A - 15 Zorg (35) Bestuurlijke reactie initiatiefvoorstel Zeggenschap in de z

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 16 november 2021 Zorg Simone Kukenheim Onderwijs, Jeugd, Zorg & Diversiteit (bestuurszaken.OJZD@amsterdam.nl) Bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel ’Zeggenschap in de zorg; Van inspraak naar invloed’ van het lid Grooten

Geachte leden ,

Op 29 september 2021 heeft raadslid Grooten van GroenLinks een initiatiefvoorstel ingediend getiteld ‘Zeggenschap in de zorg; van inspraak naar invloed’. Met dit voorstel wordt het college gevraagd om: 1. Samen met Meetellen en relevante partners als ANE, De Omslag en Cliëntenbelang Amsterdam een beeld te schetsen van de huidige praktijk m.b.t. de zeggenschap van cliënten. De focus moet liggen op best practices en waar nog ontwikkeling nodig is. Meegenomen worden de volgende vragen: Hoe worden stemmen die normaal gesproken minder worden gehoord worden toch gehoord? Op welke manier worden participanten ondersteund en gewaardeerd voor hun deelname? 2. Op basis van de uitkomsten wordt er een plan van aanpak gemaakt waarin staat hoe de resultaten kunnen leiden tot verbetering van medezeggenschap. 3. De raad wordt zowel op de schets van de praktijk, als het daarop te formuleren plan van aanpak geïnformeerd. GroenLinks heeft een reeks voorstellen gedaan om de zeggenschap in de zorg te vergroten. Deze voorstellen sluiten aan bij de ambitie van dit college tot meer democratisering die in het coalitieakkoord ‘Een nieuwe lente en nieuw begin’ als volgt is verwoord: “Samen met de stad stellen we een ambitieuze agenda op voor democratische vernieuwing waarin we onderzoeken hoe de participatieve en representatieve democratie kunnen worden vernieuwd, versterkt en uitgebreid.

Het doel is om inwoners van Amsterdam grotere zeggenschap te laten hebben over hun directe omgeving, gemeentelijke dienstverlening en de stad als geheel”. Nu volgt het vierde voorstel in de reeks over zeggenschap in de zorg getiteld ‘Van inspraak naar invloed’. Algemeen Het college voelt het als haar verantwoordelijkheid om in het kader van democratisering de zeggenschap van alle bewoners te vergroten, zodat Amsterdam grotere zeggenschap krijgen over hun directe omgeving, gemeentelijke (en aanbestede) dienstverlening en de stad als geheel. Het

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 november 2021 Pagina 2 van 7

college onderkent de waarde van ervaringsdeskundigheid en heeft daarom in haar collegeakkoord belangrijke uitgangspunten voor de inzet van ervaringsdeskundigen opgenomen. Het college staat positief tegenover het initiatiefvoorstel dat een structurele verbetering van de medezeggenschap in de zorg beoogt, onder voorbehoud van een aantal aanpassingen. Voordat het college ingaat op de voorgestelde aanbevelingen aanpassingen in het in het initiatiefvoorstel, wil zij voor de raad een breed perspectief schetsen en ingaan op een aantal ontwikkelingen rondom zeggenschap van cliënten en in het bijzonder met die van ervaringsdeskundigen. Landelijke wet en regelgeving rond zeggenschap Landelijk is de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen (Wmcz) kaderstellend. De Wmcz geldt in beginsel voor alle zorginstellingen die zorg verlenen op basis van de Wet langdurige zorg (Wlz), de Zorgverzekeringswet (Zvw) en zorginstellingen die andere zorg verlenen, zoals aanbieders van cosmetische zorg en alternatieve geneeswijzen. De Wmcz geeft aan waarover cliënten en bestuurders met elkaar in gesprek kunnen, zoals bijvoorbeeld over organisatorische veranderingen, maar ook over onderwerpen die van belang zijn voor het dagelijks leven van mensen. De Wmcz bepaalt dat zorgaanbieders in overleg met cliëntenraden een medezeggenschapsregeling opstellen.

