A - 15 Ruimtelijke Ordening (30) 2. TAC advies DEF gebiedsvisie Martin Luthe

Bezoekadres Weesperplein 8 1018 XA Amsterdam Postbus 2758 1000 CT Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl/TAC

Technische Adviescommissie Hoofdgroenstructuur (TAC) Retouradres: Postbus 2758, 1000 CT Amsterdam

B&W - voor deze de directie Ruimte en Duurzaamheid t.a.v. mevrouw V. Meijer – Skouratovskaja Postbus 2758 1000 CT Amsterdam

Datum

8 September 2020

Behandeld door Telefoon

Dhr. F. Bakkum 020 – 255 15 41 / 15 43 secretariaatTAC@amsterdam.nl

Onderwerp

TAC-advies gebiedsvisie Martin Luther Kingpark e.o.

Geachte mevrouw Meijer – Skouratovskaja, Op 17 augustus 2020 heeft u een advies gevraagd in het kader van de bestuurlijke besluitvorming over de gebiedsvisie Martin Luther Kingpark en omgeving te Amsterdam Zuid. Aangezien het hier gaat om een initiatief in de Hoofdgroenstructuur, is een advies van de Technische Adviescommissie Hoofdgroenstructuur (TAC) vereist. Dit advies vormt een noodzakelijk onderdeel van de toetsing aan de uitgangspunten van de Structuurvisie door B&W. De TAC is gehouden haar adviezen te baseren op de richtlijnen die zijn vastgelegd in het instrumentarium voor de Hoofdgroenstructuur van de ‘Structuurvisie Amsterdam 2040 - Economisch sterk en duurzaam’. De TAC heeft diverse malen geadviseerd over (onderdelen van) het Martin Luther Kingpark: het meest recent op 12 januari 2017 over de tijdelijke school en op 26 februari 2020 over de uitbreiding daarvan, op de voormalige stadsdeelwerflocatie, gevolgd door een advies over de Fordlocatie op 11 mei 2019 en op 26 februari 2020 een preadvies gegeven over de gebiedsvisie Martin Luther Kingpark.

Beleidskader Het plangebied valt volgens de Structuurvisie Amsterdam 2040 onder de groentypen ‘stadspark’ en ‘corridor’. Bij de toetsing op inpasbaarheid worden de voor deze groentypen geldende richtlijnen gehanteerd:

Gemeente Amsterdam

8 September 2020 TAC-advies gebiedsvisie Martin Luther Kingpark e.o. Pagina 2 van 6

Het plan Aanleiding voor het opstellen van een gebiedsvisie voor het Martin Luther Kingpark en omgeving is het planinitiatief van de eigenaren van de kantoorlocatie in de oksel van de Utrechtsebrug, het voormalig hoofdkantoor van Ford-Nederland. In een gezamenlijke opdracht van de grondeigenaren en gemeente Amsterdam heeft een stedenbouwkundig bureau in 2018 een

Gemeente Amsterdam

8 September 2020 TAC-advies gebiedsvisie Martin Luther Kingpark e.o. Pagina 3 van 6

verkenning naar de ontwikkelingsmogelijkheden uitgevoerd. Tijdens het planproces werd duidelijk - onder meer uit advisering door de TAC d.d. 11 mei 2018 - dat een ontwikkelingsplan voor deze locatie niet op zich zelf staand beoordeeld kan worden, maar dat deze in een ruimere context beschouwd moet worden. Op basis daarvan is een gemeentelijke visie opgesteld voor het gehele gebied aan weerszijden van de Utrechtsebrug, het Martin Luther Kingpark en omgeving. De gebiedsvisie Martin Luther Kingpark e.o. vormt onder meer een toetsingskader voor mogelijke initiatieven in het plangebied. Het toetsingskader is opgesteld op basis van de opgaven voor het gebied.

