A - 09 Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit (40) bijl 3. Managementreactie rev

Managementreactie Second opinion Commissariaat Civiele Constructies (CCC) Aan Van Onderwerp Datum

Bestuurlijk Team & Directeurenoverleg S&C Gerard Scheffrahn, Pelle de Wit Management reactie review Commissariaat Civiele Constructies ‘De aanhouder wint’ 14 december 2021

1. Inleiding & betekenis van reviews De ingebruikname van het nieuwe S&C systeem op het ‘bestaande metronet’ vormt het sluitstuk van een project dat rond 2008 is gestart. Daar waar het project mogelijk in eerste instantie werd gepercipieerd als het implementeren van een ‘off the shelf’ oplossing, is inmiddels duidelijk dat we met een unieke opgave bezig zijn. Het is mede daarom van grote toegevoegde waarde dat derden over onze schouder meekijken. Dat is een traditie die is gestart bij de indienststelling van de Noord/Zuidlijn en die we binnen het programma S&C hebben voortgezet. Zo is o.a. in 2019 onze indienststellingsaanpak gereviewd door het Engelse WSP en hebben zij recentelijk opnieuw een second opinion uitgevoerd naar aanleiding van de verstoringen op 24 en 25 september. We waarderen dat ook het Commissariaat Civiele Constructies bereid is geweest om onze aanpak tegen het licht te houden en veel tijd te investeren om met betrokkenen op alle hiërarchische niveaus te spreken. In het onderstaande reageren wij eerst op de constateringen en aanbevelingen. Daarna reageren we op de beantwoording van de review vragen.

2. Reactie op constateringen en aanbevelingen In hoofdlijnen lezen wij de volgende aanbevelingen: 1. Ga door op de ingeslagen weg van stapsgewijze verbetering van het CBTC systeem en wijzig ondertussen niet te veel aan de lijnvoering. 2. Geef een aanvullende opleiding aan de verkeersleiders waarbij meer aandacht is voor de principes van het systeem en besteed daarbij aandacht aan de fouten en ervaringen tot op heden. 3. Zet de groep opgeleide verkeersleiders in de toekomst in bij de afhandeling van eventuele nieuwe verstoringen door ze onderdeel te maken van een ‘crash team’. 4. Zet dit zelfde team in om een aantal alternatieven en maatregelen voor de toekomst te bestuderen, waaronder in ieder geval: a. Het voorzetten van het verbeteringsproces van het CBTC systeem b. Het toepassen van een ontvlochten metronet; c. Het realiseren van een definitieve oplossing voor storingen bij de overgang tussen de verschillende zones in het verkeersleidingsysteem.

2 november 2021 Memo Pagina 2 van 6

Hieronder geven wij onze reactie per aanbeveling 1. We constateren dat de eerste aanbeveling in lijn is met de aanbevelingen van WSP. Dit steunt ons in onze huidige aanpak. 2. De tweede aanbeveling m.b.t. de aanvullende opleiding sluit aan bij de werkwijze die Programma S&C en de verkeersleiding van GVB samen hebben ontwikkeld. Voor de levering van nieuwe software versies worden aanvullende trainingen en/of instructies aan de verkeersleiders verstrekt. Op basis van de ervaringen tijdens de Gefaseerde Ingebruikname wordt momenteel bovendien een ‘opfriscursus’ voorbereid voor de verkeersleiders. Deze cursus zal bestaan uit een combinatie van een klassikaal deel waarin aan de hand van werkelijke gebeurtenissen de geleerde lessen worden doorgenomen en een trainingsdag per verkeersleider achter de simulator bij Alstom in Duivendrecht. 3. De derde aanbeveling geeft een specifieke invulling aan de mogelijke betrokkenheid van de verkeersleiders bij afhandeling van verstoringen. In algemene zin onderschrijven wij de toegevoegde waarde van de betrokkenheid van de verkeersleiders bij de indienststelling. Dit is ook de reden waarom sinds begin 2019 een verkeersleider full time in ons programmateam is opgenomen. Daarnaast is onze indienststellingsstrategie sinds 2019 in nauw overleg met het management van de verkeersleiding tot stand gekomen.

