A - 04 Sport en Bewegen (28) Bijlage 1 - Strategisch Huisvestingsplan Sporte

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

Inhoud Verantwoording en leeswijzer 1. Sporten en bewegen in Amsterdam 1.1 Amsterdam is een sportstad, maar de verschillen zijn nog groot 1.2 Waarde van sporten en bewegen 1.3 Sporten en bewegen in cijfers 1.4 Sport- en beweegvoorzieningen in vogelvlucht

2. Ontwikkelingen en ambities

4

4.1 Zes doelen om op te scoren 4.2 Visie Amsterdamse sportparken: Verbonden & Gastvrij

5 5 7 7 10

30 31 32

5. Plannen de komende vier jaar en doorkijk

34

6. Financiën en risico’s

57

6.1 Financiën 6.2 Risico’s en beheersmaatregelen

58 59

13

2.1 Ontwikkelingen 2.2 Doelen

14 17

3. Resultaten en terugblik

24

3.1 Bouw en herontwikkeling sportaccommodaties 3.2 Sporten in de wijken van de toekomst 3.3 Sporten en bewegen in de openbare ruimte 3.4 Duurzaamheid

4. Afwegingskader

Bijlage 1. Beleidskaders

61

Bijlage 2. Sportvoorzieningen in Amsterdam

63

24 27 28 28 Versie 23 oktober 2023 Foto titelblad: Voetballen tijdens de openening van het Cruyff Court op het Balboaplein in stadsdeel West

2

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

Beweging richting bewegen Sporten en bewegen is een essentieel onderdeel van ons dagelijks leven. Een rondje fietsen langs de Sloterplas, voetballen in het Gaasperpark of honkballen op sportpark Tuindorp Oostzaan sporten en bewegen maakt ons fitter, gezonder en gelukkiger. Omdat we iedere Amsterdammer dit profijt en plezier gunnen, willen we bewegen nog gemakkelijker maken. Als gemeente willen we een beweging richting bewegen op gang brengen waarbij we jonge Amsterdammers en de doelgroepen die extra hulp van ons vragen op dit vlak, centraal stellen. We willen kinderen bijvoorbeeld aanmoedigen om buiten te spelen. Dat is niet alleen leuk, maar ook gezond. Het is tijd om de speelplekken in onze mooie stad te herontdekken en de jeugd uit te dagen. Jaarlijks gaan we veertig sport- en speelplekken aanleggen of bestaande locaties opwaarderen. Een gezonde leefstijl helpt gezondheidsverschillen verkleinen en zorgkosten verlagen. Niet alleen kinderen hebben baat bij meer beweging. Ook op latere leeftijd wandelen of de fiets pakken draagt bij aan gezond oud worden. Dat vraagt om een beweegvriendelijke inrichting van de stad en goede samenwerking met scholen, bedrijven en andere maatschappelijke organisaties. Het doel is structureel bewegen gemakkelijker integreren in het dagelijks leven.

Meer bewegen kan ook een opstap zijn naar sportdeelname. Amsterdam heeft vitale verenigingen nodig om een divers sportaanbod te behouden en maatschappelijke doelen te behalen. De komende jaren investeren we in duurzame en toekomstbestendige voorzieningen, zoals sporthallen, sportparken en extra zwemwater. Een belangrijk uitgangspunt is dat we investeringen koppelen aan de sociale opgave in de stad, zodat beweegen sportdeelname kansrijker wordt in de wijken en bijdraagt aan een gezondere en meer verbonden stad. Vooral op plekken in de stad waar dat het meest nodig is. Zo kunnen we de positieve effecten van sport en bewegen vergroten. Dat betekent een inhaalslag in de stadsdelen Zuidoost, Nieuw-West en Noord. Ik ben ervan overtuigd dat dit Strategisch Huisvestingsplan ertoe bijdraagt dat Amsterdam een nog mooiere en com­ pletere stad wordt om te sporten, spelen en bewegen. Sofyan Mbarki Wethouder Sport en Bewegen

3

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

Verantwoording en leeswijzer Het Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen (hierna: SHP) geeft een overzicht van de investeringsopgave in sportvoorzieningen (binnen- en buitensportaccommodaties, urban sports en sport en spel in de openbare ruimte) voor de periode 20232027. Het SHP laat zien met welke opgaven, ruimteclaims en kosten voor huisvesting, beheer en exploitatie we rekening moeten houden en waar voorzieningen moeten komen. Dit doen we per stadsdeel en per type sport- en beweegvoorziening. Op basis van dit plan worden jaarlijks aanvragen voor middelen ingediend. Dit plan gaat over de gemeentelijke sportvoorzieningen die door ons of door een externe partij worden geëxploiteerd. Het plan benoemt ook de doelen voor buitenspelen, sporten in de openbare ruimte en urban sports. De vertaling naar concrete investeringen wordt bewust niet in dit stuk gedaan; hiervoor worden jaarlijks uitvoeringsplannen geschreven in samenwerking met de stadsdelen en de directie Verkeer en Openbare Ruimte (hierna V&OR), als ook de planontwikkelingen in gebiedsontwikkelingen. Naast de stedelijke opgaven bieden juist de gebiedsgerichte agenda’s en speelruimteplannen van stadsdelen hier zelf input voor. Het SHP gaat niet over watersport, openbare zwemplekken en privaat geëxploiteerde sportaccommodaties, voor zover deze niet binnen de gemeentelijke sportparken gelegen zijn.

stakeholders zoals de Sportraad Amsterdam, de grootste sportbonden en het NOC*NSF. Dit SHP vervangt het SHP Sport (vastgesteld in 2019). Het plan vervangt niet het Strategisch Plan Sporten en Spelen in de openbare ruimte (vastgesteld in 2021), maar scherpt wel de beweegdoelen verder aan.

Leeswijzer Hoofdstuk 1 laat in vogelvlucht zien hoe en waar Amsterdammers sporten en bewegen. Het laat zien dat er grote verschillen zijn in de stad. Hoofdstuk 2 beschrijft in grote lijnen actuele en toekomstige ontwikkelingen in de stad die beleidsmatige keuzes nodig maken. De ambities die we in dit hoofdstuk uitspreken, hangen samen met deze ontwikkelingen. Hoofdstuk 3 geeft een overzicht van de investeringen die de afgelopen jaren zijn gedaan om sporten en bewegen voor alle Amsterdammers mogelijk te maken. Het afwegingskader aan de hand waarvan we de urgentie en meerwaarde van een investering bepalen staat in hoofdstuk 4. Hoofdstuk 5 beschrijft de concrete investeringsopgave per stadsdeel. In hoofdstuk 6 komen de financiën en de risico’s aan bod. Bijlage 1 geeft een overzicht van de beleidskaders die ten grondslag liggen aan en medebepalend zijn voor de keuzes in dit plan. Bijlage 2 biedt een overzicht van de sportvoorzieningen in de stad.

Het SHP is opgesteld door de directie Sport & Bos, in samenwerking met de afdeling Maatschappelijke Voorzieningen. Ook is dit stuk besproken met de directies binnen het sociale en fysieke domein, de stadsdelen, stadsgebied Weesp en externe

4

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

1. Sporten en bewegen in Amsterdam Voldoende sport en bewegen brengt plezier en draagt bij aan een goede fysieke, mentale en sociale gezondheid. Amsterdam biedt een mooi en divers palet aan sport, spel en beweegaanbod, evenementen en voorzieningen. Er valt iets te kiezen, zowel voor beginners als voor topsporters. Als gemeente investeren we stevig in deze voorzieningen. Tegelijkertijd staan we voor grote uitdagingen. Dit hoofdstuk laat in vogelvlucht zien hoe het gesteld is met de deelname van Amsterdammers aan sporten en bewegen.

