A - 15A Publieke Gezondheid en Preventie (48) bestuurlijke reactie initiatief

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 9 mei 2023 Onderwijs en Publieke gezondheid & preventie Alexander Scholtes GGD Amsterdam (gezondleven@ggd.amsterdam.nl) Bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel ‘Een mentaal gezonde(re) generatie begint in het onderwijs’ van het lid Von Gerhardt (VVD Amsterdam)

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 16-11-2022 heeft raadslid Von Gerhardt (VVD) een initiatiefvoorstel ingediend getiteld ‘Een mentaal gezonde(re) generatie begint in het onderwijs’. Met dit voorstel wordt het college gevraagd om: 1. In samenwerking met de Amsterdamse middelbare scholen en mentaal welzijn organisaties ervoor zorgen dat elke middelbare scholier jaarlijks minimaal één les over mentale gezondheid krijgt; 2. In samenwerking met het Amsterdamse beroepsonderwijs, de hogescholen en universiteiten in Amsterdam en studentenorganisaties onderzoek te doen naar hoe de (ervaren) druk onder jongeren verlaagd kan worden door belangrijke stressoren te verminderen; 3. Meer aandacht te geven aan de mentale gezondheid bij het preventief gezondheidsonderzoek van de GGD; 4. In navolging van de hogescholen en universiteiten ook bij de MBO-instellingen studenten de mogelijkheid te geven voor het invullen van een jaarlijkse mentale gezondheidstest; 5. In samenwerking met de GGD en de middelbare scholen een campagne te starten die ouders leert hoe ze eventuele mentale klachten bij hun kinderen eerder kunnen herkennen en kunnen bespreken; 6. Met de onderwijsinstellingen in gesprek te gaan over het beschikbaar stellen van een beurs voor studenten die dienen als vertrouwenspersoon voor andere studenten; 7.

Te zorgen voor een betere samenwerking tussen Ouder-Kindteams, Buurtteams en de Amsterdamse scholen; 8. Te zorgen voor een snellere en betere samenwerking tussen opleidingspsychologen, de GGD en de algemene GGZ; 9. Jongeren na het overwinnen van psychische klachten begeleiden in het (opnieuw) oppakken van hun onderwijs. Het college waardeert het werk dat de indiener heeft verzet om dit voorstel te schrijven en uw betrokkenheid bij dit onderwerp. De mentale gezondheid van Amsterdamse jongeren en jongvolwassenen staat onder druk: 6 op de 10 heeft te maken met psychische klachten, een derde heeft in het afgelopen jaar suïcidegedachten gehad en meer dan de helft voelt zich (heel) vaak

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 2 van 6

gestrest. Uit eerdere cijfers van de Amsterdamse Gezondheidsmonitor blijkt dat een stijgende trend van mentale klachten al voor de coronapandemie is ingezet. Vandaar dat in 2019 gestart is met de aanpak Thrive Amsterdam Mentaal Gezond om de veerkracht en mentale gezondheid van Amsterdammers te verbeteren. Ook scholen maken zich ongerust over de alarmerende signalen over het welbevinden van leerlingen en studenten. Uit het onderzoeksrapport ‘De Staat van het Amsterdams Voortgezet Onderwijs 2022’ blijkt dat een derde van de bevraagde docenten in het regulier voortgezet onderwijs aangeeft dat er onvoldoende aandacht is op school voor sociaal-emotionele problemen van leerlingen. Het aantal voortijdige schoolverlaters is in het studiejaar 2021-2022 is het hoogste aantal in tien jaar tijd, waaronder veel jongeren met mentale gezondheidsproblemen. De GGD biedt scholen advies en ondersteuning om structureel en integraal aandacht te geven aan de mentale gezondheid van hun leerlingen. In nauwe samenwerking met jeugdzorgprofessionals en maatschappelijke organisaties. Per onderdeel van het voorstel treft u hier onder een reactie van het college aan. 1. Les over mentale gezondheid Iedere leerling les over mentale gezondheid is een ambitie waar dit college volledig achter kan staan. Zeker gezien het belang van mentale gezondheid voor de leerprestaties en dus de ontwikkelkansen van jongeren.

