A - 04 Ruimtelijke Ordening (23) 2. Ambitiedocument GGA 2023-2033

f. Inrichten Tiny Forest Driemond

28

4.5 Zonering erf pacht recreatiegebieden Een van de ambities voor Groengebied Amstelland is het scherper zôneren van typen recreatie. Op die manier creëert Groengebied Amstelland plekken waar elk type recreant, van feestganger tot vogelaar, optimaal kan genieten en waarbij het Groengebied een rijke schakering aan natuurwaarden kan waarborgen. Zonering helpt ook om de recreatiedruk te spreiden, opdat de gebieden van GGA bij alle soorten recreanten een hoge waardering behouden. Gemeenten maken vaak onderscheid tussen natuur, extensieve openluchtrecreatie en intensieve openluchtrecreatie. Wij bouwen daarop voort met een verder uitgewerkt indeling in 4 recreatiezones die tevens een relatie hebben met verschillende leefstijlen van recreanten. Deze zonering is op papier gereed, maar nog niet in de deelgebieden geïmplementeerd.

gaan hier tamelijk harmonieus samen. Delen van het historisch landschap zoals plassen, sloten, moeraszones en kruidenrijke graslanden zijn behouden en hebben een relatief hoge natuurwaarde. Er zijn doorgaande routes voor fietsers, wandelaars en ruiters maar de dichtheid aan paden is lager dan in de ontvangstgebieden. Aan de paden liggen voorzieningen zoals rustpunten, voorzieningen voor dagrecreatie, sporadisch horeca en er is ruimte voor kleinschalige evenementen. Zomers kan het druk zijn, in de winter is het rustig en de nachten zijn donker. Leefstijlgroepen: alle groepen, maar vooral verbindingszoekers en rustzoekers. 3. Rustige natuur In deze gebieden staan natuur en landschap voorop. Deze leef- en verblijfgebieden voor plant en dier bieden ook plaats aan verstoringsgevoelige soorten die elders niet gedijen. Recreatieve ontsluitingen en voorzienin-

gen, zoals uitkijkpunten of vogelobservatieposten aan de randen van het gebied, zijn daarop afgestemd. De mens is er te gast en wordt beperkt aangemoedigd de gebieden te bezoeken, op gewenste tijden. In het broedseizoen worden paden afgesloten. Leefstijlgroepen: met name rustzoekers. 4. Stadsrand De overgangszone tussen stad en land is grotendeels onbebouwd, maar heeft vaak een versnipperd en rommelig karakter. Idealiter vormt de zone ook een ‘groene loper de stad uit’, maar de landschappelijke- en natuurwaarde is wisselend. De stadsrand ontleent zijn charme aan een bonte schakering van groensoorten, kleinschalige initiatieven, innovaties, tijdelijkheid en placemaking als boeiende stepping stones naar het achterland of om er juist te blijven hangen. Leefstijlgroepen: avontuurzoekers, plezierzoekers, inzichtzoekers, stijlzoekers.

1. Dynamisch ontvangstgebied Deze druk bezochte entreeportalen bestaan uit parkachtige landschappen die in samenhang met omliggende parken, groenstructuren en natuurgebieden functioneren. Bijzondere kwaliteit is de rijke afwisseling van intensieve recreatievormen en gevarieerde groentypen waar niet-verstoringsgevoelige flora en fauna kan gedijen. De aanwezigheid van toeristische trekpleisters, cultuurhistorie, attracties, grote evenementen en georganiseerde activiteiten trekken het hele jaar door bezoekers uit de hele regio en het land. Het gebied is goed bereikbaar per auto, fiets en redelijk met OV. Naast dagrecreatievoorzieningen zijn hier veel uitgezette routes, een ruim aanbod aan horeca en andere commerciële activiteiten. De leefstijlgroepen: alle groepen, afhankelijk van het lokaal aanbod en de lokale inrichting (microzonering). 2. Gemoedelijke recreatie Dit parkachtig landschap, grenzend aan omliggende groengebieden, vormt een belangrijk uitloopgebied voor de stedeling. Recreatie en multifunctionele natuur

29

5. Naar een uitvoeringsprogramma met projecten Dit hoofdstuk gaat over het proces om te komen tot een uitvoeringsprogramma. Op basis van dit ambitiedocument wordt een uitvoeringsprogramma met projecten opgesteld, dat elk najaar wordt herijkt aan actuele inzichten en ontwikkelingen. In het uitvoeringsprogramma komen projecten die voortkomen uit de ambities en de gebiedsopgaven van Groengebied Amstelland. Voor een succesvolle uitvoering daarvan zijn een passend financieringsmodel en maatwerk participatie belangrijke randvoorwaarden.

5.1 Rollen recreatieschap In de dagelijkse praktijk wordt Groengebied Amstelland veelvuldig gevraagd als adviseur, mede-ontwikkelaar en makelaar van initiatieven op te treden. Hoofdtaak is het beheren en onderhouden van de recreatiegebieden en -routes. Andere belangrijke taakvelden zijn:

- Bevorderen van een evenwichtige ontwikkeling van de openluchtrecreatie, met een breed aanbod van voorzieningen van hoge kwaliteit

- Aanleg en onderhoud van fiets- en wandelpaden die ook vanuit de stad makkelijk bereikbaar zijn

- Beschermen en onderhouden van authentieke landschappelijke elementen die door omwonenden en recreanten hoog worden gewaardeerd

- Bevorderen en beheren van natuurlijke flora en fauna met een grote biodiversiteit, rekening houdend met een gezonde bedrijfsvoering van betrokken agrarische ondernemers

- Faciliteren van initiatieven, wanneer zij een raakvlak hebben met recreatie, vanuit burgerbewegingen en sociaalmaatschappelijke actoren. Bijvoorbeeld projecten met zelfbeheer, stadslandbouw, gezond

bewegen, dagbesteding en arbeidsparticipatie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt Voor de uitvoering van die taken opereert Groengebied Amstelland in een complex speelveld met participanten en andere stakeholders, elk met hun eigen beleid en plannen voor het beheergebied. Het gaat dan om overheden op diverse bestuurlijke niveaus en private partijen die allemaal hun eigen beleid voeren en met eigen plannen komen voor het beheergebied van het recreatieschap. Opereren in dat speelveld is een belangrijke coördinerende taak die veel capaciteit vergt. Korte terugblik 2009-2019 Van het voorgaande Uitvoeringsprogramma 2009-2019 werd in de afgelopen jaren een groot deel gerealiseerd. Met name het ontwikkelen van nieuwe recreatieve routes met bijbehorende voorzieningen heeft de bereikbaarheid en het gebruik van de recreatiegebieden verbeterd. Denk bijvoorbeeld aan de nieuwe skeelervoorziening Ouderkerkerplas, horecaontwikkeling aan de Hoge Dijk, huisvesting van een watersportvereniging en een Groengebied Amstelland website voor ondernemers. Niet alle voornemens en projecten bleken haalbaar door onvoldoende financiering en belemme-

30

wordt dit document gebruikt als beleidskader voor een uitvoeringsprogramma, het beoordelen initiatieven en als referentie voor subsidieaanvragen. Op basis van dit ambitiedocument wordt aansluitend een uitvoeringsprogramma opgesteld waarin Groengebied Amstelland haar ambities en gebiedsopgaven doorvertaald naar projecten. Het uitvoeringsprogramma wordt op zijn beurt het fundament voor beheerplannen, investeringsplannen en onderhoudsbestekken.

rende regelgeving. Na de uitvoeringstermijn lag het werk niet stil en werden het wandelnetwerk Amstelland en de nieuwe horecavoorziening aan de Ouderkerkerplas gerealiseerd. Afgelopen jaren heeft Groengebied Amstelland bijgedragen aan intensieve gebiedsprocessen en plannen voor de Diemerscheg, de Amstelscheg, Gaasperplas en Diemerbos. Een gebiedsproces voor de Ronde Hoep loopt op dit moment nog door. Aanvullend werd medio 2021 samen met Staatsbosbeheer onderzoek gedaan naar het gewenste recreatieve gebruik van hun gronden. Ook vermeldenswaard zijn de inspanningen om sociale betrokkenheid en participatie van belanghebbenden te vergroten. Zo verleende het Groengebied medewerking aan burgerinitiatieven met vormen van zelfbeheer, waaronder buurttuintjes, huisvesting van natuurvereniging De Ruige Hof en initiatieven voor stadslandbouw en tiny forests.

