A - 15 Onderwijs (20) B - 09 1. Raadsinformatiebrief met bestuurlijke reacti

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 25 januari 2022 Onderwijs en Jeugd(zorg) Marjolein Moorman en Simone Kukenheim OJZD/onderwijs, onderwijs@amsterdam.nl Bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel ‘Gezonde schoollunches in Amsterdam’ van het lid Rooderkerk (D66) en afdoening toezegging (d.d. 15 mei 2019) WIO Schoolontbijt en schoollunches, kansengelijkheid aan het lid Timman (D66)

Geachte leden van de gemeenteraad, Op d.d. 23 april 2021 heeft raadslid Rooderkerk (D66) een initiatiefvoorstel ingediend getiteld: ‘Gezonde schoollunches in Amsterdam’. Met dit voorstel wordt het college gevraagd om: 1. Gratis gezonde schoollunches aan te bieden voor alle leerlingen op 10 po-scholen in Nieuw-West, Zuidoost en Noord. Hiertoe te onderzoeken welk budget nodig is en welke post binnen de begroting of subsidie daarvoor in aanmerking komt. Dit uiterlijk voor de voorjaarsnota voor te leggen aan de raad. 2. Scholen te ondersteunen om bij de gezonde schoollunches ouders te betrekken. Daarbij aandacht te besteden aan ontbijten, zodat dat kinderen de schooldag niet zonder ontbijt beginnen. 3. Een convenant af te sluiten met als doel gezonde schoollunches op alle scholen (po en vo) in Amsterdam. En hiertoe: a. Met scholen een plan te maken om gezonde schoolkantines in te richten waarbij doel is te stoppen met verkoop van ongezond eten en drinken (eten dat valt buiten de Schijf van Vijf) op school; b. Samenwerking te intensiveren met stadslandbouwinitiatieven; c. Afspraken te maken met aanbieders van schoollunches, cateraars en (online) supermarkten; d. Bij scholen het belang te benadrukken van voldoende lange pauzes voor de lunch en om te spelen. 4. Bij het inrichten van groene schoolpleinen aandacht te hebben voor eetbaar groen in combinatie met educatie. 5.

Op alle schoolpleinen te zorgen voor ruime toegang tot schoon drinkwaterpunten. 6. Voedseleducatie te stimuleren op alle scholen en als gemeente ondersteuning te bieden aan scholen bij educatie voor kinderen en ouders. 7. De mogelijkheden te onderzoeken voor de verdere zonering van fastfoodketens tot 250 meter nabij scholen en in lagere inkomensgebieden.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 januari 2022 Pagina 2 van 7

Het college waardeert het werk dat de indiener heeft verzet om dit voorstel te schrijven en uw betrokkenheid tot het onderwerp Gezonde voeding. Per onderdeel van het voorstel treft u hier onder een reactie van het college aan. 1. Gratis gezonde schoollunches aan te bieden voor alle leerlingen op 10 po-scholen in Nieuw-West, Zuidoost en Noord. Hiertoe te onderzoeken welk budget nodig is en welke post binnen de begroting of subsidie daarvoor in aanmerking komt. Dit uiterlijk voor de voorjaarsnota voor te leggen aan de raad. Ondersteuning scholen bij implementatie gezond voedselbeleid Het college deelt het belang van gezond eten en erkent dat het onderwijs een plek is waar kinderen op dit thema bereikt kunnen worden. Vanuit de Gezonde School1 aanpak is de afgelopen jaren daarom ook al flink ingezet op het ondersteunen van basisscholen om een gezond voedingsbeleid in te voeren. Inmiddels hebben ruim 100 basisscholen in Amsterdam2 een gezond voedingsbeleid ingevoerd en geborgd. Zij hebben duidelijk schoolbeleid over het drinken van water, het eten van groente en fruit in de ochtendpauze en verantwoord trakteren. Samen met ouders zijn er daarnaast concrete afspraken gemaakt over wat er in de lunchpauze gegeten wordt: bruin brood aangevuld met groente en/of fruit. Waarbij wordt gestimuleerd om gevarieerd en dun te beleggen.