Het is echter aan scholen zelf of zij voorlichtingen aanbieden over mentale gezondheid. Veel scholen doen dit al en sommige scholen hebben aangegeven met mentale gezondheid op school aan de slag te willen, onder andere naar aanleiding van de ‘Staat van het Amsterdams V(S)O’1. Scholen kunnen advies en ondersteuning krijgen van de GGD over passend educatie aanbod en beschikbare tools en interventies om structureel aandacht te geven aan mentale gezondheid op school. Het college zet zich samen met partners in om scholen te enthousiasmeren en inspireren om met mentale gezondheid op school aan de slag te gaan. Het college beschouwt dit voorstel als ondersteuning van de huidige, ingezette lijn om mentale gezondheid te agenderen en scholen te ondersteunen om lessen over mentale gezondheid onderdeel te maken van het curriculum. 2. Onderzoek naar de (ervaren) druk onder studenten en belangrijke stressoren In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is in november 2022 een landelijk onderzoek gestart naar de oorzaken van stress en prestatiedruk onder studenten in het hoger onderwijs. De resultaten worden voor de zomer 2023 verwacht en bieden naar alle waarschijnlijkheid handvatten voor het verminderen en tegengaan van stress en prestatiedruk.

Het college stelt voor eerst de resultaten van het landelijk onderzoek af te wachten alvorens een besluit te nemen over een eventueel aanvullend onderzoek in Amsterdam. Op grond van het voorgaande adviseert het college de raad het voorstel op dit punt niet over te nemen in afwachting op de resultaten van het landelijk onderzoek.

1

https://www.verenigingosvo.nl/wp-content/uploads/2022/11/Staat-van-het-Amsterdamse-VO.pdf

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 3 van 6

3. Preventief gezondheidsonderzoek Mentale gezondheid krijgt reeds aandacht in het preventief gezondheidsonderzoek uitgevoerd door de GGD, zowel op het primair als het voortgezet onderwijs. Hierin worden onder meer vragen gesteld over sombere/depressieve gevoelens, (faal-) angst, stress, suïcidale gedachten en eenzaamheid. Naar aanleiding van de uitkomsten en/of zorgen van de mentor of ouders, gaat de jeugdverpleegkundige in gesprek met de leerling en indien nodig wordt er hulp ingeschakeld. Het college is daarom van mening dat met de huidige preventieve gezondheidsonderzoeken van de GGD reeds is voldaan aan het voorstel van raadslid Von Gerhardt. 4. Caring Universities uitbreiden naar mbo Caring Universities is momenteel alleen op de Amsterdamse universiteiten en Hogeschool InHolland beschikbaar. Het is nog niet geïmplementeerd op alle hogescholen of op mbo’s, maar dit is wel een wens van het college. Mocht uit verkennende gesprekken met mbo-instellingen dat ook zij dit willen, dan zal het programma doorontwikkeld moeten worden zodat het ook voor mbo-studenten passend is. Het voorstel is ook opgenomen in het plan van aanpak Thrive Amsterdam Mentaal Gezond 2023-20296, dat nog voor de zomer aan uw raad ter vaststelling wordt aangeboden. Het college adviseert de raad om het voorstel van raadslid Von Gerhardt op dit punt over te nemen. 5.

Campagne richting ouders in samenwerking met GGD en middelbare scholen Vanuit verschillende organisaties en programma’s worden ouders geïnformeerd over mentale gezondheid, op welke signalen zij kunnen letten en hoe ouders mentale gezondheid kunnen bespreken met hun kinderen. Het college is het met de indiener van het initiatiefvoorstel eens dat dit zeer belangrijk is, net als de samenwerking met de GGD en middelbare scholen hierin. Momenteel loopt dit via de Gezonde School aanpak en jeugdgezondheidszorg (JGZ) op school. Scholen die via de Gezonde School aanpak inzetten op het vergroten van mentale gezondheid van leerlingen kunnen ondersteuning krijgen van de GGD bij het betrekken van ouders. Mochten er uit het preventief gezondheidsonderzoek of een leerlingvolgsysteem zoals Hart & Ziel signalen naar voren komen over de mentale gezondheid van een leerling, dan worden ouders betrokken (als de leerling jonger is dan 16 jaar en anders in overleg met de leerling). Ouders krijgen dan advies over waar ze op kunnen letten, hoe ze signalen bespreekbaar kunnen maken met hun kind en eventueel kan preventieve ondersteuning ingezet worden. Daarnaast ontwikkelt Thrive Amsterdam aankomende jaren campagnes om de herkenning en bespreekbaarheid van mentale gezondheid te vergroten. Deze zijn niet specifiek gericht op ouders, maar dragen uiteraard wel bij aan de door de indiener genoemde doelen.