1.1 Amsterdam is een sportstad, maar de verschillen zijn nog groot Amsterdam is dan wel een echte sportstad, maar onder de oppervlakte zijn er grote verschillen. De mate waarin Amsterdammers sporten en bewegen is ongelijk verdeeld over de bevolkingsgroepen en postcodes in de stad. Dit geldt ook voor het vooruitzicht op een goede gezondheid en hoge levensverwachting. Slechts de helft van de Amsterdammers voldoet aan de beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad: >150 min per week matig tot intensief bewegen, veel zitten vermijden. Hoeveel we bewegen verschilt per huishouden, buurt en stadsdeel. Amsterdammers met een lager inkomen, met een migratieachtergrond, met gezondheidsproblemen of een lichamelijke beperking bewegen minder. Daarnaast sporten of bewegen veel Amsterdamse ouderen onvoldoende. Onder kinderen en jongeren (vooral leerlingen van het vmbo en mbo) is er veel beweegarmoede. Deze groep is minder vaardig in bewegen en speelt minder vaak buiten. Juist in delen van Amsterdam waar sporten,

Figuur 2 Amsterdammers die voldoen aan beweegrichtlijnen, per buurt;

Figuur 3 Kosten in relatie tot en opbrengsten, Nederland 2022; bron: Kenniscen-

bron: RIVM, 2020

trum Sport & Bewegen, 2022

5

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

Figuur 4 Sporthal Bibian Mentel op Zeeburgereiland

6

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

buitenspelen en bewegen minder vanzelfsprekend, toegankelijk of aanwezig zijn, moeten we flinke (inhaal)slagen maken.

1.2 Waarde van sporten en bewegen Dat sporten belangrijk is voor een sportief en gezond leven, is overduidelijk. Sterker nog, investeren in sport en bewegen loont voor de samenleving, ook als je de kosten en maatschappelijke baten uitdrukt in geld. Voor elke euro die we investeren in sport krijgen we 2,7 euro terug in maatschappelijke meerwaarde. Denk hierbij aan een langere levensverwachting, lagere zorgkosten en minder blessures, lager ziekteverzuim en een hogere productiviteit, minder schooluitval en betere leerprestaties, en zelfs minder criminaliteit.

Figuur 5 Sportdeelname naar leeftijd in de afgelopen jaren (4x in de maand of vaker)

1.3 Sporten en bewegen in cijfers Elke drie tot vier jaar wordt met de Amsterdamse Sportmonitor gemeten hoeveel Amsterdammers sporten. Daarnaast wordt halfjaarlijks een sportdeelname-index opgesteld, waarbij gebiedsgerichter wordt gemeten. Beide onderzoeken geven een beeld van de sport- en beweegdeelname en beleving van de Amsterdammer (genoemde cijfers komen uit de sportdeelname-indexen van 2021 en 2022, tenzij anders vermeld).

Verschillen in stadsdelen en leeftijden Over heel Amsterdam genomen lijkt het goed te gaan met de sportdeelname. Twee derde van de Amsterdammers sport één keer per week. Hiermee ligt de sportparticipatie (69%) iets hoger dan het landelijk gemiddelde (67%). Als we inzoomen op de stad, zien we dat deelname sterk verschilt per gebied en leeftijd. Zo is de gemiddelde wekelijkse sportdeelname van inwoners in stadsdeel Centrum (76%) veel groter dan in Nieuw-West (61%). Jongvolwassenen van 19 t/m 30 jaar (72%) sporten meer dan de leeftijdsgroep van 45-64 jaar (58%) Een belangrijk gegeven is dat 24 procent van de Amsterdammer zelden of nooit sport. In de hoogste leeftijdsgroepen is het

7

Gemeente Amsterdam

Figuur 6 Percentage Amsterdammers dat wekelijks sport, per stadsdeel

aandeel niet-sporters groot: bij 65+’ers is dit 36 procent en bij de groep 45­-64 jaar 32 procent. Tegelijkertijd geeft 75 procent van de ondervraagden aan het komende half jaar weer meer te willen gaan sporten.

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

Figuur 7 Niet-sporters uitgesplitst naar opleiding en geslacht

Populaire sporten Amsterdammers doen steeds vaker aan steeds meer verschillende sporten. Het aantal sporten dat de Amsterdammer beoefent, komt uit op gemiddeld 3,8.1 Per leeftijdsgroep verschilt de top 3 van populaire sporten sterk. Verenigingssporten en urban sports zijn populair onder de 19 jaar. Bij volwassenen zijn de meer individuele sportieve activiteiten zoals fitness, hardlopen en wandelen in trek. Van alle Amsterdammers is 16 procent lid van een sportvereniging. Dit ligt aanmerkelijk lager dan het landelijk gemiddelde van 25 procent. Van de Amsterdamse kinderen en jongeren sport 28 procent in verenigingsverband. Vanaf het 25ste levensjaar komt dit percentage niet meer boven de 15 procent uit.

Beweegrichtlijnen Bewegen is meer dan alleen sporten. Buitenspelen, fietsen, een dagelijks ommetje maken, het telt allemaal op voor een gezond lichaam. Bewegen vormt de basis voor een gezonde leefstijl en dat begint op jonge leeftijd.

1

Sportmonitor 2017

8

Gemeente Amsterdam

Figuur 8 Meest beoefende sporten per leeftijdsgroep

De Gezondheidsraad presenteerde in 2017 een advies voor een gezonde leefstijl, met beweegrichtlijnen voor zowel volwassenen als kinderen.2 De nadruk ligt op meer beweging (langer, vaker en/of intensiever) en minder stilzitten. Volwassenen wordt geadviseerd minstens 150 minuten per week matig intensieve inspanning te doen, verspreid over diverse dagen. Voor kinderen is de beweegrichtlijn minstens elke dag een uur matig intensieve inspanning. Bewegen hoeft niet altijd intensief te zijn, ook de fiets nemen naar de supermarkt of een rondje lopen tijdens de lunch draagt bij aan een gezonde leefstijl. Met voldoende bewegen wordt bedoeld dat Amsterdammers onder de 18 jaar zeven dagen per week minimaal een uur actief zijn, en volwassenen vijf dagen per week minimaal een halfuur.3 In Amsterdam voldoet 41 procent 2 https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2017/08/22/beweegrichtlijnen-2017 3 GGD: De Amsterdamse nota Gezondheidsbeleid 2021-2025

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

Figuur 9 Speeltuin op Sportpark Middenmeer

9

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

van de inwoners aan deze zogenoemde beweegnorm (het landelijk gemiddelde is 48 procent). Dit zijn 358.000 mensen; 554.000 mensen voldoen dus niet aan de beweegnorm. Ook hier zijn verschillen per gebied te zien. Zo scoren Zuidoost en Noord respectievelijk 36 en 38 procent op de beweegnorm, terwijl dit voor Zuid 44 procent is. Verschillen tussen groepen met verschillende opleidingsachtergronden (veelal een goede graadmeter voor de mate van bewegen) nemen geleidelijk aan af. Praktisch geschoolden zijn vaker aan sport gaan doen.

1.4 Sport- en beweegvoorzieningen in vogelvlucht De gemeente Amsterdam heeft een groot aanbod aan sportvoorzieningen in bezit en beheer, zowel binnen als buiten. Onze gemeentelijke sportvoorzieningen zijn op dit moment: • 38 sportparken en 26 tennisparken, waaronder de gemeentelijke sportparken die buiten de gemeentegrenzen vallen, maar waarvan wij eigenaar en beheerder zijn (sportparken Amsterdamse Bos en ’t Loopveld); • 29 sporthallen, 9 sportzalen en 80 gymzalen; • 11 zwembaden, waarvan 2 buitenbaden, 5 binnenbaden en 4 zwembaden met een binnen- en een buitenbad. Zes van de gemeentelijke baden worden door een externe partij geëxploiteerd; • Grootstedelijke sportvoorzieningen: Jaap Eden IJsbaan, Bosbaan, Sporthallen Zuid, Velodrome, Olympisch Stadion, Sloterparkbad, Wagener Stadion en Johan Cruijff ArenA. Ons areaal bestaat niet alleen uit de velden, banen en vloeren maar ook uit allerlei fysieke objecten die nodig zijn voor het sportieve gebruik en goed beheer. Denk bijvoorbeeld aan lichtmasten voor avondgebruik, bomen om sportparken natuurlijk en groen te houden of hekwerken rond de sportparken. De meest in het oog springende objecten staan hiernaast.