De opgaven voor het gebied zijn in grote lijnen:  Het bijdragen aan de kwaliteit van de Amstelscheg als “metropolitaan” landschap;  Het ontwikkelen van een “metropolitane” (= belangrijke) plek in de stad rond de Utrechtsebrug;  Het verbinden van de ‘oude’ en de ‘nieuwe’ stad, de nieuwe wijk Overamstel aan de overkant van de Amstel;  Het verbeteren van de verbinding tussen de stedelijke gebieden aan weerszijden van de Utrechtsebrug en de Amstelscheg;  Het verbeteren van de kwaliteit van het MLK-park en de Amsteloever voor recreatie;  De bebouwing, de functie en ontsluiting van de kavels langs de Amstel, aan de noordkant van het park en in de Atekpolder, onderdeel laten worden van, en laten bijdragen aan de kwaliteit van het gebied;  De identiteit van de Amsteloever versterken. Ten opzichte van de vorige versie van de visie is in lijn met het preadvies van de TAC het oeverpark als voorkeursmodel nader uitgewerkt. Centraal hierin staat dat er groen wordt toegevoegd, het park wordt ontsnipperd, de entrees van het park worden verbeterd, de verbinding onder de Utrechtsebrug wordt verbeterd en de bebouwing wordt geclusterd. Ten behoeve van de clustering van bebouwing en ontsnippering van het park is een zoekgebied voor bebouwing opgenomen. Dit zoekgebied is breder gedefinieerd dan in de eerdere versie voor het preadvies.

Het betreft nu de gehele strook langs de President Kennedylaan, waarbij voor uitruil van de Fordlocatie de locatie van de tijdelijke school of de oksel van de Utrechtsebrug worden genoemd. Naast grootschalige stedelijke ontwikkeling in de directe omgeving van het park is het Martin Luther Kingpark zelf ook in beweging:  Naast de Fordlocatie dienen zich voor meerdere kavels of complexen initiatieven aan, waaronder die voor het De Mirandabad;  Er wordt gewerkt aan een Renovatie- & Beheerplan voor het Martin Luther Kingpark. Op 19 september 2019 heeft de gemeenteraad ingestemd met het beschikbaar stellen van € 970.000  ten behoeve van een kwaliteitsimpuls voor het Martin Luther Kingpark;  De mogelijkheden voor sport en bewegen in het brughoofd van de Utrechtsebrug worden verkend;  De Spinoza20first - school voor voortgezet onderwijs is tijdelijk gehuisvest in het MLK-gebied;  Daarnaast vormt de Kop van de Amstelscheg – waartoe het MLK-gebied behoort – een pilot voor  de gemeentebrede verkenning van de ontwikkeling van de koppen van de scheggen in de stad.

In de gebiedsvisie zijn de volgende uitgangspunten opgenomen voor het toekomstbestendig maken van het Martin Luther Kingpark-gebied, waarbij het realiseren van programma ondersteunend is en geen doel op zich:  Het parkgebied wordt klaargestoomd voor een hoogstedelijke toekomst waarbij het label ‘metropolitane plek’ zal zorgen voor een brede bewustwording van de bijzonderheid van de plek;  Het parkgebied wordt een belangrijke schakel tussen de ‘oude stad’ en de ‘nieuwe’ aan de oeverzijde van de Amstel;

Gemeente Amsterdam

8 September 2020 TAC-advies gebiedsvisie Martin Luther Kingpark e.o. Pagina 4 van 6

        

De kwaliteit van het parkgebied wordt verhoogd door vergroening, herschikking van functies, vergroting van de openbaarheid en bruikbaarheid; De herschikking van functies zal gevolgen hebben voor zowel bebouwing als onbebouwde ruimte; Het realiseren van programma is ondersteunend aan het park en is geen doel op zich; Grote winst wordt behaald door het verbinden van de bestaande parksnippers; Hierdoor wordt het ‘herbergend vermogen’ van het park sterk vergroot – veel meer mensen dan nu kunnen er op een aangename wijze gebruik van maken; De ligging van het parkgebied aan het water wordt beter benut en daarmee de identiteit van de Amsteloever versterkt; Het ‘Rijnplein’ is een belangrijke schakel tussen de Rijnstraat en het Martin Luther Kingpark en zal goeddeels worden ingericht als een verblijfsgebied; De Atekpolder zal landschappelijk worden geaccentueerd en meer bijdragen aan de beleving van het park en de waterkwaliteit en – opvang; Nieuwe fiets- en voetgangersroutes zullen bijdragen aan het recreatieve gebruik van het park; De sport- en beweegmogelijkheden in het gebied worden versterkt.