Het college heeft voor deze werkwijze gekozen, omdat:  op deze wijze met relatief beperkte inzet een heel grote groep scholen structureel ongezonde voeding buiten de schoolsetting kan houden;  scholen nauwelijks afhankelijk zijn van externe financiering voor het voortzetten van het beleid en over het algemeen zijn scholen niet geïnteresseerd om zelf gezonde lunches te organiseren, onder andere gezien de extra belasting voor de school;  ouders dagelijks betrokken blijven bij een gezonde lunch voor hun kinderen. Ouders worden hierdoor gestimuleerd om gezondere producten in huis te halen en vervolgens mee te geven naar school. Dit stimuleert een gezondere gewoontevorming wat ook een positief gezondheidseffect kan hebben in de thuissituatie en vervolgens ook op latere leeftijd bij de overgang naar een andere onderwijssetting. Het college volgt de volgende ontwikkelingen op het gebied van gezonde voeding op school:  de proces- en effectevaluatie naar het voedingsbeleid op basisscholen in Amsterdam, uitgevoerd door het Sarphati Instituut. De eerste resultaten hiervan worden Q1 2022 verwacht;  het onderzoek naar gezonde schoollunches in Limburg, vanuit het programma ‘de gezonde bassischool van de toekomst’, dat bijna is afgerond. Publicatie van de resultaten staat voor Q1 2022 gepland.

Met hoogleraar Jaap Seidell is een gesprek geweest over de eerste resultaten van het onderzoek, die positief zijn;

1

De Gezonde School is onderdeel van de Amsterdamse Aanpak Gezond Gewicht (AAGG). Het Jump-in programma is sinds 2020 opgegaan in Gezonde School 2 Voornamelijk in de stadsdelen Noord, Zuidoost en Nieuw-West.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief



Datum 25 januari 2022 Pagina 3 van 7

het oude kabinet heeft voor de uitrol van gezonde schoollunches vijf scenario’s uitgewerkt met financiële impact.3 Het nieuwe kabinet gaat beoordelen of het wenselijk is om één van de scenario’s tot uitvoering te brengen, gezien de extra belasting van het onderwijsveld. De Gezonde School aanpak (scenario 5), zoals hierboven benoemd, is overigens de goedkoopste benoemde scenario.

Schatting budget gratis schoollunches Om één schooljaar lang een pilot uitvoeren op 10 basisscholen met gemiddeld 262 leerlingen tegen een kostprijs van € 1,79 per kind zal naar schatting ongeveer € 900.000 kosten. Hier zijn personeelskosten niet in meegerekend. Personeelskosten op basis van vrijwilligers meegerekend, komt de netto kostprijs per kind per dag op ongeveer € 2,40, zoals de kostprijs uit het RIVM rapport4 en zoals benoemd in de vijf scenario’s. Dit brengt het totale benodigde budget voor gratis gezonde lunches op 10 po-scholen op ongeveer € 1.200.000 voor één schooljaar. Gezien het bovenstaande laat het college de financiering en uitvoering van het voorstel van raadslid Rooderkerk op dit punt aan een volgende college en wacht het college op de resultaten van de effectmeting van het huidig beleid, de onderzoeksresultaten van het programma in Limburg en de inzet van het nieuwe kabinet. 2. Scholen te ondersteunen om bij de gezonde schoollunches ouders te betrekken. Daarbij aandacht te besteden aan ontbijten, zodat dat kinderen de schooldag niet zonder ontbijt beginnen. Het gezamenlijk invoeren van een voedingsbeleid met ouders op school, waarbij ouders dagelijks zorg dragen voor o.a. een gezonde lunch, ziet het college als een belangrijke vorm van ouderbetrokkenheid met tevens een groot bereik.