10

Gemeente Amsterdam

Figuur 10. Sportvoorzieningen in Amsterdam

• • • • • • • • • • • •

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

593 sportvelden (197 ha) ca. 110 kunstgrasvelden voetbal ca. 90 grasvelden voetbal 356 dug-outs 208 doelen 2040 lichtmasten 6500 bomen 92 km hekwerk 500 afvalbakken 58 elektrakasten 36 informatieborden 956 putten

• • • • • • •

92 km hekwerk 500 afvalbakken 58 elektrakasten 36 informatieborden 956 putten Wegverhardingen Beplantingen & hagen

• • • • • • •

47 km beschoeiing Vijvers & sloten Elektriciteitsleidingen 142 km drainage Bruggen en duikers Gasleidingen Riolering

sterdammers. Het zijn vormen van sporten en bewegen waarbij spektakel, uitdaging en het demonstreren van je vaardigheden een belangrijke rol spelen, met de stedelijke omgeving als decor en podium. In Amsterdam hebben we een divers aanbod, zowel binnen als buiten, van kleine skateplekjes en monkey bars om de hoek tot een voorziening als de Urban Sport Zone op Zeeburgereiland, die zelfs sporters van buiten Nederland trekt.

Figuur 11 Aantallen sportvelden op onze sportparken, per buitensport

Urban sports zijn te onderscheiden in drie groepen: • alles op wieltjes, zoals skateboarden, inline skaten, rolschaatsen/skatedancen, BMX-freestyle en stuntsteppen • de stad als speelveld, zoals 3x3 basketbal/streetball, straatvoetbal, padel, baseball 5 en urban hockey • je lichaam als instrument, zoals freerunnen, breaken/urban dance, calisthenics, boulderen/klimmen en tricking

(peildatum 2022)

De gemeente Amsterdam heeft 98 panden deels of volledig in gebruik voor sport. Deze panden zijn in beheer (eigendom of huur) bij de afdeling Gemeentelijk Vastgoed. Zie Bijlage 2 voor een overzicht van de kenmerken (aantallen, grondoppervlak) per soort sportvoorziening (buitensport, zwembaden & watersport, binnensport en sport- en speelplekken in de openbare ruimte).

Spelen en bewegen • Amsterdam kent een fijnmazig netwerk aan plekken en routes om te sporten, spelen en bewegen in de openbare ruimte. Er zijn zo’n 8000 sport- en speelplekken verspreid over de stad. Het gaat om speeltuinen, waaronder negen natuurspeeltuinen, plekken voor urban sports zoals skaten, fitness en balsporten. Ook zijn er waterrijke plekjes, zoals pierenbadjes. Door de stad heen liggen er dertig gemarkeerde hardlooproutes. Urban Sports Urban sports zijn populair in Amsterdam, vooral onder jonge Am-

11

Gemeente Amsterdam

Toegankelijkheid Het toegankelijk maken van panden voor mensen met een (arbeids)beperking wordt de komende jaren aangepakt. Het is de bedoeling om bij groot onderhoud of nieuwbouw standaard een pakket maatregelen mee te nemen. Beter toegankelijke gebouwen betekent niet alleen dat de fysieke toegankelijkheid geregeld is, maar ook de sociale toegankelijkheid. Dit houdt bijvoorbeeld in dat dienstverlenend personeel getraind is om mensen met een beperking goed het gebouw in en uit te begeleiden en om adequaat te reageren op calamiteiten. De ambitie is dat we in 2027 kunnen vaststellen dat de maatschappelijke voorzieningen in de stad beter toegankelijk zijn voor de verschillende doelgroepen. Om deze ambitie waar te maken is een nauwe samenwerking met bestuurscommissies en andere beleidsdirecties nodig. Verduurzamen gemeentelijk vastgoed Het doel is energiebesparing en monitoring, circulair renoveren en slopen, realiseren van zonnepanelen en aardgasvrij maken van de warmte-installaties. De stad kent prachtige voorzieningen, die we zoveel mogelijk verduurzamen op het moment dat er groot

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

onderhoud en of renovatie plaatsvindt. Dit doen we onder andere door de isolatiewaarde te verhogen bij dakrenovatie, door hoog rendementsglas te plaatsen, door bij vervanging van de installatie direct over te gaan naar aardgasvrij en door zonnepanelen aan te leggen. Naast de uitdagingen om de CO2-uitstoot te verminderen en energie te besparen is circulair bouwen een grote opgave. Het overgrote deel van de Amsterdamse klimaatimpact zit in het materiaalgebruik. Daarom werken we steeds vaker circulair, met name bij nieuwbouw en herontwikkeling in gebiedsontwikkelingen. We maken een grondstoffen- en materialeninventarisatie van elk pand dat wordt gerenoveerd, gesloopt of herontwikkeld. Zo krijgen we zicht op materialen die zich lenen voor hergebruik.

Veilig vastgoed Het programma Veilig Vastgoed is erop gericht dat het maatschappelijk vastgoed zo goed mogelijk voldoet aan de wet- en regelgeving en richtlijnen. Denk hierbij aan brandveiligheid, waarvoor er bij panden een scan wordt uitgevoerd om de veiligheidsrisico´s te beperken. Deze zorgplicht heeft de gemeente Amsterdam naar gebruikers en of bezoekers van ons vastgoed. Het programma Veilig Vastgoed bundelt kennis, stimuleert samenwerking en bewustwording, en werkt aan resultaatgerichte opgaven waarmee we maatschappelijke voorzieningen veiliger maken, kennis delen en het bewustzijn vergroten, ook van gebruikers.

Functioneel gebruik Het komt regelmatig voor dat er beleidswijzigingen of nieuwe doelgroepen zijn waardoor bestaand bezit van de gemeente Amsterdam door gebruikers niet meer als passend wordt ervaren. Dit komt zelfs voor als de voorziening pas enkele jaren geleden is gerealiseerd. Het streven is om de vastgoedportefeuille toekomstbestendig te maken, zodat deze beter bestand is tegen veranderingen in beleid of doelgroepen. We willen vroegtijdige kapitaalvernietiging en huurcontracten van meer dan tien jaar voorkomen. De aankomende bestuursperiode wordt de bestaande vastgoedportefeuille gescreend of het gebruik nog passend is. Ook wordt in kaart gebracht welke maatregelen nodig zijn om het gebruik te optimaliseren en daarmee de portefeuille toekomstbestendig te maken.

12

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

2. Ontwikkelingen en ambities

Figuur 12 House of Urban Sports op sportpark Ookmeer

In dit hoofdstuk geven we in grote lijnen aan welke ontwikkelingen zich voordoen en met welke ambities we daarop inspelen. Het gaat hierbij om ontwikkelingen en ambities die van invloed zijn op de mogelijkheden voor Amsterdammers om te sporten en te bewegen. In het Amsterdams Akkoord 2022-2026 heeft de coalitie haar ambities geformuleerd voor de komende bestuurspe-

13

Gemeente Amsterdam

riode. Deze ambities zijn medebepalend voor de ruimtelijke en financiële koers van onze investeringen in sporten en bewegen. Ook gaan we specifiek in op de groeiopgave voor de sportvoorzieningen in Amsterdam gekoppeld aan de woningbouwopgave omdat deze in grote mate de basis vormen voor de ruimtelijke opgave van dit SHP.

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

2.1 Ontwikkelingen 2.1.1 Sport en bewegen in een complete, maar verdichtende stad De stad groeit door, er komen inwoners en ook woningen bij. Amsterdam staat voor de opgave om jaarlijks 7500 extra woningen te bouwen. Dat maakt ruimte voor sport een complexe opgave. Het is vooral lastig om grotere veldsporten in te passen. Een van de randvoorwaarden voor een leefbare en complete stad is een divers en hoogwaardig voorzieningenniveau. Dat betekent dat we de bestaande accommodaties optimaal moeten gebruiken. Door de programmering te optimaliseren en kritisch te kijken naar leegstand valt winst te behalen. Om een complete beweegstad te bouwen met voldoende sportvoorzieningen om de hoek hoort gezondheid een bouwsteen te zijn bij de inpassing en inrichting van de ruimte. De sportnorm, de planologische m2-norm voor sport, blijft uitgangspunt bij gebiedsontwikkeling. Ook zoeken we slimme combinaties van ruimtegebruik met andere functies. Als we sportaccommodaties meer inrichten als plekken waar sporten, bewegen en spelen samenkomen, kan er een passend aanbod voor de omringende wijk ontstaan.

