A - 09 Openbare Orde en Veiligheid (4) Nalevingsonderzoek Amsterdam 2019
Tekst van het document
NALEVINGSONDERZOEK LEEFTIJDSGRENS & DOORSCHENKEN GEMEENTE AMSTERDAM 2019
Nalevingsonderzoek doorschenken gemeente Den Haag 2019
1
INHOUD
© Copyright Opdrachtgever Gemeente Amsterdam Onderzoeksteam Bureau Objectief drs. Elise Schröer (onderzoekscoördinator) drs. Gijs van Amerongen drs. Ileen Balk Liselotte Breedveld Tim Wolters (adviseur)
INHOUD
Kennis + Kunde
4
Naleving leeftijdsgrens
6
Resultaten
12
Naleving avondwinkels
12
Naleving cafetaria’s
14
Naleving horeca
16
Naleving ketensupermarkten
18
Naleving slijterijen
20
Naleving sportverenigingen
22
Naleving BIZ Leidsebuurt
24
Naleving verbod op doorschenken
26
Referenties
34
Nalevingsonderzoek - Gemeente Amsterdam 2019
3
MIND MIX Martine de Boer Lynn Voogt
Wij bedanken alle auditoren, mysteryshoppers, waarnemers en acteurs voor hun inzet tijdens het veldwerk.
2
Nalevingsonderzoek - Gemeente Amsterdam 2019
ENNIS + KUNDE K DOEL GEMEENTE AMSTERDAM Alcoholgebruik brengt veel risico’s met zich mee, zeker voor minderjarigen. Voorbeelden zijn verminderde zelfbeheersing1 en een grotere kans op risicovol gedrag2, ongevallen3, geweld4 en vroegtijdige sterfte5. Daarnaast kan overmatig alcoholgebruik zowel direct als later in het leven leiden tot gezondheidsproblemen. Voorbeelden daarvan zijn hersenschade en een hogere kans op verslaving6,7. De Gemeente Amsterdam heeft als doel het (excessief) alcoholgebruik onder jongeren en jongvolwassenen terug te brengen. De focus ligt voornamelijk op de jeugd, vanwege de grote impact die alcohol heeft op hun ontwikkeling8. Daarnaast wil de gemeente een stijging van het aandeel horecabedrijven dat niet doorschenkt aan dronken personen. Het op een verantwoorde manier van verkopen en gebruiken van alcohol is bij deze punten belangrijk. Naast preventieve maatregelen zijn toezicht en handhaving op de naleving van alcoholwetten onmisbaar bij het bereiken van de doelen. Om de effectiviteit van deze maatregelen in kaart te brengen, worden nalevingsonderzoeken uitgevoerd.
4
Nalevingsonderzoek - Kennis + Kunde
NALEVINGSONDERZOEK LEEFTIJDSGRENS EN DOORSCHENKEN 2019 In het huidige onderzoek in de gemeente Amsterdam staan de volgende onderzoeksvragen centraal: In welke mate leven Amsterdamse drankverstrekkende avondwinkels, cafetaria’s, horecagelegenheden, ketensupermarkten, slijterijen en sportverenigingen de leeftijdsgrens na bij de verkoop van alcohol? In welke mate leven horecagelegenheden die aangesloten zijn bij de BIZ-vereniging Uitgaansgebied Leidsebuurt (hierna te noemen: BIZ Leidsebuurt) de leeftijdsgrens na bij de verkoop van alcohol? In welke mate leven de Amsterdamse drankverstrekkende horecagelegenheden in het centrum het verbod op doorschenken na?
Nalevingsonderzoek - Kennis + Kunde
5
NALEVING LEEFTIJDSGRENS
METHODE NALEVING LEEFTIJDSGRENS
‘Het is verboden bedrijfsmatig of anders dan om niet alcoholhoudende drank te verstrekken aan een persoon van wie niet is vastgesteld dat deze de leeftijd van 18 jaar heeft bereikt (DHW; artikel 20, lid 1).’
Representatief onderzoek De gemeente Amsterdam wil een nalevingsonderzoek uitvoeren dat een representatief beeld geeft van de naleving van de leeftijdsgrens per sector. Om een representatieve uitspraak te kunnen doen per sector, bepaalde Bureau Objectief voorafgaand aan het onderzoek hoeveel locaties bezocht moesten worden en welke statistische analyses vereist waren. Het berekenen van het juiste aantal locaties is mogelijk door de totale populatiegrootte als uitgangspunt te nemen. De totale populatiegrootte is het aantal locaties per sector in de gemeente Amsterdam, bijvoorbeeld het totaal aantal drankverstrekkende natte horecagelegenheden. De populatiegrootte van iedere sector herleidden we uit locatielijsten van gemeente Amsterdam. Vervolgens berekenden we hoeveel locaties per sector minimaal bezocht moesten worden. Hierbij hanteerden we een ondergrens van 85% betrouwbaarheid. Dit betekent dat met 85% zekerheid te zeggen is dat het nalevingscijfer in de steekproef overeenkomt met de naleving van de gehele populatie. Tenslotte trokken we uit elke populatie een aselecte steekproef van locaties die we vervolgens hebben onderzocht. Deze steekproeven schetsen een representatief beeld van de verschillende sectoren. Hierdoor het mogelijk is om gefundeerde uitspraken te kunnen doen van de naleving van de leeftijdsgrens in iedere sector.
Bij twijfel aan de leeftijd van de koper is de verkoper dus verplicht om actie te ondernemen en de leeftijd vast te stellen aan de hand van een geldig legitimatiebewijs.
Bureau Objectief onderzocht in hoeverre alcoholverkopers in alcoholverstrekkende avondwinkels, cafetaria’s, horecagelegenheden*, ketensupermarkten, slijterijen en sportverenigingen in de gemeente Amsterdam zich houden aan deze wet. Tevens onderzocht Bureau Objectief de naleving van horecagelegenheden* die aangesloten zijn bij de BIZ-vereniging Uitgaansgebied Leidsebuurt. Daarnaast werd onderzocht: • of verkopers vragen naar leeftijd en in welke mate dit leidde tot naleving; • of verkopers vragen naar een ID en in welke mate dit leidde tot naleving; • of verkopers vragen naar leeftijd en een ID en in welke mate dit leidde tot naleving; • of verkopers een hulpmiddel gebruiken en in welke mate dit leidde tot naleving;
De naleving van de leeftijdsgrens onderzochten we in de periode september, oktober en november 2019 middels mysteryshoponderzoek. Bij deze methode proberen 17-jarige jongeren (mysteryshoppers) volgens een beproefd protocol alcohol te kopen onder begeleiding van een volwassen auditor.
*Restaurants en lunchrooms uitgezonderd.
6
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens - Naleving leeftijdsgrens
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens - Naleving leeftijdsgrens
7
RESULTATEN NALEVING LEEFTIJDSGRENS In figuur 1 is het gewogen gemiddelde van de naleving over alle sectoren in gemeente Amsterdam weergegeven. In 2017 was er sprake van een significante stijging in de totale naleving (33.1%) t.o.v. 2016 (25.5%). Vervolgens is de totale naleving in 2019 (22.5%) weer significant gedaald t.o.v. 2017 (33.1%). De totale naleving van 2019 verschilt statistisch niet van die van 2016: de totale naleving van 2019 is gelijk aan die van 2016.
Figuur 2: Vergelijking nalevingscijfers leeftijdsgrens per sector over 2016, 2017 en 2019.
17.2%
Avondwinkels
17.9% 27.3% 22.2%
Cafetaria’s
0.0% 2.6%
Figuur 1: Gewogen gemiddelde van de totale naleving in 2016, 2017 en 2019.
8.7%
Horecagelegenheden
25.5%
26.1% 9.4%
33.1% 22.5%
67.4%
Ketensupermarkten
61.3% 52.0%
2016
2017
2019
56.2%
Vergelijking van de sectoren Figuur 2 is een weergave van de naleving per sector over 2016, 2017 en 2019. Hieruit kunnen we de volgende conclusies trekken: • Bij avondwinkels en slijterijen is er geen significant verschil in de naleving tussen de verschillende jaren: sinds 2016 is de naleving hier statistisch gezien gelijk gebleven. • Bij cafetaria’s is de naleving in 2017 en 2019 significant lager dan in 2016: de naleving is gedaald t.o.v. 2016. De nalevings percentages van 2019 en 2017 verschillen niet significant van elkaar. • Bij horecagelegen heden is de naleving in 2017 significant gestegen t.o.v. 2016. In 2019 is de naleving vervolgens weer significant gedaald t.o.v. 2017. In 2019 is de naleving statistisch gezien gelijk aan die van 2016. • Bij ketensupermarkten en sportkantines verschilt de naleving van 2017 niet significant van die van 2016. Ook de naleving van 2019 verschilt niet significant van 2017. Als we echter 2019 met 2016 vergelijken, zien we dat de naleving in 2019 significant lager is dan in 2016.
8
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens - Resultaten
Slijterijen
52.4% 56.5% 18.6%
Sportkantines
14.6% 8.6%
0%
2016
2017
20%
40%
60%
80%
100%
2019
Op de volgende pagina’s geven we per sector de resultaten van het onderzoek naar de naleving van de leeftijdsgrens in 2019 weer. We besteden hierbij aandacht aan de ID-vraag en de naleving na ID-vraag. Ook geven we waar mogelijk de nalevingscijfers van de verschillende sectoren uit het onderzoek in Amsterdam van 2016 en 2017 en uit het meest recente landelijke nalevingsonderzoek weer9,10,11.
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens - Resultaten
9
‘EEN VERKOPER KAN VERSCHILLENDE INTERVENTIES TOEPASSEN BINNEN HET LEEFTIJDSCONTROLEPROCES.’
Nalevingsonderzoek doorschenken gemeente Den Haag 2019
11
NALEVING AVONDWINKELS AMSTERDAM 2019
AVONDWINKELS Bij 9 van de 33 aankooppogingen in avondwinkels is er nageleefd (27.3%). In figuur 3 geven we de frequenties van de door de verkopers toegepaste interventies weer. Figuur 4 toont de naleving na deze interventies. Bij 22 van de 33 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (66.7%). Dit leidde in alle gevallen tot verkoop van alcohol in plaats van naleving van de wet. Bij 0 van de 33 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%). Bij 9 van de 33 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid 27.3%). Bij 2 van de 33 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (6.1%). Van de 11 keer dat er naar ID is gevraagd, is er niet waarneembaar gebruik gemaakt van een hulpmiddel om de geboortedatum te controleren.
27.3% 34.7% LANDELIJK 2018
[9/33]
17.0% 18.0%
[34/98]
2016
2017
FIGUUR 3. TOEGEPASTE INTERVENTIES n=2
6.1% n=22
66.7% n=9
27.3% NIETS GEVRAAGD ENKEL LEEFTIJD GEVRAAGD ENKEL ID GEVRAAGD LEEFTIJD & ID GEVRAAGD
FIGUUR 4. NALEVING NA INTERVENTIES 100.0% n=2
100%
81.8%
77.8%
n=9
n=7
80%
60%
40%
20%
0.0%
0.0%
Nal. na niets gevraagd [n=22]
Nal. na enkel leeftijd gevraagd [n=0]
n=0
n=0
0%
12
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens - Avondwinkels
Nal. na enkel ID gevraagd [n=9]
Nal. na leeftijd en ID gevraagd [n=2]
Nalevingsonderzoek doorschenken gemeente Den Haag 2019
Nal. na ID-vraag totaal [n=11]
13
27.3%
2019
NALEVING CAFETARIA’S AMSTERDAM 2019
CAFETARIA’S Bij 1 van de 38 aankooppogingen in alcoholverstrekkende cafetaria’s is er nageleefd (2.6%). In figuur 5 geven we de frequenties van de door de verkopers toegepaste interventies weer. Figuur 6 toont de naleving na deze interventies. Bij 33 van de 38 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (86.8%). Dit leidde in alle gevallen tot verkoop van alcohol in plaats van naleving van de wet. Bij 0 van de 38 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%). Bij 3 van de 38 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (7.9%). In 2 van de 38 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (5.3%). Van de 5 keer dat er naar ID is gevraagd, is er niet waarneembaar gebruik gemaakt van een hulpmiddel om de geboortedatum te controleren.
2.6%
LANDELIJK 2018
20.7%
[1/38]
22.0%
[62/300]
2016
0.0%
2.6%
2017
2019
FIGUUR 5. TOEGEPASTE INTERVENTIES n=2 n=3
7.9%
5.3% n=33
86.8%
NIETS GEVRAAGD ENKEL LEEFTIJD GEVRAAGD ENKEL ID GEVRAAGD LEEFTIJD & ID GEVRAAGD
FIGUUR 6. NALEVING NA INTERVENTIES 100%
80%
50.0% n=1
60%
40%
20.0% n=1
20%
0.0%
0.0%
0.0%
Nal. na niets gevraagd [n=33]
Nal. na enkel leeftijd gevraagd [n=0]
Nal. na enkel ID gevraagd [n=3]
n=0
n=0
n=0
0%
14
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens - Cafetaria’s
Nal. na leeftijd en ID gevraagd [n=2]
Nalevingsonderzoek doorschenken gemeente Den Haag 2019
Nal. na ID-vraag totaal [n=5]
15
NALEVING HORECA AMSTERDAM 2019
9.4%
HORECA
LANDELIJK 2018
17.5%
[15/160]
Bij 15 van de 160 aankooppogingen in horecagelegenheden (restaurants en lunchrooms uitgezonderd) is er nageleefd (9.4%), waarvan 2 keer door deurbeleid. In figuur 7 geven we de frequenties van de door de verkopers toegepaste interventies weer. Figuur 8 toont de naleving na deze interventies. Bij 137 van de 160 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (85.6%). Dit leidde in alle gevallen tot verkoop van alcohol in plaats van naleving van de wet. Bij 2 van de 160 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (1.3%). Bij 14 van de 160 aankooppogingen vroeg de verkoper of portier enkel naar de ID van de mysterykid (8.8%). In 7 van de 160 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (4.4%).