De gemeente biedt scholen ondersteuning om ouders te betrekken bij een gezonde leefstijl op school. Bijvoorbeeld door het bieden van hulpmiddelen, organiseren van interactieve bijeenkomsten en/of individuele ondersteuning door bijvoorbeeld de ouder- en kindadviseur. Vanuit de schooltuinen worden ouders betrokken bij het verzorgen van een gezonde voeding via de kinderen die deelnemen aan het jaarrond Schooltuinprogramma. Bijvoorbeeld doordat kinderen de oogst uit hun moestuin meenemen naar huis, samen met recepten voor het bereiden van deze verse groenten. Om ervoor te zorgen dat kinderen de schooldag niet zonder ontbijt hoeven te beginnen biedt de Gezonde School aanpak, mede door inzet vanuit Armoedebestrijding, scholen waar nodig ondersteuning. Deze ondersteuning kan, op basis van de behoefte die de school heeft, langs twee lijnen lopen:  Het college biedt binnen de PIEK-aanpak (actielijn III: Amsterdamse Familie School) en het Masterplan Zuidoost de scholen ruimte om te experimenteren met interventies om mogelijke ontbijtproblematiek aan te pakken. Hierover is de gemeente met deze scholen in gesprek.  Ouders versterken bij het organiseren van een gezond ontbijt in de thuisomgeving, passend bij hun situatie.

3

Zie kamerbrief over gezonde schoollunch en beweegaanbod dd. 30 maart 2021 https://www.rivm.nl/publicaties/gezonder-op-basisschool-schoollunches-en-meer-bewegenverkenning-naar-draagvlak 4

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 januari 2022 Pagina 4 van 7

Het college is van mening dat hiermee reeds is voldaan aan de bestuurlijke toezegging aan de commissie WIO d.d. 15 mei 2019 aan het lid Timman (D66) (schoolontbijt en schoollunches, kansengelijkheid, TA2019-000699) en aan de aanbeveling van raadslid Rooderkerk (D66). 3. Een convenant af te sluiten met als doel gezonde schoollunches op alle scholen (po en vo) in Amsterdam. En hiertoe: a. Met scholen een plan te maken om gezonde schoolkantines in te richten waarbij doel is te stoppen met verkoop van ongezond eten en drinken (eten dat valt buiten de Schijf van Vijf) op school; Via de Gezonde School aanpak worden scholen ondersteunt bij het maken van een plan om schoolkantines gezonder te maken. De gemeente stimuleert gezonde schoolkantines middels het toekennen en registreren van de ‘gouden kantineschaal’. Scholen kunnen deze school aanvragen als zij het aanbod in de kantines afstemmen op de normen van het voedingscentrum. 6 middelbare scholen en 10 mbo-locaties hebben in schooljaar ’20-21 een gouden schoolkantineschaal behaald. In schooljaar ’19-20 waren dit er in totaal 12. Het college is van mening dat met hiermee reeds is voldaan aan de aanbeveling van raadslid Rooderkerk. b.

Samenwerking te intensiveren met stadslandbouwinitiatieven; Naast de structurele inzet in de vorm van boerderijeducatie is er sprake van incidentele contacten tussen scholen en stadslandbouwinitiatieven, met name gericht op educatie en bewustwording. Intensivering van de samenwerking kan plaatsvinden met het oog op productie voor gezonde lunches of gericht op educatie, bewustwording en een gezonde voedselomgeving. Het college ziet hiervoor op dit moment geen andere rol dan het stimuleren van de stadslandbouw in brede zin, en laat het initiatief om samen te werken met scholen bij de organisaties zelf voor zover het past binnen het eigen concept en programma. Zo is er bijvoorbeeld bij de Indische Buurtschool (po) in Stadsdeel Oost op het schooldak een moestuin gerealiseerd. Daar wordt eigen groenten verbouwd, die de leerlingen vervolgens verwerken tijdens voedsel educatielessen. Het college is van mening dat met hiermee reeds is voldaan aan de aanbeveling van raadslid Rooderkerk op dit punt. Waar mogelijk ondersteunt het college uitbreiding hiervan, maar het initiatief ligt bij de scholen. c. Afspraken te maken met aanbieders van schoollunches, cateraars en (online) supermarkten; Vanuit het programma gezonde schoolkantines en vanuit het programma gezonde school, maken scholen zelf afspraken over gezond eten.

