven opleggen. MVO heeft namelijk betrekking op de bedrijfsvoering van de deelnemingen en een aandeelhouder heeft hier geen formele zeggenschap over. Desondanks is er wel degelijk ruimte voor de

25

H4

MVO-rapportage

gemeente om in haar rol als aandeelhouder MVO meer onder de aandacht te brengen van de deelnemingen.

Dit past binnen de filosofie van een actief aandeel­ houderschap.

De gemeenteraad heeft de afgelopen jaren meerdere moties aangenomen om deelnemingen aan te sporen ook in ecologische en sociale zin een positieve bijdrage aan Amsterdam te leveren. Een voorbeeld hiervan is de motie over arbeidsdiscriminatie waarin het college wordt opgeroepen om serieus werk van dit thema te maken bij de deelnemingen. Ook in deze coalitie­periode wordt de aanpak tegen discriminatie op de arbeidsmarkt voortgezet.

Aanpak MVO-rapportage 2021

Een van de manieren om aandacht op het belang van MVO te vestigen is deze rapportage. Dit hoofdstuk toont de zaken die de gemeente op het gebied van MVO belangrijk vindt. Het MRI-rapportage beoogt trends te ontwaren en deelnemingen bewust te maken van hun prestaties op dit vlak ten opzichte van de andere bedrijven waarvan de gemeente aandeelhouder is. Daarnaast beschikt het college over informatie waarmee het MVO bij de deelnemingen verder kan bevorderen.

In dit hoofdstuk is informatie op het gebied van MVO over 2021 opgenomen. De gegevens worden waar mogelijk vergeleken met de uitkomsten van de jaren ervoor. We baseren ons daarbij voornamelijk op documenten die al in het bezit zijn van de gemeente of openbaar toegankelijk zijn, zoals jaarverslagen van de deelnemingen. Vanwege de verschillende informatiebronnen en de soms grote verschillen tussen de deelnemingen is onderstaande informatie niet altijd een-op-een vergelijkbaar. In de rapportage maken we onderscheid tussen de deelnemingen onderling omdat ze in grootte verschillen en anders van aard zijn. Zo is informatie over duurzaamheid of goed werkgeverschap voor deelnemingen met weinig of geen werknemers niet altijd goed te meten, niet representatief of niet aan de orde. De man-vrouwverhouding in

de top wordt wel voor alle deelnemingen (met bestuur en/of Raad van Commissarissen) gegeven. Ook wordt sinds dit jaar, nu dit wettelijk verplicht is, door deel­nemingen met meer dan 25 werknemers eenduidig gerapporteerd over het bestaan van beleid op het gebied van diversiteit en inclusie en het percentage bestuurders en managers dat op inclusieve wijze is geworven.

Opbouw hoofdstuk Het hoofdstuk is onderverdeeld in de volgende thema’s: • Evenwichtige samenstelling bestuur en Raad van Commissarissen • Goed werkgeverschap en diversiteit en inclusie • Duurzaamheid: CO2-uitstoot en circulaire economie Per thema gaan we in op de beleidsmatige achter­ grond en ontwikkelingen en vervolgens op de resultaten en initiatieven van de deelnemingen.

26

H4

MVO-rapportage

4.1 Evenwichtige samenstelling bestuur en Raad van Commissarissen Inleiding Sinds januari 2013 regelt de Wet Bestuur en Toezicht (WBT) voor grote bedrijven dat zetels in de Raad van Bestuur (RvB) en Raad van Commissarissen (RvC) evenwichtig verdeeld moeten zijn. Van een even­ wichtige verdeling is volgens de WBT sprake als ten minste 30% van de zetels door vrouwen en ten minste 30% van de zetels door mannen wordt bezet. De gemeente hanteert deze streefcijfers voor de RvB en RvC in haar deelnemingenbeheer.

Evenwichtige verdeling in 2021 De afgelopen jaren is bij het overgrote deel van de gemeentelijke deelnemingen het streven geweest om meer vrouwen in de RvB en de RvC te benoemen. Hiernaast staan de deelnemingen gepresenteerd die een meerkoppig bestuur en RvC hebben. Voor deelnemingen die een klein aantal bestuurders in dienst hebben, is het onmogelijk om zich te conformeren aan WBT. Zo heeft de Beurs van Berlage bijvoorbeeld één directeur en geen RvC en hetzelfde geldt voor BAVO en Clipper. Ultimo 2021 hadden tien van de 23 deelnemingen een meerkoppig bestuur. Van die tien voldeden vijf deelnemingen in 2021 aan een evenwichtige man-vrouwverhouding (50%). In 2020 was dat vier van de negen (44%).