Ook in de Governance Code Zorg staat het belang van medezeggenschap benoemd. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) houdt op de volgende manieren toezicht op de uitvoering van de Wmcz: - Medezeggenschap kan ter sprake komen bij reguliere inspectiebezoeken, in telefonisch contact met zorgaanbieders of als de inspectie meldingen of signalen van cliënten(raden) krijgt. - De inspectie toetst ook bij cliënten zelf, hun vertegenwoordigers of familie: Is er inspraak mogelijk? Hebben cliëntenraden inzage in relevante stukken? - De inspectie kijkt of een cliëntenraad bij een zorginstelling minimaal één lid kan aandragen voor de raad van toezicht. - De inspectie kijkt of een zorginstelling een commissie van vertrouwenslieden heeft, die bestaat uit minimaal drie leden; waaronder iemand die is aangewezen door de cliëntenraad. Wet en regelgeving rond zeggenschap in de Wmo Amsterdam In de landelijke Wmo is bepaald, dat gemeenten in de lokale verordening moeten aangeven bij welke Wmo-voorzieningen een regeling voor medezeggenschap van cliënten vereist is. In Amsterdam is medezeggenschap geregeld in artikel 7.4 lid 2 van de Wmo-verordening: ‘Het college neemt in de afspraken met aanbieders van een maatwerkvoorziening op dat de aanbieders een regeling voor medezeggenschap moeten hebben, waarvan de uitgangspunten aansluiten bij de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen.

De medezeggenschap ziet in ieder geval toe op voorgenomen besluiten die voor de cliënten van belang zijn.’ Dit werkt door in de volgende punten: - Het is vastgelegd dát Wmo-aanbieders cliënteninspraak moeten hebben, maar de vorm waarin aanbieders cliënteninspraak vormgeven staat vrij. De gemeentelijke invloed over manier van invulling van cliënteninspraak bij aanbieders is hierdoor beperkt. - De gemeente neemt eisen in haar inkoopvoorwaarden op over het uitvoeren van een clienttevredenheidsonderzoek en medezeggenschap door een cliëntenraad (of een gelijkwaardige vorm van cliëntconsultatie). - In de inkoop- en subsidierelaties met Wmo-aanbieders is er aandacht voor het beleid rond ervaringsdeskundigen. De gemeente eist dat gecontracteerde aanbieders een actueel

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

-

-

-

-

Datum 16 november 2021 Pagina 3 van 7

beleid hebben ten aanzien van de inzet van ervaringsdeskundigheid. Dit beleid is erop gericht de kwaliteit en de resultaten van de zorg aan Amsterdammers te verbeteren. Bij de grote Wmo-aanbieders worden ervaringsdeskundigen betrokken bij beleidsontwikkeling en monitoring. Veel aanbieders hebben ervaringsdeskundigen in dienst om de meerwaarde van het cliëntperspectief te borgen. Opleidingen voor ervaringsdeskundigen ondersteunen deze opgaven. De Wmo-aanbieders rapporteren in de reguliere contractgesprekken met de gemeente zowel over de cliënttevredenheidsonderzoek, de cliëntraden, als over het beleid rond ervaringsdeskundigheid. In de subsidievoorwaarden voor de buurtteamorganisaties is door de gemeente de eis gesteld, dat elk buurtteam ervaringsdeskundigen moet aantrekken om het versterken van het cliëntperspectief te ondersteunen. Het inzetten van ervaringsdeskundigheid is een van de kwaliteitsonderwerpen binnen de prestatiedialogen met de buurtteamorganisaties en in kwartaalgesprekken worden de ontwikkelingen op het gebied van versterken zelfregie gemonitord.

Relevant activiteiten op het gebied van zeggenschap in Amsterdam zijn: Het college wijst de raad op een aantal relevante ontwikkelingen op het gebied van democratisering en medezeggenschap. Dit zijn met name: Het beleidskader participatie: Om de invloed van Amsterdammers op hun directe omgeving, op de stad als geheel en op de gemeentelijke dienstverlening te vergroten zijn in het Beleidskader Participatie dat in de raad van 10 oktober 2021 is vastgesteld uitgangspunten en richtlijnen voor participatie vastgelegd. Zo weten bewoners, ondernemers en organisaties in de stad waar ze op kunnen rekenen. Bestuurders en ambtenaren die participatie organiseren, moeten hier rekening mee houden. Dit nieuwe beleidskader voor participatie is een onderdeel van de inspanningen van de gemeente Amsterdam om de zeggenschap van burgers te vergroten. Het Platform Cliëntenraden Langdurige Zorg Cliëntenbelang Amsterdam (CBA) ondersteunt het Platform Cliëntenraden Langdurige Zorg dat bestaat uit cliëntenraden die actief zijn in verpleeg- en verzorgingshuizen, thuiszorg, woonvormen van mensen met een verstandelijke, psychische of lichamelijke beperking. Deze cliëntenraden zijn actief in Amsterdam, Zaanstreek/Waterland en Amstelveen en omgeving. Deelname aan het platform is kosteloos en een kerngroep van actieve cliëntenraadleden trekt de kar.

