A- 05 Openbare Orde en Veiligheid (4) 02 Raadsbrief terug- en vooruitblik ja

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14020 www.amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam Aan de leden van de Gemeenteraad van Amsterdam

Datum Behandeld door

2 maart 2021 Directie Openbare Orde en Veiligheid (OOV) en Stedelijk evenementenbureau (SEB)

Onderwerp

Terugblik jaarwisseling 2020/’21 en vooruitblik 2021/’22

Geachte leden van de gemeenteraad, Het afgelopen jaar bent u op meerdere momenten geïnformeerd over de voortgang van de voorbereiding op de jaarwisseling. Nu oud en nieuw weer achter ons ligt, wil ik graag met u terugkijken op een bijzondere jaarwisseling. En met het lokale afsteekverbod van consumentenvuurwerk in het vooruitzicht, kijk ik ook alvast met u vooruit naar de volgende jaarwisseling. Corona en de hierop genomen landelijke maatregelen maakten de afgelopen jaarwisseling uniek ten opzichte van voorgaande edities: geen evenementen en decentrale vieringen, de horeca die gesloten was, geen grote feestjes thuis en met niet meer dan twee personen buiten mogen zijn. Ook kondigde de regering in november voor oud en nieuw een landelijk verbod aan om vuurwerk te verkopen, te vervoeren, te bezitten en af te steken, om daarmee de zorg te ontlasten. Terugblik jaarwisseling 2020/’21 De effecten van het tijdelijke vuurwerkverbod sterken het college van B&W in de overtuiging dat een afsteekverbod kan bijdragen aan vermindering van overlast en schade enerzijds, en een verbetering van veiligheid en luchtkwaliteit anderzijds. Hoewel op meerdere plaatsen in Amsterdam sprake was van het afsteken van (zwaar) vuurwerk, viel het aantal spoedritten van ambulance en brandweer afgelopen jaarwisseling fors lager uit dan het jaar ervoor, evenals het aantal container- en voertuigbranden.

Ook de politie registreerde minder incidenten, aanhoudingen en gevallen van agressie tegen medewerkers met een publieke taak. De kosten voor herstel van schade aan gemeenschappelijke eigendommen was na afgelopen jaarwisseling bovendien lager. Na de jaarwisseling van 2019 op 2020 bedroegen die kosten tenminste 536.000,- euro. Na afgelopen jaarwisseling waren die kosten – mede dankzij het tijdelijke vuurwerkverbod - een stuk lager, namelijk 273.500 euro. Landelijke cijfers ondersteunen dit beeld. Zo was het aantal vuurwerkgewonden op Spoedeisende Hulpafdelingen en bij huisartsenposten volgens Veiligheid.nl de afgelopen jaarwisseling circa twee derde minder dan voorgaande jaren. Voorts constateerde het RIVM dat de lucht in Nederland tijdens de jaarwisseling minder vervuild was dan in voorgaande jaren, en dat dit vrijwel zeker het gevolg is van het feit dat er minder vuurwerk werd afgestoken.

Het Stadhuis is bereikbaar met de metro of met tramlijn 7 en 14, halte Waterlooplein. Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum 2 maart 2021 Pagina 2 van 6

Afsteekverbod 2021/’22 Veiligheid en gezondheid voerden de afgelopen jaarwisseling vanzelfsprekend de boventoon. Dat perspectief zal – in lijn met het oorspronkelijke, bestuurlijke voornemen om oud en nieuw op een geheel andere manier vooral feestelijk te laten verlopen – volgend jaar weer meer richting de viering zelf moeten verschuiven. Amsterdam wil een feestelijke en veilige jaarwisseling voor iedere inwoner en bezoeker, met zo min mogelijk letsel, schade en overlast. Naar aanleiding van onrustig verlopen jaarwisselingen in eerdere jaren en de nadrukkelijke wens van de gemeenteraad en een grote meerderheid van de Amsterdammers, wil het college van B&W dit jaar een afsteekverbod voor particulieren invoeren. Daarom wordt de APV-wijziging nu aan de gemeenteraad voorgelegd. Met de instemming van uw raad geldt vanaf de komende jaarwisseling 2021/’22 in Amsterdam een verbod op het afsteken van vuurwerk voor consumenten, met uitzondering van fop- en schertsvuurwerk zoals trektouwtjes, knalerwten en een bepaalde categorie sterretjes. De APVwijziging voor het afsteekverbod heeft geen betrekking op professionele vuurwerkshows door gecertificeerde bedrijven omdat de regels daaromtrent zijn vastgelegd in landelijke wetgeving. De provincie is de bevoegde instantie om zogenoemde ontbrandingsaanvragen daaraan te toetsen en niet de gemeente.