Achttien deelnemingen hadden in 2021 een meer­ koppige RvC. Dertien deelnemingen kenden in 2021 minimaal 30% mannen en 30% vrouwen. Dat waren er in 2020 twaalf van de zeventien deelnemingen met een meerkoppige RvC.

Nieuwe wet In 2021 is het Burgerlijk Wetboek gewijzigd met het oogmerk een evenwichtiger samenstelling aan de top van Nederlands bedrijfsleven te bewerkstelligen. Op grond van deze wet moeten beurs­genoteerde bedrijven er voor zorgen dat hun RvC in de toekomst voor minimaal 30% uit vrouwen en minimaal 30% uit mannen bestaat. Daarnaast moeten grote NV’s en BV’s ambitieuze en passende doelen vaststellen in de vorm van streefcijfers om gender­diversiteit in het bestuur, RvC en senior management te bevorderen. De Wet ingroeiquotum en streefcijfers vervangt de op 1 januari 2020 vervallen streefcijferregeling. Op grond van deze wettelijke regeling gold voor grote NV’s en BV’s dat zij bij benoemingen, voor­ drachten en het opstellen van een profielschets zoveel mogelijk rekening moesten houden met een evenwichtige verdeling van zetels van het bestuur en de RvC tussen mannen en vrouwen (ten minste 30% vrouw en ten minste 30% man).

Indien deze man-vrouwverhouding in het bestuur of de RvC niet evenwichtig was diende in het bestuursverslag uiteengezet te worden waarom de zetels niet evenwichtig waren verdeeld, op welke wijze de vennootschap trachtte tot een evenwichtige verdeling van de zetels te komen en op welke wijze de vennootschap beoogde in de toekomst een evenwichtige verdeling van de zetels te realiseren. Onder het streefcijfer- en transparantiegedeelte van de nieuwe wet vallen alle naamloze en besloten vennootschappen die worden aangemerkt als een grote rechtspersoon. Dit is het geval als een vennootschap op twee opeenvolgende balansdata voldoet aan ten minste twee van de volgende drie criteria: de waarde van de activa bedraagt meer dan € 20 miljoen; de netto-omzet is meer dan € 40 miljoen; het gemiddeld aantal werknemers is 250 of meer. Met de komst van de nieuwe wet moeten grote naamloze en besloten vennootschappen passende en ambitieuze streefcijfers formuleren voor de verhouding tussen mannen en vrouwen in het bestuur, de raad van commissarissen en het hogere management. Daarover dienen zij te rapporteren aan de Sociaal Economische Raad (SER).

27

H4

MVO-rapportage

Diversiteit Bestuur per deelneming

2020

manvrouw

AEB Alliander GVB Havenbedrijf Amsterdam BNG RAI LSFA Schiphol VGA WPW

100% 75% 67% 100% 67% 100% 100% 40% 50% -

0% 25% 33% 0% 33% 0% 0% 60% 50% -

Deelnemingen met meerkoppig bestuur

2019

2020

41% 43%

2021

48%

Diversiteit Raad van Commissarissen per deelneming

2021

manvrouw

AEB Alliander GVB Havenbedrijf Amsterdam BNG RAI LSFA Schiphol VGA WPW

100% 75% 67% 67% 67% 100% 100% 50% 50% 100%

0% 25% 33% 33% 33% 0% 0% 50% 50% 0%

Deelnemingen met meerkoppig bestuur die voldoen aan een evenwichtige man-vrouw verdeling

2019

2020

56% 44%

2021

50%

2020

manvrouw

2021

manvrouw

AEB 100% 0% Alliander 50% 50% Carré 60% 40% GVB 60% 40% Havenbedrijf Amsterdam 40% 60% BNG 57% 43% RAI 50% 50% LSFA 60% 40% Schiphol 71% 29% Matrix 67% 33% ODE 100% 0% SADC 60% 40% Johan Cruijff ArenA 75% 25% Stadsgoed N.V. 75% 25% Stadsherstel 60% 40% VGA 50% 50% WPW Zeedijk 67% 33%

AEB 100% 0% Alliander 60% 40% Carré 60% 40% GVB 67% 33% Havenbedrijf Amsterdam 40% 60% BNG 57% 43% RAI 60% 40% LSFA 75% 25% Schiphol 57% 43% Matrix 67% 33% ODE 100% 0% SADC 60% 40% Johan Cruijff ArenA 80% 20% Stadsgoed N.V. 75% 25% Stadsherstel 50% 50% VGA 67% 33% WPW 33% 67% Zeedijk 67% 33%

Deelnemingen met meerkoppige Raad van Commissarissen

Deelnemingen met meerkoppige Raad van Commissarissen die voldoen aan een evenwichtige man-vrouw verdeling

2019

2020

77% 81%

2021

78%

2019

2020

71% 71%

2021

72% 28

H4

MVO-rapportage

4.2 Goed werkgeverschap en diversiteit en inclusie Inleiding Goed werkgeverschap is een breed begrip dat op verschillende manieren wordt geïnterpreteerd. In deze MVO-rapportage gaat goed werkgeverschap over de wijze waarop deelnemingen zich inspannen om van hun bedrijf een diverse en inclusieve werkomgeving te maken, de kansen die zij bieden aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en de arbeidsmarkt­bijdrage van deelnemingen door het aanbieden van stageplekken.

Definitie Onder mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt verstaan wij mensen die langdurig werkloos zijn geweest en lastig aan het werk komen. Dit zijn bijvoorbeeld mensen die onder de Participatiewet vallen omdat zij niet zelfstandig het minimumloon kunnen verdienen, mensen met een Wsw-indicatie of mensen met een medische beperking. Een Wswindicatie is voor mensen die door hun arbeids­ beperking alleen in een beschutte omgeving kunnen werken.

Diversiteit gaat om de verschillen tussen mensen, zoals geslacht, leeftijd, taal, huidskleur, arbeids­ beperking, seksuele geaardheid, religie en culturele achtergrond. Inclusie gaat over de manier waarop we met deze verschillen omgaan.

Beleidsmatige achtergrond en ontwikkelingen De doelstellingen op het gebied van goed werkgever­ schap zijn vertaald in een aantal beleidsdocumenten en brieven. In de beleidsbrief ‘Diversiteit en Inclusiviteit’ van 18 december 2018 spreekt wethouder Groot Wassink de ambitie uit om arbeidsdiscriminatie te verminderen en daarbij samen te werken met bedrijven. De brief meldt de doelstelling van onder­ nemend Amsterdam (ORAM) om diversiteit te promoten onder haar leden. Meerdere deelnemingen, waaronder GVB, AEB en de Johan Cruijff ArenA zijn lid van ORAM.

roepen bedrijven, waarvan de gemeente aandeel­ houder is, op om arbeidsmarktdiscriminatie tegen te gaan. In dit jaarverslag brengt het college de raad jaarlijks op de hoogte over de voortgang hieromtrent. Op 16 februari 2021 is het werkplan voor de aanpak arbeidsmarktdiscriminatie in de periode 2021-2022 gepubliceerd. In dit werkplan is bepaald op welke vlakken een intensivering van het programma het meest zinvol is. Dat betreft de aanpak van stage­discriminatie, het tegengaan van arbeidsmarkt­discriminatie en de wens van het college dat meer bedrijven aan de slag gaan met diversiteit en inclusie. In het huidige coalitie­ akkoord staat dat de aanpak tegen discriminatie op de arbeidsmarkt wordt voortgezet.

Een nadere uitwerking van dit beleid is te vinden in de brief ‘Aanpak arbeidsmarktdiscriminatie 2019-2022’ , waarin wordt stilgestaan bij deelnemingen. Deze brief en de door de gemeenteraad aangenomen motie 842

29

H4

MVO-rapportage

Werknemers Rom InWest is niet meegenomen in dit overzicht.

Deelnemingen met meer dan 25 werknemers

Deelnemingen met minder dan 25 werknemers

57%

43%

AEB Alliander Beurs van Berlage

BAVO Clipper GEM Lutkemeer

BNG

LSFA

Carré

Matrix

GVB

ODE

Havenbedrijf Amsterdam

Stadsgoed

Johan Cruijff ArenA

WPW

RAI

WRK

SADC

In deze paragraaf rapporteren we over de deel­ nemingen met 25 of meer werknemers. De reden hiervoor is dat bij deelnemingen met een relatief klein personeelsbestand de mogelijkheden om werkplekken voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te creëren of stageplekken aan te bieden beperkt(er) zijn.

Nieuwe indicatoren vanaf Jaarverslag 2021 Bij de bespreking van het Jaarverslag Deelnemingen 2019 is gevraagd om de inspanningen op het gebied van goed werkgeverschap op meer uniforme wijze te rapporteren. Dit zal plaatsvinden door vanaf het Jaarverslag Deelnemingen 2021 de volgende indicatoren op te nemen: 1. Aanwezigheid beleid voor divers werven en selecteren. 2. Het percentage vacatures voor managers, bestuurders en commissarissen dat in het afgelopen jaar is ingevuld met inclusieve werving en selectie.

De eerste indicator komt voort uit de ambities van het wetsvoorstel ‘Toezicht gelijke kansen bij werving en selectie’, dat in 2021 door de Raad van State is behandeld. Het wetsvoorstel beoogt bedrijven met meer dan 25 werknemers te verplichten om een werkwijze te hebben die discriminatie voorkomt bij werving en selectie van werknemers en stagiairs. Ook komt er een meldplicht voor discriminerende verzoeken bij uitzendbureaus. De tweede indicator biedt inzicht in de mate waarop het werven en selecteren van leidinggevend personeel, bestuurders en commissarissen op inclusieve wijze ter hand genomen wordt, bijvoorbeeld aan de hand van een bestaand beleidskader of door in het wervings- en selectieproces waarneembaar aandacht te besteden aan het onderwerp.

N.V. Zeedijk

Schiphol Stadsherstel VGA

30

H4

MVO-rapportage

4.2.1 Toelichting goed werkgeverschap

Hieronder worden de ontwikkelingen van de deelnemingen op het gebied van goed werkgever­ schap verantwoord en toegelicht. Dit betreft initiatieven van deelnemingen om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, jongeren en andere kwetsbare groepen zoals statushouders een kans te bieden. Daarnaast wordt ook aangegeven welke deelnemingen initiatieven ontplooien om stage­ plekken aan te bieden. De gemeente vindt het van groot belang dat jongeren de kans krijgen om werkervaring op te doen en stimuleert deelnemingen om stageplekken aan te bieden.

Er is wereldwijd een maatschappelijke discussie gaande over de transparantie rond salaris­verhoudingen in organisaties. Alliander wil hier open over rapporteren. Het totale inkomen van de CEO bedraagt 3,7 maal de mediaan van de salarissen van alle medewerkers van Alliander in Nederland (2020: 3,6). Op het gebied van arbeidsvoorwaarden deed Alliander een ‘gelijk werkgelijk loon’-analyse. Door de belangrijkste veroorzakers op de primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden aan te pakken wil Alliander het geconstateerde verschil in gelijk werk-gelijke beloning van 4,6% terugbrengen naar 0%.

AEB

In 2021 kwam het verzuim van medewerkers uit op 4,6% (2020: 3,9%). Dit is lager dan het Nederlandse gemiddelde van de sector (5,1%).

AEB is in 2021 verkocht na een crisis. Als gevolg van het verkoopproces dat in 2021 liep en na de grote problemen die zich in 2019 voordeden, heeft de focus op het herstel en de verkoop gelegen. Hierdoor vond op het gebied van goed werkgeverschap geen verant­woording plaats, evenals andere zaken op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Alliander In juli hebben cao-partijen een akkoord bereikt over een nieuwe cao voor de Netwerkbedrijven. Deze cao heeft een looptijd van 1 mei 2021 tot en met 31 december 2022. Medewerkers die op 1 september fulltime in dienst waren, ontvingen in september een eenmalige uitkering van € 350 bruto. Per 1 april 2022 worden de salarissen verhoogd met 2%.

Beurs van Berlage Bij Beurs van Berlage zijn ongeveer 89 personen in dienst van de vennootschappen. Vanwege de grote diversiteit aan diensten en de golfbewegingen van activiteiten, inherent aan de evenementenindustrie, werkt de Beurs samen met verschillende partner­ bedrijven op verschillende gebieden als bewaking en catering. Zij leveren bij hun activiteiten eigen mede­werkers. Daarnaast gebruikt de Beurs van Berlage oproep­krachten in de bediening en keuken via gespecialiseerde uitzendbureaus of ZZP-platforms.

Tabel 1. Kengetallen Goed Werkgeverschap Beurs van Berlage Verdeling

2021

Verdeling vrouw/man in organisatie

46/54

Verdeling vrouw/man in Management Team

43/57

Verdeling vast/flex

59/41

Medewerkers jonger dan 30 jaar

42%

BNG In 2021 heeft een medewerkersonderzoek plaats­ gevonden. Het onderzoek had een hoge respons van ruim 85%. Daaruit blijkt dat medewerkers betrokken en bevlogen zijn, maar moeite hebben met de werkdruk en de balans tussen werk en privé. BNG heeft om deze reden een bankbreed vitaliteits­ programma aangeboden, waaraan op vrijwillige basis ruim 150 medewerkers hebben deelgenomen. Verder zijn instrumenten als coaching en vitaliteitsverlof ingezet om te werken aan inzetbaarheid en vitaliteit van medewerkers, en kunnen medewerkers deelnemen aan yogalessen of gebruik maken van een sport­ budget. Daarnaast biedt BNG Bank ondersteuning aan medewerkers die de bank verlaten. Medewerkers die met pensioen gaan kunnen de training ‘Pensioen in Zicht’ volgen. Medewerkers van wie het dienstverband wordt beëindigd kunnen coaching en outplacement­ begeleiding krijgen.

Hiernaast zijn belangrijke kengetallen van de Beurs weergegeven op het gebied van goed werkgeverschap:

31

H4

MVO-rapportage

BNG kende in 2021 een hoge mobiliteit, onder meer door de instroom van 32 medewerkers waardoor het totale personeelsbestand op 362 medewerkers uitkwam. De gestegen mobiliteit en de daarmee gepaard gaande instroom hebben tot gevolg dat de gemiddelde leeftijd van de medewerkers is gedaald ten opzichte van 2020 (2021: 45,9, ten opzichte van 2020: 46,6). Ondanks de toegenomen in-, door- en uitstroom zijn er forse uitdagingen op de arbeidsmarkt voor BNG. Vacatures voor IT’ers, financieel specialisten en risicomanagers staan relatief lang open. De arbeidsvoorwaarden zijn in veel gevallen voldoende competitief. De CAO Banken, die op 97% van de medewerkers van toepassing is, biedt naast een beloningsstructuur een goed pakket aan secundaire arbeidsvoorwaarden. Dit pakket wordt op het niveau van BNG Bank aangevuld met bedrijfseigen regelingen voor alle medewerkers en diverse doelgroepen.

Tabel 2. Kengetallen Goed Werkgeverschap BNG Verdeling

2021

Verdeling vrouw/man in organisatie Verdeling vrouw/man in Executive Committee Verdeling vast/flex

32/68 40/60 82/18

Carré Ultimo 2021 waren er 43 medewerkers in dienst ten opzichte van 42 werknemers eind 2020. De verdeling fulltime versus parttime is 63% versus 37%, met een genderverdeling van 22 mannen naast 21 vrouwen. In leidinggevende posities is de vrouw-manverdeling 3 om 2. Er zijn bij het sluiten van het verslagjaar 2021 26 medewerkers in dienst voor onbepaalde tijd en 17 voor bepaalde tijd. Het verzuimpercentage bedroeg in 2021 10,8%. Twee medewerkers hadden gedurende 2021 zwangerschapsverlof. Het aantal verzuimdagen is gestegen ten opzichte van 2020. Het kort verzuim (< 7 dagen) en het middellang verzuim (7-42 dagen) is gedaald, het lang verzuim (vanaf 43 dagen) is sterk gestegen.

GVB In het begin van de coronacrisis heeft GVB alles op alles gezet om het personeel te behouden. De aanhoudende terugloop in passagiers dwingt GVB echter om zorgvuldige afwegingen te maken over het personeelsbestand, mede omdat de dienstregeling met 12% is afgeschaald. GVB probeert gedwongen ontslagen te voorkomen. In 2021 vond een medewerkersonderzoek plaats. Medewerkers gaven gemiddeld een 7,02 als cijfer voor tevredenheid over het werken bij GVB. Dit cijfer is lager dan het gemiddelde tevredenheidscijfer van andere bedrijven in de sector: 7,36 (transport en logistiek) en 7,73 (professionele dienstverlening).