26.0% 9.0%
[52/297]
2016
9.4% 2017
2019
FIGUUR 7. TOEGEPASTE INTERVENTIES n=14
8.8%
n=2
n=7
4.4% n=137
1.3%
85.6%
NIETS GEVRAAGD ENKEL LEEFTIJD GEVRAAGD ENKEL ID GEVRAAGD LEEFTIJD & ID GEVRAAGD
Van de 21 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 2 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (9.5%): • 2 verkopers controleerden de leeftijd door deze in te toetsen in het kassasysteem (100.0%) • Het gebruiken van een hulpmiddel leidde in één geval tot naleving (50.0%).
FIGUUR 8. NALEVING NA INTERVENTIES 100%
71.4% n=10
80%
71.4% n=5
71.4% n=15
63.2% n=12
50.0% n=1
60%
40%
20%
0.0%
0.0%
Nal. na niets gevraagd [n=137]
Nal. na enkel leeftijd gevraagd [n=2]
n=0
n=0
0%
16
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens - Horeca
Nal. na enkel ID gevraagd [n=14]
Nal. na leeftijd en ID gevraagd [n=7]
Nalevingsonderzoek doorschenken gemeente Den Haag 2019
Nal. na Nal. na Nal. na ID-vraag totaal ID-vraag zonder ID-vraag met [n=21] hulpmiddel hulpmiddel [n=19] [n=2]
17
NALEVING KETENSUPERMARKTEN AMSTERDAM 2019
KETEN SUPERMARKTEN Bij 51 van de 98 aankooppogingen in ketensupermarkten is er nageleefd (52.0%). In figuur 9 geven we de frequenties van de door de verkopers toegepaste interventies weer. Figuur 10 toont de naleving na deze interventies. Bij 33 van de 98 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (33.7%). Dit leidde in alle gevallen tot verkoop van alcohol in plaats van naleving van de wet. Bij 0 van de 98 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%). Bij 63 van de 98 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (64.3%). In 2 van de 98 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (2.0%). Van de 65 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 42 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (64.6%): • 1 verkoper gebruikte een pop-up systeem (hierop staat de datum weergegeven waarop iemand op zijn laatst geboren moet zijn om meerderjarig te zijn) (2.4%). • 39 verkopers controleerden de leeftijd door deze in te toetsen in het kassasysteem (92.9%) • 2 verkopers gebruikten een ID-swiper om de leeftijd te controleren (4.8%) • Het gebruiken van een hulpmiddel leidde in 37 gevallen tot naleving (88.1%).
52.0% 71.8%
67.0% 61.0%
LANDELIJK 2018
[51/98]
[183/255]
2016
2017
52.0%
2019
FIGUUR 9. TOEGEPASTE INTERVENTIES n=2
2.0% n=33
33.7%
n=63
NIETS GEVRAAGD
64.3%
ENKEL LEEFTIJD GEVRAAGD ENKEL ID GEVRAAGD LEEFTIJD & ID GEVRAAGD
FIGUUR 10. NALEVING NA INTERVENTIES
100.0% n=2
100%
88.1% n=37
78.5%
77.8%
n=51
n=49
80%
60.9% n=14
60%
40%
20%
0.0%
0.0%
Nal. na niets gevraagd [n=33]
Nal. na enkel leeftijd gevraagd [n=0]
n=0
n=0
0%
18
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens - Ketensupermarkten
Nal. na enkel ID gevraagd [n=63]
Nal. na leeftijd en ID gevraagd [n=2]
Nalevingsonderzoek doorschenken gemeente Den Haag 2019
Nal. na Nal. na Nal. na ID-vraag totaal ID-vraag zonder ID-vraag met [n=65] hulpmiddel hulpmiddel [n=23] [n=42]
19
NALEVING SLIJTERIJEN AMSTERDAM 2019
SLIJTERIJEN Bij 48 van de 85 aankooppogingen in slijterijen is er nageleefd (56.5%). In figuur 11 geven we de frequenties van de door de verkopers toegepaste interventies weer. Figuur 12 toont de naleving na deze interventies. Bij 32 van de 85 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (37.6%). Dit leidde in alle gevallen tot verkoop van alcohol in plaats van naleving van de wet. Bij 1 van de 85 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (1.2%). Bij 45 van de 85 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (52.9%). In 7 van de 85 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (8.2%). Van de 52 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 21 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (40.4%): • 1 verkoper gebruikte een pop-up systeem (hierop staat de datum weergegeven waarop iemand op zijn laatst geboren moet zijn om meerderjarig te zijn) (4.8%). • 20 verkopers controleerden de leeftijd door deze in te toetsen in het kassasysteem (95.2%) • Het gebruiken van een hulpmiddel leidde in alle gevallen tot naleving (100.0%).
56.5% 73.3% LANDELIJK 2018
[48/85]
56.0% 52.0% 56.5%
[482/658]
2016
2017
2019
FIGUUR 11. TOEGEPASTE INTERVENTIES n=7
8.2% n=32
37.6%
NIETS GEVRAAGD ENKEL LEEFTIJD GEVRAAGD
n=45
52.9%
ENKEL ID GEVRAAGD n=1
LEEFTIJD & ID GEVRAAGD
1.2%
FIGUUR 12. NALEVING NA INTERVENTIES 91.1%
100.0% n=7
n=41
100%
100.0%
92.3% n=48
n=21
87.1% n=27
80%
60%
40%
20%
0.0%
0.0%
Nal. na niets gevraagd [n=32]
Nal. na enkel leeftijd gevraagd [n=1]
n=0
n=0
0%
20
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens - Slijterijen
Nal. na enkel ID gevraagd [n=45]
Nal. na leeftijd en ID gevraagd [n=7]
Nalevingsonderzoek doorschenken gemeente Den Haag 2019
Nal. na Nal. na Nal. na ID-vraag totaal ID-vraag zonder ID-vraag met [n=52] hulpmiddel hulpmiddel [n=31] [n=21]
21
NALEVING SPORTVERENIGINGEN AMSTERDAM 2019
SPORT VERENIGINGEN Bij 5 van de 58 aankooppogingen bij alcoholverstrekkende sportverenigingen is er nageleefd (8.6%). In figuur 13 geven we de frequenties van de door de verkopers toegepaste interventies weer. Figuur 14 toont de naleving na deze interventies. Bij 45 van de 58 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (77.6%). Dit leidde in alle gevallen tot verkoop van alcohol in plaats van naleving van de wet. Bij 3 van de 58 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (5.2%). Bij 5 van de 58 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (8.6%). In 5 van de 58 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (8.6%). Van de 10 keer dat er naar ID is gevraagd, is er niet waarneembaar gebruik gemaakt van een hulpmiddel om de geboortedatum te controleren.
8.6%
LANDELIJK 2018
20.2%
[5/58]
19.0% 15.0%
[61/302]
2016
2017
FIGUUR 13. TOEGEPASTE INTERVENTIES n=5
8.6%
n=5
n=45
8.6%
77.6%
n=3
5.2% NIETS GEVRAAGD ENKEL LEEFTIJD GEVRAAGD ENKEL ID GEVRAAGD LEEFTIJD & ID GEVRAAGD
FIGUUR 14. NALEVING NA INTERVENTIES 100%
80%
60.0% n=3
60%
50.0% 40.0%
n=5
n=2
40%
20%
0.0%
0.0%
Nal. na niets gevraagd [n=45]
Nal. na enkel leeftijd gevraagd [n=3]
n=0
n=0
0%
22
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens - Sportverenigingen
Nal. na enkel ID gevraagd [n=5]
Nal. na leeftijd en ID gevraagd [n=5]
Nalevingsonderzoek doorschenken gemeente Den Haag 2019
Nal. na ID-vraag totaal [n=10]
23
8.6% 2019
NALEVING BIZ LEIDSEBUURT BIZ 2019
BIZ LEIDSEBUURT
27.3%
43.0% 27.3%
[9/33] Bureau Objectief voerde in 2017 een onderzoek uit naar de naleving van de leeftijdsgrens bij de verkoop van alcohol in horecagelegenheden die aangesloten zijn bij BIZ vereniging Uitgaansgebied Leidsebuurt (hierna te noemen: BIZ Leidsebuurt) in Amsterdam11. De gemeente Amsterdam is benieuwd naar de huidige naleving bij BIZ Leidsebuurt. Hiertoe voerde Bureau Objectief in 2019 een herhaalmeting uit met als resultaat een apart representatief nalevingscijfer voor BIZ leidsebuurt.
2017
2019
FIGUUR 15. TOEGEPASTE INTERVENTIES n=3
9.1% n=22
*Volgens de arbeidstijdenwet mogen minderjarigen niet na 23:00 uur werken. Om deze reden zijn locaties in de Leidsebuurt die hun deuren pas na 23:00 uur openen uitgesloten voor dit onderzoek.