Zij spreken hierin met elkaar af hoe de school gezond eten wil bevorderen en welke afspraken ze hierover maken met eventueel externe partijen. Scholen kunnen zelf een afweging maken in hun keuze om bijvoorbeeld het proces (inkoop, bereiding, coördinatie) in eigen beheer te houden of uit te besteden. Het college zet zelf niet in op het afsluiten van een convenant met cateraars en supermarkten.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 januari 2022 Pagina 5 van 7

Overigens hebben enkele scholen zelf het initiatief genomen voor gezonde schoollunches. Bijvoorbeeld twee po-scholen in stadsdeel Noord (Buikslotermeerschool en Oranje Nassauschool), zij zullen binnenkort gezonde lunches aanbieden. En op het Munduscollege (vo-praktijkschool) in stadsdeel NieuwWest verzorgen ze gezonde lunches. In de kantine wordt alleen maar gezond eten verkocht, dat wordt bereid door de leerlingen, waaronder gezonde lunches. Het college is van mening dat met hiermee reeds is voldaan aan de aanbeveling van raadslid Rooderkerk op dit punt. Waar mogelijk ondersteunt het college uitbreiding hiervan, maar het initiatief ligt bij de scholen. d. Bij scholen het belang te benadrukken van voldoende lange pauzes voor de lunch en om te spelen. Zowel gezond lunchen als actief buitenspelen zijn speerpunten binnen de Gezonde School aanpak. Gezonde School-adviseurs benadrukken richting scholen reeds het belang van zowel een rustig eetmoment als voldoende pauzetijd om buiten te spelen. Het college is van mening dat met inzet van het Gezonde School programma reeds is voldaan aan de aanbeveling van raadslid Rooderkerk. 4. Bij het inrichten van groene schoolpleinen aandacht te hebben voor eetbaar groen in combinatie met educatie. Het programma Amsterdamse Impuls Schoolpleinen (AIS) zet zich in voor het vergroenen van schoolpleinen.

Er wordt aan scholen geadviseerd ook eetbaar groen op te nemen in het nieuwe schoolplein, maar dat is geen verplichting. Meestal gaat het om fruitbomen, maar geen moestuinen, omdat het onderhouden van deze tuinen vaak niet goed werkt. Naast AIS kunnen alle Amsterdamse basisscholen gebruikmaken van het succesvolle jaarrond Schooltuinprogramma en Natuureducatie. De leerlijn voedseleducatie en gezonde voeding is onderdeel van het schooltuinenprogramma. Het college heeft de voorkeur om te investeren in een dergelijk overkoepelend programma, om versnippering te voorkomen en de kwaliteit te waarborgen. Via de landelijke subsidieregelingen Jong Leren Eten en het ondersteuningsaanbod Gezonde School worden scholen o.a. gestimuleerd om aandacht te besteden aan moestuinieren binnen de schoolsetting. Weinig Amsterdamse scholen maken hier gebruik van omdat zij de lessen voedseleducatie al via de Amsterdamse schooltuinen aanbieden. Het college is van mening dat met bovenstaande inzet reeds is voldaan aan de aanbeveling van raadslid Rooderkerk.

5. Op alle schoolpleinen te zorgen voor ruimte toegang tot schoon drinkwaterpunten. Primair onderwijs Het promoten van kraanwater als gezond en duurzaam alternatief is een speerpunt van zowel de Amsterdamse Aanpak Gezond Gewicht als de Gezonde School aanpak. Op meer dan 100 basisscholen in Amsterdam wordt alleen nog maar water gedronken. Naar aanleiding van het initiatiefvoorstel ‘Met drinkwater naar een gezond Amsterdam’ van de raadsleden Poot (VVD), Groen (GroenLinks), Duijndam (SP) en Guldemond (D66), zijn er inmiddels 300 extra

