A - 06 Grondzaken (31) Bijlage 5 Adviesrapport WomenMakeSoutheast

24

3.4 Betrokkenheid gemeenschap, coöperatie, participatie, saamhorigheid ArenAPoort wordt nog niet beleefd als één samenhangend stedelijk centrum. Streven is om ArenAPoort fysiek en sociaaleconomisch te verbinden met de oude Bijlmer. De mate waarin er bij de ontwikkeling en realisatie van een ‘Compleet en verbonden’ centrum ArenAPoort, betrokkenheid wordt bevorderd, zal hier worden vastgesteld aan de hand van de JCI Indicatoren participatie, coöperatie, gemeenschap en saamhorigheid. Tijdens de totstandkoming van de Ontwikkelstrategie ArenAPoort is de participatiemogelijkheid ruimschoots gecreëerd voor huidige bewoners en ondernemers. De opbrengst van de participatie is meer dan duidelijk terug te lezen; het woord participatie komt wel 57 keer voor. Betrokkenheid scoort met 3,6 ruim voldoende (rapportcijfer 7). Toch is hier ook verbeterruimte om naar een hoger niveau door te groeien. Participanten hebben aangegeven ook bij de verdere ontwikkeling van ArenAPoort betrokken te willen worden. En dit is toegezegd. Tijdens de ontwikkeling van ArenAPoort wordt het stakeholderspallet verbreed8. Inspirerende en ontzorgende vormen van coöperatie en het bundelen van krachten levert waarde op voor bewoners én ondernemers. Hier zit verbeterruimte voor de score op betrokkenheid: “Bewoners zijn niet alleen gebruikers.

Georganiseerde bewoners en -collectieven zijn stakeholder in het ontwikkelproces, horen daarbij actief betrokken te worden om samen te werken aan de ontwikkeling van hun buurt en stad.’’ Gelijkwaardig stakeholder De samenwerking met grondeigenaren en de mate waarin zij bereid zijn te investeren in het inclusief maken van ArenAPoort is essentieel en bepalend voor het kunnen realiseren van de anti-segregatie doelstellingen van ‘1Zuidoost’.

8

Gewoonlijk bestaat het stakeholderspallet voor samenwerking uit overheid, projectontwikkelaars en grondeigenaren. Georganiseerde bewoners zijn echter ook stakeholders in het ontwikkelingsproces! Horen dus ook aan tafel te zitten tijdens overleggen!

25

“Betaalbare woningen en voorzieningen zijn nodig en dienen toegankelijk te zijn voor bewoners en ondernemers uit Zuidoost zodat er een fysieke en sociale verbinding kan ontstaan tussen bewoners van beide delen van Zuidoost”. De investeringskeuzes voor wonen en voorzieningen zullen van grote invloed op zijn op de huidige en toekomstige gemeenschappen van Zuidoost en ArenAPoort. Bewoners worden gehoord, maar in hoeverre ze daadwerkelijk aan tafel te zitten? En hebben zij invloed en reikt deze ver genoeg om bijvoorbeeld het wonen echt voor iedereen mogelijk te maken? “De mate waarin bewoners daadwerkelijk invloed kunnen hebben op de toekomstige situatie is zeer afhankelijk van de bereidwilligheid van grondeigenaren en investeerders om sociale keuzes te maken.” Anticiperend op de nieuwe Omgevingswet is het aan te bevelen dat: “Bewoners hun onderhandelingspositie en hun rol als gelijkwaardig stakeholder versterken door in collectief/ georganiseerd verband op te trekken (saamhorigheid). Omgekeerd is het een kans voor de gemeente om bewonerscollectieven te faciliteren in hun ontwikkeling naar volwaardig stakeholdershap.” Zo stelt de Omgevingswet ontwikkelaars verplicht om, alvorens ze hun bouwplannen presenteren, bewoners te consulteren.

Samenvattend is de WMS adviesraad positief over de energie die er tot nu toe in participatie is gestoken, maar benadrukken zij het belang van een co-creatief proces waarbij bewoners aan tafel komen te zitten met zowel ambtenaren als projectontwikkelaars.

3.5 Welvaart gezondheid, geborgenheid, veiligheid, bescherming, voorspoed De mate waarin welvaart volgens de JCI in ArenAPoort wordt bevorderd in de ontwikkeling naar een ‘Compleet en verbonden stadscentrum, wordt hier vastgesteld aan de hand van de indicatoren voorspoed, veiligheid, gezondheid en geborgenheid. Ook hier zien wij de relatie met de vastgestelde (politieke) ontwikkelambitie ’het spoor als ruggengraat voor 1Zuidoost’: “Onder de noemer ‘1Zuidoost’ werken we aan een stadsdeel waarin de bestaande en nieuwe woonbuurten goed verbonden zijn met elkaar, en waar bewoners en ondernemers kunnen profiteren van alle ontwikkelingen. We willen er bijvoorbeeld voor zorgen dat mensen die dat willen, kunnen doorstromen naar een nieuwbouwwoning in het stadsdeel. Ook willen we meer ruimte scheppen voor lokale ondernemers, en in overleg met de vele bedrijven en partners in het stadsdeel zorgen we ervoor dat meer jongeren een goede stage- of opleidingsplek kunnen vinden (p.23).” Voorspoedige omstandigheden De waarde welvaart scoort in het vooronderzoek met 3,6 ruim voldoende (rapportcijfer 7). Uit de plannen komt voldoende naar voren dat er aandacht is voor (het beteren van) de voorspoed van Zuidoost bewoners.

Er worden voldoende randvoorwaarden gecreëerd die ervoor zorgen dat het nieuwe centrum kan opbloeien op sociaal, economisch, maatschappelijk, cultureel gebied en op het gebied van gezondheid. Diverse voorzieningen worden ontwikkeld

26

(speciaal) voor bewoners om daarvan gebruik van te maken en om verbinding met elkaar te vinden. Hoopgevend zijn de bouwenplannen van diverse woningen in ArenAPoort - ruim, klein, sociale huur, middensegment, middeldure koop, vrije sector - en het voorrangsbeleid voor Zuidoost bewoners. Positief zijn de plannen om verbindingen in de buurt te maken en ontmoetingsplekken te creëren die bewoners uitnodigen om daarvan gebruik te maken zoals: “Het Anton de Komplein zou de ‘Huiskamer van Zuidoost’ kunnen worden: een echte ontmoetingsplek die ruimte biedt aan lokale initiatieven. (p.73)” En “Het station wordt gezien als een ontmoetingsplek voor muziek, eten, sport en ontspanning (p.103).” Veiligheid en geborgenheid Desondanks is er nog verbeterruimte voor de JCI waarde welvaart met interventies (of het verbeteren daarvan) op de indicatoren veiligheid, gezondheid, geborgenheid en voorspoed. De vrouwen WMS Adviesraad adviseren bijvoorbeeld: “Het is belangrijk de openbare ruimte zodanig in te richten dat het bij mensen het gevoel van veiligheid oproept en dat de ruimte hen uitnodigt deze te gebruiken en elkaar te ontmoeten en om te bewegen. Met voldoende aanwezig, overzichtelijk en functioneel te positioneren groen kan een positieve invloed worden bereikt op de (geestelijke- en lichamelijke) gezondheid. De luchtkwaliteit wordt zo ook beter.

Het is belangrijk dat de kwaliteit van bestaande woningen (bijv. vochtarm maken, goed kunnen luchten) op te trekken naar het niveau van nieuwe woningen.” (zie ook par. 4.1. Eerlijkheid). De verbeterruimte voor de waarde welvaart kan hier worden gevonden in het bieden van meer geborgenheid in het ontwerp van voorzieningen en openbare ruimte. “Er wordt niet of duidelijk genoeg gesproken over het bieden van geborgenheid voor kwetsbare groepen en de plek die zij hebben in de voorzieningen. En of die betaalbaar zijn of toegankelijk zijn voor mensen met een beperking. Dit geldt eveneens voor de inrichting van de openbare ruimte en het gebruik van de geplande voorzieningen daar.” Sociaal ondernemerschap Uit de plannen voor placemaking komt naar voren dat er ruimte komt voor lokale initiatieven en activiteiten om de openbare ruimte in de overgangsfase leefbaar te houden. Sociaal ondernemers zijn bij uitstek geschikt om in te zetten bij dit soort projecten. WMS pleit ervoor deze initiatiefnemers niet alleen tijdelijk in te zetten tijdens de placemaking maar ook in de nieuwe situatie na de transitie. De verbeterruimte voor de JCI waarde welvaart om door te groeien naar een goed kan hier worden gezocht in het realiseren dat van betaalbare ruimtes voor deze lokale sociaal (en creatief) ondernemers, zodat hun kansen niet slechts in tijdelijke voorzieningen liggen (voorspoed).

“Sociaal ondernemers zijn gericht op het creëren van meerwaarde (social impact) voor buurt en stad en verdienen waardering en erkenning als partner voor de gemeente bij het oplossen van grootstedelijke problematiek die de gemeente juist ook tijdens de transitie wil aanpakken. Faciliteer daarom in het bestendigen van betaalbare plekken voor ondernemers met kansrijke (social) business cases. Ook na de transformatie zijn deze belangrijke partners van de gemeente. Na de transitie kan er zo ook daadwerkelijk sprake zijn van herkenbare Zuidoost kwaliteiten en

27

(culturele) eigenschappen in ArenAPoort. En zet opdrachten eerst lokaal uit zodat locals kunnen profiteren van de ontwikkelingen.”

3.6 Aspiratie creatieve innovatie, genot, geluk, hoop, inspiratie De mate waarin de interventies, plannen en investeringen binnen het thema ‘Compleet en verbonden’ aspiratie uitstralen of bevorderen wordt hier bekeken met behulp van de JCI-indicatoren inspiratie, hoop, genot, geluk en creatieve innovatie. De waarde aspiratie scoort 3,6 in het vooronderzoek ruim voldoende (rapportcijfer 7). Het tot stand brengen van een Compleet en verbonden ArenAPoort vraagt om verbeeldingskracht en veel ruimte voor inspiratie en creatieve innovatie; vernieuwende concepten en oplossingen voor problemen die het gebruik van de publieke ruimte verbeteren. Een inspirerende omgeving Het plan ademt inspiratie uit; “In ArenAPoort ontstaat een nieuwe verhouding tussen werken, wonen en ontspannen. Deze functies zijn straks meer gemengd door het hele centrum. (p.29)” De realisatiemogelijkheden worden in samenwerkingsverband zorgvuldig en integraal in kaart gebracht om tot innovatieve oplossingen te komen. Het verlevendigen van het stationsgebied brengt niet alleen een betere verbinding tussen de oost- en de westkant tot stand. Het gebied wordt aantrekkelijker om er te verblijven (genot) en zal ook als (sociaal) veiliger worden ervaren. Ook aan de behoefte aan een toegankelijk popcentrum voor dans en muziek, in combinatie met oefenruimtes wordt tegemoetgekomen (bevorderd geluk).

Er worden creatieve oplossingen bedacht om het straatbeeld levendig, mooi, overzichtelijk te houden. Geluidsbarrières, ondergrondse vuilnis afvoersystemen, vernieuwende systemen voor parkeren en laden/lossen moeten zorgen voor veel minder overlast. Alle factoren voor een goede kwaliteit van de plinten. Creativiteit uit de buurt In paragraaf 3.3 bespraken we het positieve effect dat gemengde functies en integrale programmering in woon- en maatschappelijke voorzieningen heeft op veerkracht. Hier laten we zien dat de mate waarin er daarbij vrijuit ruimte wordt geboden aan creatieve innovatie, heel bepalend is voor de mate van aspiratie Bij het vormgeven van de plannen om een extra buurthuis/cultuurhuis voor bewoners te bouwen liggen kansen om het aspiratieniveau te verhogen. De verbeterruimte kan hier worden benut door ruimte te bieden aan lokaal talent en (creatief) ondernemerschap: “Door talent en creatief ondernemers uit Zuidoost op projectbasis te betrekken bij creatieve innovatie kan worden geborgd dat karakteristieke en authentieke kenmerken van Zuidoost een plek krijgen in het ontwerp.”

28

De plannen 9 van ING, HvA, ROC en gemeente die werken aan een innovatieve en multifunctionele invulling voor het Cumulus Park bieden hoop voor Zuidoost. Aantrekkelijke plinten en goed met de openbare ruimte verbonden gebouwen zijn een genot om er te vertoeven. Maar ook hier adviseren de vrouwen van WMS: “Er wordt eindelijk vanuit een creatieve ontwikkelambitie geïnvesteerd in dit stadsdeel en haar mensen! Betrek hierbij beslist ook lokaal creatief talent en -ondernemers!”

3.7 Belangrijkste adviezen Bekijk bewonersparticipatie vanuit een andere hoek door het netwerk van de gemeente uit te breiden met bewonerscollectieven met verschillende expertises; Betrek bewoners als gelijkwaardig stakeholders in het ontwikkelproces en zet hen zowel met ontwikkelaars als gemeente aan tafel; Laat professionele bewoners zoals bestaande bewonerscollectieven en lokale ondernemers participeren in het ontwerp om de authenticiteit en identiteit van Zuidoost te bewaken; Blijf ervoor waken dat de fysieke en sociale eigenschappen van de cultuur van de Bijlmer behouden blijven. De programmeringen van het buurthuis, klein poppodium en ontmoetingsplekken bieden kansen om het multicultureel karakter van de Bijlmer hierin terug te laten komen; Vergroot het vertrouwen onder de gemeenschap door transparant te zijn over de feiten en cijfers die laten zien dat er geïnvesteerd gaat worden in grote en betaalbare woningen; Benoem toekomstige trends en ontwikkelingen waar ArenAPoort zich bij wil aansluiten, bijvoorbeeld uit de Omgevingsvisie Amsterdam 2050; Geef ruimte aan creatieve innovatie en maak gebruik van lokaal talent en (sociaal)ondernemerschap voor het borgen van de karakteristieke en authentieke kenmerken van Zuidoost; Stuur aan op levensbestendige, flexibele woningbouw; dit komt de vitaliteit van de wijk ten goede en borgt informele zorgstructuren; een van de DNA

kenmerken van Zuidoost; Bouw multifunctionele ruimtes waar ruimte is voor verschillende soorten functies, zodat je een levendige buurt krijgt. Zorg ervoor dat deze ruimtes betaalbaar zijn en ruimte bieden voor lokaal ondernemerschap uit de bestaande gemeenschap; Zorg ervoor dat de openbare ruimte overzichtelijk, veilig en geborgen is zodat de gebruikers zich er prettig voelen;

9

Plan Society (maatschappij) en Plan Fysiek.