Wel wordt de burgemeester geïnformeerd over voorgenomen ontbrandingstoestemmingen. De burgemeester kan op grond van veiligheidsaspecten bedenkingen kenbaar maken die de provincie kan betrekken bij de afweging of wel of geen toestemming te verlenen. Vaak is een professionele vuurwerkshow onderdeel van een evenement waarvoor een evenementenvergunning van de gemeente nodig is. In dit kader zal verder onderzocht moeten worden of het mogelijk is om op basis van een onevenredige belasting voor het woon- of leefklimaat, een gemeentelijk maximum te stellen aan het aantal te houden professionele vuurwerkshows in Amsterdam. Momenteel is hier geen Amsterdams beleid voor ontwikkeld en lijken de mogelijkheden om professionele vuurwerkshows op dit moment aan banden te leggen beperkt. Mijn vraag is in hoeverre uw raad dit een probleem vindt. De grootste milieuwinst wordt immers behaald door het consumentenvuurwerk aan te pakken. Bovendien kunnen professionele vuurwerkshows een goed alternatief zijn voor het zelf afsteken van vuurwerk, en daarmee de transitie naar een veiliger en feestelijk verloop van de jaarwisseling verder helpen. Graag bespreek ik dit met uw raad.

Met het afsteekverbod voor particulieren zal de overlast van het afsteken van vuurwerk (geluidhinder, gevoelens van onveiligheid) én de risico’s voor de openbare orde, leefbaarheid en veiligheid (brandgevaar, agressie, kans op letsel en vandalisme) worden beperkt. Het tijdelijke, landelijke vuurwerkverbod tijdens de afgelopen jaarwisseling gold voor zowel de verkoop van vuurwerk als het afsteken ervan. Een toekomstig Amsterdams verbod op de verkoop van vuurwerk is vanwege landelijke en Europese wet- en regelgeving echter niet mogelijk. Dit jaar wordt verder onderzocht of het mogelijk is om het huidige aantal verkooppunten te verminderen. Ondanks het feit dat vooralsnog vuurwerk in Amsterdam verkocht mag worden en er voorlopig alleen een afsteekverbod zal gelden, is de verwachting dat dit verbod zinvol is omdat naar alle waarschijnlijkheid een grote meerderheid van de mensen zich hieraan zal houden. Om onveiligheid als gevolg van vuurwerk verder terug te dringen, is naast een afsteekverbod overigens ook de aanpak van illegaal vuurwerk van belang, evenals het aanbieden van alternatieven.

Gemeente Amsterdam

Datum 2 maart 2021 Pagina 3 van 6

Amsterdam zal, net als in de afgelopen jaren, in de tussentijd bij het kabinet blijven lobbyen vo0r zowel een landelijk afsteek- als verkoopverbod. Openbare orde In de aanloop naar afgelopen 31 december waren er zorgen vanwege de vele beperkingen die tijdens de jaarwisseling van kracht waren en de behoefte die mensen doorgaans hebben om juist tijdens de jaarwisseling de teugels te laten vieren. Daarom was de driehoek maximaal geprepareerd op een onrustige jaarwisseling. Er is vanuit onder meer de stadsdelen fors ingezet op preventie, en in de oudjaarsnacht waren extra politieagenten en BOA’s op straat. Ook zijn die avond op verschillende plekken in de stad straatcoaches, hosts, jongerenwerkers en buurtouders actief geweest. Na afloop kunnen we over het geheel genomen vaststellen dat de gevreesde onrust is uitgebleven en dat oudejaarsnacht in Amsterdam beheersbaar is verlopen. De politie heeft minder aanhoudingen verricht dan vorig jaar. Op de Osdorper Ban zijn aanhoudingen verricht nadat er vuurwerk richting de politie was gegooid. In Amsterdam Oost zijn op de Molukkenstraat ongeregeldheden ontstaan met zwaar vuurwerk. Na de inzet van de Mobiele Eenheid (ME) was de orde daar snel weer hersteld. Zware ongeregeldheden van vorig jaar hebben zich niet herhaald. In de voorbereidingen op komende jaarwisseling zal veel aandacht uitgaan naar de invoering van het lokale afsteekverbod.

De insteek zal zijn om daarbij - in samenspraak met de stadsdelen en alle betrokken organisaties - nog meer in te zetten op preventie, communicatie en op alternatieve vieringen en activiteiten voor jongeren. Uiteraard zal in de voorbereidingen ook extra aandacht uitgaan naar de handhaving van het afsteekverbod. Centrale en decentrale vieringen Het aanstaande afsteekverbod is geen doel op zich: het is vooral een middel om de jaarwisselingfeestelijker en veiliger te laten verlopen. Het college is van mening dat nieuwjaarsvieringen in de stad daar een bijdrage aan zullen leveren: met alternatieve vieringen kunnen we op een andere manier, zonder consumentenvuurwerk, stilstaan bij het einde van het oude jaar en het begin van een nieuw jaar vieren. Die transitie is enkele jaren geleden al in gang gezet. Het afgelopen jaar is op veel manieren geprobeerd hier invulling aan te geven: met lokale vieringen en een centrale viering op het Museumplein. Het coronavirus maakte de uitvoering van die plannen (vrijwel) onmogelijk, maar er is wel een goede basis gelegd voor vieringen. Het college wil dit jaar op volle kracht verder met het waarmaken van de ambities rond oud en nieuw. Lokale vieringen Als gevolg van de coronacrisis zijn er de afgelopen jaarwisseling helemaal geen lokale vieringen georganiseerd.

Alle activiteiten en vuurwerkshows, van het vreugdevuur in Noord tot de geplande vieringen in jongerencentra in Zuidoost, zijn afgelast vanwege de lockdown. Ook Club Hexagon (een verplaatsbare miniclub waar Amsterdammers veilig een voorproefje van oud en nieuw zouden krijgen) kon niet worden ingezet. Lessen over lokale vieringen zijn derhalve lastig te trekken. Wel is opgevallen dat de vraag om nieuwe activiteiten te organiseren in de stadsdelen nog veel vragen oproept. Er was veel behoefte aan, vooral activiteiten voor en door jongeren en bij voorkeur georganiseerd in de eigen buurt. Maar het ontbrak de stadsdelen aan budget en expertise. En ook was er weinig animo (en door corona begrijpelijk ook weinig vertrouwen in de mogelijkheden) voor het aanjagen van bewonersinitiatieven. Voor volgende jaren zijn de volgende leerpunten vastgesteld:

Gemeente Amsterdam

   

Datum 2 maart 2021 Pagina 4 van 6

Organiseer activiteiten zoveel mogelijk in de buurt, vooral op oudejaarsdag én oudejaarsavond. Geef jongeren waar mogelijk een rol in het organiseren van activiteiten en vieringen, zodat het van hen wordt en het ze ook echt aanspreekt. Begin op tijd en zorg voor voldoende budget om lokale vieringen van de grond te krijgen. Een sturende en ondersteunende rol vanuit de centraal stedelijke projectgroep is onontbeerlijk. Bij een groot aantal evenementen in de stad is het belangrijk dat er voldoende expertise is, gezien de extra risico’s op oudjaarsavond (illegaal vuurwerk, kou, alcohol, etc.).

Centrale viering Even leek het erop dat ook de centrale viering niet door kon gaan. Gelukkig is het gelukt om de viering op het laatste moment te verplaatsen van het Museumplein naar de Johan Cruijff Arena, ook zonder publiek helaas. Door de samenwerking met de NOS en AT5 konden veel mensen tijdens een volkomen uitgeklede jaarwisseling toch de viering bekijken. Meer dan 4 miljoen mensen keken naar het nationale aftelmoment: een record. De NOS was dan ook tevreden over de uitzending en de samenwerking. En zo hebben de investeringen toch iets opgeleverd en is een eerste stap gezet naar een jaarwisseling met meer feest en minder incidenten. De belangrijkste conclusies over de centrale viering zijn:  De viering heeft deze uitzonderlijke jaarwisseling op een positieve manier opgeluisterd. De show en het nationale aftelmoment zijn bovendien zonder incidenten en binnen het gestelde budget georganiseerd, met inachtneming van de verwachtte extra kosten voor de Arena. Ook is veel geleerd over wat wel werkt en wat niet. De organisator heeft (ruimschoots) geleverd wat beloofd was. Naast de kwaliteit verdienen met name de flexibiliteit en goede samenwerking een compliment.  Electric Fireworks voldeed aan de verwachtingen: het was spectaculair, vernieuwend en duurzamer dan gewoon vuurwerk. Wel constateren we dat het op televisie minder goed overkwam dan “live” in de ArenA.

De licht- en geluidseffecten komen in een openbare ruimte en met live publiek veel beter tot hun recht dan in een stadion met dicht dak. Voor een eventuele volgende editie heeft dit concept op een buitenlocatie meer potentie. Een nieuwe opdracht voor een centrale viering zal echter, conform de regels, openbaar worden aanbesteed en alle passende inschrijvingen zullen dan worden overwogen.  Uit een onderzoek uitgevoerd door onderzoeksbureau Enneus onder Amsterdammers blijkt veel waardering voor Electric Fireworks. Een meerderheid van de ondervraagden denkt dat de viering met Electric Fireworks bijdraagt aan een veiligere, duurzame en feestelijke jaarwisseling. Driekwart zou Electric Fireworks volgend jaar graag op het Museumplein zien.  De samenwerking met de NOS is goed bevallen. Een belangrijk voordeel ervan was dat de viering een veel groter publiek bereikte.  Afgelopen jaar kon het niet anders, maar duidelijk is dat een viering en/of nationaal aftelmoment zonder publiek veel waarde verliest. Als (de kans groot is dat) komend jaar weer geen publiek aanwezig kan zijn, is het beter de viering niet door te laten gaan.  De conclusie is dat het concept met Electric Fireworks zich goed leent om twee programma’s mee te maken op één avond, voor verschillende doelgroepen.

Elementen van de show die goed werden gewaardeerd zijn de enorme iconische klok met video- en lichteffecten, de kinderviering en de bijdrages van Amsterdams talent.

Gemeente Amsterdam

Datum 2 maart 2021 Pagina 5 van 6

Vooruitblik komende jaarwisseling De conclusie uit de evaluaties is dat alternatieve vieringen in de stad bijdragen aan een feestelijker en veiliger verloop van de jaarwisseling. De ervaringen van het afgelopen jaar zijn positief. Er is ook veel geleerd en aanknopingspunten voor verbetering in beeld gebracht. De verwachting is nu dat de aanstaande jaarwisseling één van de eerste feestdagen zal zijn waarop weer evenementen mogelijk zijn. Vanwege de extra behoefte aan alternatieven vanwege het dit jaar in te voeren Amsterdamse afsteekverbod, is het streven van het college ook dit jaar alternatieve vieringen te organiseren. Daarvoor zijn de volgende aanbevelingen uit de evaluatie leidend:  



  





Streef naar een goede combinatie van één centrale viering waar Amsterdammers live én via televisie het begin van een nieuw jaar kunnen vieren, en van meerdere, lokale vieringen in de stad. Gebruik 2021 om te experimenteren met verschillende varianten van lokale viering, om zo te onderzoeken wat het beste werkt. Op een aantal plekken kunnen dat door de gemeente georganiseerde activiteiten zijn. Elders kunnen dan bijvoorbeeld (met subsidie gesteunde) nieuwe activiteiten worden georganiseerd door Amsterdammers, denk aan studenten van de opleiding evenementmanagement of Amsterdamse organisatoren. En op weer andere plekken kan het bestaan uit het steunen van bestaande initiatieven (vreugdevuur Noord, professionele vuurwerkshow in Zuid of op de Bloemgracht, jongerenfeest Indische Buurt of feesten in buurthuizen). Experimenteer ook met verschillende programmeringen: variërend van een buurtfeest met glühwein en oliebollen, tot muziekoptredens of professioneel vuurwerk. Zoek bij de organisatie van die lokale activiteiten de samenwerking met de doelgroep (vooral jongeren): maak het een feest van en voor de doelgroep. Het advies is om de mogelijkheid open te laten voor door professionals georganiseerde vuurwerkshows in de stad, uiteraard uitsluitend met vergunning en veilig georganiseerd.