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 januari 2022 Pagina 6 van 7

drinkwatertappunten in de openbare ruimte geplaatst, o.a. op de meeste openbare schoolpleinen. De GGD Amsterdam informeert alle scholen elk jaar actief over de subsidieregeling watertappunten vanuit de Gezonde School. Voortgezet onderwijs Voor het voortgezet onderwijs geldt dat scholen die een kantineschaal aanvragen bij het voedingscentrum, ook een watertappunt moeten hebben om te voldoen aan de richtlijnen. Watertappunten en het beschikbaar maken van water zorgt ervoor dat jongeren meer water gaan drinken, maar niet minder frisdrank. Zeker niet als het nog beschikbaar is op school. Het college vindt het daarom belangrijk om naast watertappunten ook andere interventies in te zetten met als doel om de consumptie van gezoete dranken te verminderen5. Het college beschouwt dit punt als ondersteuning van de inspanningen die er de afgelopen jaren vanuit de AAGG en de Gezonde School op dit thema hebben plaatsgevonden. 6. Voedseleducatie te stimuleren op alle scholen en als gemeente ondersteuning te bieden

aan scholen bij educatie voor kinderen en ouders.

Educatie is een pijler van de Gezonde Schoolaanpak. Samen met het gemeentelijke team Schooltuinen en Natuureducatie bieden zij in het primair onderwijs een basis van voedseleducatie met het jaarrond schooltuinprogramma en het Smaaklessenprogramma. Daarnaast kunnen scholen via de Natuur- en milieueducatie (NME)-gids deelnemen aan diverse andere activiteiten op bijvoorbeeld boerderijeducatie, kinderboerderijen, en een bezoek aan de Hortus. Voedselbereiding is een thema dat zowel binnen het Smaaklessen programma als binnen de schooltuinen een vaste plek heeft. Gezonde voeding is een van de zes leerlijnen in het vernieuwde curriculum van de schooltuinen. Ook voor het voortgezet onderwijs biedt de Gezonde School voedseleducatie aan middels verschillende lesprogramma’s waar scholen uit kunnen kiezen. Het college is van mening dat met inzet van het Schooltuinen en Natuureducatie en het Gezonde School aanpak reeds is voldaan aan de aanbeveling van raadslid Rooderkerk. 7. De mogelijkheden te onderzoeken voor een zonering van fastfood ketens tot 250 meter nabij scholen en in lagere inkomensgebieden. Het college ondersteunt de wens om rond scholen te zorgen voor een gezonde opgroeiomgeving waarin geen fastfood wordt aangeboden en waar de gezonde keuze normaal is. Er is op dit moment geen wettelijke basis voor zonering van fastfoodketens rondom scholen in lagere inkomensgebieden.

De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op 4 juni 2021 hierover een brief6 aan de Kamer gestuurd. De staatssecretaris is van plan om in overleg met onder andere de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en gemeenten te bezien op welke wijze tot een goede wettelijke uitwerking kan worden gekomen. Amsterdam is medeinitiatiefnemer van een nieuwe City Deal Gezonde en duurzame voeding waarin deze wettelijke basis voor zonering samen met het Rijk en andere gemeenten voorbereid zal worden. Het college is van mening dat met het voornemen om deel te nemen aan de City Deal gezonde en duurzame voedselomgeving reeds is voldaan aan de aanbeveling van raadslid Rooderkerk.

5

Bijv. beleid over de verkoop, educatie, beleid over consumptie en beleid om ouders te betrekken. Brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 4 juni 2021/23642181009424-VGP 6

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 januari 2022 Pagina 7 van 7

Het college ondersteunt het belang van beleid en educatie over gezonde voeding, in en om de school. Op het merendeel van de punten uit het initiatiefvoorstel van raadslid Rooderkerk wordt daarom, al dan niet in een aangepaste vorm, reeds voldaan aan de aanbevelingen. Op de andere punten laat het college dit aan de scholen of aan een volgend college. Het college waardeert de aandacht voor de genoemde thema’s en het werk dat in het voorstel is gestoken. Dit blijkt uit de vele punten waarop reeds actief beleid wordt gevoerd. Het college hoopt dan ook dat een volgend college het belang van de geopperde thema’s onderschrijft en deze doorzet of uitbreidt waar nodig. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Simone Kukenheim Wethouder jeugd (zorg)