Het platform krijgt daarbij ondersteuning LOC Waardevolle Zorg en van Cliëntenbelang Amsterdam (CBA). Inzet van ervaringsdeskundigheid De afgelopen jaren heeft ervaringsdeskundigheid een steeds belangrijkere plaats ingenomen in het sociale domein. De gemeente overlegt structureel met de ervaringsdeskundige die actief zijn binnen onder andere de Wmo-adviesraad, het Jongeren Platform Amsterdam, de Participatieraad, Cliëntenbelang Amsterdam, het Platform LVB, het Groot MO-GGZ overleg. Daarnaast wordt er binnen verschillende programma's ruim gebruik gemaakt van de inzet van ervaringsdeskundigheid vanuit deze raden en andere fora, en door individuele inzet of inhuur van ervaringsdeskundige zzpers bij Wmo-dossiers. De volgende recente ontwikkelingen op het gebied van ervaringsdeskundigheid willen we graag benoemen in de reactie op het initiatiefvoorstel: - Naar aanleiding van het initiatiefvoorstel “Hup ervaringsdeskundigen”, het eerste voorstel in de reeks van voorstellen voor meer zeggenschap in de zorg, dat op 14 maart 2021 door de raad is vastgesteld, is het ANE (Amsterdams Netwerk Ervaringskennis) opgericht. Het

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

-

-

-

-

Datum 16 november 2021 Pagina 4 van 7

ANE is een stedelijk kennisnetwerk van betrokken Amsterdammers die de stedelijke visie kan toetsen, van werkzame principes kan voorzien en die samenhang schept in het versnipperde landschap van ervaringsdeskundigen. Vanuit de gemeente heeft ANE de opdracht gekregen de vak-ontwikkeling van ervaringsdeskundigheid in de Buurtteams vorm geven. Inmiddels zijn er in verschillende buurtteams ervaringsdeskundigen in dienst. ANE ondersteunt de stedelijke ontwikkeling van het vergroten van inzet van ervaringsdeskundigen door sámen met diverse andere partijen en gefinancierd door WPI de leerlijn “werken als ervaringsdeskundige in een buurtteam” te organiseren. Het programmateam Buurtteams maakt in gezamenlijkheid met de Buurtteamorganisaties een plan voor cliëntervaringsonderzoek onder cliënten van het buurtteam met als doel te leren van de ervaringen van cliënten en zo tot kwaliteitsverbetering en beleidsontwikkeling te komen. In het beleidsprogramma ‘Aanpak dakloosheid 2021-2025 Een nieuwe start – samen op weg naar perspectief’ dat op 24 juni 20121 door de raad is vastgesteld, is opdracht gegeven om de zelfregie binnen de maatschappelijke opvang/beschermd wonen (MO/BW) te versterken. In kwartaalgesprekken met de MO/BW-aanbieders worden de ontwikkelingen rond zelfregie gemonitord.

Daarnaast is Ervaringsdeskundigenonderzoeksbureau Meetellen onlangs de opdracht gegeven om gedurende de looptijd van het beleidsprogramma, jaarlijks, kwalitatief onderzoek te doen naar het cliëntperspectief en de cliëntervaring met verschillende aspecten van het aanbod/beleid rondom dakloosheid in Amsterdam. Deze opdracht komt voort uit het monitorings-plan van het nieuwe beleidsprogramma dakloosheid. Medio 2021 is door Lysias en de UVA in drie regio’s, waaronder Amsterdam, gestart met een pilot vanuit een opdracht van VWS om regionale infrastructuur voor goede cliëntenvertegenwoordiging in de GGZ verder te ontwikkelen, waarbij zowel naar de positie van cliënten binnen de Wmo als in de zorg gefinancierd vanuit vanuit de Zvw gekeken wordt. In de pilot wordt gekeken naar waar er ruimte en behoefte is om de inbreng van ervaringskennis en ervaringsdeskundigen in het beleidsproces te verbeteren. Lysias en de UvA gaan samen met betrokken organisaties op zoek naar succesfactoren bij cliëntvertegenwoordiging en overdraagbare elementen en handvatten voor de landelijke uitrol van cliëntvertegenwoordiging. In de pilot werkt men nauw samen met cliëntvertegenwoordigers en ervaringsdeskundigen. Zij zijn mede-onderzoeker /interviewers en nemen deel aan de regionale werkgroep. Een eerste stap is een nulmeting in de drie regio’s om de bestaande situatie in beeld te brengen.

De nulmeting in Amsterdam wordt naar verwachting eind 2021 afgerond en pilot loopt door tot eind 2022.

Reactie op de aanbevelingen Het vierde voorstel in de reeks over zeggenschap in de zorg is getiteld ‘Van inspraak naar invloed’. Het voorstel richt zich op hoe zorginstellingen uitgenodigd kunnen worden om te experimenteren met de zeggenschap van hun cliënten in het algemeen en in het bijzonder met die van de ervaringsdeskundigen. Het college waardeert het werk dat de indiener heeft verzet om dit voorstel te schrijven en de grote betrokkenheid tot het onderwerp medezeggenschap. Het college ziet dit voorstel als ondersteuning van haar beleid op het gebied van zeggenschap en de inzet van ervaringsdeskundigheid. Per onderdeel van het voorstel treft u hier onder een reactie van het college aan.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 november 2021 Pagina 5 van 7

1. Samen met Meetellen en relevante partners als ANE, De Omslag en Cliëntenbelang Amsterdam een beeld te schetsen van de huidige praktijk m.b.t. de zeggenschap van cliënten. De focus moet liggen op best practices en waar nog ontwikkeling nodig is. Meegenomen worden de volgende vragen: Hoe worden stemmen die normaal gesproken minder worden gehoord worden toch gehoord? Op welke manier worden participanten ondersteund en gewaardeerd voor hun deelname? Reactie In het voorstel wordt gesproken over zorginstellingen hetzij zorgorganisaties. In het Wmo-aanbod kan de gemeente direct sturen op medezeggenschap van de inkoop en subsidie door het stellen van eisen en voorwaarden aan de uitvoering. De gemeente kan de voortgang monitoren via de reguliere rapportages en gesprekken met de aanbieders. Op de door het Zorgkantoor (Wlz) en zorgverzekeraar (Zvw) gecontracteerde zorg heeft de gemeente geen directe invloed. Denk hierbij aan o.a. GGZ-aanbieders, ziekenhuizen, huisartsen. Zoals aan het begin van de bestuurlijk reactie is toegelicht zijn de (wettelijke) eisen aan cliëntenraden en inspraak voor de Wlz en Zvw zorg opgenomen in de Wmcz. Bij de door het zorgkantoor en Wlz gecontracteerde zorg zijn aanbieders wettelijk verplicht cliëntenraden bij onder andere inkoopafspraken met zorgaanbieders te betrekken.

Het zorgkantoor werkt samen met cliënt- en familievertegenwoordiging èn zorgaanbieders aan de best passende zorg. Wlz en Zvw zorg valt echter buiten het bereik van de gemeente. Toezicht hierop verloopt via de IGJ. Zoals eerder aangegeven worden deze cliëntenraden in de regio Amsterdam in de Regio ondersteund door LOC Waardevolle zorg en door Cliëntenbelang Amsterdam (CBA). Het initiatiefvoorstel ‘Zeggenschap in de zorg; van inspraak naar invloed’ sluit goed aan bij de recente ontwikkelingen en bij wat het college in haar coalitieakkoord heeft opgenomen met betrekking tot het versterken van de inzet van ervaringsdeskundigen en democratisering. Door onderzoek te doen naar medezeggenschap wordt de stand van zaken inzichtelijk en worden zowel goede voorbeelden als verbeterpunten in kaart gebracht. Om tot een goed onderzoek te komen stellen wij voor dat er als eerste stap een onderzoeksvoorstel samen met de relevante partners, ervaringsdeskundigen en zorgaanbieders op wordt gesteld. Zo wordt helder voor alle betrokkenen wat de richting van het onderzoek gaat worden, is er draagvlak bij de betrokken partijen en geef je cliënten, ervaringsdeskundigen en aanbieders een goede positie om mee te denken aan de voorkant van het onderzoek.

Het college ziet een grote meerwaarde in een onderzoek door ervaringsdeskundigen en/of cliënten over hoe het bij zorgaanbieders momenteel staat met de invulling van medezeggenschap. Om het onderzoek beheersbaar te houden in omvang en om zoveel mogelijk invloed te houden op de uitkomsten, stellen we de indieners van het voorstel voor dit onderzoek te beperken tot alleen de Wmo-gecontracteerde aanbieders. Bij beperking tot Wmo-aanbieders zullen de kosten die bij het voorstel gemoeid zijn rond de €50.000 liggen. Deze kosten kunnen gedekt worden binnen de bestaande middelen. Het vraagt commitment van Wmo-aanbieders om kritisch te kijken naar de eigen vorm van medezeggenschap en vervolgens over te gaan tot een eventueel andere of vernieuwde vormgeving. De uitkomsten van het voorgestelde onderzoek naar medezeggenschap kunnen gebruikt worden binnen de prestatiedialogen met aanbieders om gerichter op kwaliteit van de inzet van ervaringsdeskundigen binnen de Wmo te sturen en te monitoren. 2. Op basis van de uitkomsten wordt er een plan van aanpak gemaakt waarin staat hoe de resultaten kunnen leiden tot verbetering van medezeggenschap.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 november 2021 Pagina 6 van 7