29

Om het 1Zuidoost beleid succesvol te kunnen realiseren zijn voorrangsregels nodig voor woningtoewijzing die goed aansluiten op de opleidings- en inkomenssituatie en behoeften van diverse typen huishoudens uit Zuidoost. Let hierbij met name op praktisch opgeleide jongeren, die vaak niet aan de inkomens- of opleidingseisen voldoen; Maak een divers aanbod van voorzieningen, wonen, werken, ondernemen en recreëren waarin iedereen uit Zuidoost en daarbuiten, zich kan herkennen en zich uitgenodigd voelt om erbij te horen; Een woonvoorkeursbeleid zonder matchingsmogelijkheid is op het gebied van prijssegment, inkomenseisen, opleidingseisen of gezinsgrootte, wekt geen vertrouwen en is nog steeds niet inclusief; Informeer bewoners goed welke voorrangsregels voor hen gelden en doe hen een serieus aanbod dat past bij hun situatie en financiële mogelijkheden; Sociale huurwoningen in ArenAPoort dienen ook voor jongere Zuidoostenaren met een MBOopleiding toegankelijk te zijn; tot nu toe lijken zij in andere nieuwbouwwijken (in Amstel III) systemisch te worden uitgesloten!; Investeer tijdens en na de transitie in banen voor de mensen van Zuidoost. Anticipeer en inventariseer welk type werknemers in elke fase nodig zullen zijn. Maak (social return) afspraken met projectontwikkelaars in de bouw. Leidt werklozen (vooraf en eventueel samen) op en match hen.

Beschouw deze investeringen als middelen tegen segregatie Zorg voor betaalbare ruimte voor creatief-sociaal-ondernemers. Dit zijn de social impact makers die het sociaal kapitaal van de wijk versterken en! ZO DNA meenemen naar ArenAPoort; Betrek jongeren uit Zuidoost bij de ontwikkeling en het ontwerp van voorzieningen waar zij ook gebruiker van zijn z.a. het muziekpodium en discotheek; alleen zo zullen zij zich eraan kunnen verbinden en eigenaarschap voelen.

30

4. Een centrum voor iedereen

Het thema ‘Een centrum voor iedereen’ uit de Ontwikkelstrategie ArenAPoort gaat over het ontwikkelen van levendig en multifunctioneel stads- en uitgaanscentrum dat ruimte biedt aan ondernemers, forensen, studenten, (nieuwe) bewoners, evenementenbezoekers en winkelend publiek. Een centrum waarbij er een evenwicht gevonden moet worden tussen enerzijds, het benutten van de potentie om een regionaal centrum met allure te worden en anderzijds een vernieuwd centrum voor Zuidoost te dat haar identiteit heeft weten te behouden. “Het is een centrum voor iedereen, of je nu expat bent of geboren in Zuidoost, of je nu jong of oud, welvarend of kwetsbaar bent. Uitgangspunt bij het upgraden van ArenAPoort is dat we samen met partners binnen de gemeente en met het bedrijfsleven ervoor zorgen dat de huidige bewoners als eersten profiteren van de gebiedsontwikkeling” (p. 34). Een centrum met groei en ontwikkelkansen voor lokale ondernemers en bewoners van het bestaande deel van Zuidoost.

Herkennen de vrouwen van de WMS Adviesraad zich in de ontwikkelstrategie en aanpak om deze doelstellingen op inclusieve wijze te realiseren? Kan de ArenAPoort aantrekkelijk en tegelijk ook betaalbaar worden gemaakt voor diverse categorieën Zuidoost bewoners, zodat er ook voor hen plek komt om te wonen, werken en recreëren? En sluiten de beschikbare woningen ook aan op de woonbehoeften en inkomens van diverse categorieën bewoners? Zijn er daadwerkelijk ontwikkelkansen voor (alle) bewoners en ondernemers uit Zuidoost? Worden

31

de investeringen tussen het westelijk en oostelijk gelegen deel van het centrum op gelijkwaardige wijze gedaan en hoe verhoudt dit zich ten opzichte van de aangrenzende ontwikkelbuurten? Is de gemeente transparant over de keuzes die worden gemaakt en over wat al vast staat en waar nog invloed mogelijk is? In een online questionnaire aan de WMS Vrouwenadviesraad is hen gevraagd om te beoordelen in hoeverre er in de aanpak binnen het thema ‘Een centrum voor iedereen’ aan zes JCI waarden wordt voldaan. Deze zes centrale waarden zijn: Eerlijkheid, Welvaart, Betrokkenheid, Aspiratie, Veerkracht en Acceptatie. In de volgende paragrafen zullen de adviezen van WMS op het thema ‘Een centrum voor iedereen’ uiteengezet worden aan de hand van analyses over deze zes waarden. De scores op de centrale waarden voor het thema ‘Een centrum voor iedereen’ van de Ontwikkelstrategie ArenAPoort liggen tussen de 2,9 en 3,9. De waarde eerlijkheid scoort met een 2,9 als enige matig. Dit betekent dat de verbeterruimte bij deze waarde hier het grootst is. De waarden Welvaart, Betrokkenheid, Aspiratie, Veerkracht en Acceptatie scoren voldoende of hoger. Toch is er ook voor deze waarden ruimte om door te groeien naar een hoger waarderingsniveau. Bij de bespreking van de betreffende waarden wordt (indien mogelijk) gezocht naar een verklaring van de scores.

Voor alle waarden worden er adviezen gegeven om de verbeterruimte te benutten.

4.1 Eerlijkheid transparantie, verdienste, gelijkheid, gelijkwaardigheid De mate waarin er sprake is van eerlijkheid in het ontwikkelproces van ArenAPoort tot ’Een centrum voor iedereen’ wordt hier vastgesteld aan de hand van de JCI indicatoren gelijkwaardigheid, gelijkheid en transparantie. Ook worden de ontwikkelingen in relatie gebracht met kansenongelijkheid voor bestaande bewoners en de (aangrenzende) ontwikkelbuurten van Zuidoost. Met 2,9 scoort eerlijkheid bij de ontwikkeling van ArenAPoort matig (rapportcijfer 5). De thematische doelstelling ‘Een centrum voor iedereen’ veronderstelt dat er sprake zou (moeten) zijn van een bepaalde mate van eerlijkheid om invulling te kunnen geven aan deze doelstelling. De JCI waarde eerlijkheid scoort echter matig. Hoe kan de oorzaak van deze matige score worden verklaard? En waar ligt de verbeterruimte?

32

De gedachten die leven over de vernieuwing en of dat eerlijke en gelijke kansen zal brengen voor huidige bewoners zijn treffend verwoord: “Mensen vrezen dat er te veel aandacht uitgaat naar vernieuwen en dat de huidige bewoners straks geen woning in ArenAPoort meer kunnen betalen. Onze wens voor ArenAPoort is dat het zijn multiculturele aanblik behoudt en geen yuppenbuurt wordt, waar de mensen die hier zijn opgegroeid niks meer kunnen betalen (p.25).” Tegengaan van kansenongelijkheid De vrees om verdringing van sociaaleconomisch kwetsbare groepen en van jongeren is reëel. Terwijl de inkomenssituatie van veel bewoners er niet beter op wordt, stijgen de prijzen van het wonen en dagelijks onderhoud. De ervaren kansenongelijkheid wordt tevens zichtbaar in het vinden (en behouden) van een stageplek of baan. Een relatief grote groep bewoners leeft in armoede en kent daarnaast multiproblematiek10. De WMS Adviesraad vindt het belangrijk dat: “Bij de vernieuwing van ArenAPoort en de rest van Zuidoost, het uitgangspunt moet zijn de situatie van bewoners met een zwakke sociaaleconomische positie te verbeteren. Met andere woorden, zij horen bij dit stadsdeel.