Bebouwing dient op grond van het toetsingskader aan de volgende criteria te voldoen:  is alleen mogelijk als de omvang van de Hoofdgroenstructuur niet afneemt, hetzij als individuele ontwikkeling, hetzij in combinatie met andere kavelontwikkeling(-en);  is gesitueerd aan de President Kennedylaan of aan de De Mirandalaan en blijft binnen het ‘zoekgebied bebouwing t.b.v. ontsnipperen’ zoals aangeduid op de verbeelding;  maakt een visuele relatie tussen de omgeving en het park mogelijk;  heeft een maximale bouwhoogte van 30 meter;  is alzijdig en heeft geen achterkanten naar het park;  is direct ontsloten vanaf de President Kennedylaan of de De Mirandalaan;  gaat uit van meervoudig ruimtegebruik;  bevat een plint, die geschikt is voor publieke functies;  heeft eventuele parkeerbehoefte ondergronds of inpandig opgelost;  heeft een landschappelijke oplossing voor eventuele terreinafscheiding en de ruimte rondom het gebouw;  is zoveel mogelijk natuurinclusief ontworpen. De omvang van de bestaande Hoofdgroenstructuur in het parkgebied is ca. 140.580 m2. Het plangebied bedraagt circa 30 hectare en het park inclusief plein Rijnstraat circa 21 hectare. Aan de bestaande Hoofdgroenstructuur kan in ieder geval 20.660 m2 worden toegevoegd, door ‘verscholen’ openbare ruimtes tussen en naast de private percelen weer fysiek en psychologisch bij het park te voegen.

Uitvoering van de (middel)lange termijn doelstellingen van de visie kan gevolgen hebben voor de contouren van de Hoofdgroenstructuur. Op basis van het toetsingskader zouden delen van het plangebied aan de Hoofdgroenstructuur kunnen worden toegevoegd, in ruil voor bouwmogelijkheden binnen de huidige Hoofdgroenstructuur. Belangrijke randvoorwaarden zijn dat de omvang van de Hoofdgroenstructuur niet afneemt en dat de kwaliteit van het groengebied verbetert. Met het eventuele vrijspelen van de Fordlocatie zou ca. 5.860 m2 kunnen worden uitgeruild met de Hoofdgroenstructuur. Aan de President Kennedylaan zou in dit geval een vergelijkbare perceel oppervlakte kunnen worden ontwikkeld. Dit principe zou ook kunnen gelden voor andere particuliere grondeigenaren indien zij initiatieven hebben in het plangebied

Advies Op grond van de door u verstrekte informatie (TAC-oplegnotitie 2 september 2020, memo planbeschrijving concept gebiedsvisie Martin Luther Kingpark en omgeving 2 september 2020, gebiedsvisie Martin Luther Kingpark en omgeving juni 2020) constateert de TAC dat de

