A - 06 Diversiteit en Antidiscriminatiebeleid (9) Bestuurlijke reactie IV Ui

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 18 juni 2021 Diversiteit Rutger Groot Wassink OJZD Diversiteit Bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel ‘Uitgebreid vervolgonderzoek naar het slavernijverleden’

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief reageert het college van burgemeester en wethouders op het initiatiefvoorstel d.d. 17 mei 2021 van de leden S. Khan, S. Blom, J. Veldhuyzen, N. La Rose, A. Bakker en E. Flentge getiteld ‘Uitgebreid vervolgonderzoek naar het slavernijverleden’. Het initiatiefvoorstel verzoekt: 1. een vervolg te geven aan de conclusies van het Amsterdam onderzoek getiteld “De slavernij in Oost en West”; 2. opdracht te geven voor een uitgebreid vervolgonderzoek naar het slavernijverleden en de rol van Amsterdam daarin; 3. Daarbij samen te werken met andere steden en de provincie Noord-Holland (en wellicht Zuid-Holland) om de wijde aspecten waar Amsterdam invloed op had van weleer te kunnen beslaan. Eventueel daarin samen te werken met andere steden die hun slavernijgeschiedenis (willen) onderzoeken, de provinciën Noord- en Zuid-Holland en misschien zelfs het Rijk om de wijde aspecten van weleer waar Amsterdam invloed op had te kunnen beslaan. De initiatiefnemers onderbouwen dit verzoek voor een vervolgonderzoek als volgt: Naar aanleiding van het initiatiefvoorstel van DENK c.s. om excuses aan te bieden voor de rol van Amsterdam in het Nederlandse slavernijverleden, heeft het college een wetenschappelijk onderzoek laten uitvoeren naar de exacte rol die de Gemeente Amsterdam heeft gespeeld in de slavernijgeschiedenis van Nederland.

Dit onderzoek is vastgelegd in de publicatie ‘De slavernij in Oost en West’ van Pepijn Brandon e.a. (red). Uit dit onderzoek komt onomwonden naar voren “dat het bestuur van Amsterdam direct, wereldwijd, grootschalig, veelzijdig en langdurig betrokken was bij slavenhandel en slavernij.” Tegelijkertijd concluderen de onderzoekers ook dat een meer uitgebreid vervolgonderzoek nodig is om het Amsterdamse slavernijverleden in al haar facetten te kunnen begrijpen en de gevolgen ervan te kunnen inzien. Er zijn nog veel open vragen als het gaat om de slavernij - en de afschaffing daarvan –, de continuering van de koloniale cultuur waarbij andere vormen van slavernij werden geïntroduceerd en de doorwerking in de hedendaagse samenleving. In het boek is een eerste aanzet opgenomen van onderwerpen die nader onderzoek behoeven.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 2 van 4

Dit is uiteraard de eerste stap naar gezamenlijke verwerking van het slavernijverleden die ons allen raakt. Met voornoemd onderzoek is het ook mogelijk alvast een volgende wetenschappelijke stap te zetten ter ondersteuning van het proces van maatschappelijke verwerking. Door de oproep van dat onderzoek reeds in gang te zetten: een verder onderzoek waar het huidige team onderzoekers op is gestuit, maar geen mogelijkheden voor had om nader en/of uitgebreider op in te gaan. Ook dit initiatief moet volgens de indieners bij Amsterdam liggen, aangezien de invloed van Amsterdam op de hedendaagse Nederlandse, maar zeer zeker de diversiteit van de Amsterdamse, maatschappij vanuit dat verleden zo sterk is beïnvloed. De indieners geven tevens aan dat het tweede deel van het eerdere initiatiefvoorstel uit 2019, formele excuses voor die rol, helaas is uitgesteld vanwege de coronacrisis. Zij beschouwen excuses als de eerste stap naar gezamenlijke verwerking van het slavernijverleden die ons allen raakt. De excuses zullen meerdere mogelijkheden bieden om volgende stappen te nemen om nader tot elkaar te komen en maatschappelijke verwerking mogelijk te maken.

Bestuurlijke reactie: Allereerst memoreren de indieners hun wens uit het eerdere initiatiefvoorstel dat voor de Amsterdamse rol in het slavernijverleden ook excuses worden gemaakt. Zoals eerder aangegeven zal het college voor 1 juli 2021 een besluit nemen over het al dan niet aanbieden van excuses. Het college onderschrijft het belang van verder onderzoek naar het Amsterdamse slavernijverleden. De publicatie ‘De slavernij in Oost en West’ biedt zoals de indieners aangeven voldoende aanknopingspunten voor vervolgonderzoek, er zijn nog te veel vragen onbeantwoord. En zonder kennis van het verleden hebben wij onvoldoende begrip voor de samenleving van vandaag. Het college is daarom, met een kanttekening, positief over het initiatiefvoorstel en wil daarvoor twee sporen uitzetten: 1. Onderzoek naar de doorwerking van het slavernijverleden in hedendaags Amsterdam 2. Lobby voor een nationaal onderzoek bij Rijk en VNG Onderzoek naar doorwerking van het slavernijverleden in hedendaags Amsterdam De onderzoekers van ‘De slavernij in Oost en West’ hebben aanbevolen de wijze waarop de slavernij doorwerkt in de hedendaagse samenleving nader te onderzoeken. Het college heeft een breder onderzoek naar de doorwerking van het slavernijverleden in hedendaags Amsterdam daarom reeds op de agenda staan.