Het college is geen voorstander van het opzetten van een aparte campagne richting ouders, maar stelt een wijziging voor in het initiatiefvoorstel om de huidige inzet op scholen via onder andere de GGD op het thema mentale gezondheid een impuls te geven, met extra aandacht voor het vergroten van ouderbetrokkenheid. Dit kan via de GGD en op geprioriteerde scholen via de aanbesteding aanvullende preventieve opgroei- en opvoedondersteuning (APOO) vanaf 2024.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 4 van 6

Dit past bij de behoeften van scholen die aangeven meer te willen doen aan de groeiende mentale problemen onder jongeren en daarbij extra ondersteuning te kunnen gebruiken om ouderbetrokkenheid goed vorm te geven. Op deze manier kan er beter ingespeeld worden wat er per school speelt en waar de ouders behoefte aan hebben, dan bij een bredere campagne. 6. In gesprek met onderwijsinstellingen over een beurs voor studenten vertrouwenspersonen Er zijn bij de meeste onderwijsinstellingen diverse vertrouwenspersonen beschikbaar voor de studenten. Dit zijn echter zelf geen studenten. Wel worden er andere mogelijkheden gefaciliteerd waarbij studenten met elkaar in gesprek kunnen gaan over hun mentale gezondheid. Het college is het met de indiener eens dat het goed zou zijn als studentenvertrouwenspersonen een beurs zouden ontvangen zodat zij daadwerkelijk de tijd hebben om deze rol op zicht te nemen. Het college is bereid hierover met onderwijsinstellingen in gesprek te gaan. Het college adviseert de raad het voorstel van raadslid Von Gerhardt op dit punt over te nemen. 7. Samenwerking OKT, Buurtteams en Amsterdamse scholen Een goede aansluiting tussen onderwijs en jeugdhulp, met een sterke link naar het volwassendomein en bestaanszekerheid, is één van de bestuurlijke prioriteiten van dit college.

Een goede samenwerking is cruciaal om kinderen/jongeren en gezinnen snel de ondersteuning te geven die ze nodig hebben, zodat jeugdigen zich optimaal kunnen ontwikkelen in hun eigen omgeving. Elke school heeft een intern begeleider (PO)/zorg coördinator (VO) waar leerlingen en leraren met een ondersteuningsvraag terecht kunnen. Ook zijn scholen verplicht een vertrouwenspersoon te hebben. In Amsterdam is ook aan elke school een Ouder- en Kind Adviseur (OKA) verbonden, zij bieden algemeen toegankelijke jeugdhulp en kunnen ook het buurtteam of wanneer nodig meer specialistische jeugdhulp erbij halen. Daarnaast heeft het OKT een psycholoog in elk OKT-team die de OKA snel kan inzetten. Er wordt hard gewerkt aan het versterken van de samenwerking tussen OKT, buurtteams en de Amsterdamse scholen. Aankomend jaar zullen nog meer stappen gezet worden om de samenwerking te versterken en zo de zorg- en ondersteuningsstructuur op en om scholen te verstevigen. Dit doen we door: - Gezamenlijke ambities te formuleren met de Samenwerkingsverbanden passend onderwijs in samenwerking met schoolbesturen, OKT, zorgaanbieders en buurtteam over het versterken van de zorgstructuur op school en sterke expertisenetwerken om de school tussen al deze partners. Op basis van deze gezamenlijke ambities maken we een concrete uitwerkingsagenda met doelen en afspraken voor de komende vier jaar.