Gemeente Amsterdam

8 September 2020 TAC-advies gebiedsvisie Martin Luther Kingpark e.o. Pagina 5 van 6

gebiedsvisie Martin Luther Kingpark en omgeving niet inpasbaar is in de Hoofdgroenstructuur. We zien echter dat deze gebiedsvisie een aanzet geeft voor de actualisering van de Hoofdgroenstructuur. Daarom vatten we onze taak in het kader van dit advies iets breder op en permitteert de TAC zich de ruimte om buiten haar adviesbereik een aantal aandachtspunten mee te geven ter aanscherping van het product in deze fase. De Kop van de Amstelscheg wordt steeds belangrijker als groene aantrekkelijke overgangszone en verbinding naar het landschap, zowel aan de oostoever van de Amstel via park Somerlust en volkstuinpark Amstelglorie richting de Groot Duivendrechtsche polder als aan de westoever van de Amstel. Het Martin Luther Kingpark heeft hierin een onlosmakelijke positie, die veranderd is van een park aan de stadsrand, naar een park dat onderdeel is geworden van de stad, dat met in het verlengde daarvan begraafplaats Zorgvlied en Amstelpark de schakel met het ommeland vormt. De TAC is dan ook blij met een visie op het Martin Luther Kingpark als geheel, daar waar ze recentelijk nog losse initiatieven in het park ter toetsing langs kreeg. Vanuit de opgave om een passende oplossing voor de Fordlocatie aan te reiken, is het begrijpelijk dat de gebiedsvisie op de kop van de Amstelscheg zich beperkt tot de toekomstige inrichting/ kwaliteitsslag van het Martin Luther Kingpark.

Deze visie beschouwen we ook als zodanig met als hoofdopgave ‘de reparatie van de kop van de scheg’. De TAC is blij met de keuze voor de uitwerking van het ‘oeverpark model’, mede vanuit het hoge ambitieniveau voor het groen met de elementen vergroening, herschikking van functies, vergroting van openbaarheid (van o.a. het zwembadterrein) en bruikbaarheid. Ook constateert ze dat een groot deel van de aanbevelingen uit haar preadvies ter harte is genomen. Zo is er een renovatie en beheerplan in voorbereiding, krijgt het aandachtspunt van openheid bij de programmering onder de brug navolging, evenals ons advies om de noordelijke bebouwingspunt te betrekken bij de ontsnipperingsambitie van het park en een royale recreatieve verbinding langs de Amsteldijk te realiseren om verbinding van de parkdelen te garanderen. Tot slot is in de visie het idee overgenomen om de beoogde metropolitane plek op te vatten als een groene metropolitane plek. In plaats van een groot gebaar in de vorm van een gebouw, kan dit een plek van betekenis worden door het aantrekkelijk te programmeren, in lijn met hoe de Parade als groene ster het park nadrukkelijk op de kaart heeft gezet. In strikt formele zin gaat het in de visie echter om het scheppen van ruime mogelijkheden van bebouwing – met als hoofdfunctie wonen - in de Hoofdgroenstructuur.

Met dat gegeven kunnen we niet anders dan constateren dat het initiatief niet inpasbaar is. De TAC ondersteunt de ambitie om de huidige Fordlocatie als openbaar groen aan het park toe te voegen. Het daarvoor in ruil bieden van bebouwingsmogelijkheden elders in het park, is voor de TAC geen vanzelfsprekendheid. Althans, een overtuigende motivatie hiervoor ontbreekt. Een aantrekkelijk en duurzaam toekomstperspectief voor het Martin Luther Kingpark als geheel en specifiek het De Mirandabad met bijbehorend recreatief voorzieningen-programma dient vertrekpunt te zijn voor het bebouwde programma aan de rand van het park. De gebiedsvisie biedt niettemin perspectief op een kwaliteitsslag van het groen voor het Martin Luther Kingpark als geheel. De TAC onderschrijft de gehanteerde uitgangspunten in deze visie om dit stuk groen te laten uitgroeien tot een aantrekkelijk park dat beter toegankelijk is, als minder versnipperd wordt ervaren en een meer metropolitaan karakter uitstraalt. De geformuleerde randvoorwaarden die in de visie worden meegegeven om initiatieven die op het park afkomen aan te toetsen geven de TAC voldoende vertrouwen dat hiermee onwenselijke ontwikkelingen in dit park kunnen worden voorkomen.