GVB organiseerde voorheen elke twee jaar een medewerkersonderzoek. Om beter de vinger aan de pols te houden is besloten tot een jaarlijks onderzoek. Het verzuimpercentage van GVB is vanaf het begin van de coronacrisis in maart 2020 sterk gestegen. In 2019 bedroeg het verzuimpercentage nog 7,0%, en in 2020 steeg het naar 7,9%. In 2021 is het verder gestegen naar 8,4%. In dezelfde periode daalde het gemiddelde aantal ziekmeldingen per medewerker per jaar. Medewerkers van GVB melden zich iets minder vaak ziek dan gemiddeld in Nederland, maar hun gemiddelde verzuimduur is een stuk langer. Dit stuwt het verzuimpercentage omhoog. Verder heeft GVB de nodige maatregelen genomen om werknemers veilig te laten werken. Werkplekken en werkmethoden zijn aangepast en iedereen is goed voorgelicht. De arbodienst heeft actie ondernomen, onder meer met een digitaal (spoed)spreekuur door de bedrijfsartsen. Ook is begeleiding door bedrijfs­ maatschappelijk werk en bedrijfspsychologen geregeld. GVB heeft in 2021 aan medewerkers verschillende mogelijkheden geboden om aan hun loopbaan te werken. Zo konden medewerkers advies krijgen van loopbaancoaches van GVB. Ook konden ze deelnemen aan sollicitatietrainingen om hun vaardigheden te verbeteren. Hierdoor hoopt het bedrijf dat personeel zo lang mogelijk inzetbaar blijft.

32

H4

MVO-rapportage

Als uitwerking van het landelijk pensioenakkoord heeft GVB in 2021 de zwareberoepenregeling ingevoerd. Daarmee kunnen medewerkers die minstens 10 jaar bij GVB werken in een zwaar beroep, uiterlijk 3 jaar voor de AOW-gerechtigde leeftijd stoppen met werken met een uitkering van GVB. De regeling is tijdelijk en geldt tot 1 januari 2026. Jaarlijks in september bepalen de cao-partijen of de regeling voor het daaropvolgende jaar wordt opengesteld. De regeling voorziet in een behoefte: 56 medewerkers hebben er gebruik van gemaakt. Dat is zo’n 17% van de medewerkers die er in 2021 voor in aanmerking kwamen.

Tabel 3. Kengetallen Goed Werkgeverschap GVB Verdeling

2020

2021

Verdeling vrouw/man in RvC Verdeling vrouw/man in directie Gelijke salarishantering in gelijke functies Geen last van ongewenste omgangsvormen Nieuwe medewerkers jonger dan 25 jaar Medewerkerstevredenheid

33/67

40/60

40/60

29/71

√

√

81,7%

81,0%

8,5%

13,3%

Ziekteverzuim Kandidaten Participatiewet

7,02 7,9%

8,4%

12

7

Havenbedrijf Amsterdam

Johan Cruijff ArenA

In het jaarlijkse medewerkersonderzoek wordt de werkbeleving en motivatie onderzocht. Er is een significante stijging te zien in de motivatie (het gemiddelde van betrokkenheid en bevlogenheid) en het werkgeverschap (de mate waarin mensen het bedrijf als werkgever waarderen). Het gevoel van autonomie is bij een aantal bedrijfsonderdelen gestegen en bij een aantal andere juist gedaald.

De coronacrisis had op het personeel en de organisatie een grote impact. Gedurende het gehele jaar hebben de meeste werknemers thuisgewerkt. Als gevolg van de crisis zijn elf medewerkers vertrokken. Eén medewerker heeft zelf ontslag genomen, waarmee het personeels­ bestand is teruggelopen van 71 naar 59 werknemers. Het vertrek van collega’s heeft grote impact gehad op het gehele team. Het personeelsverloop kwam logischerwijs hoger uit, namelijk op 17,4% ten opzichte van 1,5% een jaar eerder. Het ziekteverzuim is in 2021 uitgekomen op 0,5% (was 1,4%).