Investeer dan ook in de mensen en niet alleen in de stenen zodat hun kansen op werk en hun sociaaleconomische positie verbetert.” Als het gaat om investeringen moet er niet (alleen) worden uitgegaan van de commerciële belangen van projectontwikkelaars maar (ook) van die van de andere belanghebbenden in het gebied en de gebieden daaromheen (verdienste en gelijkwaardigheid). “Lokale ondernemers zijn bepalend voor de identiteit van Zuidoost. Het uitgangspunt ‘centrum voor iedereen’ omhelst dat ook lokale ondernemers moeten kunnen profiteren van de ontwikkelingen. Dat betekent dat (winkel)ruimte ook betaalbaar moet zijn voor deze ondernemers. Het is daarom zeer riskant om de hoogte van de huren, en daarmee van de betaalbaarheid van (winkel)panden, geheel afhankelijk te maken van de bereidwilligheid van de eigenaar.” Deze quote doelt op de gemeentelijke reacties op de zorgen van bewoners op pagina 102, waarin staat dat de eigenaren verantwoordelijk zijn voor de invulling van de plinten en het bepalen van de huren. WMS adviseert om hier meer in te sturen en de ontwikkelaars bewust te maken van hun verantwoordelijkheid. Gelijke investeringen Een belangrijk uitgangspunt van eerlijkheid vanuit de JCI bezien, is dat investeren in de voorzieningen en in de openbare ruimte, op gelijkwaardige wijze gebeurt in gelijksoortige delen van de stad.

En dat er een gelijke verdeling van budgetten voor gelijksoortige centra of buurten in de stad. “Zuidoost is in mijn optiek jarenlang een ondergeschoven kindje geweest, ik ben benieuwd hoe de gemeente daar lering uit wilt trekken en hoe ze Zuidoost gelijk denken te stellen aan andere gebieden. Het ArenAPoort gebied lijkt mij namelijk een hele goede manier om die achterstand en achterstelling weg te weken en de gelijkheid ten opzichte van andere gelijkwaardige centra van de stad (zoals Buitenveldert) te verbeteren.” Ook op het gebied van meer gelijkheid creëren tussen oud en nieuw Zuidoost valt veel winst te behalen. De transformatie van ArenAPoort en het ‘gelijktrekken’ van de oostzijde met de 10

Mensen met ernstige problemen op meerdere levensgebieden , w.0. huisvesting, inkomen, schulden, verwaarlozing, sociaal isolement, huiselijk geweld, overlast gevend gedrag, criminaliteit.

33

westzijde is van grote betekenis voor de mensen van Zuidoost. Maar het upgraden en het wegwerken van achterstanden in de anderen delen van Zuidoost is net zo belangrijk. “Investeer en verdeel middelen/budgetten zo veel mogelijk op gelijkwaardige wijze in het ontwikkelen van mensen en buurten, in kwalitatief hoogwaardige voorzieningen, in vrije en openbare ruimtes. Zorg er vooral ook voor dat de aangrenzende delen van de openbare ruimte (van ontwikkelbuurten) worden ge-upgrade en meer naar het niveau van ArenAPoort worden getrokken. Zo kan de ongelijkheid en achterstelling van het oude deel van Zuidoost worden rechtgetrokken.” Het niet op gelijkwaardige wijze investeren houdt perifere, achtergestelde gebieden in stand en daarmee ook de grootstedelijke problematiek. De strategie om voorzieningen elders - in een aangrenzende buurt in Zuidoost - onder te brengen als daarvoor geen plek is in ArenAPoort, biedt upgrade kansen voor deze buurt (verdienste). Maar, zo wordt door de vrouwen meegegeven “Zorg ervoor dat het niet op de lange baan wordt geschoven, maak het zo aantrekkelijk dat ArenAPoort bewoners het de moeite waard vinden om er heen te gaan en gebruik te maken van de faciliteiten en maak ook het toegankelijk voor de bewoners uit die buurt.

Dat is goed voor de verbinding en eenheid.” Transparantie Transparantie is van levensbelang voor een succesvol ontwikkelproces en communiceer open over wat de bewoners kunnen verwachten van de nieuwe ArenAPoort en over het feitelijke woningaanbod. Als de woningen bijvoorbeeld te klein of te duur worden voor bepaalde doelgroepen uit Zuidoost, wees daar dan transparant over. “Met leuzen als ‘Een Centrum voor Iedereen’ en ‘Woningen voor Iedereen’ zonder transparante cijfers over typen, grootte en prijsklasse van de woningen en van toewijzingsregels, wek je alleen maar argwaan op.” Zie ook par. 3.1. Het is ons bekend dat de gemeente probeert om investeerders over te halen ook aan sociale woningbouw te doen. Mooie deal zo lijkt het, maar er zit wel een addertje onder het gras. Na 25 jaar mogen deze investeerder deze woningen op de vrije markt aanbieden; het zogenaamde recht op uitponden. Of er in ArenAPoort wel of geen sprake is van uitpondingsafspraken wordt niet vermeld in de Ontwikkelstrategie, maar er is wel behoefte aan duidelijkheid en transparantie hieromtrent. Waarom vinden wij dit belangrijk? “Als gevolg van uitpondingsafspraken blijven sociale huurwoningen maximaal 25 jaar beschikbaar voor bewoners van Zuidoost en dat druist in tegen de principes van een rechtvaardige stad.

De mogelijkheid om sociale huurwoningen na 25 jaar op de vrije markt aan te bieden is niets anders dan uitgestelde gentrificatie bevorderen.” Zuidoostenaren ervaren al jaren dat hun stadsdeel hét ondergeschoven en zwaar verwaarloosde kindje van Amsterdam is en zien de nieuwe ontwikkelingen voorzichtig hoopvol tegemoet. “Met deze Ontwikkelstrategie ondergaat de openbare ruimte een fikse upgrade, en worden voldoende maatschappelijke voorzieningen in alle plannen en initiatieven gegarandeerd. Bewoners die dat willen kunnen doorstromen naar een nieuwbouw. Er komen ontwikkelkansen en banen voor jongeren. Deze ingrepen zijn ware geluksbrengers

34

waarvan de bewoners van Zuidoost hopen gebruik van te kunnen en mogen maken. Dat voorbehoud is er nog en het ongeloof is bij velen nog aanwezig; eerst geloven dan zien!” Op het gebied van de gebiedsontwikkeling zijn gelijkheid en gelijkwaardigheid belangrijke indicatoren die aangeven of de middelen op een gelijkwaardige manier verdeeld zijn. “Zorg dat je tijdens de processen van participatie en co-creatie iedereen gelijke kansen geeft. Hanteer het principe van gelijkheid door alle partijen te belonen voor hun inzet. Dus bewoners(collectieven) gelijkstellen aan communicatiebureaus, architecten etc., zodat zij dezelfde mogelijkheden hebben om hun stem te laten horen en hun netwerken te mobiliseren. Dit is een nieuwe beweging binnen de democratisering van de gemeente Amsterdam waar WMTC tevens onderdeel van is.”

4.2 Welvaart gezondheid, geborgenheid, veiligheid, bescherming, voorspoed De mate waarin de bewoners van Zuidoost kunnen profiteren van de welvaart en groei van ArenAPoort is bepalend voor de mate waarin het stadscentrum ook daadwerkelijk ook hun centrum is. Ook binnen het thema ‘Een centrum voor iedereen’ zien wij de relatie met de vastgestelde (politieke) ontwikkelambitie ’het spoor als ruggengraat voor 1Zuidoost’. Aan de hand van de indicatoren voorspoed, geborgenheid, gezondheid en vitaliteit bekijken we in hoeverre dit het geval is. Een van de uitgangspunten bij het upgraden van ArenAPoort is dat huidige bewoners en gebruikers ook willen en moeten kunnen profiteren van alle investeringen die er in het gebied gedaan zullen worden en er wordt ingezet op het verbeteren van de toegankelijkheid tot banen, onderwijs en functies. “[…] zorgen we ervoor dat meer jongeren een goede stage- of opleidingsplek kunnen vinden.” Invulling hiervan zal in samenwerking met partners en bedrijfsleven binnen de gemeente gebeuren. Deze inspanningen beogen de kansen en welvaartspositie van huidige bewoners te verbeteren. (Zie o.a. p 23, 25, 33, 34). Welvaart scoort hier met 3,6 in het vooronderzoek ruimvoldoende (rapportcijfer 7).