Ook worden sinds de zomer van 2020 verkeersleiders betrokken bij de start van zogenaamde ‘sprints’. In deze sprints ontwikkelt Alstom samen met de gemeente en GVB oplossing voor problemen in de software. Dit zogenaamde ‘first time right principe’ moet ervoor zorgen dat de door Alstom ontwikkelde oplossingen aansluiten op de praktijk in Amsterdam. Daarnaast is een selecte groep verkeersleiders (key users) sinds 2019 betrokken bij testen op de simulatieplatformen in Parijs en Amsterdam. We zullen naar aanleiding van de aanbeveling van het CCC in overleg met het management van GVB kijken of, en zo ja op welke wijze, wij een bredere groep van verkeersleiders dan de key users ook in de toekomst bij de ontwikkeling en verbetering van het nieuwe S&C systeem kunnen betrekken. 4.

We reageren per subthema: a. Deze aanbeveling ligt wat ons betreft in dezelfde lijn als aanbeveling 3. Dit betekent dat we het structureel betrekken van een bredere groep van verkeersleiders, buiten de key users, aan het management van GVB zullen voorleggen. b. Het formuleren van eisen aan het lijnennet is een taak van de Vervoerregio. Wij onderschrijven de aanbeveling van het CCC om een breed samengestelde groep deskundigen (waaronder operationeel deskundigen) hierover te laten adviseren. Een dergelijk proces heeft in de afgelopen 1,5 jaar ook plaatsgevonden. In een grondige studie hebben Vervoerregio, GVB en de Gemeente verschillende varianten bestudeerd en beoordeeld op voor- en nadelen. Hierbij heeft het programmateam S&C een ondersteunende rol gespeeld. Ook hebben we kennis over het systeem ingebracht. Belangrijk daarbij is dat het systeem is gebouwd conform de eisen die Amsterdam in 2012 heeft geformuleerd. De daarmee ingebrachte technische complexiteit is niet meer terug te draaien zonder grote extra investeringen en jarenlange vertraging. Wel is het te overwegen om de dienstregeling te ontvlechten. Dit kan o.a. de sturing van de dienstregeling vereenvoudigen en de robuustheid van de dienstverlening aan reizigers vergroten. We adviseren dit aspect mee te nemen in de overwegingen bij de keuze uit de verschillende opties voor het lijnennet.

2 november 2021 Memo Pagina 3 van 6

c.

Het binnen het verkeersleidingsysteem indelen van het netwerk in 2 zones is een keuze die Alstom noodgedwongen heeft moeten maken voor Amsterdam. Om het vervlochten rijden te ondersteunen is de systeemarchitectuur aangepast met de inzet van krachtiger en meer computerservers voor de verkeersleidingsoftware en een aangepaste onderlinge samenwerking. Het opdelen van een metronetwerk in meerdere zones is voor Alstom overigens niet uniek. Mogelijk dat bij een migratie naar een volgende generatie systeem dit niet meer nodig zal zijn.

2 november 2021 Memo Pagina 4 van 6

3. Reactie op de beantwoording van de vragen Over de aanpak in zijn algemeenheid: Vraag Antwoord CCC 1) In hoeverre vormen de Er is geen reden de strategie te herzien. De incidenten op 24 en 25 gefaseerde ingebruikname is de enige september en de eerdere begaanbare weg binnen de gestelde tijd. verstoringen aanleiding om Wij hebben de indruk dat de kennis en de de strategie van energie onder in de organisatie beter gefaseerde ingebruikname ontsloten en benut kan worden. Dat geldt te heroverwegen? ook voor de samenwerking met de verkeersleiders en wellicht Alstom. Hierboven hebben wij aangegeven hoe een kiem voor dat proces kan worden geplant en opgekweekt. 2) Wat vindt u van de strategie die de programmaorganisatie hanteert richting opdrachtnemer Alstom? Welke aanvullingen en/of bijstellingen hierin zou de programmaorganisatie moeten overwegen?

Sommige van onze gesprekspartners vinden dat Alstom vooral in het begin meer inzet had kunnen tonen. Nu is dat beter. Een concrete klacht is dat de bouwers nooit lesboeken voor het gebruik van het systeem produceerden. Dat deed het programma zelf voor de verkeersleiders.