In 2021 was het ziekteverzuim 3,8%. Ten opzichte van 2020 (3,9%) is het verzuim­percentage licht gedaald. Arbeidsongeschikte medewerkers worden actief gemonitord en het Havenbedrijf volgt de Wet verbetering poortwachter nauwgezet op. Toch is het percentage ten opzichte van de doelstelling van 3,1% nog steeds te hoog.

Tabel 4. Kengetallen Goed Werkgeverschap Havenbedrijf Amsterdam Verdeling Verdeling vrouw/man in organisatie Verdeling vast/flex

2020

2021

29/71

28/72

92/8

92/8

Medewerkers jonger dan 30 jaar

15%

12%

Ziekteverzuim

3,9%

3,8%

De Johan Cruijff ArenA hecht sterk aan maatschappelijk verantwoord ondernemerschap. Dit gebeurt aan de hand van de contracten die worden aangegaan met huurders, leveranciers en andere zakelijke relaties. Sociale inclusiviteit is daarbij van groot belang. Mede door de coronacrisis is de bijdrage aan sociaalmaatschappelijke activiteiten minder groot geweest dan in voorgaande jaren. Het stadion is beschikbaar gesteld en/of er is steun verleend aan de volgende organisaties: • Zuidoost Werkt/1.000 banenplan • Amsterdam Smart City School • Stichting Steun Emma Kinderziekenhuis AMC • Johan Cruyff Foundation • Prinses Maxima Ziekenhuis • #GEEFJEDRANKJEDOOR (ten behoeve van onder meer Voedselbanken, Leger des Heils en Rode Kruis) • With a touch of green | Stichting Wereld Zonder Kinderkanker

33

H4

MVO-rapportage

De Johan Cruijff ArenA verbindt talent uit het stadsdeel aan moeilijk vervulbare vacatures middels de Amsterdam Smart City School. In april 2020 is een groep van 25 jongeren uit Zuidoost gestart aan een drie maanden durende opleiding tot AWS Cloud Operator, verzorgd door de opleidingspartner Techgrounds. Met Techgrounds en hun netwerk hebben deze jongeren inmiddels relevant werk gevonden in de informatietechnologie. Amsterdam Smart City School is mede mogelijk gemaakt door verschillende bedrijven en de gemeente Amsterdam. Het succes van de eerste lichting Amsterdam Smart City School roept om een vervolg en daarvoor is een subsidieaanvraag ingediend. Met deze inzet levert de Johan Cruijff ArenA een bijdrage aan het Masterplan Zuidoost.

RAI RAI streeft naar diversiteit binnen het bedrijf qua leeftijd, ervaring, sekse en competenties. Hier is, in samenspraak met de Ondernemingsraad, bij de reorganisatie in 2020 rekening mee gehouden. Behoud van betrokkenheid en verbondenheid waren in 2020 en 2021 belangrijke thema’s. Een groot deel van de organisatie werkte ook in 2021 het overgrote deel vanuit huis. Een taskforce heeft in 2021 meerdere initiatieven genomen om de interne verbondenheid te borgen zoals een live praatprogramma met bestuurs- en directieleden en virtuele en hybride koffie­momenten, borrels en een kerstviering.

Operationele medewerkers van de RAI werden ingezet om diensten te draaien voor de GGD. Door het succes werd de inzet in 2021 verbreed naar alle medewerkers van de RAI. In alle gevallen betreft het operationele diensten die niet door de GGD zelf kon worden uitgevoerd, zoals traffic- en crowd control bij de teststraten en een host bij entree's. In 2021 is de tevredenheid van medewerkers twee­ maal gemeten, waarbij op beide meetmomenten ook naar andere thema’s is gevraagd. De algemene tevredenheid van medewerkers is onder de omstandigheden als positief te bestempelen. Het HR-beleid beoogt het creëren van meer social return voor de stad Amsterdam. RAI draagt bij aan initiatieven gericht op het bieden van meer kansen voor jeugdwerklozen en voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Vanuit het programma ‘Hartverwarmend Amsterdam’ worden lokale en eerlijke ingrediënten ingekocht. In samenwerking met het ROC van Amsterdam is gestart met een hybride leeromgeving om gezamenlijk een kwalitatief hoogwaardige standaard in hospitality te waarborgen. Dit is uitgemond in een tweejarige opleiding (BBL) op het gebied van Food & Beverage. De RAI presenteert deze opleiding aan nieuwe status­houders. Begin 2021 zijn 16 studenten van verschillende niveaus gestart.