Zet Club Hexagon komend jaar alsnog in en zoek de verbinding met geplande lokale vieringen en de centrale viering. Organiseer een centrale viering (liefst op een grote, iconische buitenlocatie) met live publiek: een kinderviering aan het begin van de avond en een nieuwjaarsviering die aftelt naar middernacht, wederom in samenwerking met een mediapartij die een registratie maakt van de viering voor Amsterdammers die thuiskijken Zoek de samenwerking met partijen in de omgeving en werk opnieuw samen met Amsterdamse makers en talent. Als het Museumplein de locatie wordt, kan opnieuw samenwerking worden gezocht met de musea, het concertgebouw en ondernemers. Onderzoek de mogelijkheid om ook private partijen een bijdrage te laten leveren aan de viering: met programmering, financieel of in kind of dat ze aanhaken bij de organisatie. Tot slot: ook in relatie tot de verschillende nieuwjaarsvieringen die er in de stad zullen plaatsvinden, zal de haalbaarheid worden onderzocht om tijdens de oudejaarsavond en in de nieuwjaarsnacht openbaar vervoer te laten rijden.

Het belang van het actief (mee helpen) organiseren van vieringen tijdens de jaarwisseling en het tevens voorzien in centrale viering op het Museumplein voor de komende jaarwisseling, deelt het college. In verlengde hiervan zal dan ook ambtelijk opdracht worden gegeven aan het Stedelijk Evenementenbureau de realisatie daarvan in gang te zetten. Ik vraag wel hier vast uw aandacht voor het feit dat het budget dat daarvoor nodig is nog moet worden gevonden. Er zal hiervoor nog een dekkingsvoorstel worden gemaakt.

Gemeente Amsterdam

Datum 2 maart 2021 Pagina 6 van 6

De taken van het Stedelijk Evenementenbureau zijn de afgelopen jaren steeds incidenteel gefinancierd en voor het lopende jaar is nauwelijks budget beschikbaar voor evenementen. Voor de organisatie van alternatieve vieringen rond de jaarwisseling is derhalve vooralsnog helemaal geen budget beschikbaar. Jongeren Stadsdelen organiseerden in de kerstvakantie diverse activiteiten, al dan niet onder de vlag van MidwinterMokum. Tijdens de jaarwisseling zelf, dat wil zeggen vanaf 20.00 uur op 31 december, waren er – ook vanwege corona - geen activiteiten in de stadsdelen. Dit is een terugkerend beeld, omdat er – mede door de gesloten contracten door de stadsdelen – geen jongerenwerkers op oudejaarsavond en tijdens de nieuwjaarsnacht beschikbaar zijn. Gezien de gevaarlijke situaties die samenhangen met vuurwerk, voelden bovendien weinig jongerenwerkers ervoor om te werken tijdens de jaarwisseling. Op het terrein van openbare orde en veiligheid werd in een beperkt aantal stadsdelen specifiek op jongerenoverlast tijdens de jaarwisseling ingezet, met name in Oost en Nieuw West. Voor de volgende jaarwisseling zonder vuurwerk is van belang dat er alternatieven zijn voor jongeren. Daarom gaan stad en stadsdelen dit jaar eerder van start met de voorbereiding.

Een draaiboek (gezamenlijk of per stadsdeel) zou hiervoor feitelijk al voor het zomerreces gereed moeten zijn, waarin ook meteen wordt opgenomen hoe (jonge) bewoners zullen worden betrokken en op welke ‘best practices’ kan worden ingestoken. Hiervoor zal ik in overleg treden met de stadsdeelvoorzitters. Activiteiten tijdens de jaarwisseling die ook of vooral zijn bedoeld om jongeren een alternatief te bieden voor het afsteken van vuurwerk, zullen nog meer in samenspraak met en/of door de jongeren zelf kunnen en moeten worden georganiseerd. Op deze manier maak je ze (meer) aandeelhouder van de activiteiten, zoals de jongeren nu ook al meer worden betrokken bij de opzet van voorlichtingscampagnes. Tot slot Begin vorig jaar heeft uw raad het college gevraagd (motie 235 van raadslid Van Lammeren c.s. van de PvdD) om de invoering van een totaalverbod op het afsteken van consumentenvuurwerk. Conform de wens van de raad is de voorgestelde APV-wijziging vormgegeven. Met omliggende gemeenten zal contact worden gezocht over de verdere voorbereidingen op het afsteekverbod. Zoals gezegd is een verbod op de verkoop van vuurwerk in Amsterdam niet mogelijk, daarom blijft Amsterdam zich ook hard maken voor een permanent landelijk totaalverbod. Het college beschouwt de motie hiermee als afgehandeld. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam,

Femke Halsema Burgemeester