Over de invulling van dit onderzoek zijn gesprekken gevoerd met Nancy Jouwe, een van de redacteuren van ‘De Slavernij in Oost en West’. Het voorstel is om hier een participatief en actiegericht onderzoek van te maken, waarin debatten en publieksactiviteiten inzicht geven in dit onderwerp. Omdat er in de aanloop naar en rondom de herdenking van de afschaffing van de slavernij op 1 juli al het nodige georganiseerd wordt, is besloten om de uitvoering van dit onderzoek te verleggen naar de tweede helft van 2021, met doorloop naar 2022. De uitkomsten van evenementen die worden georganiseerd rondom de herdenking op 1 juli kunnen dan worden meegenomen. Een voorbeeld van zo’n evenement is het marathondebat, dat momenteel wordt voorbereid en dat op 1 juli zal plaatsvinden. De raad wordt hiervoor uitgenodigd. Hierin wordt vanuit verschillende

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 3 van 4

perspectieven (onderwijs, wetenschap, cultuur, grassroots en politiek activisme) gediscussieerd over het slavernijverleden en de doorwerking daarvan. Op deze manier geeft het college al uitvoering aan het nader uitzoeken de doorwerking van het slavernijverleden in de stad van vandaag. Lobby voor een nationaal onderzoek bij Rijk en VNG Naast Amsterdam heeft ook Rotterdam onderzoek laten doen naar haar slavernijverleden. Het onderzoek van de gemeente Utrecht wordt op 30 juni opgeleverd. Het is niet onwaarschijnlijk dat meer gemeenten de komende tijd onderzoek zullen laten doen naar hun slavernijverleden. Het college ziet hier de waarde van in, en is van mening dat een uitgebreid vervolgonderzoek vraagt om een gemeenteoverstijgende aanpak en een breder, nationaal perspectief. Dit sluit aan bij het verzoek van de indieners om een brede samenwerking op te zoeken om ‘de wijde aspecten waar Amsterdam invloed op had van weleer te kunnen beslaan.’ Het college zal dus aandringen op een breed, nationaal onderzoek. Dit standpunt wordt ook ondersteund door Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Het college bepleit dan ook het belang van een nationaal onderzoek naar het slavernijverleden bij het Rijk in G4verband. Het college voert met de G4 periodiek bestuurlijk overleg dat in het teken staat van gezamenlijke inzet ten aanzien van het bestrijden van discriminatie en het bevorderen van inclusie.

De oproep over het belang van een nationaal onderzoek naar het slavernijverleden past goed bij de inzet van dit samenwerkingsverband, en wordt in een gezamenlijke lobbybrief onder de aandacht van het Rijk gebracht. In de lobbybrief is dit punt als volgt verwoord: Nationaal onderzoek koloniaal en slavernijverleden Kennis en bewustwording over het gedeelde verleden ligt aan de basis van historisch besef en bewustwording. De verhalen van het slavernijverleden en de koloniale geschiedenis moeten in openheid besproken worden. De ‘verborgen en ongemakkelijke geschiedenis' moet uit de schaduw worden gehaald, om uiteindelijk een eigen, vaste plek in het collectief geheugen te verwerven. Wij roepen het Rijk op om hierin ook haar rol te pakken en onderzoek te doen naar de rol van de Nederlandse staat, en Nederland in den brede ten aanzien van slavernij en kolonialisme in de Oost en de West, naar voorbeeld van de historische onderzoeken in Amsterdam, Rotterdam en Utrecht. Deze inzet vormt een betekenisvolle aanloop naar de landelijke herdenking in 2023 rondom 150 jaar afschaffing slavernij. Een nationaal onderzoek kan tevens als bouwsteen dienen voor de vraag of de regering excuses wil aanbieden voor de rol van Nederland in het slavernijverleden. Niet alleen steden hebben een verleden, elke buurt, elke bevolkingsgroep en elk individu heeft een geschiedenis.

Nederland kent een veelkleurige en veelstemmige samenleving, maar persoonlijke verhalen worden te weinig gedeeld. Het bewust en op grotere schaal delen van geschiedenissen die samen de Nederlandse identiteit vormen, draagt bij aan het leren kennen van elkaar, dialoog en schept zodoende voorwaarden voor verbinding. Tussen generaties, tussen andersdenkenden en tussen heden en verleden. Op deze wijze dient een gedeelde geschiedenis als fundament om te werken aan een gezamenlijke toekomst. Bij deze bestuurlijke reactie vindt u een afschrift van de lobbybrief, die naar het Rijk is verzonden. Ook in verdere contacten met het Rijk, de VNG en andere gemeenten zal Amsterdam het belang van een nationaal onderzoek naar het slavernijverleden bepleiten.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 2 oktober 2020 Pagina 4 van 4

Gezien het bovenstaande adviseert het college het initiatiefvoorstel van de leden S. Khan, S. Blom, J. Veldhuyzen, N. La Rose, A. Bakker en E. Flentge getiteld ‘Uitgebreid vervolgonderzoek naar het slavernijverleden’ aan te nemen. Het college vindt het daarbij wel belangrijk dat de Rijksoverheid uiteindelijk haar rol pakt bij het in kaart brengen en coördineren van de rol van Nederland en Nederlanders in het slavernijverleden. Daarbij zal Amsterdam, zoals de indieners bepleiten, wel een aanjagende rol en een rol als voortrekker blijven spelen.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Diversiteit

Bijlagen 1. G4 lobbybrief

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl