Document · PDF

A- 12 Ruimtelijke Ordening (30) 6 Ruimtelijk Toetsingskader Noorder IJ plas

RAAD 31 maart 2021, gemeente AmsterdamBij agendapunt: Vaststellen van het Ruimtelijk Toetsingskader Noorder IJ-plas. Nr. VN2021-00407214.119 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Ruimtelijk Toetsingskader

Noorder IJ-plas

2020-2030

Informatie Het Ruimtelijk Toetsingskader Noorder IJ-plas is opgesteld in opdracht van de Wethouder Ruimtelijke Ordening & Duurzaamheid en het Dagelijks Bestuur van Stadsdeel Noord Februari 2021 Contact Gemeente Amsterdam, Ruimte en Duurzaamheid Postbus 2758 1000 CT Amsterdam www.amsterdam.nl/havenstad havenstad@amsterdam.nl Voorzijde: luchtfoto Noorder IJ-plas in 2017, Your Captain luchtfotografie

Ruimtelijk Toetsingskader

Noorder IJ-plas

2020-2030

Inhoud Samenvatting

Aanleiding

Deel 1 Noorder IJ-plas 1 Groen-Blauwe schakel 2 Historie en huidig gebruik 3 Beleidskaders 4 Stadspark Haven-Stad

13 17 19 23

Deel 2 Ruimtelijk Toetsingskader 5 Kader 2020-2030 6 Vijf uitgangspunten 7 Procedure initiatieven 8 Resultaten participatie

27 29 43 47

Deel 3 Bijlagen 9 Pre-advies en definitief advies van de Technische Adviescommissie 10 Schets Dam tot Dam fietsroute 11 Voorstudie cultureel centrum aan de plas 12 Verkenning overbruggen A10 13 Projectorganisatie

55 69 71 73 75

Bets Bierman (links) met haar zus Dora Christ-Bierman wandelend door de Noorder IJpolder met op de achtergrond gebouw de Vrede in de Achtersluispolder. De foto is van vlak voor de tweede wereldoorlog (+/- 1935-1940). Bron: Historisch Archief Tuindorp Oostzaan

Samenvatting Voor u ligt het Ruimtelijk Toetsingskader Noorder IJ-plas. Hiermee geeft Amsterdam een ruimtelijke visie op Noorder IJ-plas (NIJP) voor de komende 10 jaar. De Noorder IJ-plas ligt in Amsterdam en is een omvangrijk groengebied tussen Amsterdam Noord, Zaanstad en Oostzaan, ten westen van de Coentunnel in de oksel van de A10 en A8. De plas is een voormalige zandwinput ten behoeve van de aanleg van de Rijkswegen en woonwijken. Het is een van de ontwikkelgebieden van HavenStad Amsterdam. In de in december 2017 vastgestelde Ontwikkelstrategie HavenStad is het gebied aangewezen als één van de stadsparken in Haven-Stad. Dit is nodig om voldoende groen en open ruimte te waarborgen in een stedelijk gebied met een gestaag groeiend aantal inwoners en werknemers. In januari 2019 is in opdracht van het gemeentebestuur begonnen met het opstellen van dit ruimtelijk toetsingskader voor de Noorder IJ-plas. Aanleiding was de wens om een samenhangend ruimtelijk beeld te verkrijgen, waaraan initiatieven die zich nu al in het gebied voordoen kunnen worden getoetst. Bij het opstellen van het toetsingskader is van een uitgebreid participatietraject gebruik gemaakt, door middel van een aantal georganiseerde bijeenkomsten voor de omgeving. Omwonenden, ondernemers, ambtenaren, en belangstellenden hebben relevante informatie met elkaar uitgewisseld en zich bekend gemaakt met de locatie.

Allerlei wensen en ideeën zijn opgehaald met behulp waarvan invulling is gegeven aan een (korte termijn) beeld op de NIJP. De verantwoordelijke bestuurders zijn door het gebied geleid en hebben standpunten toegelicht op de bijeenkomsten. Het toetsingskader heeft een scope van 10 jaar (2020-2030). Dat is nodig om initiatieven die zich in het gebied voordoen in goede banen te leiden in de richting van een park. De routing van de Dam tot Dam fietsroute en de ligging van de fietsbrug over het Zijkanaal H (die Zaanstad met Amsterdam verbindt), de aantakking op het fietsnetwerk in Amsterdam en Zaanstad zijn verder uitgewerkt.

Er moet worden voorgesorteerd op het beëindigen van de grondwerken in 2023 (contract tussen grondbank en Waternet loopt af in 2023). En er wordt sturing gegeven aan waar het beste windmolens en zonnepanelen kunnen worden gesitueerd. In principe eerst langs de infrastructuurbundel van de rijkswegen, en in laatste instantie op de plas zelf die bij voorkeur een open karakter moet houden. In februari 2020 heeft B&W ingestemd met als het Amsterdamse aandeel duurzame energie in de Concept Regionale Energiestrategie Noord-Holland-zuid (50 MW d.m.v. windenergie en 350 MW d.m.v. zonne-energie). De NIJP vormt hierin één van de 7 zoekgebieden voor windturbines en zonneenergie (conform Windvisie 2012). Het ophalen van ideeën en reacties gedurende de participatiebijeenkomsten, De wandeling door het gebied, het pre-advies van de Technische Adviescommissie voor de hoofdgroenstructuur, de workshops met collega’s (w.o. van Waternet, Rijkswaterstaat NNW, Oostzaan en Zaanstad), heeft geleid tot de volgende ruimtelijke uitgangspunten welke zijn verbeeld op de plankaart: 1. Het water beleven: De grootte van de plas en het uitzicht erover (richting Noordzeekanaal en haven) zijn uniek. Vooral de noordoever, waar nu de grondbank gesitueerd is, kan een mooie openbare plek worden (met een strand en een kleinschalige horecavoorziening); 2.

De natuur verder ontwikkelen: Het ondieper maken van de waterbodem langs de oostelijke oevers wordt afgemaakt. Dit ter verbetering van waterkwaliteit met meer mogelijkheid voor vis-paaiplaatsen en waterplanten op deze ondiepe plekken, die tevens voor waterzuivering moeten gaan zorgen. Het struinnatuurgebied met Schotse Hooglanders kan worden vergroot aan de noord- en oostzijde, alsmede het fiets- en wandelnetwerk daar door- en omheen; 3. Het wandel- en fietsnetwerk uitbreiden: Zie vorig punt, aangevuld met een houten watervlonder langs de zachte oostoever als aantrekkelijke noord-zuidverbinding langs de plas;

4. De toegankelijkheid vergroten: toevoegen van meer en mooi vormgegeven ingangen van het park, aansluitend op het fiets- en wandelnetwerk; 5. Het verblijven versterken: De noordoever op de plek van de grondbank is goed bereikbaar. Daar kan een publieke voorziening komen, waarbij ook gedacht wordt aan een werkplaats die ruimte geeft aan initiatieven vanuit de omringende wijken, en goed past in de natuurlijke omgeving of daaraan bijdraagt (uiteraard zonder milieubelasting; circulair en klimaatneutraal). Dit toetsingskader wordt bestuurlijk vastgesteld door de gemeenteraad van Amsterdam. Met de voorgestelde ruimtelijke uitgangspunten tot de periode tot 2030 wordt gedeeltelijk afgeweken van staand beleid, zoals uitgewerkt in de huidige Hoofdgroenstructuur (Structuurvisie Amsterdam Economisch Sterk en Duurzaam uit 2011). Naar aanleiding van het advies van de Technische Adviescommissie (TAC, deze commissie toetst aan de Hoofdgroenstructuur) om plafonds in te voeren worden in het Toetsingskader grootschalige activiteiten, motorboten, terreinuitgifte aan particulieren en realisatie van een doorbraak naar het kanaal expliciet uitgesloten en worden overnachtingen bij uitzondering toegestaan. Het advies om ook een plafond in te voeren voor bebouwing door benoeming van het maximaal aantal m2 dat bebouwd mag worden, wordt niet overgenomen.

Mede omdat het om tijdelijke initiatieven (10 jaar) gaat wordt daarom voorgesteld te werken met een toetsteam dat samen met de initiatiefnemers de ontwerpen beoordeelt en begeleidt. De toegestane bebouwing blijft beperkt tot een paviljoen-achtig vrijstaande object of meerderde objecten, die passen bij de gebruiksdoeleinden zoals genoemd in het toetsingskader en die optimaal ingepast zijn in karakter en landschap van het Noorder IJ-Plas. Het Ruimtelijk Toetsingskader Noorder IJ-plas gaat een onderdeel vormen van de Omgevingsvisie die momenteel voor Amsterdam wordt opgesteld en terzijnertijd het omgevingsplan.

Aanleiding Amsterdam geeft met dit rapport een ruimtelijke visie op Noorder IJ-plas (NIJP) voor de komende 10 jaar. De plas en de oevers zijn nu slecht toegankelijk en moeten beter geschikt worden gemaakt als groengebied met recreatieve mogelijkheden. De Noorder IJ-plas is één van de parken van Haven-Stad. De Noorder IJ-plas gaat in de toekomst als stadspark fungeren voor Haven-Stad: een centraal park tussen Zaanstad en Amsterdam in. Dit is nodig om voldoende groen en open ruimte te waarborgen in een stedelijk gebied met een gestaag groeiend aantal inwoners en werknemers. Deze groei doet zich nu al voor op de noordelijke IJ-oevers, denk aan Overhoeks, Buiksloterham, NDSM en de Bongerd, maar op termijn ook in het Cornelis Douwesgebied, en in de Achtersluispolder op Zaans grondgebied. De NIJP ligt te midden van de twee laatst genoemde gebieden en vormt daarmee een belangrijke groen-blauwe schakel tussen de twee gemeenten. Groen-blauw omdat het gebied voor iets meer dan 50% uit water bestaat en de andere helft uit een landdeel met hoofdzakelijk struinnatuur. De Noorder IJ-plas is onderdeel van de Amsterdamse Hoofdgroenstructuur en is van belang voor het op peil houden van biodiversiteit en natuurontwikkeling ten behoeve van de inwoners van Amsterdam (en daar buiten). Het gebied rondom de plas is lange tijd met rust gelaten en daardoor kon de natuur zijn gang gaan.

Naast vossen, vleermuizen, salamanders en konijnen, nestelen er broedvogels waaronder de blauwborst, havik, grote karekiet, ijsvogels, aalscholver en andere soorten (bron: Historisch Archief Tuindorp Oostzaan). Sinds 2014 grazen er een aantal Schotse Hooglanders zodat het gebied niet overwoekert wordt door planten en te bewandelen blijft. Om de natuurontwikkeling extra kracht bij te zetten hebben Rijkswaterstaat en Waternet gezamenlijk een vispassage gemaakt tussen de plas en Noordzeekanaal waardoor vissen in de plas kunnen paaien en er een grotere diversiteit

aan soorten kan ontstaan. Daarnaast werken Waternet en de Gemeente Amsterdam sinds enkele jaren samen aan een verondieping van de plas. Door de plas (voormalige zandwinput) ondieper te maken kunnen er meer waterplanten groeien en ook dit is weer ten gunste van de vissoorten en de biodiversiteit. Tegelijkertijd is druk van de stad op dit gebied steeds meer merkbaar. Ook de belangstelling voor meer recreatieve functies in het gebied neemt toe, zoals zwemmen, mountainbiken, en horeca. Er is een snelfietsroute aangelegd tussen Amsterdam, Zaanstad en Oostzaan en er wordt gestudeerd op een nieuwe recreatieve fietsroute en op een nieuwe openbaar vervoerverbinding tussen Amsterdam Noord en Zaanstad, waar de Noorder IJ-plas onderdeel van uitmaakt. Aan de Zaanse zijde zijn in de Achtersluispolder nieuwe functies in ontwikkeling, zoals Maakgemeenschap De Hoop. Pakhuis de Vrede krijgt waarschijnlijk binnen 5 jaar een nieuwe publiekstrekkende functie. De bestuurlijke wens om een groter aandeel duurzame energie-opwek met zon en wind mogelijk te maken, doet weer opgeld. Amsterdam wil een bijdrage aan windenergie leveren en de NIJP is een van de weinige locaties waar windturbines mogelijk zijn. Ten behoeve van dit ruimtelijk kader is daarom al een verkenning gedaan naar een ruimtelijke inpassing die goed te combineren is met groene recreatie.

Het Ruimtelijk Toetsingskader Noorder IJ-plas, 2020-2030 biedt mogelijkheden voor nieuwe ontwikkelingen die nodig zijn en consolideert en verbetert de belangrijke waarden in het gebied. Het heeft een scope van 10 jaar wat, gezien de groeiverwachting van Haven-Stad, naar verwachting het kantelpunt tussen een relatief onbekend gebied en een intensief bezocht stadspark is. Zo wordt een kwalitatief hoogwaardige basis voor de toekomst gewaarborgd met passend gebruik voor Amsterdammers en hun buren.

Struinnatuur bij de Noorder IJ-plas met daarboven hoogspanningskabels

Deel 1 Noorder IJ-plas

OOSTZAAN

eweg

Thorbeck

rder

edij

n Ze

Ij- e

Zij ka

Noo

ZAANSTAD

Sluispolderweg

Noordplas

Achtersluis polder

AMSTERDAM 2

ijk

Co Do rne te uw lis rre es in

tun

Invloedsgebied

erd

Plangebied

Achtersluispolder

stz

kanaal

Gemeentegrens

Zuidplas

Noordzee

Melkweg

A1 0

Hembrug terrein

Knooppunt Coenplein

To e

.V as

0 A1

De Zaan- en IJoevers (Illustratie: www.SCHETSontwerp.com)

Noorder IJ-plas

He ha m ve ns

Plangebied Noorder IJ-plas

Groen-blauwe schakel

De Noorder IJ-plas (NIJP) ligt in Amsterdam en is een omvangrijk groengebied tussen Amsterdam Noord, Zaanstad en Oostzaan. De plas is een voormalige zandwinput ten behoeve van de aanleg van de Rijkswegen en woonwijken. Het is een van de ontwikkelgebieden van HavenStad Amsterdam. In de in december 2017 vastgestelde Ontwikkelstrategie Haven-Stad is het gebied aangewezen als één van de twee grootstedelijke stadsparken van Haven-Stad.

1.1 Ligging en gebruik

De Noorder IJ-plas ligt noord-oostelijk tegen de A10 en de A8 aan, en wordt aan de zuidzijde en westzijde begrensd door het IJ/Noordzeekanaal en Zijkanaal H. De enige autoverbinding ligt aan de noordzijde en geeft toegang tot de woonboten langs Zijkanaal H (Zijkanaal H-weg). De entrée van de struinnatuur ligt aan de noordzijde en de oostzijde van de plas. De plas en zijn oevers zijn naast de Zijkanaal H-weg verder niet ontsloten voor auto en fiets, en alleen wandelend te bereiken via struinpaden.

Ten noorden ligt de vrij recente snelfiets- en busroute. Aan de westzijde ligt een lint van woonboten met voortuinen langs de Zijknaal H-weg die doodloopt ter hoogte van de tussendam die de Noord en de Zuidplas scheidt. De grens tussen Amsterdam en Zaanstad ligt op het midden van het Zijkanaal H. De woonboten liggen dan ook in de Gemeente Amsterdam. Westelijk van het Zijkanaal ligt de Zaanse transformatielocatie Achtersluispolder (ASP). De relatief geïsoleerd liggende plas en oevers bevatten een paar opmerkelijke gebruiksfuncties (zie kaart plangebied): een stoomgemaal (1), een gronddepot (2), hoogspanningskabels die aan de zuidzijde de grond in gaan (3), een kleine buurtspeeltuin en een door een zandlichaam afgesloten zuidelijk deel van de plas (4). In dit zandlichaam zit de kleine vispassage. Grenzend aan de NIJP langs de andere zijde van de A10 ligt het Melkweg-gebied met o.a. stadslandbouw van NoordOogst (5), en diverse sportvoorzieningen.

1.2 Schakel tussen Zaan en IJ (toekomst)

Zaanstad en Amsterdam werken al een aantal jaar aan een gezamenlijke groei-opgave. Deze zogenoemde ZaanIJ samenwerking is ingegeven vanuit de notie dat Amsterdam en Zaanstad al eeuwen economisch met elkaar verbonden zijn, door scheepsbouw en (haven) industrie. Tegenwoordig vormt de groei van de stedelijke bevolking de voornaamste aanjager van de stedelijke economie. De druk op de Amsterdamse woningmarkt groeit de laatste jaren uit zijn voegen, alsmede de bijbehorende vraag naar ruimte voor verkeer en voorzieningen. Door deze groeiopgave met Zaanstad te delen en rondom gemeentegrenzen in samenwerking uit te voeren, kan de onderlinge nabijheid goed worden benut. De Noorder IJ-plas ligt hier als schakel tussen in. De hogere stedelijke dichtheden die met de transformatie van de bedrijvenzones er omheen beoogd worden, geven veel betekenis aan de groenblauwe schakel die de Noorder IJ-plas hierbinnen kan zijn. De NIJP wordt in de toekomst het tweede grote park dat in de ontwikkeling van Haven-Stad aan Amsterdamse zijde is opgenomen.

Achtersluispolder met op de voorgrond stukje Noorder IJ-plas en de binnenstad van Zaandam op de achtergrond

Broedplaats De Hoop

1.3 Achtersluispolder

Aan Zaanse zijde komt de transformatie van de Achtersluispolder (ASP) op gang. De eerste strategisch gelegen kavel is door Zaanstad aangekocht, een ontwikkelstrategie voor de langere termijn wordt opgesteld en er wordt gestudeerd nieuwe openbaar vervoersverbindingen die door dit gebied moet lopen. Ook vanuit de markt zijn diverse initiatieven gestart: tijdelijke gebouwen (voor verblijf), tijdelijke (creatieve) activiteiten (broedplaats), nieuwe investeringen van de huidige bedrijven en planvorming voor een definitieve invulling met woningbouw (nabij de NIJP) en een publiekstrekkende leisure/horeca/werkfunctie in voormalig pakhuis De Vrede.

Impressie van de mogelijke transformatie van Pakhuis de Vrede

Historische ontwikkeling Noorder IJ-plas

Huidig gebruik paden & wegen asfalt - gebruikers: auto’s, fietsers en voetgangers, bestemmingsverkeer bewoners woonboten roodasfalt fietspad - fietsers en voetgangers

half verharding - recreatief gebruik, fietsers en voetgangers

Noorder IJpolder in overgang van polder naar zandwinput

struinpaden (denk ook zand of half verharding) recreatief gebruik, fietsers en voetgangers

Historie en huidig gebruik

De Noorder IJ-plas (NIJP) heeft een bijzondere geschiedenis, die goed is af te lezen uit de huidige vorm van de plas. In de 19e eeuw was de plas een uitstulping van het IJ, het Barnde Gat. Langs de noordzijde treffen we nog steeds de rechte lijnen van de oorspronkelijke zeedijk met een knik erin, die het veenweide achterland beschermt. De plas is in 1865–1872 ingepolderd ten behoeve van de aanleg van het Noordzeekanaal (de Noorder IJpolder genoemd) en werd daarna gebruikt als landbouwgebied. Vanaf de jaren 70 is het gebied weer ontgraven als zandwinput voor de aanleg van de ringweg A10. 2.1 Natuurontwikkeling Door brandgevaar wegens overhangende hoogspanningskabels ontstond aan de oeverzijde de noodzaak om bomen te kappen. In het Inrichtingsplan Noorder IJplas is deze noodzaak gecombineerd met een natuurontwikkelingsproject: een zogeheten gestuurde storm en natuurlijke begrazing door Schotse Hooglanders. Bomen werden omgetrokken en bleven liggen om een grotere variatie met open plekken aan te brengen. De Hooglanders gaan door begrazing nieuwe bebossing tegen. Zodoende wordt met deze nieuwe wildernis bijgedragen aan de soortenrijkdom van Amsterdam. Momenteel zijn bijzondere dier- en plantensoorten te vinden, zoals de ringslang en orchideënsoorten. Verondieping Noorder IJ-plas (Waternet)

2.2 Grondbank en verondiepen In 2008 is in opdracht van drie partijen het Inrichtingsplan Noorder IJ-plas vastgesteld: het Ontwikkelingsbedrijf (afdeling Grondbank), stadsdeel Noord en Waternet. Aanleiding was om de voormalige zandwinput weer te gebruiken als gronddepot, welke o.a. vrijkwam uit de ondertunneling van de Noord-Zuidlijn. Uit een voorafgaand ecologisch-aquatisch onderzoek zijn uitgangspunten geformuleerd waaraan de grondstort moest voldoen teneinde een winwin situatie te creëren, waarbij ook ecologische doelstellingen worden gerealiseerd. Door het ondieper maken van een gedeelte van de bodem van de plas, het verondiepen, kan de onderwaterecologie worden verbeterd. Beplanting van de ondiepten die ontstaan heeft een zuiverende werking op het water. Het ecologische onderzoek dat daaraan voorafging liet circa 2 miljoen m3 grondstort toe, waarmee een verbetering van het aquatisch milieu mogelijk is. De grond moet relatief schoon zijn en afgedekt met een schone laag. Uitloging en eutrofiëring (algengroei met name in zomer door teveel aan nutriënten) dienen te worden voorkomen. Waternet is de beheerder van de waterkwaliteit van de plas, die onder het waterschap Amstel Gooi en Vecht (AGV) valt.

Voor een plas van deze omvang geldt dat de chemische waterkwaliteit optimaal moet zijn voor ecologische ontwikkeling: de plas heeft waarde voor flora en fauna, zowel nat en droog (zie Kaderrichtlijn Water (KRW), welke in Nederland wordt gehanteerd). Er is vanaf 2010 een periode van 10 jaar uitgetrokken om deze optimale situatie te bereiken. De verondieping duurt daarmee tot 2021. Naar aanleiding van de laatste waterkwaliteitsmetingen (Waterschap AGV 2019) is de verondieping tijdelijk stilgelegd. Gebleken is dat de nutriëntenbelasting is te hoog is (vooral voor fosfaat). Met betrekking tot de zorgen over de waterkwaliteit als gevolg van de verondieping van de plas is in 2020 door de gemeente nader onderzoek gedaan naar de oorzaken van recente verslechtering in de kwaliteit. Dit onderzoek is naar verwachting half februari 2021 gereed, op basis van de definitieve uitkomsten wordt bepaald welke maatregelen genomen worden. Deze maatregelen richten zich vooral op het tegengaan van nalevering van voedingstoffen uit het diepe deel van de plas. Gebleken is dat vanuit de grond in het ondiepe deel van de plas (de verondieping) geen hinderlijke nalevering van voedingsstoffen plaatsvindt.

Detail uit: Structuurvisie Amsterdam, 2011

Detail uit: Ontwikkelstrategie Haven-Stad, 2017

50db Geluidscontour Westpoort

Pas op de plaatsgrens uit het Convenant Houthaven/NDSM

Beleidskaders

De vigerende beleidskaders vormen de basis voor het Ruimtelijk Toetsingskader NIJP. Deze kaders zijn vastgesteld in verschillende beleidsdocumenten zoals de Structuurvisie 2040 uit 2011 (waarin opgenomen de Hoofdgroenstructuur, de Windvisie en Watervisie als aanvullende toetsingskaders) en de Ontwikkelstrategie Haven-Stad. Momenteel is de Omgevingsvisie 2050, welke de structuurvisie 2040 vervangt, door het college vastgesteld en vrijgegeven voor inspraak (februari 2021).

3.1 Structuurvisie 2040, Omgevingsvisie 2050

Het gebied (de plas en de oevers) maakt nu onderdeel uit van de Amsterdamse Hoofdgroenstructuur met een natuurbestemming (Hoofdgroenstructuur, Structuurvisie Amsterdam 2040, gemeenteraad 2011). Het Inrichtingsplan NIJP uit 2008 is zodoende vastgelegd in de structuurvisie 2011. De NIJP wijzigde toen van bestemming: van bedrijventerrein naar natuurgebied. De status van deze groenbestemming is struinnatuur. In de Omgevingsvisie 2050 wordt verder ingegaan op de nieuwe parken in Haven-Stad/ZaanIJ en het verbeteren van de inrichting voor ontmoetig, ontspanning en recreatie aldaar.

3.2 Bestemmingsplan

In het vigerende bestemmingsplan is de Noorder IJ-plas dan ook bestemd als natuur (de groene oevers) en water met minimale bouwmogelijkheden ondersteunend aan deze functies. Bebouwing mag deze struinnatuurfunctie slechts ondersteunen en het gebruik gaat om natuurbeleving. Er loopt een dubbele hoogspanningsleiding over het oevergedeelte aan de oostzijde van de plas. De Dam tot Dam recreatieve fietsroute en de fietsbrug over Zijkanaal H zijn hierin al bestemd. Een waterkering (dijk), de ondergrondse persleiding van gezuiverd water naar het Noordzeekanaal, en twee gemalen zijn vaste elementen in het bestemmingsplan, Deze elementen (behalve de persleiding) zijn daarom opgenomen op de kaart in dit toetsingskader. Ze vormen immers belangrijke elementen in het waterbeheer in en rondom het gebied. Het bestemmingsplan laat ook zien dat de NIJP in verschillende geluidscontouren ligt. De geluidscontour van de havenindustrie aan de overkant van het Noordzeekanaal overlapt de plas met de meeste impact op het zuidelijke deel, en ook de de snelwegen A10 en A8 veroorzaken geluidhinder. Het geluid van snelwegen wordt

door middel van schermen en dijklichamen enigszins tegen gehouden, in tegenstelling tot het geluid van de havenindustrie. Direct aan de overkant liggen ook bedrijven met een veiligheidszone, waardoor publieks-aantrekkende functies op de zuidplas beperkt moeten blijven. Hondenlosloopgebied De zuidoever van de plas is momenteel een hondenlosloopbgebied. Met de uitbreiding van het grazersgebied (de struinnatuur) wordt rekening gehouden gehouden met de behoefte aan een hondenlosloopgebied.

3.3. Kaderrichtlijnen voor het water

In 2016 is de Watervisie Amsterdam vastgesteld. Deze staat een strand toe aan de oostoever, en ambieert en conserveert zwemwaterkwaliteit. Daarnaast mag er volgens de Watervisie een horecapunt komen dat wordt gekenschetst als “een metropolitane plek met grandioos uitzicht” en is de fietsverbinding met brug over het Zijkanaal H vastgelegd. Het waterbeheer van de plas is in handen van het waterschap Amstel Gooi en Vecht (AGV) waar het Waterbeheersplan 2016-2021 op van toepassing is. De zuid-plas valt onder het beheer van Rijkswaterstaat, en maakt deel uit van het Noordzeekanaal-beheer. De Noorder IJ-plas is een zogenaamd Europees Kaderrichtlijn Water waterlichaam (KRW). Dat houdt in dat er maatregelen getroffen moeten worden die de wettelijke ecologische doelstellingen haalbaar maken. Daarnaast mogen de ruimtelijke ingrepen niet leiden tot achteruitgang van het water en mogen deze maatregelen niet worden belemmerd. Intensiever gebruik van de plas is een risico voor de ecologische ontwikkelingen. Denk aan toename voedselrijkdom door uitspoeling verharding, minder ruimte voor onderwaterplanten en verstoringen door recreatievaart.

3.4 Ontwikkelstrategie Haven-Stad

De Ontwikkelstrategie Haven-Stad (in 2017 vastgesteld) bestempelt de plas als een groenblauw verbindend park tussen de geplande grootschalige ontwikkelingen in Amsterdam en Zaanstad. De ontwikkelstrategie gaat uit van een ontwikkeling van 40.000 tot 70.000 woningen over een periode van 40 tot 50 jaar, door een aantal haven en industriegebieden geleidelijk te transformeren naar gemengde woon-werkgebieden. De Achtersluispolder in Zaanstad

Detail uit: Concept RES Amsterdam, januari 2020

2020

figuur 14: figuur 7: Richting nieuwe RES 1.0 - windkaart, m

4.8 Conclusie meest en minst wense RES-gebieden

figuur 13: Windkaart uit concept RES Amsterdam, januari 2020RES 1.0 zal een nieuwe windkaart w In de nieuwe

sultaten van de interne en externe gesprekken, Hierin wordt aangeven voor welke gebieden als king verleend zal worden. De uitkomsten uit de interne sessies zijn verbee ritering opgenomen na aanleiding van de meest locaties welke toegelicht zijn in hoofdstuk 4 en i gaat als eerst uit naar de volgende locaties: Ha tenzone, de Noorder IJplas, ten noorden van Dr punt Holendrecht. Als hierbinnen nog niet volda Ontwikkeling Zaan-IJ (uit: Economisch Ruimtelijke Verkenning Noorderlijke ZaanIJ-oevers van 50MW ligt de voorkeur om ten noorden van mogelijke inpassing van windmolens. Dam tot Dam fietsroute

Gemeente Amsterdam Windmolens in de stad

aan de andere zijde van de NIJP heeft een vergelijkbare transformatie opgave met als doel het realiseren van 8.000 tot 15.000 woningen.

3.5 Convenant Houthaven/NDSM

In de Coen- en Vlothaven liggen 3 grote havenbedrijven. In 2009 is tussen deze bedrijven, de gemeente en de provincie een convenant gesloten, waarin is afgesproken dat in een zone rondom de bedrijven tot 2030 geen woningbouw mag plaatsvinden (het “pas op de plaats” gebied, zie kaart). De NIJP valt voor een groot deel in dit gebied. Omdat hier geen woningbouw geprogrammeerd is, kunnen ontwikkelingen ten behoeve van recreatief gebruik en fietsverbindingen hier wel eerder gestart worden. 3.6 De Achtersluispolder (ASP) Zaanstad bereidt momenteel een ontwikkelstrategie voor, die de ASP geleidelijk van een monofunctioneel industriegebied naar een gemengd werk-woon gebied transformeert. In de door Amsterdam en Zaanstad gezamenlijk uitgevoerde Economisch- ruimtelijke verkenning Noordelijke ZaanIJ-oevers, bouwstenen voor een ontwikkelstrategie (eind 2017 in Amsterdam vastgesteld tezamen met de ontwikkelstrategie Haven-Stad), is geconstateerd dat transformatie als eerste kansrijk is in de ASP en specifiek in de strook tussen de NIJP en de Sluispolderweg. De eerste initiatieven vanuit de markt zijn in deze zone al te zien. Deze ontwikkeling kan in principe al vanaf 2020 worden gestart, 10 jaar eerder dan de Cornelis Douwes bedrijventerreinen.

De Zuidzijde van de ASP ligt binnen de invloedssfeer van de haven, en kan een parkachtige bestemming krijgen, met als culturele en recreatieve “hotspot” Pakhuis de Vrede. 3.7 Amsterdam Klimaat Neutraal, Concept RES 2020 en de Windvisie 2012 Het Amsterdamse college wil een wezenlijke bijdrage leveren aan het halen van de klimaatdoelstellingen van Parijs, en heeft daarom de ambitie de CO2 uitstoot in Amsterdam terug te dringen met 55% in 2030 en 95% in 2050. In de Concept Regionale Energiestrategie Amsterdam heeft het college zoekgebieden aangewezen voor wind- en zonne-energie. De ambitie is om 50 MW extra op te wekken door windturbines op het land (bovenop de 11 MW die voor 2022 in het havengebied wordt gerealiseerd en de reeds bestaande 66 MW op Amsterdams grondgebied) en 350 MW door zon op dakoppervlakken. Dit is de Amsterdamse inbreng in de concept RES Noord-Holland Zuid. Binnen de stadsgrenzen moet ruimte gevonden worden voor circa 17 extra windturbines van 3 MW of meer van 2 MW. In de Windvisie uit 2012, die destijds als aanvullend toetsingskader van de Structuurvisie is opgesteld, is de NIJP samen met het havengebied als

meest kansrijk zoekgebied voor windturbines bestemd. De NIJP is in de Concept RES Amsterdam als zoekgebied overgenomen, uitgebreid met de snelwegbundel aan de noordoostzijde. 3.8 Versnellingsstrategie Haven-Stad mei 2019 Op 14 mei 2019 heeft het college de versnellingsstrategie Haven-Stad vastgesteld waarin uitwerking wordt gegeven aan het coalitieakkoord waarin is opgenomen dat de ontwikkeling van Haven-Stad zo mogelijk zal worden versneld. Als uitwerking van deze versnellingsstrategie heeft het college op 10 december 2020 de Principenota Centrale Zone Haven-Stad vastgesteld. Deze zone ligt helemaal ten zuiden van het IJ, de NIJP maakt hier geen onderdeel van uit. Maar de NIJP komt met de geleidelijke ontwikkeling van de transformatie van de Cornelis Douwes bedrijventerreinen en de Achtersluispolder wel in een totaal andere context te staan. 3.9 Regiodeal ZaanIJ In de in 2018 door het rijk gehonoreerde Regio Deal ZaanIJ en in het op basis daarvan eind 2019 door alle partijen gesloten convenant, is de inzet de groene verbindingen tussen bestaande wijken (Molenwijk en Tuindorp Oostzaan in Amsterdam Noord, en Poelenburg en Peldersveld in Zaanstad) en de NIJP verder uit te werken. In deze Regio Deal werken rijksministeries, gemeenten, en provincie samen aan integrale brede welzijnsopgaven.

De NIJP en zijn ligging ten opzichte van de bestaande woonwijken is hierin ook opgenomen om concrete investeringen te doen in verbindingen en gebiedskwaliteit. 3.10 Dam tot Dam fietsroute De Visie Dam tot Dam fietsroute (2012) schetst de potentie van een langzaamverkeersroute tussen Zaandam en Amsterdam, langs het IJ en de Zaan, hoe de route zou kunnen lopen en wat nodig is om deze te realiseren. Het initiatief is ontstaan tijdens een bestuurlijk overleg tussen Zaanstad en Amsterdam Noord en in opdracht van deze partijen opgesteld. Uitgangspunt is een recreatieve route die zoveel mogelijk langs de oevers loopt. Een rode draad die Amsterdam en Zaanstad als historisch verbonden steden fysiek aan elkaar zou koppelen, zodat de nabijheid van beide steden beter op de ‘mental map’ van gebruikers komt. De route loopt aan de zuidzijde door de NIJP, is opgenomen in de structuurvisie 2011 en vastgelegd in het vigerende bestemmingsplan. De planvorming voor het pad door de NIJP met een brug over het Zijkanaal H loopt al een tijd. Het voorontwerp voor de brug doorloopt momenteel een apart paricipatie- en besluitvormings traject.

Noorder IJ-plas in de Ontwikkelstrategie Haven-Stad

Schetsvarianten voor een toekomstig HOV-tracé (Illustratie: Bosch&Slabbers)

Stadspark Haven-Stad

In plaats van een ontoegankelijke zone wordt de NIJP een aantrekkelijke plek met een groots uitzicht. Uniek door de ligging direct aan het Noordzeekanaal en uniek omdat het een centraal groen stadspark kan zijn tussen Amsterdam en Zaanstad. Het maatschappelijke belang van het gebied gaat groeien met de verdere groei van de inwoners in Amsterdam Noord en Zaanstad. Het gebied zal geleidelijk door meer stadsbewoners worden bezocht en gebruikt. De hogere stedelijke dichtheden die met de transformatie van de omliggende bedrijventerreinen beoogd worden, geven veel betekenis aan de groen-blauwe long die de NIJP hierbinnen kan zijn. In een uitgebreid participatietraject is met name aandacht gevraagd voor groene recreatie, het beter benutten van het gebied, de zorgvuldige inpassing van initiatieven op het gebied van duurzaamheid en energiewinning, en de behoefte aan routes.

4.1 Ontwikkelstrategie Haven-Stad

In de Ontwikkelstrategie Haven-Stad wordt de NIJP aangeduid als een van de twee grote stadsparken. In de toekomst (na 2030) komt het als groene schakel te liggen tussen de toekomstige woon-werkwijken van Zaanstad (Achtersluispolder) en Amsterdam (Cornelis Douwesterreinen). Om de NIJP goed te ontsluiten wordt dan ingezet op een royale verbinding voor (toekomstig) hoogwaardig openbaar vervoer, fietsers en voetgangers over de Ring A10 heen, en via een brug over het Zijkanaal H, aansluitend op de Sluispolderweg aan Zaanse zijde. De verbindingen door het gebied zijn ook van belang om de mobiliteits-groei als gevolg van de verstedelijking duurzaam en gezond op te kunnen vangen.

4.2 Uniek park

Het unieke karakter van de NIJP zit hem in de ligging op de overgang tussen stad, landschap en haven, de schaal, openheid en ruigte van het gebied. Qua maat en schaal heeft het een mooie tussenvorm tussen het Twiske en de wijkparken er omheen. De ruigte en struinnatuur kan, ook met betere lokale verbindingen, de attractiviteit vormen. De activatie van deze natuur vormt de uitdaging. Hoe kan dit zodanig dat de natuur er op vooruitgaat? Fasering, zonering en programmering vormen hier de sleutelwoorden. Duidelijke keuzes zijn noodzakelijk. De keus voor een meer toegankelijk en daardoor mogelijk een actiever gebruik van de zuidzijde van de plas

en een rustig achterland noordwaarts is hier de leidraad. Herinrichting van de struinnatuur naar een ander type groen is momenteel niet aan de orde, hooguit het uitbouwen ervan door het verruimen van het oppervlak van het gebied. Het gebied onderscheidt zich van de andere parken in Amsterdam door deze struinnatuur met grazende Hooglanders (runderen).

4.3 Toekomst

De NIJP is in 2040 zowel de groene long in het stedelijke milieu van ZaanIJ als de infrastructurele schakel tussen het Amsterdamse en het Zaanse deel van het plangebied. De verwachting is dat de dynamiek van de verstedelijking zich aan de zuidzijde van de plas doorzet, en dat daar in combinatie met een hoogwaardig openbaar vervoerverbinding met Zaanstad een meer stedelijk gebruik neerslaat. De structuurvisie 2040 anticipeert hier ook op met de aanduiding van een ‘metropolitane plek’ aan de NIJP, bijvoorbeeld in de vorm van een stedelijke culturele voorziening zoals een museum. In ontwerpateliers zijn denkmodellen ontwikkeld voor de inpassing van het openbaar vervoer in de Zaancorridor met ontsluiting van de Noorder IJplas. De mogelijkheden voor openbaar vervoer in de vrom van metro, stadstram of bus en de tracékeuze voor een ZaanIJ-lijn met een doorsnijding van de plas zijn daarbij verkend. Tevens is het onderscheid binnen het gebied tussen een rustige noordzijde en een dynamische zuidzijde met stedelijke functies als een museum en de mogelijkheid van placemaking op de locatie van de Grondbank als deze vrijkomt benoemd.

4.4 Fasering

Een slimme fasering van de ontwikkelingen in de NIJP is van groot belang. Het is een gevoelig gebied waar ontwikkelingen in aanvang bij voorkeur stapsgewijs en in bescheiden omvang plaast moeten vinden. Dit vraagt om een korte en middellange termijnvisie op de wijze waarop activering stapsgewijs dient plaats te vinden, door een zelfbewuste typering van wat dit gebied is en het uitsluiten van (stadsrand-) ontwikkelingen zonder toegevoegde waarde voor het gebied. Ook in het (pre) advies van de Technische Adviescommissie (TAC) is gewezen op het gevaar van verlies van het unieke karakter van het gebied als de activering van het park in tempo vooruitloopt op de transformatie van de omliggende gebieden.

Deel 2 Ruimtelijk Toetsingskader

A8 eg lw ne tun en Co

keweg

Thorbec

lw ne tun en Co

dijk

Zi jkn aa

Zij

ka na al H

A eg

-w

Zee

A eg

- en

er IJ

rd Noo

A lw ne tun en Co

Noorder IJ Noordplas Sluispolderweg

keweg

Thorbec

-w

aa Zi

na ka Zij

eg -w

-w lH aa jkn

H al na ka

Zij

nn el

en tu

Waterkering en poldergemaal “De Waker”

Co Do rne Tt. Va C Geluidsschermen langs de snelweg, Knooppunt uw lis sumw D te inpassing optioneel te gebruiken voor e o rCoenplein zonnepanelen To re es teg et Knooppunt se i n r nb To Coenplein re or et dw se

0 Knooppunt

en tun

ne l

Noorder IJ-Park

we g

H-

aa l

jkn

HC g -w e al H kn a

Sluispolderweg

aa l

jkn

ka Zij

Balkon aan het IJ

I et

rd publieke voorziening, publieke openbare we g plek aan het water

hC m

Achtersluis

Noordplas

Noorder IJ-Park

Recreatieve fietsroute met in gele stippellijn te onderzoeken alternatief

Noordplas

dij

e ord

ijk eed Noorder IJ en Z r IJ-

Isaac Baarthaven

nZikjk oanm a

Zij ka

we g

H-

stz

rthaven

Melkweg Co B Do rne Toekomstige uw livoor Noorder IJ te- verbinding s Co Hoogwaardig Openbaar Vervoer Zuidplas r rn T r tussen en e Amsterdam oe Zaanstad e s el ts is i en n Openbaar strand en ruimte voor een Do bo

Noorder IJ Noordplas

met fiets- en voetbrug over Zijkanaal H

kanaal Optie: toekomstige HOV-bushalte

Isaac Baa Noorder IJ Zoekgebied duurzame energiewininng

Noordze

Noorder IJ-Park

Recreatieve fietsroute (verhard) aansluitend

nk ve eg

-w

aa lH jkn Zi

H na

ekanaal

Sop omliggende fietsinfrastructuur

HOV-buslijn met halte

NBoordze

kewe Hoogspanningskabels (150kV-verbinding) Thorbec en stekkerveld

Melkweg

Noorder IJ -

Noorder

.V as

e Zuidplas Bestaande d fietsroutes t rn (stippellijn: Ba nieuwe voorgestelde route) ga

IJ-Park eg Melkw

Natte natuur

rder

Noo

dijk

Zee

g erwe Waterplas met verondieping g erwe pold Sluis

pold

Sluis

is Noorder Do IJ Noordplas uw es w

I et

nZ IJ- e

- en

er IJ

rd Noo

Woonarken in het Zijkanaal H met een openbare oever aan de Noordplas

dijk Hoofdentrees

Sluispolderweg

8 gA

e lw

fiets)

tun ne

tun

Coenplein

Struinnatuur met paden: stippelijn: struinpad = onverhard Noo rdzeeka naal doorgtrokken lijn: wandelpad = half verhard

k Thorbec

lH aa jkn

0 A1

en tun ne

KnooppuntB Coenplein

Noorder IJ-Park

Sluispolderweg

Zij

Isaac Baarthaven

Achtersluis Noorder IJ etweg Achtersluis horbecek ga Tpolder Zuidplas nd r polder keweg BaIJ-plas - 2020-2030 Ruimtelijk Toetsingskader Noorder Thorbec Knooppunt Noorder Grote grazersgebied met afrastering IJ-Park eweg (vrij toegankelijk voor wandelaars en ATB-

Co Do rne te uw lis rre esNoorder IJ To et se in Noordplas nb o rd

Sluispolderweg

edij

n Ze

-e er IJ

Noo

erwe

pold

Sluis

dij

A8 Noorder IJ Noordplas

edij

n Ze

IJ- e

Isaac Baarthaven Noorder

Achtersluis polder Isaac Baarthaven

ekanaal

Melkweg

stz

tun

Noorder IJ Zuidplas

Noordze

tun

B Oo

tun

Co at

r Ba

B weg

ke Thorbec

jkn

erwe

keweg

Thorbec

Noo

ijk

eed

en Z

S-

IJ rder

pold

Noorder IJ-Park

Achtersluis polder

Sluis

Knooppunt Coenplein

Co en

Isaac Baarthaven

Kader 2020-2030

In de voorgaande jaren is het ruimtelijk toetsingskader voor de NIJP vastgelegd in beleidsdocumenten zoals de Structuurvisie 2040 en het bestemmingsplan Noorder IJ-plas. Met het vaststellen van de Ontwikkelstrategie Haven-Stad in 2017 is de NIJP als één van de twee stadsparken bestempelt. Het voorliggend Ruimtelijk Toetsingskader Noorder IJ-plas maakt door middel van een adaptieve aanpak een organische ontwikkeling mogelijk van een struingebied dat door weinigen wordt gebruikt naar een meer toegankelijk en herkenbaar natuurgebied. Omdat de Cornelis Douwesterreinen omstreeks 2030 transformeren naar een gemengd stedelijk gebied, gaat dit toetsingskader vooral in op de korte en middellange termijn tot 2030. 5.1 Adaptieve aanpak In een uitgebreid participatietraject (hoofdstuk 8) is met name aandacht gevraagd voor groene recreatie, het beter benutten van het gebied, de zorgvuldige inpassing van initiatieven op het gebied van duurzaamheid en energiewinning, en de behoefte aan routes. De huidige gebruikers van het gebied genieten van de rust, het groen, het open water om in te zwemmen, varen, vissen of duiken. Met de groei van het aantal inwoners in zowel Amsterdam (Noord) en Zaanstad zal de aandacht voor dit gebied groeien. Om de toekomstige veranderingen in goede banen te leiden, stellen we een adaptieve en geleidelijke aanpassing van het gebied voor.

Daarvoor is de huidige kwaliteit (open water en struingroen) leidend. Een aantal ontwikkelingen zijn de komende jaren van belang. 5.2 Verbindingen Een eerste stap als voorbereiding op intensiever gebruik is het maken van meer en betere fietsen wandelroutes met oog voor het unieke struinkarakter. Fietsroutes zijn zoveel mogelijk rondom het park gesitueerd en aan de zuidzijde van de plas is een nieuwe recreatieve fietsroute (inclusief fietsbrug over Zijkanaal H) voorzien om de IJ-oevers met elkaar te verbinden. Deze route is al in 2014 vastgesteld als te realiseren schakel in de zogenaamde Dam tot Dam-fietsroute. Met de groei van de stedelijke ZaanIJ regio neemt ook de vraag naar goed openbaar vervoer toe. Om rijkswegen te ontlasten is er al in een

eerder stadium gedacht over een ZaanIJ-lijn; een nieuwe metro of tram-verbinding die Zaandam en Amsterdam Noord op een hoogstedelijke manier verbindt. De zuidzijde van de Noorder IJ-plas is daarmee onderdeel van een verkenning naar deze ZaanIJ-lijn. Dit onderzoek start in 2020. 5.3 Duurzaamheid Amsterdam, maar ook de regio staat voor een grote duurzaamheidsopgave. Om een alternatief te vinden voor het gebruik van fossiele grondstoffen, wordt gekeken naar het toepassen van wind- en zonne-energie. Ook de Noorder IJ-plas en de omgeving van de snelwegen is in eerdere beleidstukken als zoeklocatie aangewezen voor duurzame energiewinning. De omgeving van het Coenplein en aansluitende zones langs de snelweg A10 en A8 en hierin gelegen geluidsschermen zijn logische en aantrekkelijke plekken voor het inpassen van windmolens en zonnepanelen. In dit ruimtelijk kader wordt voorgesteld om met name deze zone in te zetten voor duurzame energiewinning, en pas in laatste instantie als klimaatdoelen niet elders kunnen worden gehaald op de plas zelf. 5.4 Cultureel/maatschappelijk centrum aan de plas Om de NIJP nu al een buurtfunctie te kunnen geven voor de omliggende buurten, is het wenselijk om een ontmoetingsplek aan de plas te maken.

De huidige plek van de grondbank wordt als meest geschikte locatie hiervoor beoordeeld; het is al ontsloten, goed bereikbaar per fiets en openbaar vervoer (bushalte) en is een mooie op het zuiden gerichte plek aan het water. We denken hiervoor aan een maatschappelijkculturele bestemming dat uitvoering mogelijk maakt van activiteiten zoals: (natuur)educatie, kunst maken, klimaatneutraal uitgevoerd of als thema voor een circulaire werkplaats, of gericht op gezondheid, en gericht op prettig verblijven bijvoorbeeld aangevuld met kleinschalige horeca. 5.5 Ruimtelijke uitgangspunten Het participatietraject heeft een aantal belangrijke inzichten opgeleverd over welke initiatieven wel of niet ingepast zouden kunnen worden. Bij de uitwerking van de de kaart bij het ruimtelijke toetsingskader zijn de volgende 5 principes van belang gebleken. Deze worden in hoofdstuk 6 een voor een beschreven, verder uitgelegd en beargumenteerd.

6.1 Water Beleven

6.4 Toegankelijkheid vergroten

6.2 Natuur Ontwikkelen

6.5 Verblijven versterken

6.3 Routing uitbreiden

Vijf uitgangspunten

Bij de plankaart van het Ruimtelijke Toetsingskader Noorder IJ-plas zijn een aantal ruimtelijke principes of uitgangspunten van belang. Deze worden in dit hoofdstuk uitgelegd. De uitgangspunten geven sturing aan verdere ontwikkelingen en aan hoe initiatieven in te passen zijn.

6.1 Water beleven

6.5 Verblijven versterken

De NIJP oefent aantrekkingskracht uit op de stadsbewoner. Men wil er zonnen, zwemmen, wandelen, fietsen. Behalve het fraai vormgeven van een publieke uitzichtpunten aan de zuidzijde van de plas, biedt de plek van de grondbank aan de noordzijde een logische plek voor een strand en een publieke voorziening.

Het water van de Noorder IJ-plas is de unieke kwaliteit van het gebied. Vrij zicht op de plas vanaf verschillende plekken langs de oever is waardevol, om te koesteren en te garanderen. De ligging van de Noorder IJplas aan het Noordzeekanaal en het IJ maakt het gebied nog eens extra bijzonder. Met het industriële landschap van de haven aan de overzijde, is de zuidoever een uitgelezen plek om deze weidsheid te beleven. De knik in het Noordzeekanaal op deze plaats biedt zicht tot ver in het IJ naar oostelijke richting, en ver langs het kanaal in westelijke richting.

6.2 Natuur ontwikkelen

Als onderdeel van de Amsterdamse Hoofdgroenstructuur heeft de natuur in dit gebied al een aparte status. Maar ook hier zijn nog steeds kwaliteitsimpulsen nodig, zoals de verondieping van de plas en het uitbreiden van het struinnatuurgebied. Voor de komende jaren blijft deze kwaliteit belangrijk voor mens en dier.

6.3 Routing uitbreiden

Door nieuwe routes toe te voegen aan het gebied kan de natuur en de fraaie vergezichten beter beleefd worden. Het is vanzelfsprekend dat deze routing niet alleen gericht is op het zo snel mogelijk doorkruisen van het gebied, maar juist om ervan te genieten.

6.4 Toegankelijkheid vergroten

De bekendheid met en toegankelijkheid van het gebied is iets wat nog veel aandacht behoeft. Wie maakt er gebruik van en hoe staat het gebied in verhoudingen tot andere groengebieden? De ligging van de Noorder IJ-plas moet worden verduidelijkt met heldere entrees en comfortabele paden. Zo krijgt het park status in een veranderende stad.

6.1 Water beleven De Noorder IJ-plas is een voormalige zandwinput met een maximale diepte van ca. 30 meter. In de afgelopen 10 jaar zijn diverse maatregelen getroffen om de ecologische waarde van de plas te vergroten door middel van enkele coupures in de dijken en de verondieping van een deel van de plas. Open water De vorm van de beide plassen is een gevolg van inpolderen en uitgraven. De middendam is een restant van stapsgewijze zandwinning (eerst de zuidplas, veel later pas de noordplas). De baaiachtige vorm in de noordoosthoek is gevormd door de aanzet tot een kanaal om Amsterdam Noord (in de tachtiger jaren nog een serieuze optie). Deze indrukwekkende ruimte is bijzonder binnen de verdichtende stad, qua omvang vergelijkbaar met de Sloterplas of de Nieuwe Meer. Met het publiek toegankelijk maken van

de noordoever (na vertrek van de Grondbank) is deze openheid straks voor iedereen te beleven (vergelijkbaar met de noordzijde van de Sloterplas). Insteek van dit ruimtelijk kader is om deze openheid te verankeren als unieke kwaliteit. De zone van de zuidplas is kleiner en kan in de toekomst ook andere functies herbergen (bijvoorbeeld een iconisch museum), omdat de aansluiting op de bestaande stad hier logischer is. De toekomstige openbaar vervoerverbinding kan over het zuidelijk, smallere deel van de plas van grotere betekenis zijn voor de Achtersluispolder. Verondieping Anno 2019 is ca. 50% van de voorgenomen verondieping gerealiseerd (11 ha totaal). Op dit moment is er een pauze in de werkzaamheden omdat er ongewenste eutrofiëring) plaats vindt

De omvang en openheid van de plas is een bijzondere kwaliteit binnen een verdichtende stad

(teveel fosfaat in het water met gevaar voor blauwalgen). Onderzocht wordt momenteel hoe dit bij de afronding van de werkzaamheden kan worden opgelost. Het mogelijk maken van een zwemstrand aan de noordoever en de bijbehorende zwemwater kwaliteit vereisen schoon zandstrand en compensatie van zachte oever. De verondieping zorgt voor de groei van waterplanten die een waterzuiverende werking hebben en dienen als paaiplaats voor vis. Flora & Fauna Als gevolg van het waterbeheer zal de biodiversiteit toenemen. Meer verschillende soorten vis, maar ook (water)vogels die hier komen foerageren of die hier bescherming en nestelmogelijkheden vinden. Recreatief Ontsluiting en het aanleggen van verblijfplekken

hebben als gevolg dat het gebied op de “mentale kaart” komt van de inwoners van Amsterdam, Zaanstad en Oostzaan. Met name in Amsterdam Noord worden in de periode 2020 – 2030 nog veel woningen gebouwd (Overhoeks-Buiksloterham-NDSM). Deze nieuwe inwoners hebben meer behoefte aan groene recreatie-mogelijkheden en de Noorder IJ-plas kan in die behoeft voorzien. Naast gebieden als het Twiske en het Noorderpark onderscheidt de NIJP zich als bijzonder struinnatuurgebied. Zaanstad, Oostzaan en Landsmeer hebben bouwopgaven. De ontwikkeling van Achtersluispolder start met het Barndegat (het noord-oostelijke deel dat aan het Zijkanaal H grenst) tussen nu en 5 jaar met ongeveer 400 woningen.

Ten behoeve van de publieke plek: • vrij uitzicht over de plas • toegankelijk zandstrand Natte natuur: • zichtlijnen vanaf Zijkanaal Hweg Verondiepingsdeel van de plas: • incidenteel beplanting bovenwaterspiegel Uitzicht over het water: • vrij van objecten • openbare oever Openbare oever: • vrij uitzicht over het water • informeel gebruik bewoners

6.2 Natuur ontwikkelen De oostzijde van de Noorder IJ-plas bestaat voor een groot deel uit struinnatuur. Dat is op het landdeel van het gebied en wordt sinds een aantal jaren ‘beheerd door grote grazers’, de Schotse Hooglanders. Zij zijn in het gebied geïntroduceerd na de ‘gestuurde storm’, het project waarbij de hoge bomen onder de hoogspanningsleidingen zijn omgetrokken. Struinnatuur Schotse Hooglanders zijn geschikt om het hele jaar te laten grazen in natuurgebieden. Zij houden het gebied bos-vrij

en zorgen voor meer variatie in de begroeiing. De dieren zijn in Nederland dan ook veelvuldig te zien in natuur- en recreatiegebieden. Ze hebben weinig zorg nodig, zijn zachtaardig en schuw en daardoor geen gevaar voor passerende wandelaars en fietsers. Hooglanders voeden zich met planten die veel andere rundersoorten links laten liggen, en door hun dikke vacht kunnen ze ook in de wintermaanden buiten blijven. Het struingebied is met schrikdraad omheind om te voorkomen dat de runderen ontsnappen. De afrastering wordt daarom dagelijks gecontroleerd. Er zijn een paar klaphekken voor wandelaars het gebied in, zodat hier optimaal gestruind kan worden. Honden moeten aan de lijn.

Door omgevallen bomen te laten liggen onstaat er een interessante biotoop voor diverse dieren en planten Schotse hooglanders zijn belangrijke beheerders van het struingebied

Een kleiner struindeel (buiten de hekken) bevindt zich langs de oever van het Noordzeekanaal. Dit gebied wordt met een nieuw recreatief fietspad doorkruist en wordt daarom ook anders beheerd dan in het verleden. Er zal hier minimaal eenmaal per jaar gemaaid moeten worden zodat de paden niet overwoekeren. Dit geldt niet voor de noordwestelijk hoek bij de ingang van de Zijkanaal H weg. Dit is een dichtbegroeid gebied waar een aantal struinpaadjes doorheen loopt. Flora & Fauna Het struingebied vormt een bijzonder biotoop voor planten (zoals orchideeën) en dieren (zoals de oeverzwaluw). Omgewaaide bomen blijven liggen en door reliëf in het gebied is er ruimte

voor broedvogels. Binnen dit gebied moet er dan ook terughoudend worden omgegaan met ander gebruik. De struinpaden zijn vooral voor de wandelaars. Enkele jaren terug is met een lokale mountainbikevereniging afgesproken dat er een parcours uitgezet mocht worden. Deze vereniging houdt de wandelpaden open. Fietsen en wandelen wisselen elkaar zodoende af en kunnen goed naast elkaar functioneren, tot beider tevreden gebruik. Verdere uitbreiding van dit mountainbike parkoers is in verband met de rust benodigd voor de broedgebieden echter niet gewenst. Om de recreatieve fietsroute aan zuidzijde nte verbinden met het snelfietspad, wordt een fietspad door het begraasde gebied aangelegd. Deze wordt met veeroosters en klaphekken afgezoomd om te voorkomen dat de dieren buiten het grazersgebied komen.

Educatie Het unieke karakter van dit gebied binnen de regio is ten tijde van het opstellen van de Structuurvisie 2011 al vastgelegd. Sindsdien heeft de natuur zich dusdanig ontwikkeld (met een toenemende soortenrijkdom) dat ook het educatieve karakter ervan als belangrijk kan worden beschouwd. Om dat belang zichtbaar te maken wordt gedacht aan een educatief bord in de vorm van een kunstwerk. De kwaliteit daarvan moet hoogwaardig zijn in relatie met het bijzondere karakter van het gebied. Plekken die voor zo’n bord in aanmerking komen zijn bij de noordelijke ingang, maar ook aan de zuidzijde naast de nieuwe recreatieve fietspad ter hoogte van het uitzichtpunt op het IJ (balkon aan het IJ). Een mooie referentie daarvoor is het informatie kunstwerk in de vorm van een vogel bij het Lauwersmeer in Groningen. Georganiseerde excursies door het gebied bijvoorbeeld voor schoolkinderen van de vele scholen uit de directe omgeving zijn ook goed denkbaar.

Struinpark: • wandelroutes (struinen) • fietspaden landschappelijk inpassen • grote grazersgebied • plek voor oeverzwaluwen • optimaliseren van goene verbindingen met de omgeving Natte natuur: • combinatie van bossage en water • luwe plek voor flora & Fauna Verondiepingsdeel van de plas: • paaiplaatsen voor vissen • rustplaatsen voor vogels • mogelijkheid voor boardwalk

6.3 Routing uitbreiden Op dit moment is de NIJP matig bereikbaar. Door de komst van de snelfietsroute tussen Amsterdam Noord en Zaanstad is de bereikbaarheid aan de noord-oostzijde van het gebied wel verbeterd, maar de route heeft een doorgaande functie en leidt de fietser om het gebied heen. Een relatie met het natuurgebied is er daarom in beperkte mate. De bermen zijn volledig dichtgegroeid met bosschages. Zicht op het grote water is er nauwelijks, wat mede door het werkterrein van de Grondbank komt (ontoegankelijk voor onbevoegden). Zowel aan de noord- als aan de zuidzijde wordt getracht de toegankelijkheid te vergroten. Aan de noordzijde wordt gewerkt aan een openbaar karakter en aan de zuidzijde aan een nieuwe recreatieve fietsroute, die de Dam tot Dam fietsroute completeert. Dam tot Dam fietsroute Deze route is in 2012 door het Stadsdeel Amsterdam Noord vastgesteld en gelijktijdig door het college van Zaanstad ter kennis

Recreatief fietspad landschappelijk ingepast

gebracht van de Zaanse gemeenteraad. De route wordt momenteel verder uitgewerkt. Het recreatieve karakter moet zorgen voor een landschappelijke inpassing en optimale beleving van het groen en het water. De route is uitgewerkt als fietsverbinding die de Dam van Amsterdam verbindt met de Dam van Zaanstad, en wordt zoveel mogelijk langs het water gesitueerd. Tussen het Cornelis Douwesterrein en de Achtersluispolder loopt een deel van dit traject, inclusief een nieuwe fietsbrug over het Zijkanaal H. Ter hoogte van het Cornelis Douwesterrein wordt ook in een aansluiting op noord-zuid gelegen route (Meteorenweg) voorzien, alsmede op de snelfietsroute nabij de onderdoorgang bij de A10. Hieraan wordt in samenwerking met Rijkwaterstaat gewerkt. Door de korte termijn ontwikkelingen op de Achtersluispolder wint ook de utilitaire functie van de fietsroute aan belang. Het feit dat Pakhuis de Vrede een openbare functie krijgt, is een urgente reden het fietspad door het NIJP en de brug aan te leggen. Wandelvlonder Naast fietsroutes wordt ook een extra wandelroute langs het water van noord naar zuid aangelegd. Deze route is bedoeld om optimaal het water van de noord plas te kunnen beleven. Gedacht wordt aan een houten vlonder langs de zachte oevers en de verondieping.

Deze route loopt van de noordelijk gelegen publieke plek (nu nog de Grondbank) tot de middendam, waar de recreatieve fietsroute overheen loopt. De wandelvlonder heeft een aantal plekken

Middels een wandelvlonder langs de oostoever van de plas kan een verbinding worden gemaakt van noord naar zuid. Door de vlonder los te leggen van het struingebied met de grazers, blijft het struingedeelte een afzonderlijk gebied

waar je (met je benen in het water) kunt zitten, kunt vissen of uit kunt kijken over de plas. De route ligt ‘los’ van het struindeel, op één punt na, zodat je vanaf de onderdoorgang bij de A10 bij de dichtst bij zijnde entree je fiets kunt achterlaten, door het gebied kunt struinen om uiteindelijk uit te komen bij de vlonder. Een houten vlonder dient, indien deze mogelijk en wenselijk is, uiteraard veilig en antislib worden uitgevoerd.

Achtersluispolder en Haven-Stad. Belangrijk is dat deze verbinding kwalitatief hoogwaardig wordt ingepast, passende bij de landschappelijke en visuele kwaliteiten. Onderdeel van het onderzoek is de overbrugging van de A10 tunnelbak. Dit kan een brugverbinding zijn, maar mogelijk ook een dek waarbij een uitbreiding van het parkdeel denkbaar is. Een en ander passend binnen de richtlijnen van de Rijkswegen en -tunnels.

Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) Met de ontwikkeling van de Achtersluispolder en Haven-Stad zal een extra HOV-verbinding nodig zijn tussen Amsterdam en Zaanstad (zoals omschreven in de Ontwikkelstrategie Haven-Stad). Verder onderzoek moet uitwijzen of een (ondergrondse) metro, een tram- of busverbinding de beste optie is, mede afhankelijk van optimale aansluiting op het OV-netwerk buiten de ontwikkelgebieden

Veerverbinding De huidige Zaanferry tussen Amsterdam CS - Hembrugterrein - Zaanse Schans kan wellicht op termijn een extra stop maken bij de Achtersluispolder/Noorder IJ-plas. Bijvoorbeeld met een pontaanlanding nabij Pakhuis de Vrede om vervolgens wandelend/fietsend de Noorder IJ-plas aan te kunnen doen.

Recreatieve fietsroute: • optimale waterbeleving • parkachtige inpassing • aansluiting op omliggend fietsnetwerk Struinroute: • ongepland en onverhard • extensief gebruik MTB-fiets Wandelpaden: • half verhard (ook voor minder validen) • mogelijkheid voor boardwalk (stippellijn) langs het water Fiets- en voetbrug: • nieuwe verbinding • sober, doelmatig, stoer en fraai HOV-verbinding: • reservering toekomstig HOV • inpassing met oog voor eenheid van het gebied

6.4 Toegankelijkheid vergroten De NIJP is het momenteel beperkt toegankelijk. Aan de noordzijde ligt de huidige Grondbank, wat tevens een goede locatie voor een hoofdentree en een publieke functie is. Het snelfietspad loopt hierlangs en er ligt al een bushalte in de buurt. De ingangen naar het struingebied zijn echter moeilijk vindbaar en de kwaliteit van de entrées kan beter. Entrees Het gebied is gebaat bij goed vindbare ingangen, die daardoor een logische entree van het gebied vormen. De verschillende ingangen kunnen als een ‘familie van entrees’ uitgewerkt worden, met een eigen karakter afgestemd op de NIJP.

Informatie over het gebied Goede toegang voor fietser en voetganger

Zijkanaal H De woonarken langs het Zijkanaal H liggen langs een doodlopende ontsluitingsweg (Zijkanaal H-weg). Het is daardoor een geïsoleerde kleinschalige woonbuurt met een heel eigen dorps karakter, waar de bezoeker zich al gauw een vreemde voelt. De ontsluitingsweg gaat straks meer deel uitmaken van het fiets- en wandel netwerk en rondom de Noorder IJ-plas; de recreatieve fietsroute wordt aangesloten op het doodlopende deel van de weg. De brug over het kanaal wordt ook gelijkwaardig aangesloten op de Zijkanaal H-weg, de midden-dam (tussen noord- en zuidplas) en de route langs het Noordzeekanaal. Achtersluispolder Met de komst van de brug over het Zijkanaal is de Achtersluispolder direct bereikbaar vanuit het Noorder IJ-plas gebied en andersom. Op langere termijn kunnen meerdere fiets/ voetgangersbruggetjes over het Zijkanaal H wenselijk zijn in relatie tot de ontwikkeling van de Achtersluispolder tot een werk-woongebied. Voor het eerste ontwikkelgebied van de Achtersluispolder (het Barndegat, tegen het Zijkanaal aan gelegen) is de Noorder IJ-plas een belangrijke omgevingskwaliteit. A10/A8 De rijkswegen A8 en A10 zijn naar het noorden en oosten toe zware verkeersbarrières. Het is dan ook ingewikkeld om heldere, ruimtelijke kwalitatieve relaties te maken naar het gebied erachter, zonder hoge kosten te maken.

Richting Oostzaan is er een onderdoorgang nabij het kruispunt met de Thorbeckeweg. Binnen het AVANT-project (de Vervoersregio-studie naar de herinrichting van de Thorbeckeweg in Zaanstad) wordt wel onderzocht hoe een extra fietsroute langs de A8 aan de westzijde in te passen, met een brug over de Thorbeckeweg, in het noorden aansluitend op de Kerkstraat en in het zuiden op de Noorder IJ-plas. Bij dit fietsknooppunt kan de verplaatste bushalte (Barndegat) een goede aanvulling zijn, om vanuit hier direct het gebied in te gaan middels een wandelpad richting de plas.

Voor een toekomstige HOV-lijn wordt onderzocht hoe er kan worden gekruist met de A10 nabij de tunnelmond van de Coentunnel (met een brugverbinding, of een dek waarbij een uitbreiding van het parkdeel over de A10 mogelijk zou zijn). Samen met de HOV kan dan ook een fietsroute worden aangelegd die aan de Amsterdamse stadszijde een alternatief kan zijn voor de huidige Dam tot Dam fietsroute die gebruikt maakt van de dienstweg over de tunnelmond.

Toevoegen van een recreatieve fietsverbinding

Dienstwegen Om de toegankelijkheid van de Noorder IJ-plas te vergroten wordt onderzocht in hoeverre extra fietsroutes kunnen worden aangelegd naast of (deels) op de bestaande dienstwegen van Rijkswaterstaat. Dit vanzelfsprekend met oog voor de veiligheid en het functioneren van de dienstwegen.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/9921472/1