Vanuit de het thema ‘Een centrum voor iedereen’ van de Ontwikkelstrategie wordt er gewerkt aan het creëren van meer voorspoed voor diverse groepen door deze te faciliteren of projecten te ondersteunen (p.40): Ruimte voor start-ups en scale-ups; voor/door lokale ondernemers -Cumulus Park; Goede relaties stimuleren; bedrijven <-> onderwijsinstellingen z.a. Johan Cruijff Academy; Ruimte voor bedrijven die werkgelegenheid/stageplekken regelen voor bewoners Meehelpen bij uitvoering 1.000 banenplan: meer bedrijvigheid -> profijt huidige bewoners; Pilots opzetten in Amsterdamse Poort met beginnende (lokale) ondernemers.

35

Werkgelegenheid voor Zuidoostenaren De verbeterruimte van de verbeterplannen zit in het gegeven dat het vooral concreter moet. In de plannen staat bijvoorbeeld dat de toegankelijkheid tot stage en werk zal worden vergroot o.a. via het 1000-banenplan. “Maak concreet hoe de sociaaleconomische positie van bewoners verbeterd gaat worden en hoe er meer gelijke kansen zullen worden gecreëerd. Gelijke kansen door o.a. werkgelegenheid te (laten) creëren voor hen. Benut de mogelijkheden die vooral de grote (infrastructurele) projecten van ArenAPoort/-Boulevard bieden. Maak concrete social return afspraken 11 en stel (ook) targets voor projectontwikkelaars en investeerders tijdens het transitieproces. Stel bij aanbestedingen als harde eis dat lokale arbeidskrachten en zzp-ers voorrang krijgen. Anticipeer op (toekomstig) gewenste profielen en leidt mensen alvast op. Koppel daarbij (interne) opleiding aan een baan of opdracht. Een groot deel van de werkloze Zuidoostenaren is gebaat bij zulke concrete (outputgerichte) afspraken en zullen alleen zo kunnen profiteren van deze ontwikkelingen.” Dat unieke functies zoals de markt en de Shopperhal in een nieuw jasje worden gestoken en behouden is positief.

Maar hoe wordt geborgd dat lokale ondernemers daadwerkelijk kunnen meeprofiteren van ontwikkelingen? En hoe wordt de betaalbaarheid na vernieuwing geborgd? De levendigheid die ontstaat met de plinten vinden de vrouwen een is een mooi idee, maar geven zij mee: “Er moet voor gewaakt worden dat alleen high end winkels een plek krijgen; zorg voor een menging met locals en maak dat mogelijk door betaalbare plekken na de transitie. Door de verantwoordelijkheid hiervoor te laten bij de vastgoedeigenaren of investeerders zal lastig worden en om lokale ondernemers mee te laten profiteren van de ontwikkelingen.’’ Kansen voor jongeren Jongeren uit Zuidoost willen heel graag werken (zie o.a. p. 33). Echter, het percentage werkloze jongeren in Zuidoost is hoger dan het stedelijk gemiddelde. De cijfers van geheel Amsterdam liggen ook weer hoger ligt dan het landelijk gemiddelde. “Net als in andere gebieden in Zuidoost zijn er jongeren te vinden in Bijlmer Centrum die geen onderwijs meer volgen. 12 ” De overgrote meerderheid van deze groep jongeren heeft een mbo-opleiding of lager voltooid (92,9 procent)13.

11

Het in samenwerking werken aan ontplooiing, het vergroten van kansen op werk en versterken van lokaal ondernemerschap is een vorm van social return. Het gaat om samenwerkingsverband van gemeente, onderwijsinstellingen en (juist ook met lokale bedrijven waarbij er (bij aanbesteding of anders) afspraken worden gemaakt met doel, werk en opdrachten met voorkeur te verschaffen aan bewoners en lokale zzp-ers en ondernemers (in aanneming van klussen). 12 Bron: Gebiedsplan Bijlmer Centrum 2021 13 De Winter-Koçak, S.; Badouet, M; Schoolloopbanen van jongeren met een migratieachtergrond, p.10; Kennisplatform Integratie en Samenleving, januari 2020.

36

Analyse van arbeidskansen van jongeren uit Zuidoost tijdens en na de transformatie van ArenAPoort, laat zien dat er vooral vraag zal zijn naar kenniswerkers 14 . De kansen voor de hoger opgeleiden op een passende stage of baan zijn in grote mate aanwezig, terwijl die voor middelbaar tot lager opgeleiden aanzienlijk lager zijn. Daarnaast zijn er ook zorgen dat hoogopgeleiden het werk van middelbaar en laagopgeleiden rechtstreeks zouden overnemen 15 . Dit gebeurt vaker tijdens een recessie of door een stijgend aanbod van hoogopgeleiden die dan steeds vaker onder hun niveau moeten werken. Zo vertelt een gefrustreerde moeder uit Zuidoost (informeel netwerk, 2020): “Mijn zoon is een MBO-er, kan je je voorstellen dat Pathé Arena mijn zoon afwijst voor het verkopen van popcorn omdat hij geen HBO-er is?”

14 15

Werknemers met meestal academische achtergrond die werk verrichten waarbij kennis en opleiding een belangrijk vereiste is. Centraal Planbureau / Sociaal en Cultureel: Verdringing op de arbeidsmarkt, beschrijving en beleving, p. 52, Den Haag, 2018.

37

Uitdagingen in de kansenontwikkeling van jongeren in Zuidoost Van een relatief grote groep jongeren uit Zuidoost blijft het scholingsniveau hangen op MBO niveau 3 of lager. Bij een deel van hen blijken problemen in de thuissituatie, maar ook onderschatting en verwaarlozing op school te zorgen voor een leerachterstand en een lager schooladvies. De gedeelde ervaringen van diverse maatschappelijke initiatieven en particuliere bijleskrachten uit Zuidoost bevestigen dit beeld. In een recent onderzoek spreken ook onderwijskundigen en pedagogen over vooroordelen en het daarnaar handelen van leerkrachten als factor voor het oplopen van leerachterstanden bij leerlingen met een migratieachtergrond 16. Veel van deze jongeren zijn gedemotiveerd geraakt, hebben een geschaad zelfvertrouwen en laag zelfbeeld. De zorgen om deze groep blijven groot en vragen om een aanpak die gericht is op het ontwikkelen van een aantal belangrijke kernkwaliteiten z.a.: herstel van zelfvertrouwen; vergroten van het zelfbewustzijn; geloof in eigen kunnen; sociale skills; talentontwikkeling; maatschappelijke en arbeidsintegratie. Daarnaast is het van belang om onderdeel van het kwaliteitsbeleid, te investeren in diversiteit skills en cultuursensitiviteit van onderwijskrachten.

Meer dan gemiddeld aandacht nodig voor jeugdigen uit kwetsbare gezinnen Zuidoost Het Gebiedsteam Bijlmer Centrum geeft in het plan van 2021 hieraan te gaan werken: ”De focus is vooral gericht op onderwijs, sociaal-emotionele ontwikkeling/identiteitsvorming en arbeid, wonen, cultuur en samenleving. Behalve het op peil brengen van de startkwalificaties, focussen we ons ook op het beter faciliteren van onze jongeren in hun behoefte, om daarmee te voorkomen dat een deel verder afglijdt. Dat betekent onder meer ook aandacht voor de behoefte van de groep die bezig is met haar leefen wooncarrière, want dat gebeurt nu in onvoldoende mate.”

