A - 13A Juridische Zaken (5) 00 Voordracht Instemmen met het Initiatiefvoorst
Tekst van het document
Gemeenteraad
VN2023-016012 Griffie
RAAD
Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 28 juni 2023
Van
Het lid Hofland
Datum
23 juni 2023
Portefeuille
Juridische Zaken
Agendapunt
13A Onderwerp
Instemmen met het Initiatiefvoorstel ”Amsterdams recht op herstel van een fout” van het lid Hofland en kennisnemen van de bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel De gemeenteraad van Amsterdam besluit
1. 2.
3.
in te stemmen met genoemd initiatiefvoorstel; het college van burgemeester en wethouders te verzoeken: 1. een Amsterdams recht op het herstel van een fout in het leven te roepen; 2. een loket te ontwikkelen waar Amsterdammers een fout kunnen melden; 3. bij de aandeling van die fout uit te gaan van het te goeder trouw zijn van de persoon die de fout meldt, en als uitgangspunt te nemen dat geen sanctie of boete(1) wordt opgelegd.; 4. dit loket onder de aandacht te brengen bij Amsterdammers; kennis te nemen van de bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel
(1). Met boete wordt in dit voorstel bedoeld een geldbedrag dat door de gemeente van Amsterdammers wordt gevorderd op grond van een reden met een bestraffend karakter. Bedragen die worden gevorderd omdat ze eerder ten onrechte niet zijn betaald worden in dit voorstel gerekend tot “herstellen” Wettelijke grondslag
artikel 147a van de Gemeentewet Initiatiefvoorstel
Inleiding Een machtige, wantrouwende overheid die harde regels opstelt en haar burgers streng controleert. Dat is het beeld dat veel mensen hebben van de Nederlandse 1 Met boete wordt in dit voorstel bedoeld een geldbedrag dat door de gemeente van Amsterdammers wordt gevorderd op grond van een reden met een bestraffend karakter. Bedragen die worden gevorderd omdat ze eerder ten onrechte niet zijn betaald worden in dit voorstel gerekend tot “herstellen”. Jaar 2019 Afdeling 1 Nummer Datum Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van R 2 overheid. Mensen voelen zich vaak onmachtig voelen tegenover die overheid. Dat is zeker het geval wanneer deze overheid bereid is ver te gaan in procedures en rechtszaken om naleving van regels af te dwingen. Daarbij kan het, hoewel rechtmatig, te rigide volgen van beleid resulteren in onrechtvaardige situaties. Mensen maken fouten, en kleine fouten kunnen grote gevolgen hebben. Een sprekend voorbeeld hiervan is de casus die bekendstaat als de ‘boodschappenaffaire’, waarin een vrouw in de bijstand boodschappen ontving van haar moeder. Het lukte de vrouw niet om rond te komen met haar bijstandsuitkering daarom kreeg zij van haar moeder boodschappen. Alleen volgens de wet mag dit
Gegenereerd: v1.9
1
Gemeenteraad
VN2023-016012 Griffie
RAAD
Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 28 juni 2023
niet, en de gemeente paste de wet streng toe. Het aannemen van boodschappentassen resulteerde in een boete van 7.000 euro voor de vrouw. De bovenstaande casus is een duidelijke illustratie van de schrijnende gevolgen van wantrouwend overheidsoptreden tegenover haar burgers. Het maken van een kleine fout, vaak administratief, heeft verstrekkende gevolgen voor de burger, waarbij de burger vaak machteloos staat tegenover een meedogenloze overheid. Het disproportioneel streng optreden van de overheid veroorzaakt financiële en mentale problemen bij de betrokken mensen. Maar dat niet alleen, ook wordt het vertrouwen in de rechtstaat hierdoor uitgehold. Die uitholling ontstaat als de rechtstaat burgers in de knel meedogenloos straft, in plaats van hen te beschermen. In Amsterdam zijn helaas ook voorbeelden van disproportioneel overheidsoptreden, zoals de boetes van €8.700 voor een eerste administratieve fout bij het (niet) melden van vakantieverhuur. Dit heeft in sommige gevallen geleid tot nijpende situaties: families die gebukt gaan onder extreme financiële stress door een kleine administratieve fout, binnen een voor veel mensen ingewikkeld systeem van regels en voorwaarden. Inmiddels hebben de gemeenteraad en het college meer menselijke maat teruggebracht in het beleid rondom vakantieverhuur.
Maar er zijn nog veel andere boetes voor fouten die te goeder trouw gemaakt kunnen worden, maar waar Amsterdammers desondanks grote (financiële) gevolgen van kunnen ondervinden. Bijvoorbeeld fouten bij het aanvragen van armoederegelingen, of simpelweg vergeten parkeergeld te betalen. Het ontbreken van de menselijke maat bij boetes is een probleem, voornamelijk omdat sommige fouten snel gemaakt zijn. In beleid wordt de rationele, autonome Jaar 2019 Afdeling 1 Nummer Datum Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van R 3 mens nog vaak als leidend principe genomen.(2). Alleen wordt onvoldoende rekening gehouden met het feit dat mensen soms kwetsbaar of onmachtig zijn. Ook worden er vaak ingewikkelde eisen aan de inwoners gesteld, en is de regelgeving soms moeilijk te doorgronden. Dit maakt dat regels in de praktijk soms niet doenlijk zijn (3) , een probleem dat verergert wanneer mensen in stressvolle of hectische situaties verkeren. Er wordt dan te veel van hen gevraagd, wat het vermogen om correct regels uit te voeren beperkt. Daar komt bij dat brieven, of andere vormen van communicatie vanuit overheden, vaak slecht te begrijpen zijn. Dit wordt treffend verwoord in de Notitie “Vertrouwen begint bij de overheid”: “Dan is een fout snel gemaakt en nauwelijks te herstellen.
Men loopt dan de kans om in een zogenaamde juridische fuik terecht te komen waarbij het zicht op een oplossing verder weg raakt.” Het college is zich bewust van dit probleem en heeft daarom het doel gesteld het vertrouwen tussen Amsterdammers en de gemeente te verbeteren. Het college erkent dat dit vraagt om een cultuuromslag binnen het bestuur, de politiek en het ambtelijk apparaat. Bij een juridische functie waarbij wordt uitgegaan van vertrouwen hoort ook dat als iemand te goeder trouw een fout maakt, we diegene deze de kans bieden de fout zelf te herstellen. Op dit moment hebben Amsterdammers niet de mogelijkheid om een gemaakte fout recht te zetten, om zo verantwoordelijkheid te nemen. Bij het verbeteren van het vertrouwen tussen de gemeente en Amsterdammers is het daarom van groot belang om als gemeente het voortouw te nemen en de burger het vertrouwen te tonen; door Amsterdammers de kans te geven om hun fout zelf te herstellen. Dit voorstel biedt de mogelijkheid om dit op een gemakkelijke manier te doen en draagt daarmee bij aan de cultuuromslag die het college ambieert. Recht op een fout
Gegenereerd: v1.9
2
Gemeenteraad
VN2023-016012 Griffie
RAAD
Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 28 juni 2023
Vijf jaar geleden oordeelde de Raad van State al in lijn met dit voorstel. In het jaarverslag van 2017 werd geadviseerd na te gaan of het zinvol is een wet in te voeren die erop neerkomt dat de burger fouten kan maken zonder dat dit onmiddellijk als overtreding of fraude wordt gezien.(4) Dit oordeel kwam voort uit ‘de groeiende complexiteit en toenemende onderlinge verstrengeling van regels en een aantal factoren dat deze ontwikkeling in de huidige tijd stimuleert’, een van deze factoren is de gedigitaliseerde communicatie tussen burger en overheid. Dit oordeel van de Raad van State is geïnspireerd op een Frans wetsvoorstel.
Op 30 januari 2018 heeft de Franse Tweede Kamer een wet aangenomen die mensen het recht geeft op het maken van fouten: ‘Een persoon die voor het eerst een regel, die op zijn situatie van toepassing is, heeft genegeerd of een materiële fout heeft gemaakt bij het informeren van hem over zijn situatie, kan van de kant van de administratie niet worden onderworpen aan een sanctie, geldelijk of bestaande in het geheel of gedeeltelijk ontnemen van een verschuldigde uitkering, indien hij zijn toestand op eigen initiatief of op uitnodiging van de administratie heeft geregulariseerd, binnen de door deze laatste aangegeven termijn.’(5) Deze Franse wet houdt in dat elke burger de mogelijkheid moet hebben fouten te herstellen, spontaan of naar aanleiding van een controle, mits er sprake is van goede trouw. Hierbij is het aan overheid om kwade trouw aannemelijk te maken. De Nederlandse overheid heeft het advies van de Raad van State nog niet overgenomen. Terwijl het in Den Haag duidelijk is dat er een cultuuromslag nodig is, om zo het vertrouwen tussen de burger en de overheid te verbeteren. Ook in Amsterdam is dit een belangrijke prioriteit. De hoofdstad heeft de mogelijkheid om in dit kader de toon te zetten voor de rest van het land, door te laten zien hoe het recht op het maken van een fout er in de praktijk uitziet. Voorstel D66 stelt het college voor om 1.
Een Amsterdams recht op herstel van een fout in het leven te roepen. Het Franse recht op het maken van een fout dient als inspiratie voor dit voorstel. Echter, een wijziging in het Nederlands recht wat dit wettelijk vaststelt, valt buiten de bevoegdheid van de gemeente Amsterdam. Het doel van dit voorstel is om ervoor te zorgen dat de uitkomsten voor Amsterdammers hetzelfde zijn als voor Fransen die wel een wettelijk recht hebben op het maken van een fout. Dat betekent dat het recht op herstel van een fout verankerd wordt in Amsterdams beleid, en als uitgangspunt gaat dienen bij de uitvoering van beleid. Dit recht wordt daarmee gegarandeerd aan Amsterdamse burgers en ondernemers ongeacht of zij een wettelijke basis hebben om dit recht in te roepen. 2. Een loket te ontwikkelen waar Amsterdammers een fout kunnen melden. Om uitvoering te geven aan het recht op herstel van een fout stelt D66 voor een loket te ontwikkelen, dat Amsterdammers in staat stelt op een laagdrempelige en gemakkelijke manier fouten te melden. Dit kan op het moment dat de boete op de mat ligt of al daar voor, wanneer iemand zich realiseert dat hij of zij een fout heeft gemaakt. Voorbeelden van fouten die snel worden gemaakt zijn fouten bij het aanmelden van vakantieverhuur of (bezoekers)parkeren. Of bijvoorbeeld bij het aanvragen van armoederegelingen, zoals een bijstandsuitkering.
Wat D66 betreft moeten uiteindelijk alle Amsterdammers de mogelijkheid hebben een fout te repareren. Erkennen dat fouten zonder kwade wil gemaakt kunnen worden is een stap in de richting van een op vertrouwen gestoelde relatie tussen burger en overheid. Als de overheid op deze manier werkt draagt dit bij aan de cultuuromslag die binnen het bestuur, de politiek en het ambtelijk apparaat
Gegenereerd: v1.9
3
Gemeenteraad
VN2023-016012 Griffie
RAAD
Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 28 juni 2023
moet plaatsvinden. Daarnaast kan een loket waardevolle informatie verzamelen. Als ambtenaren zien dat een bepaalde fout vaak wordt gemaakt, of als een bepaalde casus zich aandient waarin duidelijk wordt dat regels niet doenlijk zijn of een onrechtvaardige uitwerking hebben, kan beleid worden herijkt. Mogelijkheden tot verbetering van beleid worden hiermee sneller geïdentificeerd. Om laagdrempeligheid te garanderen en te voorkomen dat er weer een ingewikkeld systeem wordt ontwikkeld, waarbinnen Amsterdammers moeilijk kunnen navigeren, stelt D66 voor een contactpersoon aan te wijzen die de casus uitvoert. Ambtenaren kunnen in begrijpelijke en eenvoudige taal de Amsterdammer in kwestie te woord staan en hen begeleiden in het proces. Bovendien krijgt de gemeente zo een gezicht en een stem waardoor Amsterdammers merken dat zij gehoord te worden. Via een loket, waar een fout kan worden hersteld, komt de gemeente op een vriendelijke manier dichterbij de bewoners te staan 3. Bij de aandeling van die fout uit te gaan van het te goeder trouw zijn van de persoon die de fout meldt, en als uitgangspunt te nemen dat geen sanctie of boete wordt opgelegd. Een melding die via een (digitaal) loket binnenkomt wordt door een ambtenaar afgehandeld. Bij deze aandeling wordt als uitgangspunt genomen dat een fout maken menselijk is en dat de fout in kwestie te goeder trouw is gemaakt.
Dit betekent dat de gemeente het uitgangspunt neemt dat er geen sanctie wordt opgelegd, tenzij er evident sprake is van kwade wil. Het is van belang te benadrukken dat dit niet een nieuwe manier is van bezwaar maken - de boete kan namelijk rechtmatig zijn opgelegd - maar als sprake is van een fout die niet eerder is gemaakt, wordt deze in beginsel alleen hersteld en niet Jaar 2019 Afdeling 1 Nummer Datum Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van R 6 bestraft. Elke Amsterdammer heeft het recht om één keer iets fout te doen. Hierbij is het uitgangspunt dat als de fout niet zorgt voor gevaarlijke situaties, geen nadelige gevolgen heeft voor andere Amsterdammers, de fout niet eerder is gemaakt en kwade trouw niet bewezen kan worden, geen boete wordt opgelegd of de boete wordt kwijtgescholden. De bewijslast komt daarmee bij de gemeente te liggen in plaats van bij de Amsterdammer: er wordt uitgegaan van goede wil en de gemeente moet kunnen aantonen dat er kwade wil achter een fout schuilgaat. Inlichtingenplicht voor bijstandsgerechtigden Idealiter wordt het recht op herstel van een fout van kracht voor de diensten vanuit alle bestuurlijke handhavingsinstanties die gemeente Amsterdam rijk is. Maar het is juist de implementatie van dit recht dat om grote cultuurverandering van de gemeente vraagt.
