A - 07 Afval en Reiniging (45) 00 Voordracht Initiatiefvoorstel zwerfafval

Gemeenteraad

VN2022-023142 Griffie

RAAD

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 05 oktober 2022

Van

De leden J.M. Krom

Datum

30 april 2021

Portefeuille

Afval en Reiniging

Agendapunt

7 Onderwerp

Instemmen met het initiatiefvoorstel ‘Zwerfafval: de vervuiler verantwoordelijk’ van het lid Krom en het voormalig lid Van Lammeren en kennisnemen van de bestuurlijke reactie op het oorspronkelijke initiatiefvoorstel De gemeenteraad van Amsterdam besluit

gezien het initiatiefvoorstel van het lid Krom en het voormalig raadslid Van Lammeren (Partij voor de Dieren) van 30 april 2021 en gewijzigd op 14 september 2022, getiteld: ‘‘Zwerfafval: de vervuiler verantwoordelijk’’, mede gezien de bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel en de behandeling in de raadscommissie Duurzaamheid en Circulaire economie van 1 september 2021; i. ii.

in te stemmen met genoemd initiatiefvoorstel het college van burgemeester en wethouders te verzoeken: 2.1. fastfoodketens, horecagelegenheden en supermarkten binnen een straal van 150 meter verantwoordelijk te stellen voor het door hen geproduceerde zwerfvuil door het principe van de zogenoemde ‘25-meter regel’ (Artikel 2.13 van het huidige Activiteitenbesluit) in verruimde versie op te nemen in het Omgevingsplan; 2.2. een manier te vinden om bovenstaande opruimplicht ook al voorafgaand aan de inwerkingtreding van het Omgevingsplan zo spoedig mogelijk te implementeren; 2.3. ondernemers op wie de 150-meter regel betrekking heeft te informeren en adviseren over de implementatie; 2.4. de toepassing van de verruimde 25-meter regel in combinatie met de aankomende landelijke ‘SUP’ ontwikkelingen te onderschrijven en de inzet te richten op interveniëren om zo de samenwerking met het bedrijfsleven te intensiveren en van hieruit de maatschappelijke verandering te brengen; 2.5. jaarlijks een top 3 van initiatieven binnen de gemeente te publiceren waarmee zwerfafval gereduceerd of tegengegaan wordt; 2.6. te onderzoeken welke productcategorieën in het zwerfafval voorkomen en de mate van impact die deze productcategorieën op mens en milieu hebben; 2.7. actief te communiceren en te publiceren over deze zorgwekkende productcategorieën in het zwerfafval; iii.

kennis te nemen van de bestuurlijke reactie op het oorspronkelijke initiatiefvoorstel.

Wettelijke grondslag

Gegenereerd: v1.21

1

Gemeenteraad

VN2022-023142 Griffie

RAAD

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 05 oktober 2022

artikel 147a, lid 1 van de Gemeentewet Initiatiefvoorstel

Inleiding Amsterdam kampt met een afvalprobleem. Amsterdamse parken en straten liggen bezaaid met plastic tassen, hamburgerdozen, plastic verpakkingen enzovoorts, vaak voorzien van logo’s van bekende ketens en supermarkten. Zwerfvuil komt uiteindelijk terecht in de natuur, de grachten en de zee. Dieren raken in het zwerfafval verstrikt, het leefmilieu van dieren wordt vervuild en schadelijke stoffen en deeltjes zoals microplastics komen vrij in het milieu en breken nooit af. Dit alles heeft negatieve gezondheidsconsequenties voor mens en dier. De gemeente heeft er de handen aan vol aan om al het zwerfvuil op te ruimen, nog boven op haar normale afvalophaaltaken. Dat kost ook een hoop gemeentegeld. Het college zet in haar aanpak van afvalproblematiek voor een groot deel in op het vergroten van bewustwording onder inwoners. De Partij voor de Dieren kan zich erin vinden dat dit erg belangrijk en nuttig is, maar acht het op basis van haar bevindingen en observaties niet effectief genoeg. Er blijft een belangrijke groep buiten schot: naast gemeenten en burgers kunnen ook bedrijven profiteren van een schone omgeving én hieraan bijdragen.

De fractie van de Partij voor de Dieren wil dat bedrijven, door middel van het opnemen van een verruimde versie van de 25-meterregel in het Omgevingsplan, binnen 150 meter verantwoordelijk gesteld worden voor het zwerfafval dat zij verstrekken omdat dit een gerichte aanpak bij de bron vormt. Opruimen doen we samen Wethouder Pels noemde het initiatiefvoorstel van de Partij voor de Dieren tijdens de bespreking in de raadscommissie een kantelpunt voor het realiseren van een schone stad: “van schoonmaken naar voorkomen” en zij onderstreepte de grote taak die bij producenten en bedrijven ligt. In de bestuurlijke reactie is bovendien te lezen dat veel bedrijven en Amsterdamse ondernemers bijdragen “aan een schone stad door mee te helpen bij onder andere de Landelijke Opschoondag, het plaatsen van afvalbakken en bij diverse lokale schoonmaak initiatieven” en dat meerdere bedrijfsinvesteringszones (de zogenaamde BIZ’en) “concrete verbindende initiatieven [hebben] georganiseerd voor hun winkelgebied.” De Partij voor de Dieren wil met dit initiatiefvoorstel zulke samenwerkingsverbanden tussen ondernemers stimuleren. Doordat de zones waarbinnen bedrijven verantwoordelijk gehouden worden verruimd worden, zullen deze onderling gaan overlappen. De BIZ’en laten zien hoe effectief samenwerkingen tussen ondernemers kunnen zijn in het verzorgen van de openbare ruimte.

Door de 25-meterregel te verruimen worden ondernemers gestimuleerd meer samenwerkingsverbanden aan te gaan en elkaar aan te spreken op eventuele vervuiling. De Partij voor de Dieren vraagt in dit initiatiefvoorstel ook om de invoering van de 150-meterregel onder de aandacht te brengen van ondernemers en hen te adviseren over de implementatie ervan. Dit geeft de gemeente de mogelijkheid om te sturen naar het bestendigen en versterken van samenwerkingsverbanden. Handhaving als sluitstuk Het college gaf helaas in haar bestuurlijke reactie aan mogelijke problemen te zien in de invoering van een opruimplicht met een straal van 150 meter doordat de “juridische verankering van 150 meter […] bij meerdere ondernemers naast elkaar in een winkelstraat al snel tot onduidelijkheid door overlap” [zorgt] en het handhavingsvraagstuk nog complexer wordt gemaakt. Het college schrijft

Gegenereerd: v1.21

2

Gemeenteraad

VN2022-023142 Griffie

RAAD

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 05 oktober 2022

dat er veel vraag is naar handhaving en de beschikbare capaciteit niet toereikend is om alles op te pakken. De bedoeling van dit initiatiefvoorstel is echter niet om handhavers neer te zetten bij elke 150metergrens of om méér boetes uit te schrijven. De Partij voor de Dieren verwacht dat er, door het stimuleren van samenwerkingen tussen ondernemers, juist mínder handhavingscapaciteit nodig zal zijn. Ondernemers worden bij de verruiming van deze regel gewezen op hun eigen verantwoordelijkheid en kunnen elkaar hier ook op aanspreken in samenwerkingsverbanden. Bedrijven zijn bovendien (in tegenstelling tot de gemeente of Amsterdammers) de enige partijen die direct invloed hebben op de preventie van zwerfafval bij de bron. Zij kunnen verpakkingen zo aan (laten) passen dat deze niet meer tot zwerfvuil worden en er dus voor zorgen dat er minder (potentieel zwerf-)afval wordt geproduceerd. Naast deze preventieve uitwerking op het gebied van materiaalverspilling en het voorkomen van zwerfafval, verwacht de Partij voor de Dieren ook dat bedrijven gestimuleerd worden om het vuil dat nog wel op straat beland in samenwerkingsverband op te ruimen. Kortom, het doel van het initiatiefvoorstel is om een coöperatieve omgeving te creëren waarin ondernemers samen hun verantwoordelijkheid nemen, waardoor minder handhaving nodig is.

Handhaving vormt slechts het slotstuk bij de implementatie van de 150-meterregel en is niet bedoeld als eerste middel om gunstige effecten af te dwingen. De vervuiler binnen straal van 150m verantwoordelijk stellen Juridisch is het momenteel nog mogelijk om bedrijven aansprakelijk te stellen voor het zwerfvuil dat zij veroorzaken binnen een straal van 25 meter middels de zogenaamde ‘25-meter regel’ (Artikel 2.13 van het Activiteitenbesluit[i]) die sinds 2008 van kracht is. Hierin is vastgelegd dat een ondernemer, zo vaak als nodig, het zwerfafval (etenswaren, verpakkingen of andere materialen) in een straal van 25 meter vanaf de voordeur van haar/zijn/hen zaak moet verwijderen. Volgens Kenniswijzerzwerfafval.nl zijn veel gemeenten en ondernemers hier echter niet van op de hoogte, gaan zij hier verschillend mee om, of zijn zij zich niet bewust van de consequenties[ii]. Het Activiteitenbesluit komt binnenkort te vervallen met de inwerkingtreding van de Omgevingswet. De ’25-meter regel’ zal tijdelijk (tot uiterlijk 2029) worden meegenomen in de bruidsschat van de Omgevingswet, maar in de wijziging van het Landelijk afvalbeheerplan (LAP3) is vastgelegd dat gemeenten in hun omgevingsplan voor (uiterlijk) 2029 een regel op moeten nemen over het opruimen van zwerfafval.[iii] Om deze reden benadrukt o.a.

Rijkswaterstaat dat hét moment is aangebroken voor gemeenten om opnieuw te besluiten over regels omtrent het opruimen van zwerfafval en de toepassing en straal van de maatregelen toe te spitsen op de lokale situatie. [iv] De fractie van de Partij voor de Dieren ziet graag dat Amsterdam een voortrekkersrol pakt op het gebied van de zwerfafvalaanpak. Het nieuwe Omgevingsplan biedt hiertoe kansen door het principe van de ‘25-meterregel’ in verruimde vorm op te nemen. Ervaring met een dergelijke verruimde implementatie van de ‘25-meterregel’ blijkt erg succesvol op plekken in Nederland waar hier al mee geëxperimenteerd is. Zo hebben de gemeenten Nijmegen en Amersfoort sinds 2008 speciale afspraken gemaakt met bepaalde ondernemers, zoals McDonalds. De vestigingen ruimen hun afval binnen een straal van 100 meter op met de inzet van prikkers[v]. Bij McDonalds Amersfoort is hierdoor 80 tot 90% minder zwerfafval van bezoekers geconstateerd[vi]. In Amsterdam zal de invoering van een opruimplicht in een straal van 150 meter rondom de bedrijfsvestiging grote vervuilers zoals fastfoodketens en supermarkten stimuleren betere afvalvoorzieningen te treffen en samen met andere ondernemers in de buurt de omgeving schoon te houden.

Een opruimplicht is tevens wenselijk aangezien dit bedrijven zal aanzetten om niet meer te pas en te onpas vervuilende verpakkingen mee te geven aan klanten en klanten actief te

Gegenereerd: v1.21

3

Gemeenteraad

VN2022-023142 Griffie

RAAD

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 05 oktober 2022

verzoeken de resterende verpakkingen netjes weg te gooien in daarvoor bestemde prullenbakken. De gemeente Amsterdam kan zo het gebruik van wegwerpmateriaal op een indirecte manier terugdringen. Wanneer er alsnog vuil in het milieu belandt betaalt, geheel terecht, de vervuiler voor de benodigde opruimkosten of een boete. In de bestuurlijke reactie staat dat er momenteel in de nationale wetgeving wordt gewerkt aan de implementatie van de Europese ‘Single-Use-Plastics’ richtlijn (SUP-richtlijn). Het college schrijft dat de aankomende ‘SUP’ maatregelen en intensivering in de samenwerking met het bedrijfsleven bijdragen aan een schonere stad. De Partij voor de Dieren neemt de toevoeging om de toepassing van de opruimplicht “in combinatie met de aankomende landelijke ‘SUP’ ontwikkelingen te onderschrijven en de inzet te richten [op] interveniëren om zo de samenwerking met het bedrijfsleven te intensiveren en van hieruit de maatschappelijke verandering te brengen” over in deze gewijzigde versie van het initiatiefvoorstel, met behoud van de voorgestelde uitbreiding van de 25-meterregel naar een straal van 150 meter.

Constructieve communicatie Het college schrijft in de bestuurlijke reactie “het passend [te vinden] om als overheidsorgaan met grote maatschappelijke verantwoordelijkheden […] zowel bewoners als bedrijven te stimuleren tot het gewenste gebruik en schoonhouden van de Amsterdamse straten, parken en wateren”, en hierbij een “positieve communicatiestijl en het communiceren van goede voorbeelden” te prefereren boven naming and shaming, zoals in het oorspronkelijke initiatiefvoorstel werd voorgesteld. Naar aanleiding van bestuurlijke reactie wijzigt de Partij voor de Dieren het voorstel m.b.t. de communicatieve rol van de gemeente. Hierboven is de afremmende werking die de maatregel zal hebben op de productie van zwerfafval door bedrijfsketens omschreven. De fractie van de Partij voor de Dieren verwacht dat de productie van zwerfvuil daarnaast nog extra effectief kan worden ontmoedigd door initiatieven ter voorkoming van zwerfafval in het zonnetje te zetten. Door een jaarlijkse top 3 met interessante initiatieven op het gebied van het voorkomen/reduceren van zwerfafval te publiceren kan de gemeente bedrijven die het goede voorbeeld geven belonen voor hun inspanningen. Via een publicatie op de website en via de sociale mediakanalen van de gemeente kan hier aandacht aan worden besteed.

In de bestuurlijke reactie schrijft het college ook voorstander te zijn van het actief communiceren over zorgwekkende productcategorieën in het zwerfafval en mogelijk onderzoek te richten op productcategorieën in het zwerfafval en de mate van impact van deze productcategorieën op mens en milieu. Deze punten wil de Partij voor de Dieren graag meenemen in deze gewijzigde versie van het initiatiefvoorstel. Voorstel Verzoekt: 1.

2. 3.

Gegenereerd: v1.21

fastfoodketens, horecagelegenheden en supermarkten binnen een straal van 150 meter verantwoordelijk te stellen voor het door hen geproduceerde zwerfvuil door het principe van de zogenoemde ‘25-meter regel’ (Artikel 2.13 van het huidige Activiteitenbesluit) in verruimde versie op te nemen in het Omgevingsplan; een manier te vinden om bovenstaande opruimplicht ook al voorafgaand aan de inwerkingtreding van het Omgevingsplan zo spoedig mogelijk te implementeren; ondernemers op wie de 150-meter regel betrekking heeft te informeren en adviseren over de implementatie;

4

Gemeenteraad

VN2022-023142 Griffie

RAAD

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van 05 oktober 2022

4.

5. 6. 7.

de toepassing van de verruimde 25-meter regel in combinatie met de aankomende landelijke ‘SUP’ ontwikkelingen te onderschrijven en de inzet te richten op interveniëren om zo de samenwerking met het bedrijfsleven te intensiveren en van hieruit de maatschappelijke verandering te brengen; jaarlijks een top 3 van initiatieven binnen de gemeente te publiceren waarmee zwerfafval gereduceerd of tegengegaan wordt; te onderzoeken welke productcategorieën in het zwerfafval voorkomen en de mate van impact die deze productcategorieën op mens en milieu hebben; actief te communiceren en te publiceren over deze zorgwekkende productcategorieën in het zwerfafval.

[i] https://wetten.overheid.nl/BWBR0022762/2021-01-01 [ii] https://kenniswijzerzwerfafval.nl/document/de-25-meter-regel-achtergrond-en-toepassingende-praktijk [iii] https://kenniswijzerzwerfafval.nl/download_document/1476 [iv] Indiener is zich ervan bewust dat door uitstel van de invoering van de Omgevingswet hierboven genoemde data uit het oorspronkelijke initiatiefvoorstel mogelijk achterhaald en/of doorgeschoven kunnen zijn. Dit heeft geen inhoudelijke consequenties voor het voorstel.

[v] https://www.google.com/url?q=https://kenniswijzerzwerfafval.nl/ download_document/694&sa=D&source=editors&ust=1615475374938000&usg=AOvVaw2XHg3tk9emw8wVVip [vi] http://www.kenniswijzerzwerfafval.nl/sites/default/files/media/Senter%20Novem %20en%20Stichting%20Nederland%20Schoon_Handhaven%20in%20de%20praktijk%20%20winkelgebieden.pdf

Welke stukken treft u aan Meegestuurd

Registratienr.

Naam

AD2022-085935

Bestuurlijke reactie oorspronkelijk iv Zwerafval de vervuiler verantwoordelijk.pdf (pdf)

AD2022-070637

Gemeenteraad Initiatiefvoorstel (pdf)

Registratienr.

Naam

Ter Inzage

Gegenereerd: v1.21

5