- Verder uitrollen van de BEN-aanpak ter versterking van ondersteuningsstructuren op/om scholen. BEN staat voor bouwen aan expertisenetwerken op en om school met kennis en kunde uit het (speciaal) onderwijs, jeugdhulp, OKT en buurtteam. Dit is een gezamenlijke aanpak vanuit gemeente, SWV, schoolbesturen en OKT die we financieren met middelen uit het Nationaal Programma Onderwijs. Het college is van mening dat met bovengenoemde inzet en voornemens reeds is voldaan aan de aanbevelingen van raadslid Von Gerhardt.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 5 van 6

8. Samenwerking opleidingspsychologen, de GGD en GGZ De wachttijden in de GGZ zijn een groot knelpunt in het organiseren van de nodige hulp en ondersteuning aan Amsterdammers. Het college zet daarom zoveel mogelijk in op de beweging naar de voorkant, om problemen te voorkomen en bij beginnende problemen er vroeg bij te zijn zodat Amsterdammers eerder geholpen kunnen worden met lichtere vormen van ondersteuning. Dit vraagt om een goede samenwerking tussen partners uit zowel de onderwijssector en vanuit de zorg. Het college onderschrijft het belang hiervan en stimuleert samenwerking op dit vlak. Een voorbeeld is dat voor het mbo hierover afspraken zijn gemaakt via het Lokaal Preventie Akkoord, waarin afspraken gemaakt zijn over het bevorderen van mentale gezondheid en een gezonde leefstijl onder mbo-studenten. Binnen dit akkoord werkt de gemeente samen met mboinstellingen, GGZ-partners en het samenwerkingsverband Amsterdam Vitaal & Gezond. De GGD Amsterdam heeft een coördinerende en faciliterende rol. Eén van de ambities in het akkoord is het verbeteren van mentaal welbevinden onder mbo-studenten. Onderdeel daarvan is het versterken van het mbo-jeugdteam.

Uit evaluatie van het mbo-jeugdteam door het Verwey-Jonker Instituut blijkt dat de aanwezigheid van jeugdpsychologen binnen het team als zeer waardevol wordt ervaren, maar dat studenten nog niet vanzelf naar het mbo-jeugdteam toekomen. De meeste verwijzingen vinden plaats via de zorgstructuren van de scholen. Hier is zeker nog winst te behalen door het mbo-jeugdteam te versterken en zichtbaarder te maken, zodat mbo studenten eerder bereikt kunnen worden met preventieve ondersteuning. Het college is gezien bovenstaande van mening dat dit onderwerp voortdurend aandacht behoeft en onderwerp is en blijft van gesprek, waarmee reeds wordt voldaan aan de aanbevelingen van raadslid Von Gerhardt. 9. Nazorg en oppakken onderwijs Voor het vo en mbo is de ‘Meer Aandacht voor Ziekgemelde Leerlingen’ (MAZL) methodiek beschikbaar via de JGZ. Deze methodiek biedt een integrale aanpak van ziekteverzuim waarin ook ingezet wordt op nazorg en het weer oppakken van onderwijs. Ook is er een stedelijk is een netwerk om jongeren die niet meer naar school gaan te begeleiden. Dat ligt voor een deel bij de samenwerkingsverbanden en bij leerplicht. Het college is van mening dat met deze aanpak reeds is voldaan aan de aanbeveling van raadslid Von Gerhardt.

Bestuurlijke reactie Het college dankt nogmaals het raadslid Von Gerhardt voor de aandacht voor de mentale gezondheid van de Amsterdamse jeugd en voor het indienen van het initiatiefvoorstel. Het college beschouwt het voorstel deels als ondersteuning van de huidige inzet.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 9 mei 2023 Pagina 6 van 6

Het college adviseert de raad om het initiatiefvoorstel in te stemmen onder voorbehoud dat twee punten uit het voorstel een gewijzigde invulling krijgen: - Punt 2: onderzoek prestatiedruk en stress onder studenten. Het college stelt voor om eerst het landelijke onderzoek in opdracht van het ministerie van OCW af te wachten om daarna te kijken of eventueel aanvullend onderzoek in Amsterdam nodig is. - Punt 5: campagne richting ouders in samenwerking met middelbare scholen. In plaats van een nieuwe campagne stelt het college voor de inzet vanuit Gezonde School op het thema mentale gezondheid een impuls te geven en daarbij scholen te ondersteunen bij het betrekken van ouders. Dit is aanvullend op de campagnes vanuit Thrive Amsterdam op het herkennen en bespreekbaar maken van mentale gezondheid in de stad. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Publieke Gezondheid en Preventie

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl