A - 13 Openbare Ruimte en Groen (33) 02. Voortgangsrapportage Klimaatadaptat

BEELD Rem van den Bosch #herecomestheflood

Voortgangsrapportage Klimaatadaptatie

Het klimaat verandert. Hoe verandert Amsterdam? November 2022

2

1

2

3

Voorwoord

Ik maak me zorgen. Elk jaar zie ik meer voorbeelden van extreme weersomstandigheden veroorzaakt door klimaatverandering. Ook in 2022 werden temperatuurrecords verbroken, was er in Nederland sprake van extreme droogte, kwamen grote delen van Zuid-Europa in gevaar vanwege verwoestende bosbranden en stond Pakistan juist weken onder water vanwege hevige regenval. In Amsterdam werd deze zomer de laagste grondwater­ stand ooit gemeten en was er alleen al anderhalve ton schade aan fietspaden door hitte.

Elk jaar zie ik nieuwe rapporten over toekomstscenario’s die een duidelijk maar somber toekomstbeeld schetsen, terwijl klimaatverandering en de noodzaak ons daaraan aan te passen, juist nú actie van ons vragen. Nú is het nodig om Amsterdam voor te bereiden op en aan te passen aan meer hitte, droogte, hevige regenbuien en overstromingen. Uit die noodzaak nu in actie te komen, put ik tegelijkertijd ook hoop. Want om me heen zie ik hoeveel werk er wordt verzet met grote én kleine plannen: Amsterdammers zijn door de hele stad druk met het onttegelen van hun tuin, scholen vergroenen hun pleinen en bedrijven vangen op hun eigen terrein regenwater op. We leggen kunstgras­ velden aan mét wateropvang, zodat extreme buien worden opgevangen en het gras bespeelbaar blijft bij extreme hitte, omdat het ruim 25 graden koeler blijft. Ook stond ik op een dak waar bomen zijn geplant in een hangende constructie, zodat we ook van het enorme oppervlak op de daken gebruik kunnen maken om meer bomen te planten. En voor alle nieuwe gebouwen geldt nu dat er verplicht regenwater moet worden opgevangen, zodat het riool niet overbelast raakt.

Energie en actie volop dus. Maar we zijn er daarmee nog lang niet. Ons doel is om de stad in 2050 zo goed mogelijk voorbereid te hebben op weersextremen en de gevolgen van het veranderende klimaat. Daarvoor hebben we nog een lange weg te gaan, die ik graag samen met alle Amsterdamse inwoners, waterschappen, investeerders, vrijwilligers, woningcorporaties, ondernemers, ontwikkelaars, onderzoekers en met u wil bewandelen. Van maatregelen om regen op te vangen in de openbare ruimte, woningen te bouwen waarbij het gezuiverde douchewater wordt gebruikt voor het blauwgroene dak, tot onderzoek naar innovatieve oplossingen en het helpen van bewoners bij het vergroenen van hun tuin. Want de stad is van ons allemaal en we moeten onze krachten bundelen om ervoor te zorgen dat Amsterdam de fijne stad blijft waar we allemaal van houden. Zodat we hier fijn kunnen blijven wonen, en onze kinderen en kleinkinderen na ons.

Melanie van der Horst Wethouder Openbare Ruimte en Groen

4

3

1

2

3

Samenvatting Klimaatverandering behoort tot de allergrootste uitdagingen in de geschiedenis van de mensheid. Door klimaatverandering neemt de kans op hevige neerslag, hitte, droogte en kwetsbaarheid voor overstromingen toe. Dit leidt tot fysieke, financiële en sociale schade. De risico’s voor veiligheid, gezondheid, economie en biodiversiteit nemen toe en uiteindelijk staat het voortbestaan van de stad zelfs op het spel. Klimaatadaptatie betekent dat we ons hierop moeten voorbereiden. We hebben in 2020 onze strategie richting 2050 opgesteld en in 2021 een uitvoeringsagenda met maatregelen voor de korte termijn. Nu blikken we, aan de hand van de 5 oplossingsrichtingen uit de strategie, voor het eerst terug op wat we bereikt hebben. En we bieden een doorkijk naar de komende periode. 1 2 3 4 5 6

Structurele integratie. We integreren klimaatadaptatie in de ruimtelijke en infrastructurele planningsprocessen, en implementeren nieuwe richtlijnen. Zo staan in de Hemelwaterverordening Amsterdam en het Omgevingsprogramma Riolering 2022-2027 normen voor de hoeveelheid regen die bebouwing en de openbare ruimte op moeten vangen.

Samen en in gesprek met de stad. We breiden de netwerkaanpak Rainproof uit naar de thema’s droogte, hitte en overstromingen. Amsterdammers hebben 170.000 tegels gewipt en gretig gebruik gemaakt van subsidieregelingen voor groene daken (29.798 m2), gevels (1.098 m2) en blauw-groene daken (5).

We onderzoeken en monitoren wat klimaatverandering voor Amsterdam betekent in termen van klimaatstress en risico’s. We doen aanvullende analyses waar onze kennis ontbreekt, dit heeft tot een hitterisicokaart en een thematische studie waterveiligheid geleid. We bundelen alle informatie in een dashboard.

Kansrijke projecten. Er is 3.300 m2 groen toegevoegd aan schoolpleinen. We hebben 50 daken van ons eigen vastgoed vergroend en 25 nieuwe groene plekken in de stad gerealiseerd. We steunen innovatieve projecten, bijvoorbeeld voor blauw-groene daken (RESILIO), waterbergende straten (o.a. de Beethovenstraat) en kunstgrassportvelden (CitySports).

We hebben al veel in gang gezet, maar er moet nog veel meer gebeuren om Amsterdam te wapenen tegen klimaatverandering. Hier zijn we ook afhankelijk van de (mondiale) inzet om verdere klimaatverandering te beperken. Daarbij verandert het klimaat sneller, zijn de effecten ernstiger dan gedacht en is de tijd voor effectieve adaptatie beperkt. We moeten iteratief werken en onze aanpak tijdig aanpassen aan nieuwe ontwikkelingen. Klimaatadaptatie moet als vanzelfsprekend mee worden genomen in alles wat we doen. Wij faciliteren de transitie, maar iedereen moet hierin zijn of haar eigen verantwoordelijkheid nemen. Omdat we hierbij gebonden zijn aan beperkt beschikbare (financiële) middelen, moeten we prioriteren – daar waar de noden het hoogst zijn.

Kennisdeling en communicatie. We hebben lesmateriaal ontwikkeld voor middelbare scholen en een reizende foto-expositie (#herecomestheflood) georganiseerd. We wisselen continu kennis uit met onze partners, bijvoorbeeld bij de vertaling van de KNMI’23klimaatscenario’s naar een stedelijke omgeving.

4

Toegankelijk maken: we werken aan een dashboard klimaatadaptatie zodat al onze informatie, analyses en stresstesten op één plek te vinden is.

Een eerste indruk Het klimaat verandert en de gevolgen merken we nu al. We moeten bouwen aan de veerkracht van Amsterdam en Amsterdammers zodat we beter bestand zijn tegen extreme regen, hitte, droogte en overstromingen. Amsterdam heeft de ambitie in 2050 klimaatadaptief te zijn. We zetten nu de eerste stappen maar er is nog veel meer nodig!

Aanpak eigen terrein: met de tegelservice en het NK Tegelwippen verruilen Amsterdammers tegels voor groen in hun tuin. In 2021 ruim 170.000 tegels waarvan de meeste uit Noord.

Tijdlijn 2020

Strategie Klimaatadaptatie Amsterdam

Vijf oplossingsrichtingen: Structurele integratie in werkzaamheden en beheer 1 2 3 4

Bewustwording en inspireren: 6 maanden reisde de foto-expo #herecomestheflood door Amsterdam, bezocht scholen en organiseerde gesprekken met bewoners.