5.2 Proces richting het uitvoeringsprogramma Het voorliggende ambitiedocument leidt nog niet direct tot concrete activiteiten of financiële consequenties. Wel

Terwijl dit ambitiedocument de koers 10 jaar lang vastlegt, geldt het uitvoeringsprogramma voor een periode van 4 jaar. In die 4 jaar kunnen omstandigheden en inzichten wijzigen. Daarom werkt Groengebied Amstelland met een voortschrijdend 4-jarig uitvoeringspro- gramma. Elk najaar blikt het Groengebied terug op het lopende jaar, rapporteeert over de voortgang, gerezen actualiteiten en eventuele voortschrijdende inzichten. Die inzichten leiden tot een actualisering van het 4-jarig uitvoeringsprogramma.

Ambitie 2: Beter spreiden recreatiedruk

Gebiedsopgave 1: Betere verbindingen

Project 1.1: Actualisatie en onderzoek slimme verbindingen knooppuntennetwerk

Project 1.2: Verbeteren routing, ommetjes en struinpaden

Gebiedsopgave 2: Ontwikkelen ontvangstgebieden

Project 2.1: Onderzoek naar inrichting Groene Lopers vanuit de stad naar de gebieden

Project 2.2: Vergroten aantrekkingsfunctie door uitbreiding van beweeg- en spelvoorzieningen

Voorbeeld van werkwijze waarin de ambities stapsgewijs worden geconcretiseerd naar projecten

31

Programmasturing Jaarlijks evalueert het bestuur bij de opstelling van de kadernota de voortgang van de uitvoering. Dan wordt een nieuwe jaarschijf toegevoegd aan een voortschrijdend meerjarenprogramma. Op deze manier stuurt het bestuur op het adaptieve karakter van de realisatie van de ambities. Accenten aankomend uitvoeringsprogramma De eerste ronde van het nieuwe uitvoeringsprogramma beslaat de periode 2023 – 2026. Daarin legt het Groengebied de volgende accenten: 1. Prioriteren en in de tijd zetten van de gebiedsopgaven in dit ambitiedocument 2. Investeren in het ontwikkelen van hoogwaardige natuur, in combinatie met extensieve recreatiemogelijkheden 3. Samen met de provincie wordt een samenhangend beheerplan opgesteld voor het hele gebied, gericht op het borgen van ecologische verbindingszones en versterking van het Natuurnetwerk Nederland 4. Opstellen van een contrastrijke microzoneringskaart. Deze laat per deelgebied zien waar de natuurfunctie domineert (of wordt afgeschermd) en waar ruimte is voor verschillende vormen van extensieve of intensieve recreatie 5. Inzetten op de (her)ontwikkeling van aantrekkelijke natuurinclusieve entreegebieden en verblijfsplekken waar commerciële en niet-commerciële recreatieve activiteiten kunnen landen. Bij deze vorm van placemaking maakt Groengebied Amstelland nadrukkelijk gebruik van de inbreng van burgers en ondernemers.

Daarmee hoopt het Groengebied een breed draagvlak te creëren, met opties voor zelfbeheer 6. Werken aan landschappen die op een spannende manier uitdagen om te bewegen en informeel te sporten. Bijvoorbeeld met interessante routes en obstakels

7. Meer ruimte bieden aan burgers (bewoners, omwonenden, recreanten) om met ideeën bij te dragen aan het ontwikkelen, inrichten en onderhouden van natuur

5.3

Financieel kader

Een gezonde financiële positie van het recreatieschap is essentieel voor een goed beheer en toezicht op recreatieve plekken en routes, een rijke natuur en aantrekkelijk landschap. Financiële sturingsmogelijkheden zitten vooral in de Kadernota van het recreatieschap waarin het Groengebied accenten en prioriteiten legt voor het reguliere beheer- en onderhoud. De Kadernota wordt elk najaar besproken met de participanten, waarbij mogelijkheden worden geboden om daar zienswijzen op in te dienen. Keuzescenario’s als ‘nieuw voor oud’, onderhoud intensiveren versus afbouwen, of de inkomstenkant versterken door het aanwijzen van ontwikkelruimte: ze behoren allemaal tot de beslisruimte. Op dit moment ligt er nog financiële taakstelling voor het recreatieschap. In 2015 liet een doorrekening zien dat het recreatieschap een budget nodig heeft van 2,4 miljoen euro (prijspeil 2015) om alle toen bestaande voorzieningen goed te beheren. Het bestuur besloot tot een bezuiningsopgave op van aanvankelijk 800.000 euro, dat later werd teruggebracht tot 400.000 euro. In de jaren 2015-2022 heeft het recreatieschap diverse maatregelen getroffen om die taakstelling te behalen:

- Invoeren efficiënter werkwijzen; - Versoberen en ‘downgraden’ van het beheerniveau; - Meer verdienvermogen door kleinschalige horecaontwikkelingen. Bijvoorbeeld ontwikkeling van horeca aan de Hoge Dijk en een strandpaviljoen aan de Ouderkerkerplas. Er zijn ook voorstellen voor horeca aan de Gaasperplas, maar die ontwikkeling wordt planologisch bemoeilijkt door ligging

Gaasperplas in Natuurnetwerk Nederland en in het landelijk gebied van de Provincie Noord-Holland. Ondanks deze maatregelen kampt het recreatieschap in 2022 nog met een tekort van 80.000 euro, maar dat kan in 2024 zijn ingelopen. De versobering van het beheer had echter wel tot gevolg dat de recreatieve- en/of natuurlijke kwaliteit van veel plekken achteruit liep door verbossing en verruiging, het verdwijnen van paden, weinig verbetering van de waterkwaliteit en verlies van authentieke landschapselementen.

Ambities niet uitvoerbaar zonder middelen Voor de komende 10 jaar ligt daarom nu een belangrijke financiële kwestie op tafel. Het Groengebied vindt de aanpak van de drie ambities belangrijk. De snelle verstedelijking van de omgeving leidt tot een fors grotere druk op de deelgebieden, met steeds meer bezoekers en een navenant zwaardere beheertaak. Met het huidige beheerbudget is de uitvoering van de ambities niet mogelijk. Wel ziet het Groengebied 5 oplossingsrichtingen om het budget te verruimen: 1. Verdienvermogen van het recreatieschap vergroten door meer horeca, meer evenementen en door de invoering van leges en gebruiksvergoedingen op populaire plekken 2. Hardere keuzes maken welke deelgebieden (of plekken) op hoog niveau worden beheerd en welke juist minimaal worden onderhouden 3. Aantrekken van investeringen voor hoogwaardige herinrichtingsprojecten door participanten 4. Inzetten van subsidies voor het vergroten van de biodiversiteit 5. Meegroeien van het beheerbudget met de bevolkingstoename

32

Dekkende financiering Laatstgenoemde oplossingsrichting is de meest robuuste, maar behoeft wel enige toelichting. De financieringsgrondslag van Groengebied Amstelland bestaat voornamelijk uit een jaarlijkse bijdrage van de provincie en participantgemeenten. De provincie financiert jaarlijks een vast percentage van 27,9% van de totale begroting, de gemeenten betalen elk een percentage van de beheerkosten gerelateerd aan het aantal inwoners. Daarbij neemt Amsterdam een derde van haar inwoners als grondslag, omdat zij in drie recreatieschappen deelneemt.

5.4 Participatie Voor de uitwerking van de drie kernambities 2023-2033 is maatschappelijk draagvlak essentieel. Met name onder de participantgemeenten, omwonenden en recreanten, eigenaren van gronden en opstallen, en belangenorganisaties van natuur, recreanten en ondernemers. Participatie is daarom een belangrijk onderdeel van het opstellen-, uitvoeren- en actualiseren van het uitvoeringsprogramma.

Elk uitvoeringsproject vraagt om een passende aanpak van het participatieproces. Daarbij kan het Groengebied goed aanhaken bij de omgevingsvisies van provincie en gemeenten, die tegenwoordig een wettelijk vereiste participatieparagraaf bevatten.

Op zich is deze financieringsgrondslag reëel, maar de absolute hoogte van de bedragen en de jaarlijkse indexering past onvoldoende bij de opgaven waar Groengebied Amstelland in de 12 deelgebieden voor staat. Met het huidige budget is het alleen mogelijk om een minimaal kwaliteitsniveau van onderhoud, beheer, toezicht en handhaving te garanderen. Kansen voor verdere efficiencyslagen binnen de organisatie van het recreatieschap zijn uitgeput. Voor de extra ambities van meer biodiversiteit, betere spreiding van de recreatiedruk, breder recreatieaanbod is onvermijdelijk meer geld nodig, temeer omdat deze ambities relatief intensieve vormen van beheer vergen. Daarnaast is het verstandig als het Groengebied in projecten en beheerplannen nu al kan anticiperen op meer woningen = meer inwoners = meer recreatiebehoeften. Daarom is het voorstel om voor de kadernota 2025 de jaarlijkse participantenbijdrage volgens de cyclus eventueel te anticiperen op meegroeien van het beheerbudget met de bevolkingstoename.

33