A - 15 Raadsaangelegenheden (7) Bijlage 2 Aanbevelingen voor raadsleden en o

Bijlage 2 Aanbevelingen voor raadsleden en oorzaken toename werkdruk

Naast het formeel aanpassen van processen en procedures (structuurverandering), kunnen raadsleden ook zelf de werkdruk verminderen (cultuurverandering). 1.

Aanbevelingen voor raadsleden

Prioriteren De belangrijkste oplossing zit in het maken van keuzes. Hierbij een citaat uit de Handreiking Werkdruk onder raadsleden van de raadsledenvereniging: “Pick your battles Een van de meest genoemde suggesties door raadsleden is het maken van keuzes. Keuzes maken heeft zowel betrekking op het aantal beleidsterreinen, als het aantal bijeenkomsten wat bezocht wordt of hoeveel tijd er aan welk agendapunt besteed wordt. Door het stellen van prioriteiten en het maken van keuzes kan er effectief gewerkt worden. Raadsleden geven aan dat het beter is om een beperkt aantal beleidsterreinen goed te doen dan op alle terreinen half werk te moeten leveren. Ze zeggen hierbij tevens dat dit niet betekent dat er in deze beperkte portefeuille tot op de details gestuurd moet worden. Een van de raadsleden: ‘’Probeer een generalist te zijn, duik niet in de details als het weinig van invloed is op het eindresultaat.” Technische vragen vooraf stellen Tijdens de commissievergaderingen (en ook de raadsvergaderingen) worden vrij veel technische vragen gesteld. De vergaderingen zijn bedoeld voor het stellen van politieke vragen en het voeren van debat. Stel technische vragen voorafgaand aan de vergaderingen zodat dit geen tijd kost in de vergaderingen.

Deze werkwijze wordt expliciet opgenomen in de Verordening ambtelijke bijstand raasleden, maar het is natuurlijk vooral aan de raadsleden zelf om zich hieraan te houden. Samenwerking tussen kleine fracties Probeer samenwerking te zoeken tussen kleine fracties zodat niet iedere fractie zich uitgebreid in alle onderwerpen hoeft te verdiepen en hierover het woord hoeft te voeren. Fracties kunnen ook namens elkaar het woord voeren. Aansluiten bij voorgaande sprekers Sprekers herhalen elkaar regelmatig in de vergaderingen. Door goed te luisteren naar wat voorgaande sprekers hebben gezegd, kan het voldoende zijn om zich hierbij aan te sluiten. Werkgroepen en rapporteurs Grote onderwerpen kunnen in een (begeleidings)commissie of werkgroep van een klein aantal raadsleden worden besproken en voorbereid zodat niet de hele raad zich tot op detail in het onderwerp hoeven te verdiepen. Een voorbeeld hiervoor is de begeleidingscommissie Bruggen en kademuren. Je kunt ook denken aan twee rapporteurs voor een specifiek onderwerp, een uit de coalitie en een uit de oppositie. Zo kan veel werk onderling verdeeld worden. Meer gebruik van bestaande hulptroepen Er zijn diverse hulptroepen beschikbaar voor de raad: griffie, Rekenkamer, accountant. De raadsleden kunnen vaker een beroep doen op ondersteuning van deze hulptroepen of meer doen met de aanbevelingen die deze hulptroepen bieden. 1

Inzet van raadsinstrumenten Ook voor de inzet van de raadsinstrumenten is prioritering belangrijk. De vraag is bijv of je daadwerkelijk iets gaat doen met de uitkomsten, bijvoorbeeld met de beantwoording van de schriftelijke vragen. Het opstellen van initiatiefvoorstellen kost veel tijd, maar vaak ligt de uitvoering geheel bij het college en zou een motie hebben kunnen volstaan. Ook zouden meer toezeggingen gevraagd kunnen worden in de raad en pas moties worden ingediend op het moment dat het college weigert de gevraagde toezegging te doen. 2. Oorzaken werkdruk Tenslotte volgt hieronder een aantal oorzaken waarom de vergaderdruk toeneemt met achterliggende literatuur. Dit helpt om meer inzicht te krijgen en om tot beter oplossingen te komen. Het feit dat het raadswerk steeds meer tijd in beslag neemt, leeft niet alleen in Amsterdam. Inmiddels is daar ook een aantal rapporten over geschreven. Het eerste belangrijke rapport dat hierover geschreven is, is het rapport “15,9 uur; De verbindende rol van het raadslid in een vitale democratie” van de Raad voor het openbaar bestuur. Hierin staat een aantal oorzaken aangegeven voor de uitdagingen waar raadsleden voor staan. Raadsleden besteden gemiddeld 15,9 uur per week aan hun raadswerk, maar hoe groter de gemeente hoe meer uren raadsleden besteden aan hun raadswerk.