Jongeren geven aan heel graag in Zuidoost te willen blijven wonen. Er is een voorkeursbeleid voor woningtoewijzing afgesproken met projectontwikkelaars. Een relatief groot deel van jongeren in Zuidoost heeft een mbo-opleiding. Tot nu toe blijkt uit de praktijk van eisen voor woningtoedeling (Amstel III), dat alleen hoger opgeleide jongeren kans maken op een woning. “Sociale huurwoningen in ArenAPoort zullen ook voor jongere Zuidoostenaren met een MBO opleiding toegankelijk te zijn. Toewijzingscriteria dienen ook op deze groep te worden afgestemd!” De inspanningen17 die erop gericht zijn een ommekeer te brengen in deze vicieuze cirkel waarin jongeren verkeren en het vergroten van hun maatschappelijke kansen, zijn zeker niet overbodig maar hard nodig (voorspoed, geborgenheid).

16

De Winter-Koçak, S.; Badouet, M; Schoolloopbanen van jongeren met een migratieachtergrond, Kennisplatform Integratie en Samenleving, januari 2020. 17 De inspanningen die zijn genoemd in zowel deze Ontwikkelstrategie ArenAPoort, als die in de Gebiedsplannen w.o. Bijlmer Centrum. Met name het Masterplan Zuidoost is gericht op het bieden van ontwikkelkansen voor de jeugd van Zuidoost.

38

4.3 Betrokkenheid saamhorigheid, participatie, coöperatie, gemeenschap De mate waarin bewoners(-collectieven) worden betrokken in het ontwikkelproces van ArenAPoort hier vastgesteld aan de hand van de indicatoren participatie en coöperatie (cocreatie). Bewoners zijn geïnformeerd over de plannen en zijn geraadpleegd om hun input te geven. In de Ontwikkelstrategie is weergegeven wat bewoners zoal hebben ingebracht en in de bijlage is vermeld of en in welke mate die inbreng zal worden meegenomen in het ontwikkelproces. Betrokkenheid scoort met een 3,6 ruimvoldoende (rapportcijfer 7). Toch is er nog verbeterruimte waarvoor wij pleiten die te benutten. “Het verdient aanbeveling om toe werken naar een hoger niveau op de participatieladder. Georganiseerde bewoners zitten nog niet aan overlegtafels waar besluiten worden genomen en zijn geen volwaardige stakeholder zijn gedurende het co-creatief ontwikkelproces. Die rol is alleen nog voorbehouden is aan marktpartijen en andere partners van de gemeente.” Zie ook par. 3.4. Bouwen met de gemeenschap Het is belangrijk om te ontwerpen met en voor de gemeenschap, zodat bewoners uit de buurt en de buurten eromheen zich verbonden zullen voelen met het nieuwe ontwerp en ArenAPoort een van de nieuwe gemeenschappen in Zuidoost wordt die in verbinding staat met haar omgeving.

“Het maken van ArenAPoort tot een plek met meerdere ontmoetingsplekken waar bewoners en gebruikers graag willen vertoeven vraagt om een meer dan gemiddelde betrokkenheid van deze groepen bij het ontwikkelproces.” Om saamhorigheid te creëren moet ervoor gezorgd worden dat de nieuwe en bestaande bewoners zoveel met elkaar in contact worden gebracht, al vanaf het begin van het Ontwikkelproces. Zodat iedereen aan het einde van het proces het gevoel heeft: dit hebben we samengedaan. “Het is essentieel om stakeholders, waaronder (toekomstige) ondernemers en (georganiseerde) bewoners uit Zuidoost als partner betrokken te houden in het ontwikkelproces van ArenAPoort. Op die manier bouw je ook aan het DNA en de identiteit van de wijk. WMS gelooft in de kracht van betrokkenheid en partnerschap en sluit zich dan ook graag bij de samenwerkende partijen. Wij zijn nu in de laatste wagon gesprongen van de snel rijdende trein van gebiedsontwikkeling ArenAPoort en willen blijvend invloed hebben op de (ontwikkel)richting. Betrek ons bij de besluitvorming en het verdere ontwerp en planningsproces van de openbare ruimte, voorzieningen etc. Samen kunnen wij een inclusief, veerkrachtig en uniek deel van de stad maken.”

39

4.4 Aspiratie inspiratie, hoop, geluk, genot, creatieve innovatie De mate waarin investeringen en toekomstige programmering binnen het thema ‘Een centrum voor iedereen’, aspiratie uitstralen of bevorderen wordt hier bepaald aan de hand van de indicatoren genot, inspiratie en creatieve innovatie. Bedrijven, instellingen en ook steeds meer bewoners, laten hun vestigingskeuze mede afhangen van aanwezige en voorzieningen en aantrekkelijke uitspanningen; het is een genot om er te vertoeven. Het geschetste toekomstig woon- en leefklimaat in ArenAPoort ziet er aantrekkelijk uit en scoort met 3,6 ruimvoldoende op het gebied van aspiratie: “Voor circa 60.000 nieuwe bewoners is ArenAPoort straks de meest nabije plek om boodschappen te doen, uit eten te gaan, te winkelen en te ontspannen. (p.20)” Inspirerende omgeving Positief zijn de voornemens te willen bijdragen aan een duurzame leefomgeving én een duurzame relatie met de mensen in ArenAPoort op te bouwen door o.a. nieuwe banen te creëren voor bewoners van Zuidoost of door het opleiden van jongeren (inspiratie). “De erkenning dat samenwerking met bewoners en het bedrijfsleven een absolute vereiste is om deze ambities waar te kunnen maken en te bestendigen klinkt vernieuwend. Jongeren uit Zuidoost hebben zelf ook inspirerende ideeën over hoe hun toekomstig stadscentrum eruit moet zien en welke plek zij daarin hebben.

Zo geven ze aan: “Creëer a city that never sleeps! Jongeren in deze omgeving willen ook heel graag werken, benut die kans.” (Zie p. 33, p. 58). Met het plan Society (maatschappij van samenwerkende partijen ING, HvA, ROC en gemeente Amsterdam lijkt gehoor te worden gegeven aan die oproep van jongeren. Het plan biedt ruimte voor creatieve innovatie en borgt dat tegelijkertijd ook in zichzelf. Het plan Society ambieert enerzijds een internationale uitstraling en topkwaliteit en biedt anderzijds kansen voor lokaal talent en ondernemerschap, in een gezonde groene omgeving op een goed bereikbare locatie, waar iedereen mee mag doen. Betaalbare bedrijfsruimte Prettig en hoopgevend zijn de plannen om betaalbare flexwerkplekken te realiseren voor Freelancers en zzp’ers. De realisatie van goede restaurants, lunchrooms en cafés en diverse ontspanningsmogelijkheden en voorzieningen voor de huidige bewoners in het centrum zijn bevorderend voor het welbevinden en gemak. Het zijn geluk bevorderraars en geven een welkome invulling aan het idee dat het centrum ook voor hen is. Met de plintenstrategie wordt een levendig beeld gecreëerd met meer sociale interacties en minder niemandsland zorgt voor meer sociale veiligheid; het zal beslist een genot zijn om er te vertoeven. De plinten bieden vooral plek voor kleine vormen van bedrijvigheid.

In de Ontwikkelstrategie komt echter niet duidelijk naar voren of er zal worden geïnvesteerd in betaalbare ruimten in de plinten met het doel om kansen voor lokaal ondernemerschap te creëren. (Zie ook par. 3.5)

40

De verbeterruimte voor de score aspiratie kan worden gevonden in het maken van afspraken omtrent betaalbare huren voor lokaal ondernemers. “Het is riskant om het geheel aan investeerders over te laten bepalen of er al dan niet betaalbare ruimtes voor lokale ondernemers worden gerealiseerd. Niet hoopvol; er is in de afgelopen jaren veel geklaagd door lokale ondernemers in de Amsterdamse Poort over de hoge huurprijzen, en dat in de oude situatie. Wat kan men dan verwachting na de upgrade?” (Zie ook par. 4.2)

4.5 Veerkracht duurzaamheid, levensduur/toekomstbestendigheid, aanpassingsvermogen De mate waarin het wonen in ArenAPoort de veerkrachtigheid van communities versterkt, wordt hier vastgesteld aan de hand van de indicatoren aanpassingsvermogen/toekomstbestendigheid en levensduur. De potentiële kwaliteit van wonen kan worden versterkt door integratie en menging van functies en het vermogen om flexibel in te spelen op veranderende behoeftes en activiteiten (aanpassingsvermogen). Veerkracht scoort met 3,8 ruimvoldoende (rapportcijfer 7). Levensbestendig en integraal bouwen biedt meer perspectief voor een prettige en sociaal geïntegreerde wijk. Dit soort toekomstbestendige bouw keuzes geven de nieuwe wijk alleen maar nog meer veerkracht omdat de zorgstructuur van families in stand wordt gehouden en nodigt uit tot meer diversiteit van woonsituaties. Passen deze toekomstbestendige woonvormen ook in het ‘Centrum voor iedereen’? De verbeterruimte die hier kan worden benut zit in het vergroten van het aanpassingsvermogen en de levensduur. Juist omdat het goed past bij Zuidoost, de woonplannen aanpassen en die (deels) te richten op vormen van toekomstbestendig wonen: “Familie- en community verbanden zijn typerend voor Zuidoost. Levensbestendig en integraal bouwen past dan ook bij Zuidoost en biedt meer perspectief op een prettige en sociaal geïntegreerde wijk.

Dit soort toekomstbestendige bouwkeuzes (zoals Kangoeroewoningen) geven de nieuwe wijk alleen maar nog meer veerkracht omdat de zorgstructuren van families of hele gemeenschappen in stand wordt gehouden en de sociale veiligheid (welvaart) wordt vergroot. Ook een goede remedie tegen vereenzaming van ouderen.”

4.6 Acceptatie vertrouwen, tolerantie, respect, verzoening, inclusie, empathie, erbij horen De mate waarin diverse type mensen en huishoudens worden geaccepteerd, dan wel zich geaccepteerd (zullen) voelen in ArenAPoort, wordt hier vastgesteld aan de hand van de JCI Indicatoren inclusie, erbij horen en vertrouwen. Bewoners(-organisaties) uiten al meerdere jaren hun onvrede over het gegeven dat bewoners van de Bijlmer niet of zeer weinig profiteren van de welvaart aan de andere kant van het spoor. Deze uitdrukking van de andere kant van het spoor draagt in zichzelf al mee dat er geenszins sprake is van een gevoel van inclusie en van erbij horen. “Voor een compleet en inclusief

41

ArenAPoort is het van belang, een divers en toegankelijk aanbod van voorzieningen, wonen, werken, ondernemen en recreëren te realiseren en dat ook bewoners uit Zuidoost met verschillende sociaaleconomische uitgangsposities - zich in dat aanbod kunnen herkennen en zich uitgenodigd voelen om erbij te horen. En wordt er structureel gewerkt aan het elimineren van uitsluitingsmechanismen.” Bewoners van Zuidoost horen er ook bij! Zo wordt duidelijk gemaakt met de toezegging: “We zetten ons nadrukkelijk in voor ontspanning die is bedoeld voor de bewoners van Zuidoost (p.35).” En, met de lijst van voorzieningen voor plezier en amusement die daarop volgt, krijgt de slogan ‘Een centrum voor iedereen’ gelijk meer betekenis! De JCI waarde acceptatie scoort op het thema ‘Een centrum voor iedereen’ van de Ontwikkelstrategie ArenAPoort het allerhoogst. Een 3,9 is omgerekend een rapportcijfer 7,5 en dat is afgerond een 8. Hieruit kunnen we opmaken dat de maatregelen en ontwikkelplannen het vertrouwen wekken dat hiermee verbetering zal komen in de situatie. Aandachtspunten De vrouwen van de WMS Adviesraad geven desondanks toch nog een aantal adviezen en verbeterpunten mee.

Zo geeft zij ten aanzien van de JCI indicatoren erbij horen, inclusie en respect nog het volgende mee: “Door de omgeving zo in te richten dat mensen zich thuis voelen, bijvoorbeeld omdat de mensen in Zuidoost van eten, feesten en gezelligheid houden, is het een idee om voorzieningen en plekken te creëren waar mensen samen kunnen komen om te eten, te feesten en voor gezelligheid (erbij horen). Daarbij is het wel belangrijk dat de verschillende culturen die Zuidoost rijk is zich ook kunnen herkennen in de plannen om goede restaurants, lunchrooms en cafés en diverse ontspanningsmogelijkheden, ontmoetingsplekken en voorzieningen in het centrum te realiseren (JCI indicatoren inclusie en respect). En het moet betaalbaar blijven; geen koffie voor 6 euro. Dat bevordert het gevoel van acceptatie en erbij horen; dat het centrum ook voor hen is.” De vrouwen van de WMS Adviesraad geven ook adviezen en verbeterpunten: “Het maken van een ‘een centrum voor iedereen’ betekent uiteraard ook dat het gebruik van voorzieningen, plekken en routes, afgestemd op en toegankelijk dienen te zijn voor diverse groepen. en kunnen worden bezocht of gebruikt door diverse typen bezoekers (inclusiviteit). Er lijkt in de plannen echter geen aandacht voor bijzondere groepen zoals de LHBTQ-gemeenschap. Ook met minder validen lijkt men geen rekening te houden.

Zowel het gebied van de ArenAPoort Oost als dat van West, is nu heel erg ingericht op voetgangers. Als je niet (goed) kunt lopen is het in de huidige opzet een hele opgave om bijvoorbeeld van de trein-/metro/bushalte naar de Ziggo Dome te komen.” Diversiteit is een gegeven met 170 nationaliteiten in Amsterdam Zuidoost. Hier is nog niet voldoende van te merken in het winkel- en straatbeeld; ook hier zit wat verbeterruimte. “Het is in Zuidoost een must dat het straat- en winkelbeeld de diversiteit van Zuidoost weerspiegelt en een uitstraling van inclusie heeft. De internationale allure zit al in de mensen en zou alleen nog veel meer in de gebouwen kunnen worden weergegeven. Naar

42

het voorbeeld van Amstelveen (veel minder divers dan Zuidoost), waar er Japanse teksten ‘welkom en tot ziens’ bij de parkeergarage zijn geplaatst omdat er veel Japanse mensen in Amstelveen wonen.” WMS vrouwen uiten verder hun bezorgdheid (zie dat als verbeterruimte) over het niet mengen van sociale huur en het duurder segment. “Bestaande woningen in de Poort zijn nu (voornamelijk) sociale huur. De sociale huurwoningen komen in de Dreeftoren en de hogere sector in het Zandkasteel. Om segregatie tegen te gaan en inclusie te bevorderen is mengen van diverse segmenten belangrijk! Tweedeling kan ook tussen straten optreden!”

4.7 Belangrijkste adviezen thema ‘centrum voor iedereen’ De Omgevingswet (2022) gaat nóg verder dan alleen top-down geregisseerde participatie aan het eind van het besluitvormingstraject. Deze wet erkent de georganiseerde bewoner als stakeholder in het gebiedsontwikkelingsproces! Brede participatie en cocreatie is een belangrijke voorwaarde voor snellere en betere planvorming; Zoek in een zo vroeg mogelijk stadium aansluiting met nieuwe partners/stakeholders. De huidige democratiseringsdoelstellingen en het stadmaken bieden mooie oefenroutes en partijen zoals WMS en buurtplatforms, staan klaar ze samen te betreden en vaardig te worden in de nieuwe context van participatief denken en doen! Yes we can! Uitponden staat haaks op de ontwikkelambitie 1Zuidoost en fungeert als een - uitgestelde uitsluitingsvorm van groepen Zuidoost bewoners. Kies er liever voor om woningcorporaties te stimuleren om opdracht te geven aan ontwikkelaars voor het bouwen van meer en ruimere sociale huurwoningen.