2.1.2 Toegankelijkheid sport onder druk Met een aanbod van bijna veertig sportparken, elf zwembaden, 29 sporthallen en grootstedelijke voorzieningen als de Jaap Eden IJsbaan, de Bosbaan, Sporthallen Zuid, het Velodrome en het Sloterparkbad is de gemeente Amsterdam een van de grootste sportbedrijven van Europa. Vanwege de stijgende kosten voor energie en investeringen, en het beheer en de exploitatie van velden, hallen en zwembaden staat de sportbegroting extra onder druk. Bij de bouw van accommodaties zien we prijsstijgingen van 20 tot 30 procent ten opzichte van de jaren voor corona. Voor het bouwen van een complete stad zijn sport- en beweegfaciliteiten noodzakelijk. De stijgende kosten dwingen ons tot

14

Gemeente Amsterdam

Figuur 13 De Bosbaan, één van de unieke sportvoorzieningen in Amsterdam

scherpe keuzes. Niet alles kan, en niet alles kan overal. We kijken goed hoe investeringen in sport- en beweegvoorzieningen kunnen bijdragen aan de sociale opgave. Ook extra investeringen in duurzaamheid dwingen ons tot keuzes. Prijsindexering en tariefsverhogingen zijn onontkoombaar. Tegelijkertijd zien we een grote groep Amsterdammers die moeite heeft om rond te komen. We zien het als onze opdracht om contributies en sport- en speelplekken voor hen betaalbaar en bereikbaar te maken en te houden. Vooral voor jonge Amsterdammers en in gebieden waar de drempels voor deelname hoog zijn.

Beter en breder gebruik van voorzieningen Maatschappelijke ontwikkelingen als individualisering en commercialisering hebben geleid tot een groeiende behoefte om het

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

leven – en bewegen als onderdeel daarvan – op een eigen manier in te richten. Vooral in steden zijn lidmaatschapsvormen flexibeler, is het aanbod diverser en de vraag naar flexibele locaties en tijdstippen voor sportbeoefening groter. Dit heeft geleid tot de opkomst en sterke groei van ongeorganiseerde sport (hardlopen, wielrennen) en commercieel aangeboden sport (fitness, yoga). Ook zien we de opkomst van urban sports, zoals skaten, freerunning, boulderen en 3x3 basketbal. Deze ongeorganiseerde en anders georganiseerde varianten vragen om een nieuwe blik op het gebruik en de inrichting van sportvoorzieningen. Ook de eerdergenoemde groeispurt van Amsterdam, de sociale uitdagingen en de opgaven op het gebied van duurzaamheid, klimaatadaptatie en biodiversiteit hebben gevolgen. We geven vorm aan de doorontwikkeling van onze huidige en de toekomstige sportparken tot toegankelijke, kwalitatief hoogwaardige en toekomstbestendige plekken. Dit wordt een belangrijke opgave voor de komende jaren.

2.1.3 Veranderende sportbeoefening Amsterdammers Het fundament van de verenigingssporten in Amsterdam rust op drie krachtige pijlers: samenwerking, betaalbaarheid en vrijwilligheid. De sportvereniging is een plek waar talent zich kan ontwikkelen en Amsterdammers elkaar ontmoeten, ongeacht verschillen. Deze uitgangspunten worden steeds minder vanzelfsprekend in een sportlandschap waar meer mensen behoefte hebben aan aanbod dat anders is georganiseerd of waar ze gebruikmaken van commercieel aanbod. Hierbij valt te denken aan fitnessclubs en yogastudio’s. Dit aanbod is rijkelijk aanwezig in de stad en draagt er ook toe bij dat Amsterdammers sporten en bewegen. Het vormt een risico voor onze bredere ambities wanneer het verenigingsaanbod in de kwetsbare gebieden van de stad verschraalt, afwezig is of onbetaalbaar wordt voor Amsterdammers met een kleinere portemonnee. Een deel van de verenigingen weet zich aan te passen aan omstandigheden, voor anderen is

15

Gemeente Amsterdam

het de vraag of en hoe ze nog kunnen overleven. Vooral in Noord, Zuidoost en Nieuw-West is een zorgelijke ontwikkeling waarneembaar.

2.1.4 Impact corona Corona heeft grote invloed gehad op hoe we sporten. De sportparticipatie van vooral kinderen tussen de vijf en twaalf jaar en in mindere mate van jongeren tussen de dertien en achttien jaar kende een vrije val. Post-corona zien we de sportparticipatie in alle leeftijdsgroepen weer stijgen. De mate van sporten tijdens corona verminderde in elke laag van de samenleving, maar vooral bij Amsterdammers met een laag opleidingsniveau (48% in april 2020 versus 70% in het najaar van 2019). Door (de maatregelen tegen) covid-19 zijn bewegen en sport verder op achterstand geraakt. Dat geldt zeker ook voor kinderen. Slechts veertig procent van de Amsterdamse basisschoolleerlingen haalt de minimale norm van een uur matig intensief bewegen per dag. Bij de leeftijdsgroep twaalf- tot achttienjarigen is dat zelfs maar 28 procent.4 Voor de zevenhonderd Amsterdamse sportverenigingen zijn het ingrijpende jaren. In de coronaperiode kregen verenigingen te maken met sluiting of beperkte openstelling van accommodaties. Een vaste kern van sporters en vrijwilligers bleef, maar er was ook veel uitval. Mede door kostenstijgingen van energie, verbouwingen, rente en prijsindexaties zijn veel van deze essentiële stadspartners nog aan het opkrabbelen.

Zowel het Rijk als wij als gemeente hebben op veel plekken steun verleend, maar ledentallen, vrijwilligers en financiën staan nog altijd onder druk.

4

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

NOC*NSF: Sportdeelname index gemeente Amsterdam (november 2021).

Figuur 14 Honkbal op sportpark Ookmeer

16

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

2.2 Doelen

2.2.1 Doel 1: Amsterdam beweegstad

De grootste en belangrijkste opgave is om zoveel mogelijk Amsterdammers, jong en oud, in beweging te krijgen. Bewegen moet voor iedereen vanzelfsprekend kunnen zijn. Daarvoor is een sterke infrastructuur nodig van organisaties, activiteiten en voorzieningen. Om dit te bereiken hebben we vier doelen geformuleerd: 1. 2. 3. 4.

 msterdam beweegstad; sporten en bewegen voor iedereen A Sterk en vitaal sportaanbod Robuuste fysieke sportinfrastructuur; investeren in sport- en beweegvoorzieningen vanuit de sociale opgave Toegankelijk en betaalbaar voor iedereen

Uitgangspunten De ambities en doelen van dit college op het gebied van bewegen, sport en gezondheid vragen om scherpe keuzes. Dit zijn daarbij onze belangrijkste uitgangspunten: • Meer Amsterdammers in beweging krijgen. Sport en bewegen is essentieel voor een vitale stad. • We richten ons op Amsterdammers die ons daarbij het hardst nodig hebben. Dat zijn in de eerste plaats kinderen en jongeren. Buitenspelen is daarbij een buitenkans. • Extra aandacht voor Amsterdamse kinderen uit gezinnen met een lager inkomen en waar mogelijk ouderen uit deze inkomensgroep. We zorgen dat zij voldoende mogelijkheden hebben om te sporten en te bewegen. • We investeren ongelijk voor gelijke kansen. De sport- en beweegparticipatie en het lidmaatschap van een sportvereniging is in de ontwikkelgebieden een stuk lager dan het stedelijk gemiddelde. Onze investeringen koppelen we voortaan sterker aan de sociale opgave. Dit moet leiden tot verhoogde sport- en beweegdeelname. De pijlen zijn met name gericht op Zuidoost, Noord en Nieuw-West. • Bestaande stad vs. nieuwe stad. We zetten bij keuzes eerst in op verbeteren, verduurzamen en optimaal gebruik van bestaande voorzieningen, en vervolgens op nieuwe faciliteiten in nieuwe ontwikkelgebieden. • We werken samen met onze partners.

Onze prioriteit ligt bij de verenigingssport en het versterken van verenigingsaanbod, te beginnen bij het amateurvoetbal, omdat de sociale opgave hier het grootst is en de behoefte groot is.