Raadsleden krijgen steeds meer te doen zonder dat er meer tijd beschikbaar komt, tenzij het raadswerk als ‘betaald vrijwilligerswerk’ wordt losgelaten. Hieronder volgt een korte samenvatting. Bovendien speelt in Amsterdam een aantal extra factoren mee, waarop in zal worden gegaan. Deze notitie is nadrukkelijk intern bedoeld en geen wetenschappelijk rapport en bevat geen voetnoten en bronvermelding, om het zo leesbaar mogelijk te houden. Landelijke trends Het werk van raadsleden is de laatste jaren in hoeveelheid toegenomen door een aantal factoren zoals de decentralisaties in de zorg, meer regionale samenwerking, vermenging van private en publieke domein, politieke fragmentatie en democratie in andere vormen. Regionale samenwerking Het voordeel van Amsterdam is dat regionale samenwerking voor de Amsterdamse raadsleden een minder grote opgave is dan voor kleinere gemeenten. Dat neemt niet weg dat ook Amsterdam steeds meer regionale samenwerkingspartners kent waarmee afstemming noodzakelijk is zoals binnen de MRA en de Vervoersregio. Vermenging van het private en publieke domein Overheid, markt en maatschappij zijn steeds meer met elkaar verweven geraakt. Dit heeft geleid tot andere rollen, nieuwe samenwerkingsvormen en andere sturingsrelaties.

Hierdoor is het lastiger voor de gemeenteraad om goed democratische controle uit te voeren en sturing te geven aan de besluitvormingsprocessen. Politieke fragmentatie Het aantal politieke partijen en daarmee fracties is de laatste jaren flink toegenomen en de grote fracties zijn kleiner geworden. Hierdoor is het lastiger geworden om politieke meerderheden te vinden. Dat kan de focus op raadsdebatten en interne besluitvormingsprocessen versterken, en de focus op de buitenwereld en de zorgen van de inwoners verkleinen. Daarnaast is het lastiger om herkenbaar te zijn als er meer fracties zijn. Ten slotte kan het werk minder goed verdeeld worden tussen de verschillende fractieleden als de fracties kleiner zijn. 2

Andere vormen van democratie en burgerbetrokkenheid Toename van de burgerbetrokkenheid en de participatieve democratie vragen meer tijd en inzet van de raadsleden. Het volstaat niet meer om alleen de mogelijkheid tot inspreken te bieden direct voorafgaand aan de commissie- of raadsvergadering omdat inwoners veel eerder en intensiever bij de besluitvorming betrokken willen worden. Inmiddels vindt meer interactieve besluitvorming plaats of worden bepaalde delen van de besluitvorming gedelegeerd (referenda, burgerjury’s, buurtbudgetten, burgervisitaties), maar uiteindelijk worden gemeenteraden wel verantwoordelijk gehouden voor het eindresultaat en het algemeen belang. Meer taken naar de gemeenten In de laatste jaren zijn steeds meer taken naar de gemeenten gekomen zoals de decentralisaties in de zorg, de voorbereiding op de inwerkingtreding van de Omgevingswet en de opgaven in energie en duurzaamheid. Deze taken leggen een groot tijdsbeslag op het raadswerk. Specifieke ontwikkelingen in Amsterdam Wijziging bestuurlijk stelsel Naast de hierboven genoemde landelijke trends, is de wijziging van het bestuurlijk stelsel van invloed op het aantal besluiten dat de gemeenteraad neemt. Tot 2015 fungeerden de stadsdelen behoorlijk zelfstandig omdat een groot aantal bevoegdheden was gedelegeerd aan de deelraden.

Doordat op landelijk niveau is besloten tot afschaffen van de deelraden, heeft dit effect gehad op de taken en bevoegdheden van stadsdelen. Dit is ook te merken aan het aantal insprekers bij de commissies dat flink is toegenomen. Waan van de dag De gemeenteraad van Amsterdam staat in de belangstelling van lokale en landelijke pers en ieder gebaar of woord in de raadszaal wordt gezien, ieder tweetje of uitspraak in sociale media gelezen. Dat leidt tot veel druk voor de raadsleden omdat de gemeenteraad zich nog veel meer dan andere raden laat leiden door de waan van de dag. Een artikel verschijnt in de pers, er worden schriftelijke vragen over gesteld, de vragen worden beantwoord, de antwoorden worden besproken in de commissievergadering, de pers schrijft hier weer een bericht over etc. Agenderen van stukken Inmiddels worden alleen nog maar stukken geagendeerd die ter besluitvorming worden aangeboden. Stukken die ter kennisname worden aangeboden, worden alleen op verzoek van raadsleden of fractievertegenwoordigers geagendeerd. Er worden veel stukken ter bespreking geagendeerd in de commissie en vervolgens worden hierover moties ingediend in de raad. Het college reageert schriftelijk op de moties in een raadsinformatiebrief en deze raadsinformatiebrief wordt vervolgens weer geagendeerd in de commissie etc.

Inzet van raadsinstrumenten In het bijgevoegde overzicht (zie bijlage) is te zien hoe het inzetten van de raadsinstrumenten zich door de jaren heen heeft ontwikkeld. Leestips Raad voor het openbaar bestuur: 15, 9 uur De verbindende rol van het raadslid in een vitale democratie Vereniging voor raadsleden: Handreiking werkdruk NRC: interview met Khadija Arib over werkdruk Tweede Kamerleden

3