Enkele technische specialisten zijn van mening dat het CBTC systeem eigenlijk niet geschikt is voor de Amsterdamse infrastructuur. Amsterdam heeft het basissysteem van Alstom gekocht, dat wereldwijd wordt toegepast, maar dat naar nu blijkt veel aanpassing vereist voor een vervlochten stelsel zoals in Amsterdam (en Milaan). Om deze observatie te onderzoeken hebben wij hierboven een fundamentele vergelijking van de mogelijke oplossingen in alle aspecten aanbevolen.

Managementreactie Wij onderschrijven het advies van het Commissariaat.

De aansturing van het project en de samenwerking met Alstom is afgelopen jaren gewijzigd van een meer ‘contractgerichte focus’ naar een ‘gezamenlijke focus op het indienststellen van het nieuwe systeem’. We zijn tevreden over de ontwikkeling die Alstom in de afgelopen jaren met ons heeft doorgemaakt en gaan de huidige werkwijze bekrachtigen in een samenwerkingsovereenkomst. Alstom heeft contractueel de verplichting om een ‘handleiding’ van het systeem te leveren, en heeft dat ook gedaan. Het op basis van deze handleiding vormgeven van de opleiding van de verkeersleiders zit echter niet in het contract met Alstom. Dit is een bewuste keuze. De GVB medewerkers in de programmaorganisatie zijn beter in staat om dit opleidingsmateriaal te maken vanuit hun kennis van de manier van werken in Amsterdam. Het klopt dat voor de toepassing van een CBTC systeem op het Amsterdamse metronetwerk veel maatwerk nodig is. Dit maatwerk komt daarbij niet alleen voort uit de aard van het netwerk en verschillende typen materieel, maar ook uit de extra bedienmogelijkheden die Amsterdam heeft gevraagd in het contract. Dit maatwerk was overigens ook nodig geweest bij levering van een CBTC systeem door een andere leverancier. Het t maatwerk brengt extra complexiteit met zich mee in de implementatie.

Maar op basis van de ervaringen bij de indienststelling zien wij geen reden om te concluderen dat het systeem ‘eigenlijk ongeschikt’ is voor de Amsterdamse situatie. In een onderzoek naar de voordelen van terugkeren naar een fixed block systeem zien we in dit stadium weinig

2 november 2021 Memo Pagina 5 van 6

meerwaarde. Wel lijkt het ons wel relevant om te gaan onderzoeken welke eventuele aanpassingen aan het metroareaal mogelijk zijn om meer te kunnen profiteren van de potentiële voordelen die een CBTC systeem ook biedt. Dit is in lijn met de aanbeveling van het CCC om aandacht te besteden aan de voordelen van het CBTC systeem.

Over het functioneren van de overheidspartijen: Vraag Antwoord CCC 1) Hoe evalueert u de De samenwerking is nog jong, ontwikkelt samenwerking tussen MeT, zich goed, maar niet snel genoeg. Een Vervoerregio en het GVB meer projectmatige samenwerking van de bij de implementatie van partijen in gezamenlijke projecten is o.i. de CBTC? + weg naar verbetering. Daarbij moet de verbetervoorstellen VRA als toekomstig opdrachtgever niet vergeten worden. De regio moet meer de rol van deskundig opdrachtgever gaan vervullen. Tussentijdse evaluaties van de effectiviteit en de efficiency van de nieuwe manier van werken zijn gewenst.

2) Hoe evalueert u ontwikkeling van het GVB met het CBTC, gegeven het feit dat het GVB het CBTC opereert + verbetervoorstellen.

De samenwerking met het GVB ontwikkelt zich goed, zoals o.a. de productie van lesmateriaal laat zien. Serieuze aandacht en begrip voor het ongemak van de verkeersleiders, die moeten werken met een nieuw systeem in ontwikkeling en die in het licht van de publiciteit staan als er iets fout gaat, is dringend nodig om te voorkomen dat zij de moed verliezen, hetgeen zich zal kunnen uiten in afnemende arbeidsvreugde en personeelsverloop. Ter verbetering hebben wij een ontwikkelingstraject voorgesteld, dat start met een ” crashgroep” en hopelijk eindigt in een

Managementreactie Wij herkennen deze constatering van het Commissariaat niet. Het programmateam bestaat sinds begin 2019 voor een deel uit GVB medewerkers (of mensen die al jaren zijn ingehuurd door GVB) en voor een deel uit medewerkers namens de gemeente. Daarnaast is er ruim 3 jaar sprake van gezamenlijke sturing van GVB, Vervoerregio en de gemeente op 3 verschillende niveaus (MT S&C, Directeurenoverleg S&C en Bestuurlijk Team Metro). Bovendien nemen leden van het programmateam al jaren deel aan verschillende GVB interne overleggen. Ook vinden, sinds de start van de gefaseerde ingebruikname op 28 februari, 2 maal per week zogenaamde stand up vergaderingen plaats waar gemiddeld zo’n 20 operationeel betrokken GVB medewerkers aan deelnemen, Hierin evalueren we de ingebruikname en kan iedereen problemen inbrengen en anderen om hulp vragen. Daarnaast merken we op dat alle belangrijke besluiten in de afgelopen 3 jaar samen met het operationeel management binnen GVB zijn genomen en bekrachtigd zijn door het MT S&C, Directeurenoverleg S&C en Bestuurlijk Team Metro waarin zowel de Vervoerregio, GVB als de Gemeente zijn vertegenwoordigd. Het Commissariaat vraagt terecht aandacht voor de moeilijke taak waarvoor verkeersleiders en metrobestuurders staan.

In de afgelopen weken hebben wij verschillende initiatieven genomen om te laten blijken dat we hun ongemak begrijpen en hun inspanningen zeer waarderen. Tegelijkertijd is dit ook een ‘normale’ consequentie van een brownfieldimplementatie waar ieder onverwacht technisch probleem zich direct vertaald in operationeel ongemak, publiciteit en daarmee onvrede. Als programmaorganisatie kunnen we lessen trekken uit ons verwachtingsmanagement en de geleverde

2 november 2021 Memo Pagina 6 van 6

expertgroep in de lijnorganisatie metronet. 3) Hoe evalueert u de betrokkenheid van de bestuurders van de gemeente en de Vervoerregio bij CBTC?

Wij hebben het gevoel dat de afstand tussen bestuurders en de werkvloer (te) groot is. Op politiek niveau en programma-niveau uit men zich in welsprekende zinnen, maar de taal van de problemen op de werkvloer is een heel andere. Daardoor voelt men zich op de werkvloer niet altijd begrepen hetgeen naar onze observatie knaagt aan het werkplezier van de mannen en de vrouwen die voor het vuur staan. Daarom adviseren wij een periode van luisteren naar de werkvloer. Vraag de actieven (enkelen bekleden tot drie verschillende functies in de organisatie), de deskundigen en de verkeersleiders wat zij vinden van de boven geformuleerde voorstellen en of de geschetste ontwikkeling van opleidingsgroep naar ‘crashgroep’, die eindigt in en expertgroep bij het GVB een verstandige weg is. Tot slot ware het te overwegen zelf actief storingen te melden op de website, met de verwachte hersteltermijn en de te bereiken verbetering. Bij de NZ-lijn had men daar goede ervaringen mee.

ondersteuning op de vloer. Meer inspanningen op deze vlakken had mogelijk de druk op verkeersleiding verlaagd. We hebben een gezamenlijke governancestructuur ingericht op meerdere niveaus. Dit betreft een bestuurlijk team, een directeurenoverleg, een managementteam met operationeel leidinggevenden en diverse gezamenlijke werkgroepen op werkvloer niveau. Op deze wijze borgen we de verbindingen tussen de diverse niveaus in de organisatie. Tevens dragen we er zorg voor dat alle rapportages aan het Bestuurlijk Team in samenspraak met het operationeel management van GVB tot stand komen. Het ongemak van de werkvloer is hierbij al maanden regelmatig onderwerp van gesprek.

Ook de implementatie van de aanbevelingen van het commissariaat zal op deze wijze binnen de organisatie afgestemd worden.

Verstoringen worden door GVB al onmiddellijk gemeld via o.a. GVB website, twitter, Seintje app etc. Mogelijk was dit niet bekend bij het Commissariaat. Dit betekent niet dat we hier overigens geen verbetermogelijkheden in zien. Zo zullen we extra inspanningen doen om reizigers bij verstoringen te informeren over alternatief vervoer en de verwachte duur van de storing.