17

Gemeente Amsterdam

Amsterdams akkoord 2022-2026 Complete stad en de fysieke investeringen ‘Om gezondheidsverschillen te verkleinen zet Amsterdam extra in op sport en bewegen juist op die plekken in de stad waar dit niet vanzelfsprekend, of niet toegankelijk genoeg.’ Ongelijk investeren in gelijke kansen ‘De coalitie wil dat het met alle Amsterdammers goed gaat, nu en in de toekomst, en daarom wordt ervoor gekozen vooral te investeren op die plekken en in die opgaven waar de steun het hardste nodig is en waar het grootste verschil gemaakt kan worden. Ongelijk investeren dus voor gelijke kansen en voor een duurzame toekomst. Met de Masterplannen wil de coalitie gericht investeren in de buurten met achterstanden: Nieuw-West, Zuidoost en Noord. Ook met betrekking tot sport en bewegen wordt er ook voor gekozen ongelijk te investeren om zo meer te doen op die plekken waar dit het hardste nodig is.’ Sporten en bewegen voor iedereen Een stad die uitnodigt tot dagelijks bewegen en regelmatig sporten, betekent ook investeren in beweegvriendelijke (openbare) ruimte. In voldoende trapveldjes, glijbanen en hardlooprondjes in de wijk, dicht bij huis of rond school, zowel veilig als uitdagend. Maar ook door het meer openbaar maken van onze sportparken, door de toegankelijkheid ervan te vergroten en in de entrees openbare sport- en beweegaanleidingen toe te voegen.

We blijven hiervoor jaarlijks investeren, onder andere met het Impulsbudget sporten en spelen in de openbare ruimte. Hiermee kunnen we nieuwe sport-, speel en beweegplekken aanleggen, en bestaande plekken opwaarderen. Want ook in de wijk zelf moet iedereen kunnen sporten, spelen en bewegen. We verdubbelen dit vanaf 2023 naar € 2 miljoen per jaar. Daarmee kunnen we jaarlijks ongeveer veertig buitenspeelplekken aanleggen of opwaarderen.

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

We ontwikkelen een plan van aanpak voor de toegankelijkheid van sport- en beweegaanbod voor mensen met een chronische of fysieke beperking. Amsterdammers met een beperking moeten zoveel mogelijk op dezelfde wijze kunnen sporten en bewegen als mensen zonder beperking. Normaal waar het kan, aangepast waar dat nodig is.

2.2.2 Doel 2: Sterk en vitaal sportaanbod Amsterdams akkoord 2022-2026 ‘We blijven inzetten op voldoende sportruimte in wijken. We blijven ons inzetten voor intensiever en efficiënter gebruik van sportparken, gymzalen en sporthallen om o.a. wachtlijsten te verminderen en de bezettingsgraad te verhogen.’ We investeren in onze bestaande sportparken en versterken daarmee ook de positie van onze sportverenigingen, juist ook op plekken waar verenigingen het moeilijk hebben. Amsterdam heeft als doel een echte urban sportstad te worden. In de afgelopen periode is fors geïnvesteerd in voorzieningen voor urban sports. Bestaande plekken zijn opgeknapt en er zijn nieuwe plekken gerealiseerd. Het is een ambitie uit het coalitieakkoord om jaarlijks een aansprekend internationaal topsportevenement (EK/WK) het podium te bieden. In 2026 is dat bijvoorbeeld het WK roeien op de Bosbaan. In aanloop naar dit toernooi investeren we in het opknappen en uitbreiden van de botenloods.

Figuur 15 Boccia in de Sporthallen Zuid

18

Gemeente Amsterdam

Bewegingsonderwijs Accommodaties voor bewegingsonderwijs – zowel voor binnenals buitensporten – zijn cruciaal voor Amsterdammers om op jonge leeftijd hun talent te ontdekken op het gebied van sport en bewegen. Doel is om voldoende sportvelden en faciliteiten, zoals kleedkamers, sanitair en bergruimte, te bieden in heel Amsterdam, binnen de wettelijke verwijsafstanden. Dit vraagt om extra

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

inzet in de stadsdelen Noord en Zuid waar grote krapte is als het gaat om beschikbare sportvelden voor voortgezet onderwijs.

2.2.3 Doel 3: Robuuste fysieke sportinfrastructuur Amsterdams akkoord 2022-2026 Complete stad en de fysieke investeringen ‘De openbare ruimte blijven we toegankelijk maken om ook ongeorganiseerd te kunnen sporten. Een uiterst beweegvriendelijke stad waar iedereen wordt aangezet tot- en in staat is om dichtbij huis zowel georganiseerd als ongeorganiseerd te sporten.’ Investeren in sport- en beweegvoorzieningen met oog voor de sociale opgave We investeren jaarlijks € 25 miljoen in de fysieke sportinfrastructuur. Het gaat om publieke voorzieningen. Die moeten bijdragen aan meer sport- en beweegdeelname, ontmoeting, inzet voor elkaar en het welzijn van Amsterdammers. In sommige stadsdelen, zoals Noord, Nieuw-West en Zuidoost, is dat meer nodig dan in andere stadsdelen. Dat zijn ook de gebieden met de grootste woningbouwopgave. We gaan de keuze voor investeringen in sport- en beweegvoorzieningen beter combineren met de sociale opgave. Duurzaamheid Op de sportparken hebben we last van droogte, hevige regenval en hittestress, een groeiende afvalberg van kunstgras, steeds striktere milieuwetgeving rondom microplastics, afname van biodiversiteit en problemen met energielevering. Voor de sporthallen en zwembaden, grootverbruikers van energie, stijgen de energielasten jaarlijks, ondanks diverse duurzaamheidsmaatregelen. Aardgasvrij maken van het vastgoed vergt een grote inspanning.

veel Amsterdammers die gebruikmaken van onze voorzieningen te laten zien wat duurzaamheid in de praktijk oplevert. Daarnaast bieden duurzame sportvoorzieningen voordelen voor de sporter; het is fijner en gezonder sporten in een groene omgeving die klimaatbestendig is. We intensiveren de verduurzaming van onze accommodaties. Daarmee waarborgen we een leefbare, klimaatbestendige en duurzame sportomgeving voor nieuwe generaties. We verlagen de energiekosten en maken zo middelen vrij voor de sport. We werken toe naar toekomstbestendige sportaccommodaties die intensiever gebruikt worden en beter aansluiten op de omringende wijken, zowel fysiek (toegankelijkheid, openbaarheid) als programmatisch (aanbod van sporten en bewegen). We doen onderzoek naar de bezettingsgraad. Waar nodig (en onder voorwaarden) streven we naar publiek/private samenwerking bij evenementen en realisatie van extra sportaanbod in de stad.

2.2.4 Doel 4: Toegankelijk en betaalbaar voor iedereen De optimalisatie van het gebruik van gemeentelijke accommodaties moet leiden tot hogere inkomsten vanuit verhuur. Behalve over meer gebruik, gaat het ook om tarifering en prijsindexatie. Vanwege de enorme prijsstijgingen ontkomen ook wij daar niet aan. Toch moeten we de betaalbaarheid van sport en bewegen daarbij niet uit het oog verliezen.

Als we meters maken met het verduurzamen van onze sportportefeuille, kunnen we directe impact maken op de gezondheid van de stad en de inwoners. Ook vormt het een uitgelezen kans om

19

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

2.3 Groeiopgave sportvoorzieningen Amsterdams akkoord 2022-2026: Flexibilisering van de sportnorm ‘Vanaf 2026 wordt er structureel bespaard op de sportnorm en de groennorm. We gaan dit doen door flexibeler met de normen om te gaan, de groen- en sportnorm te actualiseren en een gecombineerde norm voor groen, sport en spelen in de openbare ruimte in te voeren. We intensiveren gebruik van sportaccommodaties en houden rekening met het groen dat al aanwezig is in de omliggende gebieden.’ ‘Zwemvaardigheid is in een waterrijke stad als Amsterdam van levensbelang. Daarom blijven we inzetten op een zwemdiploma voor ieder kind.’ Voor het realiseren van voldoende ruimte voor sport en bewegen op en rond nieuwe woningbouwlocaties, heeft het College van B&W op 30 januari 2018 de sportnorm vastgesteld, als onderdeel van de Referentienorm Maatschappelijke voorzieningen, groen en spelen. De sportnorm is in de Omgevingsvisie nogmaals bekrachtigd als uitgangspunt bij gebiedsontwikkeling. Het is een planologische norm voor sportruimte en heeft tot doel de kwantitatieve sport- en beweegopgave te verankeren als integraal onderdeel in de ruimtelijke planvorming. Zo kan het sportareaal gelijke tred houden met de groei van de stad.

Het is de basis voor de ruimtelijke, kwalitatieve en financiële uitwerking van het sportprogramma in de stedenbouwkundige en landschappelijke planuitwerkingen en realisatie. De norm geeft referentiecijfers voor gemeentelijke binnensport-accommodaties, sport en bewegen in de openbare ruimte en (anders-) georganiseerde buitensport: • •

20

Figuur 16 Openbaar trapveldje op sportpark Papelaan

• •

Sporthallen: één hal per 24.000 inwoners; Zwembaden: één bad per 80.000 - 100.000 inwoners.

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

 port en bewegen in de openbare ruimte: één vierkante S meter per woning. Sportruimte voor (anders-)georganiseerde buitensport: in een centrum stedelijk woonmilieu: twee vierkante meter per woning; in een gemengde stadsbuurt: vijf vierkante meter per woning; in een groenblauw woonmilieu: negen vierkante meter per woning.

Voor de inpassing van sportruimte zoeken we naar slimme combinaties van ruimtegebruik met andere functies. We moeten nog meer dan voorheen bestaande voorzieningen beter gebruiken. Dit doen we door strak te programmeren, kritisch te kijken naar leegstand, en sportaccommodaties meer in te richten tot plekken waar sporten, bewegen en spelen samenkomen, met een aanbod wat goed aansluit bij de omringende wijken. De opgave voor sportaccommodaties op basis van de sportnorm voor de komende jaren is als volgt: Opgave sportnorm

t/m 2027

t/m 2032

Georganiseerde buitensport

285.000 m2

457.000 m2

sporthal

5,5

9

zwembad

1,5

3 Figuur 17 Woningbouw per stadsdeel in de komende jaren

Hieronder wordt de sportopgave verder toegelicht voor de georganiseerde buitensport, zwembaden en sporthallen.

Georganiseerde buitensport Voor georganiseerde buitensport is verreweg de meeste ruimte nodig. Tot en met 2027 is er zes keer de oppervlakte van het Rembrandpark nodig om de groei van de stad bij te benen. De komende jaren wordt er vooral in Zuidoost, in de Ringzone West en aan de Noordelijke IJ-oevers een groeispurt ingezet. In plangebieden Strandeiland (IJburg) en Schinkelkwartier komt er na 2027 veel ruimte voor sport bij (zie figuur 16).

Figuur 18 Opgave sportnorm te zien in verhouding tot de sportplannen, per stadsdeel

21

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

Zwembaden Amsterdam beschikt in vergelijking met de andere vijf grote steden in het land over het minste aantal vierkante meters zwemwater per inwoner (ongeveer 30% minder dan het gemiddelde). De Amsterdamse zwembaden zijn maximaal bezet. Door de groei van de stad loopt het tekort aan overdekt zwemwater in Amsterdam op.

Na 2032 Bestaande binnen zwembaden Geplande zwembaden Zwembaden in voorbereiding 2023 t/m 2032 Zwembaden in voorbereiding na 2032 Zwembaden buiten de gemeente Sluit in 2024 Zoekgebied Locatie Grootte zwembad 50-meterbad

Oost In stadsdeel Oost is de vraag naar uitbreiding van overdekt zwemwater het grootst en het meest urgent. De afgelopen tien jaar is met de woningbouw op IJburg, Zeeburgereiland en Cruquius het aantal bewoners in dit deel van de stad fors toegenomen en de verwachting is dat dit nog verder toe zal nemen. Daarnaast is er in Oost minder overdekt zwemwater dan in de andere delen van de stad. De meeste Amsterdammers kunnen binnen een afstand van 2,5 kilometer zwemmen. Alleen in Oost lukt dat voor een groot deel van de bevolking niet. Zonder extra binnenzwemwater kunnen kinderen geen zwemles krijgen in Oost. Doordat het AGO-bad in Diemen, het enige zwembad met een zorgprofiel aan de oostkant van de stad, op termijn zal sluiten, wordt dit probleem nog vergroot5. Uit meerdere ruimtelijke verkenningen van de afgelopen tien jaar is gebleken dat op de korte termijn het Flevoparkbad de meest geschikte locatie is voor een overdekt multifunctioneel 25-meterbad plus doelgroepenbad met zorgprofiel. Op iets langere termijn is ook Strandeiland op IJburg geschikt. De verwachte ontwikkeling van de plek waar het zwembad Strandeiland staat ingetekend is na 2030. Noord en West/Nieuw-West Voor het toenemende inwoneraantal in Noord, West en Nieuw5 De huidige exploitatie afspraken lopen tot en met 2024.

De gemeente is in overleg met de gemeente Diemen en Stichting AGO Zwembad over voorzetting daarna tot aan de opening van de nieuwe binnenbaden bij het Flevoparkbad.

22

Gemeente Amsterdam

25-meterbad

2027 Vanaf 2030 Vanaf 2028

© 2023 Mapbox © OpenStreetMap

Figuur 19 Bestaande en toekomstige locaties en zoekgebieden voor binnenzwembaden in Amsterdam

West is het huidige aanbod aan zwemwater in de stad ontoereikend. Uit onderzoek blijkt dat er in heel Amsterdam met name behoefte is aan extra zwemwater voor banenzwemmen, doelgroepenzwemmen (inclusief zorgfunctie), diplomazwemmen en verenigingszwemmen.6 Voor een goede spreiding van de zwembaden over de stad is een zwembad op de zuidwestflank van Amsterdam een logische plek. Hiervoor zal een locatiestudie worden gestart, waarbij in eerste instantie aan het Schinkelkwartier wordt gedacht vanwege de geplande gebiedsontwikkeling van het Schinkelkwartier en de Ringzone-West. Daarnaast kan 6  Onderzoek Toekomstige Zwembehoefte Amsterdam 2030 -2040, november 2020

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

een zwembad in het Schinkelkwartier een deel van de Hoofddorppleinbuurt, Sloten en Nieuw-Sloten bedienen. Op de lange termijn (na 2032) is er met de groei van Noord en Haven-Stad een nieuw zwembad nodig om te voorzien in de behoefte aan binnen-zwemwater. Gezien de spreiding van zwembaden en sociale opgaven ligt het voor de hand dat dit zwembad wordt aangelegd in het deel van Haven-Stad dat in Noord ligt.

De extra behoefte voor zaalruimte zit vooral in de grotere accommodaties. De grotere binnensporten zoals basketbal, volleybal, tafeltennis en badminton, zijn beter af in een sportzaal of liever nog in een sporthal. Temeer omdat een gymzaal vaak te klein is met maar één speelveld en een hoogte van 5 meter, waardoor competitief gebruik al snel niet mogelijk is.

Buitenbaden bieden mogelijkheden voor veilig recreatief zwemmen in de zomer. Amsterdam heeft prachtige buitenbaden. Ondanks de groei van de stad is hiervoor niet direct uitbreiding nodig. Wel dienen de buitenbaden van het De Mirandabad en het Flevoparkbad gerenoveerd te worden.

Sporthallen Om mee te gaan in de groei van de stad zijn tot 2027 vijf tot zes sporthallen nodig. Tot 2032 gaat het in totaal om negen sporthallen. Ook hier ligt vanuit de sportnorm de grootste opgave in Noord, West/Nieuw-West en Zuidoost. In Noord en West is op dit moment al sprake van een tekort aan binnensportruimte.

Figuur 20 Sportnorm sporthallen en plannen per stadsdeel

Sporthallen bouwen we in principe niet als losstaande voorziening. We werken nauw samen met onderwijs en combineren de sporthallen met nieuw te realiseren vo-scholen. Ook is uitgangspunt dat elk nieuw te bouwen gymzaal naschools voor sport wordt gebruikt.

23

Gemeente Amsterdam

Figuur 21 Badminton in de Sporthallen ZUid

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

3. Resultaten en terugblik De afgelopen jaren zijn overal in de stad stappen gezet om een toekomstbestendig, toegankelijk en betaalbaar aanbod voor sporten en bewegen te waarborgen voor alle Amsterdammers. Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de meest in het oog springende ingrepen en investeringen. Niet alle projecten die hier genoemd worden, zijn al gerealiseerd. Wel is planvorming gestart en zijn er belangrijke stappen in besluitvorming gezet. We gaan nader in op een aantal grote gebiedsontwikkelingen, die in hun planvorming belangrijke stappen hebben gezet om op basis van de sportnorm de realisatie van toekomstige sportvoorzieningen mogelijk te maken. Dit is nodig om de sport voldoende en tijdig mee te laten groeien met de groei van de stad. Verder hebben we met de Impuls Sporten en Spelen in de Openbare ruimte stadsbreed en gericht kunnen investeren in plekken voor sporten, spelen en bewegen in de openbare ruimte. Tot slot laten we zien wat we bereikt hebben op het gebied van duurzaamheid, waarin sport binnen Amsterdam een koploper is.

3.1 Bouw en herontwikkeling sportaccommodaties Buitensport Er zijn op meerdere plekken in de stad openbare sportfaciliteiten op sportparken aangelegd, zoals padelbanen op Zeeburgereiland, een ASM-veld (Athletic Skills Model) op Sportpark Ookmeer en een 3x3 basketbalveld op Sportpark Middenmeer. Daarnaast zijn in de stad tien grasvelden omgezet naar kunstgras. Kunstgras sportvelden leggen we aan op het moment dat de bespelings-

24

Gemeente Amsterdam

Figuur 22 Rolstoelrugby in de Sporthallen Zuid

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

druk hoog is, zodat ook de buurt, het bewegingsonderwijs en andere sportaanbieders er gebruik van kunnen maken. Met deze investeringen in het optimaliseren van het sportareaal vangen we voor een belangrijk deel de toegenomen vraag naar sportruimte als gevolg van de woningbouw op.

Noord • In stadsdeel Noord is op Sportpark De Weeren een nieuwe hockeyaccommodatie gerealiseerd, met twee nieuwe hockeyvelden. • De openbaar toegankelijke atletiekbaan Elzenhagen is opgeleverd, inclusief voorzieningen voor sporten en bewegen in de openbare ruimte (o.a. trimroute en fitnesstoestellen). • Bij tennispark Kadoelen zijn alle tennisbanen gerenoveerd en opnieuw in gebruik genomen. Zuidoost • Naast het Bijlmer Sportpark is een tijdelijk hockeyveld aangelegd dat ruimte biedt aan een nieuwe hockeyvereniging in Zuidoost. • Langs de A9 ten noorden van de Gaasperplas is een nieuw tenniscomplex gerealiseerd met ruimte voor acht tennisbanen en vier padelbanen. Het gaat hier deels om een verplaatsing van het complex van LTC Strandvliet en deels om een uitbreiding (twee extra tennisbanen, vier padelbanen). Nieuw-West • Op sportpark Spieringhorn zijn in 2023 zes tijdelijke tennisbanen aangelegd, vooruitlopend op de doorontwikkeling van dit sportpark. • Optimalisering van Sportpark De Eendracht. Er is een captatienet (aardwarmte-installatie) aangelegd onder een van de sportvelden.

25

Gemeente Amsterdam

Binnensport Noord • In Overhoeks en Elzenhagen zijn gymzalen gerealiseerd met een Beweegbox met interactieve spellen, als onderdeel van het Integraal Kindcentrum. • In 2022 is de bouw van Sporthal Elzenhagen gestart. In dit duurzame sportcomplex krijgt de grote zaal een glazen ledvloer waarmee met één druk op de knop de belijning kan worden aangepast voor een andere sport. Dit is een primeur voor Nederland. Oplevering staat gepland eind 2023. • Intensivering van Sportpark Tuindorp Oostzaan met het omzetten van een grasvoetbalveld naar kunstgras. Oost • In het Cruquiusgebied is De Kleine Kapitein, een gymzaal annex turnzaal, in gebruik genomen. Deze zaal biedt extra ruimte voor turntoestellen en is zowel voor breedte- als voor topsport te gebruiken. • Op het terrein van de voormalige Bijlmerbajes ligt sporthal Bajeskwartier, in combinatie met een school voor voortgezet onderwijs. Het gebouw biedt daarnaast plek aan een dojo en is nagenoeg energieneutraal. • Renovatie van de 400-meterbaan van de Jaap Eden IJsbaan op sportpark Middenmeer. Nieuw-West • Het Velodrome is gerenoveerd, waarbij de houten wielervloer is vernieuwd. Het 3x3 basketbalprogramma van TeamNL wordt tot de oplevering van de nieuwe Sporthallen Zuid gehuisvest in het Velodrome. Urban sports In 2020 is op Zeeburgereiland de Urban Sport Zone (USZ), het grootste skatepark van Nederland, geopend.

In 2021 is het naastgelegen openbare sportpark geopend. In combinatie met de nieuwe sporthal is in deze nieuwe woonwijk een sterk sportclus-

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

ter ontstaan. Ook zijn op meerdere plekken in de stad voorzieningen voor urban sports aangelegd of opgeknapt, zoals plekken voor skating, 3x3 basketbal en calisthenics. Naast eigen investeringen zijn op een aantal plekken in de stad met gemeentelijke bijdragen nieuwe indoorvoorzieningen voor urban sports van de grond gekomen. Zo is op Sportpark Ookmeer in 2021 het House of Urban Sports geopend. Dit biedt onderdak aan een grote skatebaan en een trainingszaal voor breakdancers. Daarnaast is in stadsdeel Oost een nieuwe trickinghal gerealiseerd en in het voormalige TunFuncomplex onder het Mr. Visserplein de nieuwe urban sportlocatie met onder meer freerunnen.

worden met een overdekt multifunctioneel bad van 25 bij 21 meter en een overdekt doelgroepenbad van 20 bij 10 meter met volwaardig zorgprofiel. De buitenzwembaden en het omliggende terrein worden verbeterd en toekomstbestendig gemaakt. Hiervoor is de nota van uitgangspunten ‘Uitbreiding en vernieuwing Flevoparkbad’ opgesteld. De buitenbaan op het ijscomplex van de Jaap Eden IJsbaan is gerenoveerd, de bestaande ijshal wordt vervangen. Om de karakteristieke sfeer te behouden blijft de buitenbaan onoverdekt. Het complex wordt volledig gemoderniseerd en verduurzaamd.

Grootstedelijke voorzieningen (specials) De gemeente Amsterdam investeert in het toekomstbestendig maken van de Sporthallen Zuid, de Jaap Eden IJsbaan, het De Mirandabad en het buitenbad Flevoparkbad. We voeren renovaties uit bij deze sportlocaties zodat die door alle Amsterdammers gebruikt kunnen blijven worden. Vooruitlopend op de renovatie en verduurzaming van het gehele De Mirandabad wordt, gezien de zeer slechte staat, het huidige 50-meterbuitenbad uit 1932 duurzaam vervangen en beter toegankelijk worden gemaakt voor mensen met een zorgprofiel. De oplevering hiervan is in 2024. Daarnaast worden versneld gas besparende maatregelen doorgevoerd door alle installaties die nu gas verbruiken over te zetten naar elektra. Het historische buitenbad van het De Mirandabad wordt voorzien van een aparte installatie en een afdekking om het energieverbruik zo laag mogelijk te houden. Hierdoor wordt het financieel realistischer om tijdens het winterseizoen buitenzwemmen te faciliteren in de stad. Eind 2023 zal over de totale renovatie en verduurzaming worden besloten. Vanwege de urgente behoefte aan meer overdekt zwemwater in met name stadsdeel Oost, zal het Flevoparkbad uitgebreid

26

Gemeente Amsterdam

Figuur 23 Bouw en herontwikkeling binnen- en buitensport 2019-2023

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

3.2 Sporten in de wijken van de toekomst Sportvoorzieningen zijn vast onderdeel van plannen voor gebiedsontwikkeling. In grote ontwikkelgebieden als IJburg 2, Zeeburgereiland, Haven-Stad en Schinkelkwartier, is vastgelegd dat de ontwikkeling van de sportvoorzieningen voldoende en tijdig meegroeit met het aantal bewoners van de nieuwe buurten.

Haven-Stad In het Integraal Raamwerk Haven-Stad (70.000 woningen), is 33,5 hectare aan sportterrein voor de buitensport ingetekend, vergelijkbaar met 42 voetbalvelden. Er wordt zowel ingezet op spreiding van sportparken van twee tot drie hectare in nieuwe wijken, als op versterking van de bestaande sportparken Spieringhorn en Melkweg/Oostzanerwerf. Als eerste wordt gewerkt aan herontwikkeling van Sportpark Spieringhorn. Daarnaast zijn vanuit de behoefte aan indoor accommodaties een zwembad en zes tot zeven sporthallen nodig.

wijken met een hoge gebruiksintensiteit, die een breed sportaanbod faciliteren, zowel maatschappelijk als commercieel; 2. intensivering van Sportpark Drieburg zodat er meer en op meerdere manieren kan worden gesport; 3. verkenning of het politiesportpark APGS voor het verenigingsleven kan worden ingezet.