Zo blijft het uitponden voor 50 jaar buiten de deur; Voer ook voor corporatiewoningen het voorrangsbeleid voor Zuidoost bewoners in; Borg dat diverse culturen, gemeenschappen en gebruikers van de openbare ruimte en voorzieningen worden betrokken in het ontwikkelproces; Voor meer gelijkwaardigheid tussen het oude en het nieuwe Zuidoost, is het belangrijk om te investeren in de ontwikkeling van de mensen en de (omliggende) buurten in Zuidoost; Herontwikkel zodanig dat het nu nog zichtbare verschil in welvaart afneemt en zorg er vooral voor dat de aangrenzende delen van de openbare ruimte worden ge-upgrade en meer naar het niveau van ArenAPoort worden getrokken; Zorg voor een zo gelijk mogelijke verdeling van: ontwikkelbudgetten; kwalitatief hoogwaardige vrije ruimtes; scholen; zorg- en vrijetijdsvoorzieningen; diensten. Zo kan de ongelijkheid en achterstelling van het oude deel van Zuidoost worden rechtgetrokken; Om segregatie tegen te gaan en inclusie te bevorderen is mengen van diverse segmenten belangrijk; Probeer projectontwikkelaars te verleiden tot het investeren in social return voor Zuidoost.

43

Neem als uitgangspunt dat er bij aanbestedingen in eerste instantie werkgelegenheid voor Zuidoost bewoners en zzp-ers ondernemingen wordt gecreëerd; Bedenk manier waardoor er ook rechtstreeks geïnvesteerd kan worden in de omliggende gebieden om ArenAPoort zo beter aan te laten sluiten met de rest van de buurt; Lokale ondernemers en sociaal ondernemers zijn dragers van Zuidoost DNA zij horen erbij op ArenAPoort Stimuleer de lokale economie door betaalbare ruimte te (laten) ontwikkelen voor lokale ondernemers. Dit is een belangrijke randvoorwaarde voor een inclusieve invulling van de plinten. Op de langer termijn draagt het ook bij aan het voorkomen van leegstand. Manage op diversiteit van het winkelaanbod. Durf verder te gaan dan alleen tijdige informatieverstrekking over het ontwikkelproces en betrek (georganiseerde) bewoners als stakeholder in het co-creatief ontwikkelproces.

Adviezen aan Investeerders/Projectontwikkelaars Via deze weg geven we ook investeerders/projectontwikkelaars mee dat vitale, leefbare en veerkrachtige wijken in verbinding staan met hun omgeving en die maak je samen, met bewoners-stakeholders uit die omgeving; ArenAPoort in co-creatie maken met bewoners en creatieve ondernemers biedt kansen om fysieke, sociale en culturele eigenschappen die kenmerkend zijn voor Zuidoost terug te zien in het ontwerp; In een vitale en veerkrachtige buurt is functiemenging het sleutelwoord en de fysieke inrichting en infrastructuur vormt één geïntegreerd geheel; Stuur aan op levensbestendige, woningbouw; dit komt de vitaliteit van de wijk ten goede en borgt informele zorgstructuren; een van de DNA kenmerken van Zuidoost; Multifunctionaliteit en integraliteit van (fysieke) voorzieningen maken kruisbestuiving en creatieve innovatie mogelijk, bestendigen de levensduur en bevorderen het optimaal gebruik van de ruimte.

44

5. Conclusie Ondanks dat de werksessie niet volgens de reguliere werkmethode van WMS kon worden ingericht, waarbij de vrouwen van WMS en de projectteam leden de plannen met elkaar konden bespreken, leverde de online vragenlijst rijke resultaten op. Op basis van de thema’s ‘Compleet en verbonden’ en ‘Een centrum voor iedereen’ kon WMS de belangrijkste punten aanstippen om aan de gemeente mee te geven. WMS is overwegend positief over de plannen voor het ArenAPoort gebied. De meeste waarden scoorden tussen de 3 en 4 en daarmee voldoende tot een ruim voldoende. Alleen de waarde eerlijkheid scoorde bij ‘Een centrum voor iedereen’ onder de 3, wat aangeeft dat dit het belangrijkste aandachtspunt is. WMS, en met hen veel Zuidoostenaren, maken zich zorgen over de kansenongelijkheid en segregatie in Zuidoost. “Voor meer gelijkwaardigheid tussen het oude en het nieuwe Zuidoost, is het belangrijk om te investeren in de ontwikkeling van de mensen en de (omliggende) buurten in Zuidoost.” In de plannen is zeker aandacht voor de huidige bewoners en ondernemers van Zuidoost en staat meerdere malen vermeld dat zij moeten kunnen meeprofiteren van de ontwikkelingen. Concrete cijfers en afspraken ontbreken echter nog. Het advies is dus: maak heldere afspraken met ontwikkelaars en betrek bewoners en lokale (sociaal)ondernemers hier in een vroeg stadium bij.

Zodat je voorkomt dat er woningen en werkplekken worden gebouwd die niet geschikt zijn voor Zuidoostenaren, waardoor er toch weer gentrificatie en segregatie ontstaat. Reserveer actief ruimte in de plinten voor lokaal (sociaal) ondernemerschap en creëer voorzieningen voor en met de buurt. Zorg dat er werkgelegenheid wordt gecreëerd voor jongeren en zorg voor woningen die bij hun behoeften passen. Laat sociale huurwoningen zoveel mogelijk door woon coöperaties realiseren en vermijd uitpondingsafspraken - dit is slechts uitstel van executie (gentrificatie versterker). Een ander belangrijk punt is de transitie van traditionele participatie naar co-creatie, waarbij de bewoners als gelijkwaardig stakeholder in gebiedsontwikkeling wordt gezien. Dit houdt in dat je niet eerst plannen maakt en die in een later stadium voorlegt aan bewoners, maar ze al betrekt vóór de start van de planvorming. In het geval van ArenAPoort is dergelijke co-creatie niet meer mogelijk, maar voor de verdere invulling van de programmering, het openbare ruimte plan en het beeldkwaliteitsplan kan een dergelijk proces nog worden ingericht. Partijen als WMS en andere partijen uit het gebied kunnen hierin een rol vervullen.

“Betrek bewoners als gelijkwaardig stakeholders in het ontwikkelproces en zet hen zowel met ontwikkelaars als gemeente aan tafel” Het ArenAPoort gebied heeft de potentie om Zuidoost een enorme lift te geven. Een aantrekkelijk centrum met ruimte voor wonen, werken en voorzieningen, gecreëerd voor en door Zuidoost. Een gebied wat we samen hebben ontwikkeld en waar we trots op kunnen zijn. Een buurt waar een verbonden gemeenschap woont van nieuwe en oude bewoners, die de diversiteit van de 170 nationaliteiten in Zuidoost weerspiegeld. Een wijk die bijdraagt aan

45

kansen voor iedereen, ongeacht afkomst, leeftijd, opleidingsniveau, inkomen, beperking of gender. Een geborgen en veilige openbare ruimte waar de gebruikers zich prettig voelen. Wij kijken ernaar uit om als gelijkwaardig stakeholder samen te werken met het projectteam, de ontwikkelaars en andere partijen en samen te strijden voor een rechtvaardig en verbonden Zuidoost! Namens de WMS Vrouwenadviesraad, WMS Kernteam, Amsterdam, januari 2021.

46