Ambtenaren die werkzaam zijn bij de uitvoeringsorganisaties zijn momenteel gewend om te handelen vanuit de wet die een fout direct bestraft. Als het gaat om het opleggen van sancties zijn ambtenaren momenteel sterk aankelijk van de wet en krijgen zij niet altijd gelegenheid om de menselijke maat toe te passen wanneer zij dit nodig achten De uitvoering van en toegankelijkheid tot dit Amsterdams recht komt daarmee vooral bij hen te liggen en vraagt om een verandering van werkmentaliteit. Om de implementatie zorgvuldig te laten verlopen, pleit D66 om dit Amsterdams recht op herstel van fout allereerst te implementeren binnen het rechtsdomein waar deze veelal het hardst nodig is, namelijk in de uitvoering van de inlichtingenplicht die geldt binnen het recht op bijstandsuitkering. Om via het sociale domein recht te blijven behouden op het ontvangen van een bijstandsuitkering, is het voor Amsterdammers en Nederlanders verplicht om veranderingen in hun leven door te geven aan inkomensconsulenten of klantbegeleiders. Dit kunnen persoonlijke, maar ook financiële, veranderingen betreffen en welke mogelijk van invloed zijn op het behouden van het recht op bijstand.
Gegenereerd: v1.9
4
Gemeenteraad
VN2023-016012 Griffie
RAAD
Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 28 juni 2023
In de praktijk zien we dat hier de fouten die in het (niet) doorgeven van deze veranderingen grote gevolgen heeft voor de bijstandsgerechtigde Amsterdammer. Denk aan het voorbeeld van de bijstandsgerechtigde vrouw die boodschappen ontving van haar moeder. Of de man die wegens het verkopen van zijn postzegelcollectie, wat hem 4000 euro opbracht, niet doorgaf aan de gemeente Leidschendam-Voorburg en uiteindelijk 21000 euro aan bijstand moest terugbetalen en daarbovenop een boete kreeg.(6). Zo zijn er nog veel meer voorbeelden waarin wordt bewezen dat menselijke fouten onder de inlichtingenplicht van grote gevolgen kunnen hebben en doet blijken dat het vertrouwen vanuit onze lokale overheid in inwoners laag is. Dit werkt daarmee helemaal versterkend op het afnemende vertrouwen in de overheid van Amsterdammers. Op de website van de gemeente Amsterdam staat onder inlichtingenplicht momenteel nog: “als u dit niet of te laat doet of u geeft foute gegevens door, dan krijgt u een boete. Ook als u niet wist dat u het moest doorgeven.” In de praktijk houdt dit in dat ambtenaren worden verplicht hard op te treden en streng te bestraffen; de bijstand moeten terugvorderen en een boeten op moeten leggen. D66 Amsterdam wilt hierin de menselijke maat en het vertrouwen in Amsterdammers terugbrengen.
Het recht op herstel van een fout dient daarom als eerste geïmplementeerd te worden in dit domein om te ondervinden wat voor effect het op de levens van bijstandsgerechtigden kan hebben en te ervaren hoe het voor ambtenaren is om deze cultuuromslag te maken. 4. Dit loket onder de aandacht te brengen bij Amsterdammers Vanzelfsprekend kunnen Amsterdammers pas gebruik maken van het loket als zij zich bewust zijn van het bestaan ervan. Daarom stelt D66 voor om zodra dit loket is ontwikkeld, alle Amsterdammers hiervan op de hoogte te stellen middels een campagne en/of een begrijpelijke brief. Ook kunnen ambtenaren en service medewerkers van 14 020 Amsterdammers actief wijzen op de mogelijkheid om hun fout te melden. (2)https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/11162441/1/notitie+Vertrouwen+begint+bij+de +overheid+januari +2022 (3)https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/11162437/1/Verslag+bijeenkomst+De+Bazel +10+september+20 21 (4)https://jaarverslag.raadvanstate.nl/2017/wp-content/uploads/2018/03/Webversiejaarverslag-2017-Raad-van-State.pdf (5) https://www.assemblee-nationale.fr/dyn/15/textes/l15t0073_texte-adopte-seance (6)https://www.rtlnieuws.nl/economie/life/artikel/5294947/postzegelhandeltje-21000-euro-aanbijstand-terugbetalen.
Welke stukken treft u aan
Gegenereerd: v1.9
5
Gemeenteraad
VN2023-016012 Griffie
RAAD
Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 28 juni 2023
Meegestuurd
Registratienr.
Naam
AD2023-052109
BIJLAGE 1 Bestuurlijke reactie op initiatief recht herstel fout x.pdf (pdf)
AD2023-052157
Bestuurlijke reactie IV recht op herstel van een fout.pdf (pdf)
AD2023-052080
Gemeenteraad Initiatiefvoorstel (pdf)
Registratienr.
Naam
Ter Inzage
Gegenereerd: v1.9
6