Belangrijke randvoorwaarden in deze zijn dat de omvang van de Hoofdgroenstructuur niet afneemt, de kwaliteit van het groengebied verbetert en dat de gezamenlijke footprint van de bebouwing niet toeneemt. De TAC ziet het als haar taak om elk initiatief hierop te toetsen. Wel vraagt de TAC aandacht voor vier ontbrekende aspecten in de visie. Het gaat om het ontbreken in de gebiedsvisie van de entrees en langzaam verkeerverbindingen op de

Gemeente Amsterdam

8 September 2020 TAC-advies gebiedsvisie Martin Luther Kingpark e.o. Pagina 6 van 6

toetsingskaart, de tijdelijke schoollocatie, de woonboten en de monitor verharding/bebouwing. Vier aspecten van verschillende orde, maar alle met een eigen relevantie voor de verdere ontwikkeling van het park. Aangezien de entrees en langzaam verkeerverbindingen wel benoemd en verbeeld zijn op de kaart met uitgangspunten gaan we er van uit dat deze aan de toetsingskaart zullen worden toegevoegd. Het belang dat juist aandacht wordt gegeven aan heldere en uitnodigende entrees en logische doorlopende langzaam verkeerverbindingen lijkt ons onomstreden. Voor de tijdelijke schoollocatie in het Martin Luther Kingpark is vanuit de visie een bewuste afweging gemaakt om deze buiten de gebiedsvisie te laten, als ware zij niet bestaand. Een uitgangspunt dat wij natuurlijk van harte onderschrijven in lijn met eerdere TAC-adviezen. Zaak is dat in de komende periode daadwerkelijk vast wordt gehouden aan dit uitgangspunt teneinde een lang geleden gedane belofte bij opheffing van de stadsdeelwerf en een belofte die spreekt uit deze gebiedsvisie te kunnen inlossen: de locatie wordt groen. Verplaatsing van woonboten is buiten de gebiedsvisie gehouden. Het versterken van de relatie tussen het park en de Amstel is echter één van de basale uitgangspunten. Een uitgangspunt dat door de actualiteit en het gebruik van lokaal groen onmiskenbaar wordt onderstreept.

De TAC sluit niet de ogen voor de grotere opgave die samenhangt met verplaatsingen van woonboten, maar vraagt een maximale inspanning binnen de grenzen van het plangebied om park en oever met elkaar te verbinden. Zonder dat zal er sprake zijn, zie het enorme succes van park Somerlust aan de overzijde van de Amstel, van een gemiste kans. De TAC acht monitoring van de verharding en bebouwing gekoppeld aan deze gebiedsvisie relevant; iets wat op dit moment ontbreekt. Juist de toekomstige ontwikkelingen en de samenhang tussen verschillende initiatieven vragen om continue aandacht voor de balans tussen groen en verharding. Praktisch gezien zal het ook steeds een vraag zijn die de TAC stelt als een initiatief zich aandient: wat is de mate van verharding in het park en wordt voldaan aan de randvoorwaarde dat de totale hoeveelheid verharding niet toeneemt?. De TAC heeft geen formele zeggenschap over het instrumentarium dat zij aangereikt krijgt om haar rol als commissie te kunnen vervullen. Het voorstel om de gebiedsvisie als zodanig te gebruiken en in geval van afwijkende initiatieven, ter constatering van de TAC zelf, de gemeenteraad hierover te informeren, biedt voldoende waarborg om die rol goed te kunnen blijven vervullen.

Daarbij blijft het bestaande Hoofdgroenstructuurkader, in het bijzonder voor stadspark, relevant aangezien niet alle criteria, zoals maximale percentage verharding van 5%, overgenomen zijn in het toetsingskader van de gebiedsvisie. Zodra aan de orde kan deze visie dan verdisconteerd worden in de omgevingsvisie c.q. actualisatie van de Hoofdgroenstructuur. De TAC wordt graag binnen een termijn van drie maanden geïnformeerd hoe het stadsdeel met dit negatieve TAC-advies zal omgaan. Hoogachtend,

Dr. M.C. van Schendelen

Drs. ing. N. Bosch

Voorzitter Technische Adviescommissie Hoofdgroenstructuur

Secretaris TAC