66.7% n=8
24.2% NIETS GEVRAAGD
Bij 9 van de 33 aankooppogingen in de horecagelegenheden van BIZ Leidsebuurt is er nageleefd (27.3%), waarvan 5 keer door deurbeleid. In figuur 15 geven we de frequenties van de door de verkopers toegepaste interventies weer. Figuur 16 toont de naleving na deze interventies. Bij 22 van de 33 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (66.7%). Dit leidde in alle gevallen tot verkoop van alcohol in plaats van naleving van de wet. Bij 0 van de 28 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%). Bij 8 van de 33 aankooppogingen vroeg de verkoper of portier enkel naar de ID van de mysterykid (24.2%). In 3 van de 33 aankooppogingen vroeg de verkoper of portier zowel naar de leeftijd als naar ID (9.1%). Van de 11 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 1 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (9.1%): • 1 verkoper controleerde de leeftijd door deze in te toetsen in het kassasysteem (100.0%) • Het gebruiken van het hulpmiddel leidde tot naleving (100.0%).
ENKEL LEEFTIJD GEVRAAGD ENKEL ID GEVRAAGD LEEFTIJD & ID GEVRAAGD
FIGUUR 16. NALEVING NA INTERVENTIES
100.0% n=3
81.8%
100%
n=9
75.0% n=6
80%
60%
40%
20%
0.0%
0.0%
Nal. na niets gevraagd [n=22]
Nal. na enkel leeftijd gevraagd [n=0]
n=0
n=0
0%
24
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens - BIZ Leidsebuurt
Nal. na enkel ID gevraagd [n=8]
Nal. na leeftijd en ID gevraagd [n=3]
Nalevingsonderzoek doorschenken gemeente Den Haag 2019
Nal. na ID-vraag totaal [n=11]
25
NALEVING VERBOD OP DOORSCHENKEN ‘Het is verboden in een slijtlokaliteit of horecalokaliteit of op een terras de aanwezigheid toe te laten van een persoon die in kennelijke staat van dronkenschap of kennelijk onder invloed van andere psychotrope stoffen verkeert (DHW; artikel 20, lid 5).’ ‘Met gevangenisstraf van ten hoogste negen maanden of geldboete van de derde categorie wordt gestraft: 1°. hij die aan iemand die in kennelijke staat van dronkenschap verkeert, bedwelmende drank verkoopt of toedient (WvS; artikel 252, lid 1.1.).’
Bureau Objectief onderzocht indicatief in hoeverre horecagelegenheden (restaurants en lunchrooms uitgezonderd) in het centrum van gemeente Amsterdam deze wetten naleven en welke interventies de barmedewerkers in dat proces toepassen.
26
Nalevingsonderzoek doorschenken - Naleving verbod op doorschenken
METHODE NALEVING DOORSCHENKEN De naleving van het verbod op doorschenken in de horeca onderzochten we in oktober 2019 met een team van twee mannelijke acteurs, een team van twee vrouwelijke acteurs en een team van een mannelijke en een vrouwelijke acteur. De teams zetten een kennelijke staat van dronkenschap in scène. Zij knoopten een gesprek aan met de verkoper, om deze een eerlijke kans te geven om het ‘dronkenschap’ op te merken en probeerden vervolgens alcohol te kopen. Een waarnemer observeerde het proces op afstand en controleerde achteraf of de verkoper doorhad dat de acteurs ‘dronken’ waren. De acteurs zetten hun act buiten al in, zodat we ook het deurbeleid konden meten. De teams bezochten 40 alcoholverstrekkende horecagelegenheden (restaurants en lunchrooms uitgezonderd) in het centrum van gemeente Amsterdam. We selecteerden de acteurs uit een pool van acteurs die zijn getraind voor doorschenkonderzoek. Een regisseur trainde deze pool in dronken gedragingen en filmde hun acts. De filmpjes legden wij voor aan een panel van ervaringsdeskundigen (horecamedewerkers en portiers). We namen alleen acteurs mee in het onderzoek die door het panel werden beoordeeld als duidelijk in staat van dronkenschap. De acteurs volgden een protocol dat gebaseerd is op wetenschappelijke studies en (inter)nationale onderzoeken naar doorschenken12,13,14,15,16,17,18,19,20.
Nalevingsonderzoek doorschenken - Naleving verbod op doorschenken
27
Controlevraag Om er zeker van te zijn dat verkopers de dronken act van de acteurs als zodanig opmerkten, is er door de waarnemer een open controlevraag gesteld: ‘Wat was er met hen aan de hand?’ Bij 26 locaties constateerde de waarnemer dat de verkoper de acteurs als dronken of ‘onder invloed van’ beschouwde. Bij de andere 14 locaties gaf de verkoper geen of een onduidelijk antwoord op de vraag. In 10 van deze 14 gevallen was het voor de waarnemer mogelijk een tweede, meer gesloten controlevraag te stellen: ‘Waren zij dronken?’ De verkoper bevestigde vervolgens in 4 gevallen dat deze de acteurs als dronken of ‘onder invloed van’ beschouwde. In de 6 overige gevallen reageerden de verkopers niet meer of gaven ze alsnog geen direct antwoord op de gestelde vraag.
‘WE NAMEN ALLEEN ACTEURS MEE IN HET ONDERZOEK DIE DOOR HET PANEL WERDEN BEOORDEELD ALS DUIDELIJK IN STAAT VAN DRONKENSCHAP.’
28
Nalevingsonderzoek doorschenken gemeente Den Haag 2019
RESULTATEN NALEVING DOORSCHENKEN Op de volgende pagina’s geven we de resultaten van het onderzoek naar de naleving van het verbod op doorschenken weer. Daarbij besteden we ook aandacht aan het deurbeleid en de toegepaste interventies. Ook vergelijken we het nalevingscijfer met de nalevingscijfers van de Amsterdamse horecagelegenheden uit 2014, 2016 en 201720,21. Het is belangrijk om te realiseren dat dit een indicatief onderzoek betreft: het aantal bezochte locaties is te laag om representatieve uitspraken te kunnen doen. Er kunnen dus geen causale verbanden (oorzaak-gevolg) worden gelegd.
Nalevingsonderzoek doorschenken - Resultaten
29
FIGUUR 17. NALEVING NA INTERVENTIES
HORECA
100%
NALEVING VERBOD OP DOORSCHENKEN
80%
78.6%
60%
40.0%
45.5%
40%
AMSTERDAM 2019
55.0%
[22/40]
45.0%
27.5%
42.5%
55.0%
20% 0%
Man-Man 2014
2016
2017
Vrouw-Man
Vrouw-Vrouw
2019
De naleving van de wetgeving omtrent het verbod op het doorschenken van alcohol aan klanten die in kennelijke staat van dronDe acteurs probeerden in een gespeelde staat van dronkenschap bij 40 locaties alcohol te kopen. Bij 22 van deze aankooppogingen (55.0%) is er nageleefd, waarvan 7 keer (17.5%) door deurbeleid. Bij de overige 18 aankooppogingen (45.0%) werd er alcohol verkocht en is er dus niet nageleefd.
kenschap verkeren hangt samen met de samenstelling van de onderzoeksteams. De naleving bij het mannenteam was hoger dan de naleving bij het vrouwenteam en het gemengde team (figuur 17). Bij het mannenteam is er 11 van de 14 keer (78.6%) nageleefd. Bij het gemengde team is er 6 van de 15 keer (40.0%) nageleefd en bij het vrouwenteam is er 5 van de 11 keer (45.5%) nageleefd. Naleving door toegang te weigeren In totaal is er bij 7 van 40 locaties (17.5%) nageleefd door toegang te weigeren. Bij 8 locaties was er op het moment van bezoek een portier aanwezig. Van de 8 portiers leefden 6 portiers na door de acteurs te weigeren vanwege dronkenschap: “Ze waren heel dron-
ken, ze konden niet eens meer lopen.” Bij 1 locatie zijn de acteurs geweigerd door een barmedewerker: “Zo, die waren dronken! Ik heb
gezegd dat we dicht gingen.”
30
Nalevingsonderzoek doorschenken - Horeca
Nalevingsonderzoek doorschenken - Naleving verbod op doorschenken
31
Naleving door verkoop te weigeren Bij 33 locaties konden de acteurs een aankooppoging doen aan de bar. Van die pogingen is er 15 keer (45.0%) nageleefd en 18 keer (55.0%) niet. In de 15 gevallen dat de barmedewerkers de aankoop van alcohol weigerden, werd de service geweigerd vanwege dronkenschap:
“Volgens mij hebben jullie al genoeg gedronken! Jullie krijgen van mij geen bier meer, jullie staan te wiebelen aan de bar.” Van de 15 barmedewerkers pasten 10 van hen de volgende (combinaties van) interventies toe: • Er werd 3 keer gevraagd naar de staat van dronkenschap; • Er werd 5 keer een alternatief voor alcohol voorgesteld; • De service werd 4 keer vertraagd; • Er werd 1 keer advies gegeven; • Er werd 2 keer een bedrijfsleider of ander personeelslid bijgehaald. Bij 15 van de 18 geslaagde aankooppogingen schonk de barmedewerker alcohol zonder interventies toe te passen. Bij 3 geslaagde aankooppogingen paste de barmedewerker de volgende (combinaties van) interventies toe: • Er werd 2 keer gevraagd naar de staat van dronkenschap; • Er werd 1 keer een alternatief voor alcohol voorgesteld; • De service werd 1 keer vertraagd.
32
Nalevingsonderzoek doorschenken - Horeca
REFERENTIES 1 Baumeister, R. F. (2002). Yielding to temptation: self-control failure, impulsive purchasing, and consumer behavior. The Journal of Consumer Research, 28(4), 670-676.doi:10.1086/338209 2 Miller, J. W., Naimi, T. S., Brewer, R. D., & Jones, S. E. (2007). Binge drinking and associated health risk behaviors among high school students. Pediatrics, 119(1), 7685. doi:10.1542/ peds.2006-1517 3 Cherpitel, C. J. (1993). Alcohol and injuries: a review of international emergency room studies. Addiction, 88(7), 923-937. doi:10.1111/j.1360-0443.1993.tb02110.x 4 Bushman, B. J., & Cooper, H. M. (1990). Effects of alcohol on human aggression: An integrative research review. Psychological Bulletin, 107(3), 341-354. doi:10.1037/0033-2909.107.3.341
12 Toomey, T. L., Wagenaar, A. C., Gehan, J. P., Kilian, G., Murray, D. M., & Perry, C. L. (2001). Project ARM: Alcohol risk management to prevent sales to underage and intoxicated patrons. Health Education and Behavior, 28(2), 186-199. doi:10.1177/109019810102800205 13 Wallin, E., Gripenberg, J., & Andreasson, S. (2002). Too drunk for a beer? A study of overserving in Stockholm. Addiction, 97(7), 901-907. doi:10.1046/j.13600443.2002.00160.x 14 Toomey, T. L., Wagenaar, A. C., Erickson, D. J., Fletcher, L. A., Patrek, W., & Lenk, K. M. (2004). Illegal alcohol sales to obviously intoxicated patrons at licensed establishments. Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 28(5), 769-774. doi:10.1097/01.alc.0000125350.73156.ff 15 Lenk, K. M., Toomey, T. L., & Erickson, D. J. (2006). Propensity of alcohol establishments to sell to obviously intoxicated patrons. Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 30(7), 1194-1199. doi:10.1111/j. 1530-0277.2006.00142.x 16 Wallin, E., Gripenberg, J., & Andréasson, S. (2005). Overserving at licensed premises in Stockholm: Effects of a community action program. Journal of studies on Alcohol, 66(6), 806- 814. doi:10.15288/jsa.2005.66.806
5 Thun, M. J., Peto, R., Lopez, A. D., Monaco, J. H., Henley, S. J., Heath, C. W., & Doll, R. (1997). Alcohol consumption and mortality among middle-aged and elderly u.s. adults. New England Journal of Medicine, 337(24), 1705-1714. doi:10.1056/ nejm199712113372401
17 Goodsite, B., Klear, L., & Rosenberg, H. (2008). The impact of behavioral signs of intoxication on bartender service. Drugs: Education, Prevention and Policy, 15(6), 545-551. doi:10.1080/09687630701725405
6 Spear, L. P. (2011). Alcohol and the developing brain. In Young people and alcohol: Impact, policy, prevention, treatment. Chichester, United Kingdom: Blackwell Publishing Ltd.
18 Warpenius, K., Holmila, M., & Mustonen, H. (2010). Effects of a community intervention to reduce the serving of alcohol to intoxicated patrons. Addiction, 105(6), 1032-1040. doi:10.1111/ J.1360-0443.2009.02873.x
7 Bava, S., & Tapert, S. F. (2010). Adolescent brain development and the risk for alcohol and other drug problems. Neuropsychological Review, 20(4), 398-413. doi:10.1007/s11065-010- 9146-6
19 Gosselt, J. F., Van Hoof, J. J., Goverde, M. M., & De Jong, M. D. (2013). One more beer? Serving alcohol to pseudo-intoxicated guests in bars. Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 37(7), 1213-1219. doi: 10.1111/acer.12074
8 Gemeente Amsterdam (2017). Preventie- en handhavingsplan alcohol 20172020.
20 Buvik, K., & Rossow, I. (2015). Factors associated with over-serving at drinking establishments. Addiction, 110(4), 602-609. doi:10.1111/add.12843
9 Bureau Objectief (2019). Landelijk onderzoek naar de naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop aan minderjarigen in 2018.
21 Bureau Objectief (2014). Nalevingsonderzoek Doorschenken gemeente Amsterdam 2014. 22 Bureau Objectief (2016). Nalevingsonderzoek Doorschenken gemeente Amsterdam 2016.
10 Bureau Objectief (2016). Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens gemeente Amsterdam 2016. 11 Bureau Objectief (2017). Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens gemeente Amsterdam 2017.
34
Nalevingsonderzoek - Referenties
23 Bureau Objectief (2017). Nalevingsonderzoek Doorschenken gemeente Amsterdam 2017.
Nalevingsonderzoek - Referenties
35
BUREAU OBJECTIEF Toernooiveld 100 6525 EC Nijmegen 024 848 1111 info@bureauobjectief.nl www.bureauobjectief.nl Concept Vormgeving Hoogstede Ontwerpt
Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens alcoholverkoop 2018
36
Vormgeving Motief Media
14
© Objectief, Nijmegen, december 2019
Nalevingsonderzoek doorschenken gemeente Den Haag 2019