Strandeiland In het Stedenbouwkundig Plan Strandeiland (8000 woningen) is het uitgangspunt om de totale opgave aan sportvoorzieningen voor IJburg 2 op de nieuwe eilanden in te passen. Drie stedelijke sportparken van in totaal drie hectare, een sporthal en een zwembad zijn ingetekend in de Muidenbuurt en de Pampusbuurt. Op Buiteneiland komt 5,5 hectare aan sportterrein.

Schinkelkwartier In de projectnota Schinkelkwartier (11.000 woningen) wordt uitgegaan van een groeimodel waarbij sportvoorzieningen meegroeien met het inwonersaantal. Sport krijgt een plek in de nieuwe stadswijken, zodat bewoners kunnen sporten om de hoek in de eigen buurt. Verder wordt ingezet op het beter benutten van de op fietsafstand gelegen sportparken Sloten en Sloten-West. Kansen om buitensport in de entrees naar de Oeverlanden toe te voegen worden verkend. Daarnaast schrijft de sportnorm één sporthal voor, en is er op de iets langere termijn behoefte vanuit de zuidwestflank van de stad om een nieuw zwembad te realiseren. Gezien de spreiding en sociale opgaven ligt het voor de hand om in eerste instantie de mogelijkheden binnen het Schinkelkwartier te verkennen. Overamstel In Overamstel (10.000 woningen) komen drie plekken in aanmerking om sportruimte toe te voegen: 1. sportclusters in de nieuwe

27

Gemeente Amsterdam

Figuur 24 Grote gebiedsontwikkelingen

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

Zeeburgereiland Op Zeeburgereiland (5500 woningen) worden de sportvoorzieningen op het eiland zelf gerealiseerd. Aanvullend op het nieuwe Sportpark Sportheldenbuurt en de naastgelegen sporthal wordt in de toekomst nog een sportpark van ongeveer dezelfde grootte toegevoegd. De precieze locatie is afhankelijk van de planuitwerking van de deelgebieden Oostpunt en de Baaibuurten. Ook bij de ontwikkeling van andere gebieden, zoals de Noordelijke IJ-oevers, Zuidoost en de Ringzone West, is de sportnorm uitgangspunt. Omdat in deze gebieden veel relatief kleine ontwikkellocaties zijn, worden hier ontwikkelstrategieën uitgewerkt op de schaal van het hele gebied of zelfs stadsdeel. De inpassing van sport doen we in 3 stappen: 1 sport in de nieuwe stadswijken realiseren; 2. op bestaande sportparken en sportvelden beter benutten en waar mogelijk toevoegen; 3. op zoek naar nieuwe locaties. Voor laatstgenoemde stap zijn we in Zuidoost en Noord ook al bezig met de verkenning of op specifieke plekken sportruimte kan worden gerealiseerd (Bijlmerweide, Centraal park Gaasperdam, flanken A9, Groene Veld).

3.3 Sporten en bewegen in de openbare ruimte In 2021 is het Strategisch Plan Sporten en spelen in de openbare ruimte vastgesteld. Dit plan maakt inzichtelijk wat er tussen 2021 en 2024 nodig is op het gebied van sporten en spelen in de openbare ruimte. Daarbij is ter uitvoering een jaarlijks budget opgezet (= impulsbudget sporten en spelen), bedoeld om sport- en speelplekken leuker, uitdagender en diverser te maken, gekoppeld aan de beleidsdoelen in het plan. Inmiddels zijn we vanuit Sport met dit budget bezig zo’n 60 sport- en speelplekken in Amsterdam op te knappen of nieuw aan te leggen. Voorbeelden zijn: de vert ramp onder de Amsterdamse brug, Bijlmer Barz in de Venserpolder, het Adidasveld in het Gaasperpark, natuurspeeltuin Brettenburg in Nieuw-West, tot vele buurtspeeltuintjes zoals de Noorderling in Tuindorp Buiksloot.

28

Gemeente Amsterdam

Figuur 25 Buiten spelen in het Brasapark in Zuidoost

3.4 Duurzaamheid Met meer dan vijftig sport- en tennisparken, elf zwembaden, 29 sporthallen en sportzalen, en tachtig gymlokalen is sportvastgoed een grootgebruiker van energie. We doen veel om het energiegebruik terug te dringen en te vergroenen. Sportaccommodaties zijn plekken waar de hele samenleving samenkomt. We kunnen er het goede voorbeeld geven voor het gebruik van groene energie, voor natuurinclusiviteit en voor andere uitdagingen op het gebied van verduurzaming.

Gemeentelijk sportvastgoed Het aandeel van het sportvastgoed in de Amsterdamse klimaatimpact zit grotendeels in het materiaalgebruik. We maken nu van elk pand dat wordt gerenoveerd, gesloopt of herontwikkeld, een grondstoffen- en materialeninventarisatie. Sport loopt hierin voorop binnen de gemeentelijke organisatie. Zo zijn de vloeren van het Hogendorp Sportcentrum en het Velodrome circulair vervangen. Ook hebben we met leveranciers van sportspullen afspraken gemaakt om die bij terugname

Strategisch Huisvestingsplan Sporten en Bewegen 2023-2027

opnieuw te gebruiken. We verduurzamen zo veel mogelijk op het moment dat er zaken moeten worden vervangen. We passen standaard ledverlichting toe, isolatie wordt verbeterd bij dak vervangingen en installaties worden bij vervanging aardgasvrij gemaakt. Dit laatste is bijvoorbeeld bij de Apollohal en Sporthal de Weeren gebeurd. Sinds 2017 voegen we structureel zonnepanelen toe op sportvastgoed. Inmiddels zijn zeventien daken voorzien van in totaal 3600 panelen, jaarlijks goed voor de opwekking van 750.000 kilowattuur. Dit staat gelijk aan het jaarlijkse energieverbruik van maar liefst driehonderd Amsterdamse huishoudens.

Sportparken Dertig sportparken hebben een natuurlabel gekregen en kunnen worden ontwikkeld tot plekken waar sport, groen en klimaatadaptiviteit samenkomen. Het natuurlabel is vergelijkbaar met het energielabel voor woningen. Het geeft aan hoe een sportterrein scoort op Biodiversiteit, Bodem & Water en Energie & Klimaatbestendigheid. Op basis van ecologische adviezen verminderen we hittestress, versterken we de biodiversiteit en verbeteren we de waterberging. We onderzoeken hoe de speelduur van natuurgras verlengd kan worden, zetten velden in voor koeling en waterberging, en experimenteren met het modulair opbouwen van velden.

Sportverenigingen In Amsterdam zijn ongeveer 160 buitensportverenigingen actief die een accommodatie in eigendom hebben. Als gemeente ondersteunen we verenigingen bij het verduurzamen. Een club geeft zo het goede voorbeeld aan leden en bespaart vaak kosten. Ondersteuning doen we door: • het beantwoorden van vragen en advisering over duurzaamheidsmaatregelen; • advisering over subsidies: een vereniging kan aanspraak maken op de gemeentelijke 1/3-regeling (deels duurzaamheid) en landelijke subsidies; • het stimuleren van fietsen: in samenwerking met KNVB GO hebben we een pilot gedaan om voetballers vaker op de fiets naar trainingen en wedstrijden te laten gaan; • communicatie over goede voorbeelden in de stad: we zetten verenigingen in het zonnetje via nieuwsbrieven en op websites; • het opzetten van gerichte aanpakken op het gebied van afvalscheiding en -inzameling, en zonnepanelen.

We dagen de markt uit om kunstgrasvelden zo duurzaam mogelijk aan te leggen. Samen met de markt werken we toe naar een 100 procent circulair kunstgrasveld dat water bergt en energie of warmte oplevert. Kunstgras kan voor veel meer worden gebruikt dan alleen sport. Denk hierbij aan innovaties op gebied van duurzame bouw, materiaalcirculariteit, energieopwekking en klimaatadaptie. De meer dan 1200 verlichtingsmasten worden de komende jaren voorzien van ledverlichting. In 2021 en 2022 hebben dertig velden deze verlichting al gekregen. Figuur 26 Zonnepanelen op het Zuiderbad