5 6

Samen en in gesprek met de stad Stimulering en ondersteuning van kansrijke projecten Kennisdeling en Communicatie Onderzoeken en monitoren 2021

Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie

Op vijf niveaus werken we aan 59 concrete activiteiten: Huis en Pand Str

Straat

Blauw-Groene daken & innovatie: met het RESILIOproject is 10.000 m2 blauwgroen dak aangelegd, verdeeld over 14 locaties.

Gebied en Wijk

Nationaal en Internationaal Nu Voortgangsrapportage klimaatadaptatie in 2022

foto:Resilio

Stad en Regio

Gebiedsontwikkeling, herinrichting en onderhoud: 90 collega’s hebben door het Leertraject klimaatadaptatie geleerd klimaatadaptatie toe te passen in de projecten.

1 2 3 4 5 6

5

1

2

Inhoud Voorwoord2 Samenvatting3

H1

Een eerste indruk

4

Onderweg naar een klimaatadaptief Amsterdam

6

1.1 De Amsterdamse Aanpak Klimaatadaptatie 1.2 Van Strategie naar Uitvoeringsagenda

8 8

H2

Terugblik acties 2021-2022

9

H3

Waar staan we nu?

12

3.1

12 12 12 13 13 13 14 14 14

Structurele integratie in werkzaamheden en beheer 3.1.1 We integreren klimaatadaptatie in bestaande processen  3.1.2 We verkennen en implementeren nieuwe richtlijnen 3.1.3 Maatregelen voor privaat terrein 3.1.4 F inanciering 3.2 We werken samen en in gesprek met de stad 3.2.1 N  etwerkaanpak 3.2.2 V  ergroten bewustwording 3.2.3 Een steuntje in de rug

H4

3.3 Stimulering en ondersteuning van kansrijke projecten 3.3.1 Activeren en stimuleren 3.3.2 Aan de slag 3.3.3 Samenwerken aan innovatieve projecten 3.4 Kennisdeling en communicatie 3.5 Onderzoeken en monitoren 3.5.1 Onderzoeken van gemeentelijk vastgoed  3.5.2 Aanvullende analyses 3.5.3 Beschikbaar stellen van informatie

15 15 16 17 18 19 19 19 20

Wat staat ons te wachten?

21

4.1 Continu in ontwikkeling 21 4.2 Klimaatadaptatie moet vanzelfsprekend worden 21 4.3 Prioritering Amsterdamse Aanpak Klimaatadaptatie 22 4.3.1 Klimaatadaptatie waar de noden het hoogst zijn 22 4.3.2 Klimaatadaptatie als regionale opgave 22 4.3.3 Klimaatadaptatie als domeinoverstijgende opgave 22 4.4 Organisatie22 4.5 Financiering22 4.5.1 Externe financiering 23 4.5.2 Financiële risico’s 23

Een vooruitblik

24

3

4

H1

Onderweg naar een klimaatadaptief Amsterdam

Klimaatverandering behoort tot de allergrootste uitdagingen in de geschiedenis van de mensheid. Door klimaatverandering neemt de kans op extreme regen, hitte en droogte toe, ook worden we steeds kwetsbaarder voor overstromingen (zie volgende bladzijde). De gevolgen merken we nu al, dit kunnen we niet meer terugdraaien. We herinneren ons allemaal de overstromingen in Nederland, Duitsland, België en Luxemburg als gevolg van de extreme regenval op 13 en 14 juli 2021. De regen zorgde niet alleen voor materiële schade, er vielen ook veel slachtoffers te betreuren. Als zo’n hoosbui over het dichtbevolkte en versteende Amsterdam trekt, heeft dit desastreuze maatschappelijke en economische gevolgen.

Daarom moeten we ons niet alleen inzetten om erger te voorkomen en onze uitstoot te verminderen, maar ons ook aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering. We moeten klimaatadaptief worden, dit betekent dat we ons voorbereiden op de risico’s van het veranderende klimaat van nu en van de toekomst. We moeten bouwen aan de veerkracht van Amsterdam en Amsterdammers zodat we beter bestand zijn tegen extreme regen, hitte, droogte en overstromingen. Als we dit niet doen, ontwikkelen klimaatrisico’s zich nog deze eeuw tot een groot veiligheidsvraagstuk waarbij het voortbestaan van de stad op het spel staat. Klimaatadaptatie is een opgave die alle Amsterdammers raakt. Maar hoewel extreem weer geen onderscheid maakt tussen rijk en arm, jong en oud én goed en slecht ter been, doen de gevolgen van extreem weer dat wel. Neem bijvoorbeeld extreme hitte. Hitte veroorzaakt de

6

1

2

3

‘We moeten bouwen aan de veerkracht van Amsterdam en Amsterdammers zodat we beter bestand zijn tegen extreme regen, hitte, droogte en overstromingen.’ meeste gezondheidsschade – en zelfs sterfte – bij ouderen terwijl een koele plek het moeilijkst te bereiken is voor deze Amsterdammer die vaak slechter ter been is. De risico’s worden alleen maar groter in slecht geïsoleerde huizen, terwijl het isoleren en verkoelen daarvan voor de bewoners zelf vaak onbetaalbaar is. Conform het Amsterdams Akkoord dragen we met klimaatadaptatie bij aan een leefbare stad met een duurzame toekomst.

4

De gevolgen van klimaatverandering voor Amsterdam Hitte

Door klimaatverandering neemt het aantal hete en extreem hete dagen toe. Extreme hitte zorgt, in combinatie met de versteende inrichting van de stad, voor het hitteeilandeffect. Hierdoor blijft het vooral ‘s nachts veel langer warm dan in landelijk gebied. Hitte zorgt niet alleen voor ongemak bij bewoners, maar leidt ook tot verminderde arbeidsproductiviteit, gezondheidsschade en zelfs sterfte. Daarnaast heeft hitte nadelige gevolgen voor de biodiversiteit, waterkwaliteit en fysieke infrastructuur.

Droogte

Door neerslagtekort en verdamping ontstaat droogte. Droogte kan onder andere leiden tot schade aan groen, ecologie en houten funderingen. Ook kan het bodemdaling veroorzaken met verzakkingen en beschadigingen tot gevolg.

Wateroverlast

Extreme buien kunnen het openbare leven flink beperken en hinderen, zeker als water niet snel opgevangen of afgevoerd kan worden. Regenwater verdwijnt in een versteende omgeving als Amsterdam minder makkelijk in de bodem. Hierdoor lopen we het risico op schade aan kelders en gebouwen en dat routes onbegaanbaar worden. In extreme gevallen kunnen vitale functies uitvallen, zoals de stroomvoorziening.

Overstromingen

Het watersysteem in Amsterdam en de regio zit steeds meer aan de limiet. Hoewel de kans op een overstroming klein is, zijn de gevolgen daarvan ontzettend groot. Een overstroming is een gevaar voor de Amsterdammers. Het kan de stad onbereikbaar maken (ook voor nood- en hulpdiensten) en schade aanrichten aan vitale functies, infrastructuur en bebouwing.

7

1

2

3

4

8

Sa me nw er ki Sam n en we rk in Sam en w er

Sam en w

o, gi re

Evalue ren

Wij baseren ons op wetenschappelijke informatie van onder andere het KNMI en het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). We volgen hierbij het landelijke Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) en focussen ons op de gevolgen van drie weersextremen (hitte, droogte, wateroverlast) en op overstromingsrisico’s. We borduren voort op Amsterdam Rainproof, waarmee in 2014 is gestart om met een breed netwerk aan partijen en bewoners te werken aan een regenbestendige stad. We werken binnen de DPRA-werkregio Amsterdam samen met de waterschappen Amstel, Gooi en Vecht, Hollands Noorderkwartier en Rijnland. Samen volgen we de aanpak uit de strategie klimaatadaptatie en voeren we de activiteiten uit de uitvoeringsagenda uit.

Aanp as se

AaA npaanp k ak

1.2

n

Klimaatverandering laat zich niet precies voorspellen. Met onze Amsterdamse Aanpak Klimaatadaptatie werken we aan een stad die de risico’s van klimaat­ verandering tijdig herkent en maatregelen treft tegen de onzekerheden van klimaatverandering. Daarom werken we iteratief. We innoveren en testen wat wel en niet werkt, passen ons aan en sturen bij waar nodig.

a’s

De Amsterdamse Aanpak Klimaatadaptatie

n

Moni tor e

1.1

ningbouwcorpor o’s, Wo aties s/ng atie nis rga eo aterstaat lijk , Rijksw pen pe hap ap rsc ch ate W

nnisinstellingen, La nde ers, Ke lijke won , Be net n e we jv i r rke d rovincie Noo P , o i e g e rd-H lr B o n, o o p n l o M l r r a t n e aa d te M , x Ve ts al e a i lig n g o i he iedsgericht b e g g n id wer ne re e l s ken g de ds sta g e e n n telijke gem ki pro sen tus gr am ing k m er

1

2

3

De 5 oplossingsrichtingen uit de strategie: De Amsterdamse Aanpak Klimaatadaptatie.

 an Strategie naar V Uitvoeringsagenda: een eerste stap in de uitvoering

In 2020 is de Strategie Klimaatadaptatie Amsterdam vastgesteld. Hierin is in kaart gebracht welke gevolgen klimaatverandering heeft voor Amsterdam en staat de ambitie om in 2050 zo goed mogelijk hierop voorbereid te zijn. Hoewel 2050 nog ver weg lijkt, is het essentieel nu de noodzakelijke maatregelen te treffen óf verlies van mensenlevens, verlies van welvaart én materiële schade vaker accepteren. In de bestaande stad en in de huizen die nu gebouwd worden, wonen in 2050 nog steeds Amsterdammers en over de wegen die we nu opnieuw inrichten willen we ons in 2050 nog steeds verplaatsen. Tegelijkertijd ziet het klimaat er in 2050 onafwendbaar anders uit dan we nu gewend zijn. Kortom: keuzes die wij nu maken bepalen of wij tijdig voorbereid zijn op weersextremen en overstromingen als gevolg van klimaatverandering.

1 2 3 4 5 6

Structurele integratie in werkzaamheden en beheer. Samen en in gesprek met de stad. Stimulering en ondersteuning van kansrijke projecten. Kennisdeling en Communicatie. Onderzoeken en monitoren.

Met de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie uit 2021 zetten we een volgende kleine stap om uitvoering te geven aan de opgave die in de strategie geschetst is. In de uitvoeringsagenda staan 59 concrete activiteiten voor 2021 en 2022 om Amsterdam en Amsterdammers voor te bereiden op de gevolgen van drie weersextremen (hitte, droogte en wateroverlast) en van overstromingen. Uitvoering van de activiteiten doen we samen met onder andere bewoners, ondernemers, waterschappen en andere partnerorganisaties. Voor deze Voortgangsrapportage Klimaatadaptatie gebruiken we onderdelen uit de strategie en de uitvoeringsagenda. In hoofdstuk 2 geven we een overzicht van wat we bereikt hebben aan de hand van de activiteitenkalender. In hoofdstuk 3 volgen we de 5 oplossingsrichtingen uit de strategie om onze aanpak vorm te geven en het resultaat toe te lichten. In hoofdstuk 4 geven we een doorkijk naar de komende periode.

4

1

9

H2

Terugblik acties 2021-2022

Activiteit

1

2

Legenda

Om de opgave in kaart te brengen en alle Amsterdammers te inspireren en te motiveren met klimaatadaptatie aan de slag te gaan, hebben we de Strategie (2020) en de Uitvoeringsagenda (2021) Klimaatadaptatie opgesteld. In de strategie presenteren we vijf oplossingsrichtingen waarmee we werken aan een klimaatadaptieve stad. In de uitvoeringsagenda staat een activiteitenkalender met 59 concrete acties. Hiermee zetten we een eerste kleine stap in de richting van de ambitie uit de strategie: we willen in 2050 zo goed mogelijk voorbereid zijn op de gevolgen van klimaatverandering. In dit hoofdstuk geven we een overzicht van onze voortgang aan de hand van de activiteitenkalender. Per activiteit staat wat we doen, waar we dat doen (het niveau), op welke oplossingsrichting en klimaatthema het betrekking heeft en wat de status is.

Niveau Huis en Pand

Thema

3

Straat

Droogte

Gebied en Wijk

Extreme regen

Stad en Regio

Overstromingen

2 3 4 5 6

5

6

Nationaal en Internationaal

1

Subsidieregeling Groen Netwerk klimaatadaptatie

Hitte

4

Oplossingsrichting

(Ont)tegelacties 2021

Status

Structurele integratie in werkzaamheden en beheer

Doorlopende actie

Samen en in gesprek met de stad

Afgerond

Stimulering en ondersteuning van kansrijke projecten

Op schema

Kennisdeling en Communicatie

Vertraagd

Onderzoeken en monitoren

Nog niet gestart

7

8

9

10

Digitaal funderingsloket Vergroenen schoolpleinen Blauw-groene daken woningcorporaties Subsidie blauwgroene daken Blauw-groen dak Ite Boeremastraat Binnentuin Albert Cuypstraat groen en regenbestendig Locatieonderzoek groene daken

Niveau

Richting

2

Thema

3

Status

4

1

10

2

3

Terugblik acties 2021-2022 Activiteit

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

Niveau

Richting

Thema

Activiteit

Status

21

Locatieonderzoek groene binnentuinen

22 Onderzoek naar financiering en onderhoudskosten

23

Motie 1276 ‘Het Dak op’ Motie 696.20 ‘maatregelen eigen terrein’ 25 nieuwe groene plekken gerealiseerd

24

1 2 3 4 5 6

25

26

Activiteit

Status

32

33

Regenbestendige Rooseveltlaan

34

Regenbestendige Beethovenstraat

35

Regenbestendige Kattenburgerstraat 36

Verkoelend en waterbergend kunstgras

Ruyterkade West: waterbuffersysteem

28

Regenbestendige Nieuwezijds Voorburgwal Zuid

29

Sloterdijk Zuid regen- en overstromingsbestendig

30

Toekomstbestendige landbouw in de Amsterdam Wetlands

31

Thema

Verbeteren boomgroeiplaatsen Zuidas

27

Regenwaterknelpunten oplossen

Richting

Regenbestendige Kromme Mijdrechtstraat

Afronden Nieuwe groene plekken

Regenbestendige Nieuwenhuysenbuurt

Niveau

37

Onderzoek naar koele plekken 38 Klimaatadaptief Strandeiland

Ophogen maaiveld en ontwateringsnorm

39

40

41 1 2 3 4 5 6

Niveau

Richting

Invloed van klimaatverandering op de water(bodem) kwaliteit Toekomstbestendige doorstroming grachten Klimaatrobuust ecologisch netwerk

N.v.t.

1 2 3 4 5 6

1 2 3 4 5 6

Waterberging in Amsterdam ten noorden van het Noordzeekanaal Netwerk klimaatadaptatie Verkennen nieuwe richtlijnen Meteorologisch meetnet uitbreiden Thematische studie waterveiligheid Parken en recreatiegebieden klimaatadaptiever Aanvullende stresstest hitte

Thema

1 2 3 4 5 6

Status

4

11

Terugblik acties 2021-2022

Activiteit

42

43

Verkenning meerkosten van klimaatadaptieve maatregelen Samenwerkingsafspraken met woningcorporaties

45

MRA basisveiligheidsniveaus nieuwbouw

47

48

49

50

Richting

Klimaatadaptief ontwerp openbare ruimte

1 2

Amsterdam Omgevingsprogramma Riolering Hemelwaterverordening

Status

Activiteit

52

3 4 5 6

Aansluiten op andere programma's Groene Huisvesters

53 Kennisprogramma Zeespiegelstijging

1 2 3

54

4 5 6

1 2 3 4 5

55

6

Neerslag afvoermodel Hitte- en droogteplan

Thema

51

Sapstromenonderzoek bomen

44

46

Niveau

56

1 2 3 4 5

57

6

1 2

58

3 4 5 6

KNMI Klimaatsignaal ’21 KNMI’23klimaatscenario’s

Kennisuitwisseling

Jaarlijks Nationaal Deltacongres Publicatie Deltaprogramma

59 1 2 3 4 5 6

Internationale events

Niveau

Richting

Thema

Status

1

2

3

4

12

Waar staan H3 we nu? In dit hoofdstuk combineren we de vijf oplossingsrichtingen uit de strategie met de acties uit de uitvoeringsagenda. We laten per oplossingsrichting zien hoe we daar de afgelopen tijd aan hebben gewerkt.

3.1

1 2 3 4 5 6

Structurele integratie in werkzaamheden en beheer

Om als stad voorbereid te zijn op weersextremen en overstromingen, nu én in de toekomst, moeten we klimaatadaptatie structureel integreren in werkzaamheden en beheer. Dit doen we enerzijds door klimaat­ adaptatie te integreren in bestaande processen en anderzijds door nieuwe normen, eisen en richtlijnen te verkennen en te implementeren. Dit laatste is belangrijk omdat er veel onzekerheid gepaard gaat met klimaatverandering. We willen veerkracht inbouwen zodat de stad nu én straks voorbereid is op weersextremen.

1

2

3

Deelnemers van het Leertraject tijdens een fietstocht langs goede praktijkvoorbeelden.

3.1.1 We integreren klimaatadaptatie in bestaande processen Onze openbare ruimte moet bestand zijn tegen weersextremen. Het is belangrijk dat projectmanagers en ontwerpers weten hoe ze klimaatadaptatie mee moeten nemen in de uitvoering van projecten. Daarom hebben we een aantal instrumenten ontwikkeld zoals het Stappenplan Klimaatadaptatie in Gebiedsontwikkeling, de Werkwijze Ruimtelijke Klimaatadaptatie en de Quickscan Klimaatadaptatie. Door deze te integreren in de planningsprocessen van ruimtelijke en infrastructurele maatregelen (Plaberum en PBI), wordt voor elk project inzichtelijk welke klimaatgerelateerde risico’s er zijn en welke maatregelen we kunnen nemen. Het succes van het integreren van klimaatadaptatie in de planningsprocessen valt en staat met enthousiaste en betrokken collega’s met voldoende kennis die klimaatadaptie toepassen in het ontwerp en de uitvoering van projecten. Om dit te stimuleren organiseren we lunchlezingen, masterclasses en inspiratiesessies. In samenwerking met de Hogeschool van Amsterdam bieden we het Leertraject Klimaatadaptatie aan.

Inmiddels hebben 90 collega’s van verschillende directies van de gemeente en Waternet deze cursus gevolgd.

3.1.2 We verkennen en implementeren nieuwe richtlijnen Om ervoor te zorgen dat Amsterdam om kan gaan met weersextremen en overstromingen, verkennen en implementeren we nieuwe normen, eisen en richtlijnen. Op 26 april 2021 is de Hemelwaterverordening Amsterdam vastgesteld. Hierin staat dat nieuwe gebouwen en gebouwen die ingrijpend gerenoveerd worden in staat moeten zijn een bui van minimaal

4

13

60 millimeter in één uur op te vangen en dit hemelwater over de opeenvolgende 60 uur af te voeren. Voor de openbare ruimte is deze norm hoger, met de vaststelling van het Omgevingsprogramma Riolering 2022-2027 (OPR) geldt sinds 25 maart 2022 een norm van 70 millimeter. Onze vitale infrastructuur moet zelfs in staat zijn om een bui van 90 millimeter in één uur op te vangen. Het OPR stelt ook eisen aan de ontwateringsdiepte in nieuwe gebieden. Om het water in de grond te laten infiltreren en het hemelwaterriool te ontlasten is een voldoende hoog straatniveau ten opzichte van de grondwaterstand belangrijk. Voor de ontwikkeling van nieuwe gebieden hanteren we de norm van minimaal 90 centimeter.

3.1.3 Maatregelen voor privaat terrein We hebben onderzocht welke maatregelen kunnen worden genomen op privaat terrein. Hierin is een onderscheid te maken in bestaande bouw en nieuwbouw. Uit een analyse van de handreiking decentrale regelgeving blijkt dat veel maatregelen voor privaat terrein betrekking hebben op nieuwbouw. Daarom hebben Amsterdam en de drie waterschappen begin 2022 de intentieovereenkomst klimaatbestendige nieuwbouw van de Metropoolregio Amsterdam ondertekend. Op dit moment werken wij daarvoor basisveiligheidsniveaus uit voor Amsterdam en werken

we toe naar minimale eisen waaraan nieuwbouw moet voldoen, zowel voor gebouwen als voor openbare ruimte. Voor bestaande bouw en private grond is het lastiger om klimaatadaptieve maatregelen te verplichten. Daarom blijven we inzetten op bewustwording, stimuleren en faciliteren. Voorbeelden hiervan zijn de tegelservice en Rainproofcoaches, hierover lees je meer in paragraaf 3.2. Via bestemmingsplannen (en straks het omgevingsplan), kunnen we ook klimaatadaptieve maatregelen verplichten. Zo is in delen van stadsdelen West en Zuid een maximale verhardingsgraad van 50% voor binnentuinen opgenomen. We verkennen of dit ook in andere delen van de stad effectief is.

1

2

3

Klimaatadaptieve benodigdheden kunnen in het omgevingsplan worden gezet als beleid. Wanneer dit gebeurt, wordt dit inclusief financiële consequenties voorgelegd aan de raad. Klimaatadaptatieve maatregelen moeten geïntegreerd worden in de staande praktijk en het nieuwe normaal worden. Dit betekent dat oplossingen, de bijbehorende kosten en de financiering daarvan steeds meer binnen het project zelf gevonden moeten worden en bij de betreffende directie.

3.2

We werken samen en in gesprek met de stad

3.1.4 Financiering Een heet hangijzer bij de integratie van klimaatadaptatie in projecten is de financiering. Klimaatadaptieve maatregelen worden vaak als ‘extra’ gezien en daarom soms achterwege gelaten, terwijl ze juist essentieel zijn voor het functioneren en behoud van onze stad, nu en in de toekomst. Als we nu geen maatregelen nemen, zullen de (maatschappelijke) kosten als gevolg van weersextremen straks veel hoger zijn. De mogelijke maatregelen die je kan treffen verschillen sterk per gebied en zijn afhankelijk van onder andere de mate van (verwachte) klimaatstress, de fysieke ruimte en de verschillende opgaven die in een gebied spelen.

Klimaatverandering is een gezamenlijke opgave en de gevolgen ervan raken iedereen. We werken actief samen met koplopers. We richten ons daarnaast op bewoners en bedrijven die bij willen dragen, maar daarbij ondersteuning en advies nodig hebben. Dit is de basis voor de maatregelen die de gemeente, waterschappen en verschillende partners uitvoeren.

4

14 Het klimaatplein in tuincentrum Osdorp.

1

2

3

3.2.1 Netwerkaanpak Het is onze ambitie om Amsterdam zo goed mogelijk voor te bereiden op de gevolgen van een veranderend klimaat. Hiervoor zijn de gemeente Amsterdam en Waternet in 2014 begonnen met de netwerkaanpak van Amsterdam Rainproof om samen met een breed netwerk van partijen te werken aan een regenbestendige stad. Nu breiden we deze netwerkaanpak uit naar de thema’s droogte, hitte en overstromingen. Daarnaast verkennen we welke aanpassingen aan het merk helpen om daarmee ook de doelgroep uit te breiden. Met de netwerkaanpak willen we iedereen in de stad in staat stellen om actie te ondernemen voor een klimaatbestendige stad. We bouwen en onderhouden een open en divers netwerk, begrijpen per sector wat het speelveld is en spelen in op vraag en behoefte. We veranderen door te gaan waar de energie zit, zonder concrete doelen uit het oog te verliezen. Wij bouwen leergemeenschappen, zorgen voor kennisdeling, creëren bewustwording, starten samenwerkingen en acties. Het bereik van de aanpak is groot. Niet alleen omdat de aanpak als voorbeeld dient voor andere gemeenten (zoals Amersfoort en Arnhem), ook omdat we veel Amsterdammers weten te bereiken via de website en

sociale media. In 2021 trok de website gemiddeld 300 unieke bezoekers per dag die samen 860 pagina’s bezochten. De Rainproof Toolbox was hierbij het populairst.

3.2.2 Vergroten bewustwording Met de netwerkaanpak zetten we in op kennisdeling en bewustwording. Hiermee informeren we bewoners over de mogelijkheden die zij zelf hebben om hun steentje bij te dragen. Zo genereren we aandacht voor de noodzaak de tuin klimaatadaptief in te richten door mee te doen aan het NK Tegelwippen en de tegelservice te organiseren. Hiervoor zijn in 2021 in totaal 170.000 tegels gewipt, dat is meer dan het oppervlakte van twee Johan Cruijff Arena’s. In aanvulling hierop zijn we in de Rivierenbuurt als pilot begonnen met de Rainproof Coach die gratis advies geeft aan bewoners hoe zij hun

tuin klimaatadaptief kunnen maken. Afhankelijk van de uitkomsten van de pilot, verwachten we deze service eind 2022 op te schalen naar de rest van de stad. We werken ook samen met ondernemers. Samen met Tuinbranche Nederland is het Groen Klimaatplein opgericht. In Amsterdam staat deze in Tuincentrum Osdorp. Hier is winkelruimte gereserveerd om klanten te informeren en te enthousiasmeren om hun tuin klimaatadaptief in te richten.

3.2.3 Een steuntje in de rug Veel Amsterdammers willen wel bijdragen aan de klimaatadaptieve stad, maar kunnen dit niet (volledig) betalen. Daarom helpen we ze waar mogelijk. Met subsidieregelingen stimuleert en faciliteert de gemeente Amsterdam bewoners om hun huis en tuin

4

15

1

2

3

Het groene schoolplein van de Huizingaschool in Slotervaart.

klimaatadaptief te maken. Voor het vergroenen van tuinen, daken en gevels was de subsidieregeling Groen beschikbaar. Amsterdammers hebben hier gretig gebruik van gemaakt en het subsidieplafond van €1.300.000,- was eind 2021 al bereikt. Sinds 2019 is subsidie uitgekeerd voor het vergroenen van 29.793 m2 dak, en het aanleggen van 1.098 m2 groene gevels. Met de subsidie blauw-groene daken voor bewoners, bedrijven en organisaties zijn tot nu toe vijf blauwgroene daken gerealiseerd. Ook de waterschappen zetten subsidies in om bewoners te stimuleren. Bijvoorbeeld vanuit het waterschap Amstel, Gooi en Vecht wordt de stimuleringsregeling geef groen en water de ruimte aangeboden voor eigen huis of voor de buurt. In 2022 is €150.000,- beschikbaar en van 2023 tot en met 2027 zelfs €250.000,- per jaar.

3.3

Stimulering en ondersteuning van kansrijke projecten

Totdat klimaatadaptatie structureel geïntegreerd is, stimuleren en ondersteunen we kansrijke projecten. Om technische innovatie te stimuleren testen we klimaatadaptieve oplossingen in de praktijk in pilotprojecten. We monitoren deze innovaties, zodat

we op den duur de meest effectieve oplossingen als standaard kunnen integreren in onze projecten.

3.3.1 Activeren en stimuleren In het verlengde van het NK Tegelwippen bieden we een tegelservice aan. Door op gezette momenten tegels bij bewoners op te halen, maken we het nog makkelijker de tuin te vergroenen. Ook op onze schoolpleinen worden tegels gewipt voor een fijne, groene speelomgeving voor kinderen. In 2021 hebben zestien onderwijsorganisaties subsidie ontvangen, hierdoor heeft ruim 5.900 m2 verhardingen plaatsgemaakt voor onder andere 3.300 m2 groen. In 2022 zijn voorlopig 15 aanvragen gehonoreerd, de subsidie loopt tot 2024, we blijven scholen aanmoedigen het schoolplein te vergroenen. In april 2022 is het RESILIO-project afgerond. De afgelopen drie jaar zijn veertien slimme blauw-groene daken aangelegd. Samen zijn de daken goed voor 12.683 m2 oppervlakte, hierop kan 650.000 liter water opgevangen worden. Zeven daken liggen op complexen van corporatiewoningen en vijf op particuliere panden. Op twee innovatielabs zijn verschillende daksoorten aangelegd om de effecten op koeling, wateropvang en zonnepanelen te meten. Met de resultaten zullen we de komende jaren het ontwerp, de financiering en de aanleg van blauw-groene daken optimaliseren.

4

16

1

2

3

Het resultaat van de herinrichting Nieuwezijds Voorburgwal waar groen, waterberging onder de trambaan en een waterspeelplaats ervoor zorgen dat deze plek beter om kan gaan met meer hitte, droogte en hevige regenbuien.

groenaannemers en onderwijsinstellingen om Amsterdammers op de lange termijn op te leiden in het groenvak. Hierbij zijn er tot nu toe al 23 mensen om- en bijgeschoold naar de groene sector, waarvan er 5 vast in dienst zijn gekomen bij een groenaannemer en 10 mensen op flexibele basis in het groen aan het werk zijn.

3.3.2 Aan de slag Als gemeente willen we het goede voorbeeld geven aan de Amsterdammers. We leveren een bijdrage aan een klimaatdaptieve stad door ons eigen vastgoed te vergroenen. We hebben inmiddels twee binnentuinen vergroend en 50 groene daken aangelegd, waarvan twee blauw-groen zijn. In 2022 zijn we gestart met de voorbereidingen voor de groene gevel pilot om tien gevels van gemeentepanden te vergroenen. De eerste drie worden voor de zomer van 2023 aangelegd. We maken nieuwe groene plekken in de stad. Deze plekken komen boven op de bestaande groenplanning. Er zijn sinds 2021 25 plekken extra onthard en groen gemaakt. Hiermee maken we de stad regenbestendiger

en zorgen we voor verkoeling en biodiversiteit. Een goed voorbeeld is het grote plein bij de Ekingenstraat waar het asfalt voor hoge gevoelstemperaturen zorgde. Samen met de buurt hebben we een nieuw groen plein ontworpen met 800 vierkante meter extra groen inclusief 19 nieuwe bomen. In mei 2022 is het opgeleverd. Met het budget van 2,5 miljoen euro streven we ernaar eind 2023 circa 80 plekken vergroend te hebben. Hierbij wijken we af het aantal van 100. Dit komt omdat we in de uitvoering hebben gekozen voor een hogere kwaliteit, bijvoorbeeld meer vierkante meters groen of er worden meer klimaatadaptieve maatregelen meegenomen bij de uitvoering. In het realiseren van deze nieuwe groene plekken hebben we in het ‘programma Duurzame Stad, Duurzame banen’ afspraken gemaakt met de

Bij groot onderhoud en herinrichtingen hebben we klimaatadaptieve maatregelen toegepast zoals het vergroenen en regenbestendig maken van straten. Het zuidelijk deel van de Nieuwezijds Voorburgwal is hier een goed voorbeeld van. Regenwater wordt tijdelijk vastgehouden om het hemelwaterriool te ontlasten bij hevige regenval. Door speciale waterbergingskratten te gebruiken onder de trambaan wordt een deel van het regenwater opgevangen voor planten tijdens droge periodes. Met het aanleggen van een postzegelpark en waterspeelplaats hebben we zelfs in de drukke binnenstad ruimte voor groen en verkoeling gemaakt. Tijdens geplande werkzaamheden pakken we zoveel mogelijk regenwaterknelpunten aan. Met een hydrodynamisch model hebben we in kaart gebracht

4

17

waar we overlast verwachten bij een hoosbui en hoe groot de kans op schade is. In 2017 zijn er 51 extreme en zeer urgente knelpunten geïdentificeerd, hiervan is de situatie in 15 gebieden de afgelopen tijd verbeterd. Zo is in Betondorp een knelpunt opgelost door de openbare ruimte slimmer in te richten, bijvoorbeeld door de aanleg van wadi’s. Niet alle regenwaterknelpunten zijn volledig op te lossen in reguliere werkzaamheden. Dit komt onder andere doordat tijdens werkzaamheden vaak knelpunten in een specifieke straat worden opgelost, terwijl het water uit hoger gelegen omliggende gebieden nog steeds richting die straat kan stromen. Tot en met 2023 volgen minimaal acht projecten in regenwaterknelpunt­ gebieden. Zo verhogen we bijvoorbeeld de Noordzee­ weg en gaan we aan de slag op de Middenweg en in de Vogelbuurt.

3.3.3 Samenwerken aan innovatieve projecten Door innovatieve waterbergingssystemen te testen, onderzoeken we hoe de openbare ruimte op een effectieve manier ingezet kan worden om water (tijdelijk) op te slaan en het hemelwaterriool te ontlasten. Hiervoor liften we mee met bestaande projecten. We hebben verschillende systemen voor waterberging aangelegd op verschillende plekken in de stad: onder andere op de Ruijterkade West, Rooseveltlaan, Beethovenstraat en de Kattenburgerstraat. We monitoren de effectiviteit en gebruiken deze gegevens om de waterberging onder straten te optimaliseren.

Waterberging helpt ons niet alleen om het hemelwaterriool te ontlasten, maar helpt groen ook droge perioden te overbruggen en de stad te verkoelen. Bij de ontwikkeling van het sportcomplex bij de Laan van Spartaan hebben we in samenwerking met project CitySports waterbergende kunstgrasvelden aangelegd. Bij hevige regenval wordt hierdoor het hemelwaterriool ontlast. Bij hitte blijft het waterbergende kunstgras een stuk koeler dan het traditionele kunstgras, op een snikhete zomerdag zelfs meer dan 25 graden! Inmiddels zijn er ook waterbergende kunstgrasvelden op Zeeburgereiland en bij Hockeyclub AthenA op Sportpark Middenmeer aangelegd. Met project Urban PhotoSynthesis zetten we de volgende stap in onderzoek naar klimaatadaptieve daken. Op het dak van appartementencomplex Mannoury doen we samen met Aedes Cares en onderzoeksinstituut KWR vergelijkend onderzoek naar energieopbrengst van zonnepanelen op een blauwgroen dak en op een zwart bitumen dak. Ook doen we onderzoek naar twee manieren om douchewater te zuiveren en opnieuw te gebruiken om tijdens droogte de waterberging van het blauw-groene dak aan te vullen. De resultaten van de onderzoeken zullen eind 2023 bekend worden.

1

2

3

‘Waterberging helpt ons niet alleen om het hemelwaterriool te ontlasten, maar helpt groen ook droge perioden te overbruggen en de stad te verkoelen.’

Naast toekomstbestendige gebiedsontwikkeling, werken we ook aan toekomstbestendige landbouw en natuur. Voor beide geldt dat de hoogte van het grondwater belangrijk is voor een klimaatrobuuste inrichting. In Waterland droogt het veen uit door een lage grondwaterstand, hierdoor komt CO2 vrij en daalt de bodem. Dit proces proberen we om te keren door het gebied net onder water te zetten. We doen hier een proef met de teelt van de lisdodde die goed gedijt in een natte omgeving. Hiermee verhogen we de biodiversiteit en telen we tegelijkertijd een veel­ belovend bouwmateriaal.

4

18 Appartementencomplex Mannoury.

3.4

Kennisdeling en communicatie

Kennisdeling en communicatie is een essentieel onderdeel van onze aanpak. We communiceren uitgebreid over de opgave, afzonderlijke activiteiten en projecten. Dit is noodzakelijk om de gevolgen van klimaatverandering tastbaar te maken en Amsterdammers te bewegen zich in te zetten voor het toekomstbestendig inrichten van de stad. Klimaatadaptatie zal in de toekomst alleen maar relevanter worden, daarom bieden we lesmateriaal aan voor middelbare scholen om de Amsterdammers van de toekomst nu al kennis te laten maken met het onderwerp. We hebben met Waterschap Amstel, Gooi en Vecht opdracht gegeven aan het ANMEC (Amsterdams Natuur en MilieuEducatie Centrum) om Inspiratiekaarten Klimaat­ adaptatie te laten ontwikkelen. De inspiratiekaarten bestaan uit lesideeën die docenten kunnen integreren in bestaande lesstof. Met de Serious Game Klimaatadaptatie ervaren leerlingen de noodzaak van samenwerken aan een klimaatbestendige inrichting van de stad. De foto-expositie #herecomestheflood van Rem van den Bosch heeft zes maanden door de stad gereisd. Met spraakmakende en kunstzinnige beelden werden Amsterdammers geconfronteerd met de consequenties van een dijkdoorbraak. Aansluitend werden scholen

bezocht, bijeenkomsten georganiseerd en straatinterviews afgenomen. Het huidige kabinet is gestart klimaatadaptatie mee te laten wegen bij het bepalen waar gebouwd zou moeten worden (water en bodem sturend) en hoe er gebouwd zou moeten worden (een landelijke maatlat voor klimaatadaptief bouwen). De gemeente Amsterdam wisselt kennis uit met onze partners in de Metropoolregio Amsterdam, het Kennisprogramma Zeespiegelstijging, het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie, de Nationale Adaptatiestrategie en het Gemeentelijk Netwerk Klimaatadaptatie. Op het jaarlijkse Nationaal Deltacongres heeft Amsterdam in 2021 samen met Rotterdam een sessie over verstedelijking en klimaatadaptatie georganiseerd. We hebben deelgenomen aan de voorbereidingen van het KNMI Klimaatsignaal’21 en nemen deel aan de klank­ bordgroep voor de KNMI’23-klimaatscenario’s. Zo kunnen we in een vroeg stadium meedenken over de vertaling van de klimaatscenario's naar een stedelijke omgeving. Ook internationaal willen we van elkaar leren. In november 2021 vond de tweejaarlijkse Amsterdam International Water Week plaats. Als onderdeel van het “Integrated Leaders Forum” is kennis uitgewisseld met steden wereldwijd over onder andere het koppelen van adaptatie aan assetmanagement, langetermijnfinanciering van klimaatadaptatie en bewonersparticipatie. Ook zijn de resultaten van RESILIO gepresenteerd.

1

2

3

4

19 De foto-expositie #herecomestheflood op het Hoekenrodeplein in stadsdeel Zuidoost.

3.5

1

2

3

Onderzoeken en monitoren

We brengen in kaart wat klimaatverandering voor Amsterdam betekent in termen van klimaatstress en -risico’s. We doen aanvullende onderzoeken en analyses waar onze kennis ontbreekt en maken informatie beschikbaar zodat we geïnformeerd kunnen handelen. Het is belangrijk dat we weten wat we kunnen verwachten en hoe we daarop moeten reageren. Als bijvoorbeeld blijkt dat het klimaat sneller verandert en risico’s op overstroming en extreme hitte, regenval en droogte groter worden, dan doen we voorstellen onze aanpak te wijzigen.

3.5.1 Onderzoeken van gemeentelijk vastgoed We brengen in kaart welk deel van het gemeentelijk vastgoed in aanmerking komt voor de aanleg van (blauw-)groene daken, groene geveltuinen en groenere binnentuinen. In 2021 hebben we naar tien daken technisch constructief onderzoek laten uitvoeren, daarvan bleken er vijf geschikt voor een groen dak. Afhankelijk van de technische en financiële mogelijkheden voeren we de werkzaamheden daadwerkelijk uit, we proberen hierbij zoveel mogelijk aan te sluiten bij geplande werkzaamheden. In 2022 hebben we een dakenkansenkaart ontwikkeld waarin per dak in kaart is gebracht welke duurzame

oplossing het beste aansluit bij de aanwezige klimaatuitdagingen. Ook zijn we gestart te inventariseren welke gemeentelijke panden in hitte-, droogte-, regenwater- of overstromingsknelpunten liggen. Aan de hand hiervan bepalen we de maatregelen die we moeten nemen om schade en comfortverlies te voorkomen. We hebben vier binnentuinen van gemeentepanden onderzocht, hiervan hebben we twee daadwerkelijk vergroend, binnenkort volgt de derde. Hoewel we veel kansen zien, heeft Gemeentelijk Vastgoed geen structurele middelen om panden en terreinen klimaatadaptief te maken. Ook voor beheer en onderhoud van groen ontbreekt structurele financiering.

3.5.2 Aanvullende analyses We beschikken over veel kennis en informatie over klimaatverandering. Daar waar informatie ontbreekt, doen we aanvullend onderzoek. Zo hebben we een hitterisicokaart ontwikkeld, daarmee combineren we gegevens van de gevoelstemperatuur op buurtniveau met gegevens over de openbare ruimte, potentiële blootstelling, kwetsbare groepen en het vermogen van bewoners en bezoekers om zich aan te passen aan de hitte. Volgens dezelfde methodiek willen we risicokaarten ontwikkelen voor de andere klimaatthema’s. Vervolgens willen we de informatie gebruiken om de inzet van klimaatadaptieve maatregelen te prioriteren. We verkennen op welke manieren we de hitterisicokaart verder in kunnen zetten.

4

20

1

2

3

Minervahaven Haven-Stad

neerslagmeters. Hiermee onderzoeken we hoe het klimaat in Amsterdam zich daadwerkelijk ontwikkelt en zijn we minder afhankelijk van modelmatige berekeningen van de gevoelstemperatuur in de stad. Medio 2023 verwachten we de resultaten.

Het eerste deel van de thematische studie waterveiligheid is begin 2022 afgerond. Hiermee geven we inzicht in de mogelijkheden om via ruimtelijke ontwikkeling en gebiedsontwikkeling de gevolgen van mogelijke overstromingen in Amsterdam te beperken. De hoofdlijnen van de bevindingen en aanbevelingen zijn overgenomen in de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 en worden bijvoorbeeld betrokken bij de planvorming van Haven-Stad. Aan het onderdeel bestaande stad wordt momenteel nog gewerkt, dit zal eind 2022 afgerond worden. We doen modelmatige onderzoek naar hittemitigerende maatregelen in de Rivierenbuurt. Via het zogenoemde Tygron-model onderzoeken we de effectiviteit,

doelmatigheid en inpasbaarheid van hittemitigerende maatregelen, bijvoorbeeld de plaatsing van bomen in bepaalde configuraties. Deze bevindingen kunnen ook worden ingezet in andere delen van de stad. Met hetzelfde model toetsen we ruimtelijke ontwerpen op het gebied van wateroverlast en hitte. Aan de hand van deze toetsen kunnen we de ontwerpen klimaatadaptiever maken.

3.5.3 Beschikbaar stellen van informatie Op dit moment loopt een pilot om het meteorologisch meetnetwerk van het Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions door te starten en tien van de vierentwintig meetpunten uit te breiden met sensoren voor gevoelstemperatuur en

Uiteindelijk willen we zo goed mogelijk inzichtelijk maken hoe Amsterdam ervoor staat op het gebied van klimaatadaptatie en wat we doen om knelpunten op te lossen. Daarom bundelen we onze informatie, analyses en stresstesten in één dashboard klimaatadaptatie. De eerste versie daarvan is momenteel in ontwikkeling, deze zullen we vervolgens continu uitbreiden. Het dashboard heeft als doel om op verschillende ruimtelijke schaalniveaus het volgende in kaart te brengen en te monitoren: 1. Klimaatstress en -risico’s in de stad 2. Klimaatbestendigheid van de stad 3. Kansen voor klimaatbestendigheid 4. De concrete inspanningen voor een klimaatadaptieve stad. Het dashboard toont in één oogopslag hoe kwetsbaar een gebied is en in hoeverre onze inspanningen bijdragen om de klimaatbestendigheid te verbeteren. Het dashboard helpt ons om onze inspanningen te richten op plekken waar de nood het hoogst is.

4

21

H4

1

2

3

Wat staat ons te wachten?

We hebben al veel in gang gezet en de eerder genoemde acties uit de uitvoeringsagenda zijn een eerste stap. Maar er moet nog veel meer gebeuren om Amsterdam te wapenen tegen klimaatverandering en om onze ambitie voor 2050 te halen. Een hoosbui zoals die in de zomer van 2021 in Limburg viel, kan ook hier vallen. Sterker nog, uit het KNMI Klimaatsignaal’21 blijkt dat het klimaat alleen maar sneller verandert waardoor de kans op weersextremen toeneemt. We zijn daar nu niet voldoende op voorbereid en moeten ons daarom blijven inzetten de weerbaarheid en veerkracht van Amsterdam te vergroten. Aangezien het klimaat al onherroepelijk veranderd is, moeten we ons ook gaan afvragen welke risico’s we accepteren en welke niet, we kunnen namelijk niet meer alle risico’s ‘wegadapteren’.

4.1

Continu in ontwikkeling

De ontwikkelingen op het gebied van klimaat­verandering volgen elkaar dus in rap tempo op en nieuwe modellen en berekeningen geven ons steeds beter inzicht in de gevolgen van klimaatverandering voor onze stad. Om dit bij te benen moeten we iteratief werken en onze aanpak tijdig aanpassen aan nieuwe ontwikkelingen. Hierin moeten we flexibel zijn en bijsturen waar nodig. We hanteren een jaarlijkse rapportagecyclus die aansluit bij deze behoefte. We rapporteren niet alleen over de voortgang, maar ook over de richting die we op willen. Het KNMI werkt momenteel aan de KNMI’23klimaatscenario’s. In de nieuwe scenario’s worden inzichten verwerkt uit het rapport ‘Climate change 2022: impacts, adaptation and vulnerability’ van het IPCC van de Verenigde Naties. Het KNMI duidt hieruit klimaatverandering op nationaal niveau terwijl wij de implicaties voor de Amsterdamse Aanpak Klimaatadaptatie in kaart brengen. We bereiden nu al aanvullende analyses voor zodat we snel na publicatie van de KNMI’23-klimaatscenario’s een herijking van onze eigen aanpak kunnen maken.

4.2

Klimaatadaptatie moet vanzelfsprekend worden

Om Amsterdam en de Amsterdammers zoveel mogelijk te beschermen tegen weersextremen en overstromingsrisico’s, moet klimaatadaptatie onderdeel worden van alle werkzaamheden in de stad. Het is hiervoor essentieel dat we allemaal onze verantwoordelijkheid nemen. Elke renovatie, elk onderhoudsproject, elke herinrichting, elk nieuwbouwproject en elke gebiedsontwikkeling moet de stad beter bestand maken tegen overstromingen en extreme hitte, droogte en regenval. De discussie over de juiste klimaatadaptieve oplossing moet uiteindelijk net zo normaal worden als de discussie over het soort asfalt, de plek van fietsparkeerplekken en de breedte van de stoep. Discussies die beslecht moeten worden door gezamenlijk de opgave centraal te stellen en serieus te nemen, niet doordat een opdrachtgever, projectleider of aannemer zich toevallig verdiept heeft in de noodzaak van klimaatadaptatie.

4

1

4.3

Prioritering Amsterdamse Aanpak Klimaatadaptatie

basis daarvan kan een besluit worden genomen worden over de prioritering.

4.3.2 Klimaatadaptatie als regionale opgave We blijven ons focussen op het stimuleren en ondersteunen van projecten én op het integreren van klimaatadaptieve oplossingen in de gemeentelijke werkprocessen. Op deze manier ondernemen we actie op korte termijn én zetten we stappen voor de lange termijn. Met de strategie hebben we inzichtelijk gemaakt welke acties nog meer nodig zijn om in 2050 zo goed mogelijk voorbereid te zijn op het veranderende klimaat. De komende jaren blijven we daarom werken aan de vijf oplossingsrichtingen, maar gaan we wel prioriteren.

Bij het bepalen van onze prioriteiten hebben we aandacht voor de regionale context. De regio Amsterdam is vanwege haar ligging aan het Amsterdam Rijnkanaal kwetsbaar voor overstromingen. Daarnaast spelen vraagtukken op het gebied van watersysteem, woningbouw, mobiliteit, vitale infrastructuur en economie. We zoeken de verbinding met onze partners in de regio, waaronder de waterschappen, om antwoord te geven op regionale strategische vraagstukken die bijdragen aan een klimaatadaptief Amsterdam.

4.3.1 Klimaatadaptatie waar de noden het hoogst zijn

4.3.3 Klimaatadaptatie als domeinoverstijgende opgave

Klimaatadaptatie is een complexe en brede opgave, maar omdat we hierbij gebonden zijn aan beperkt beschikbare (financiële) middelen, moeten we prioriteren. De komende periode focussen we op maatregelen daar waar de noden het hoogst zijn. Dit bepalen we aan de hand van een analyse van de gecombineerde risicokaart én de programmering van bestaande projecten, zo maken we zoveel mogelijk werk met werk. De gecombineerde risicokaart is een nadere analyse van de risico’s van klimaatstress (veroorzaakt door hitte, droogte, neerslag en overstromingen) en is naar verwachting in de eerste helft van 2023 gereed. Op

We hebben ook aandacht voor klimaatadaptatie als domeinoverstijgende opgave. We zijn met klimaatadaptatie gestart vanuit de noodzaak het fysieke domein klimaatadaptief in te richten, maar de opgave stopt hier niet. Klimaatadaptatie is namelijk ook een opgave voor het sociale domein. Omdat kwetsbare groepen extra hard getroffen worden door de gevolgen van klimaatverandering, is extra bescherming nodig voor die groep. Het is ook een economisch vraagstuk omdat de schade voor bewoners en ondernemers zal toenemen. En het is een veiligheidsvraagstuk omdat de risico’s van klimaatverandering, bijvoorbeeld van

2

3

overstromingen, steeds groter worden. De komende jaren gaan we verder met het uitbreiden van de aanpak naar het sociale domein, onder andere door in samenwerking met de GGD, Wonen en Vastgoed ons te richten op de meest kwetsbare Amsterdammers.

4.4

Organisatie

Het programma klimaatadaptatie is een tijdelijk vliegwiel om de stad voor te bereiden op de gevolgen van klimaatverandering. Het doel is klimaatadaptatie structureel onderdeel te maken van werkprocessen en te implementeren in de uitvoering op straat. Het programma is portefeuille-overstijgend. Tevens wordt er nauw samengewerkt met de waterschappen Amstel, Gooi en Vecht, Hollands Noorderkwartier en Rijnland. Het programma klimaatadaptatie heeft een coördinerende, adviserende en faciliterende rol en rapporteert over de voortgang.

4.5

Financiering

Deze collegeperiode is 7 miljoen euro (meerjarig incidenteel) beschikbaar gemaakt voor klimaatadaptatie. We zullen een deel van het budget inzetten om kansrijke

4

23

1

2

3

projecten te stimuleren klimaatadaptieve oplossingen in te zetten. Daarnaast blijven we werken aan structurele integratie van klimaatadaptatie. Als klimaatadaptatie het nieuwe normaal wordt en standaard meegenomen wordt in projecten, bereiken we indirect meer dan als we alles in aparte projecten investeren.

4.5.1 Externe financiering Vanwege de beperkte financiële middelen, zoeken we ook naar externe financiering. Op dit moment loopt een aanvraag voor de rijkssubsidie Impulsregeling Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Samen met waterschap Amstel, Gooi en Vecht hebben we een maatregelenpakket samengesteld met 17 klimaat­ adaptieve projecten die tot 2027 uitgevoerd worden. We hebben een rijkssubsidie ter waarde van 5,3 miljoen euro aangevraagd. In 2023 willen we ook een subsidie van 620 duizend euro voor adaptatiemaatregelen bij de provincie aanvragen.

4.5.2 Financiële risico’s Naast de financiële gevolgen die we kunnen beheersen, bestaat er altijd een risico dat er een extreme bui op de stad valt, dat we een lange periode van droogte hebben, of dat er weer een storm over de stad raast. De gevolgen hiervan kunnen aanzienlijk zijn en worden niet gedekt vanuit het budget voor klimaatadaptatie. Dat geldt zowel voor het operationeel afhandelen als voor de financiële gevolgen.

4

Een vooruitblik

We hebben al veel in gang gezet, maar er is meer nodig om onze ambitie voor 2050 te halen. Klimaatverandering is er al en gaat sneller dan verwacht, dit maakt de tijd voor effectieve adaptatie beperkt. We kunnen niet alle risico’s meer ‘wegadapteren’, er moeten keuzes gemaakt worden. Doen we te weinig, dan zullen de kosten van schade die ontstaat, vele malen hoger zijn.

1 2 3 4 5 6

Integrale aanpak en samenwerken: We maken samen met de GGD een lokaal hitteplan waarmee we bij extreme hitte de meest kwetsbare Amsterdammers kunnen helpen.

Beleid en urgentie dichtbij brengen: We brengen de implicaties van de KNMI’23Klimaatscenario’s in kaart en herijken de Amsterdamse Aanpak Klimaatadaptatie. Dit vertalen we in onze communicatie en kennisdeling.

Aandacht natuur en recreatie: Natuurspeeltuin en kinderboerderij Diereneiland wordt opgeknapt. We vergroenen de buitenruimte en gaan het regenwater hergebruiken.

Tijdlijn: Wanneer & hoe gaan we dit doen? Nu  We blijven werken aan de vijf oplossingsrichtingen uit de strategie, bijvoorbeeld aan de integratie van klimaatadaptatie in al onze werkzaamheden. De (financiële) middelen en tijd zijn echter beperkt, daarom moeten we ook prioriteren. Dit doen we als volgt: • We nemen maatregelen daar waar de noden het hoogst zijn. • We focussen op regionale strategische vraagstukken, omdat de hele regio Amsterdam kwetsbaar is. • We breiden uit naar het sociale domein, om diegenen die het meeste last hebben van klimaatverandering te ondersteunen. 2023

KNMI’23-Klimaatscenario’s

2024

Doorontwikkeling Amsterdamse Aanpak Klimaatadaptatie

Data toepasbaar maken voor de praktijk: We gebruiken de gecombineerde risicokaart om onze acties te prioriteren.

Samen met de stad: We verbreden de netwerkaanpak Amsterdam Rainproof naar de thema’s hitte, droogte en overstroming.

amsterdam.nl/klimaatadaptatie Tot stand gekomen in samenwerking met:

ONT2020013

Voortgangsrapportage Klimaatadaptatie