Reactie Zoals eerder toegelicht sluit het aanscherpen van beleid, plannen of opdrachten en het zo nodig opstellen van een nieuw plan van aanpak om de zeggenschap te vergroten in de zorg goed aan bij de ambitie van dit college tot meer democratisering. De gemeente geeft in haar beleidskaders aan “wat” er door de geboden zorg en ondersteuning bereikt moet worden. Aanbieders bepalen zelf in grote mate “hoe” deze opgaven door hen uitgevoerd worden. In kwartaalgesprekken met aanbieders wordt door de gemeente hierop gemonitord. Zoals in het initiatiefvoorstel wordt aangegeven is maatwerk nodig voor de invulling van medezeggenschap, voor inspraak en invloed van cliënten, ervaringsdeskundigen, familie of naasten. Elke aanbieder is immers anders en heeft een eigen organisatie, eigen uitvoering en een andere diversiteit aan cliënten. Om ervoor te zorgen dat Wmo-aanbieders de resultaten van het onderzoek daadwerkelijk gebruiken voor verbetering van de medezeggenschap in hun organisatie ziet het college de draagvlak bij de Wmo-aanbieders als belangrijke voorwaarde.

Het college stelt daarom de raad voor om samen met de relevante partners, aanbieders en vertegenwoordiging van ervaringsdeskundigen en cliënten een analyse te maken van de huidige stand van zaken omtrent medezeggenschap, met daarbij een inzicht in best practices, eventuele knelpunten en verbeterpunten, waarbij per onderdeel onderzocht zal worden of er al lopende ambities zijn met betrekking tot de verbeterpunten en waar bestaande opdrachten, plannen of beleid aangescherpt kunnen worden, óf dat er een nieuw plan van aanpak nodig is. Het college vraagt de opstellers van het initiatiefvoorstel aan te passen zodat het onderzoeksvoorstel, de analyse en een eventueel plan van aanpak over medezeggenschap in samenwerking tussen Wmo-gecontracteerde aanbieders, cliënten, ervaringsdeskundigen en andere betrokken partners wordt uitgevoerd.

3. De raad wordt zowel op de schets van de praktijk, als het daarop te formuleren plan van aanpak geïnformeerd. Reactie Het college zal de raad informeren over het in de aanbeveling genoemde onderzoeksvoorstel, over de resultaten van het onderzoek en over een eventueel gezamenlijk opgesteld plan van aanpak en/of aanbevelingen voor de lopende plannen die aangescherpt worden naar aanleiding van de uitkomsten van het onderzoek. Zoveel mogelijk worden aanbevelingen en uitkomsten toegepast bij de monitoren en evaluatie van de gemeente met de Wmo-aanbieders en in de reguliere kwartaalgesprekken. Conclusie Wij danken de indiener nogmaals voor het initiatiefvoorstel waarin de medezeggenschap van Amsterdammers in het zorgaanbod wil onderzoeken en versterken. Met dit voorstel voelt het college zich ondersteunt in haar beleid om de positie en visie van cliënten en van ervaringsdeskundigen als een belangrijk uitgangspunt te nemen en de Amsterdammer centraal te stellen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 november 2021 Pagina 7 van 7

Het college adviseert de raad dan ook om met het initiatiefvoorstel in te stemmen, onder voorbehoud dat het voorstel licht wordt aangepast, waarbij de reikwijdte van het onderzoek alleen de Wmo gecontracteerde aanbieders betreft, er als eerste stap een onderzoeksvoorstel met relevante partners, aanbieders, ervaringsdeskundigen en cliënten wordt opgesteld, welke ook betrokken worden bij de analyse en dat waar mogelijk met de verbeterpunten aangesloten wordt bij bestaande opdrachten, plannen of beleid. Bij beperking tot Wmo-aanbieders zullen de kosten die bij het voorstel gemoeid zijn naar verwachting rond de €50.000 zijn. Deze kosten kunnen gedekt worden binnen de bestaande middelen. Mocht de indiener de reikwijdte niet willen beperken tot Wmo-aanbieders dan zal onderzocht moeten worden wat de kosten gaan worden en is het de vraag of dit gedekt kan worden uit de bestaande middelen. We ontvangen dan graag een dekkingsvoorstel van de indiener.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Simone Kukenheim Wethouder Zorg & Jeugd(zorg)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl