A - 03 Kunst en Cultuur (29) 00 Voordracht Strategisch huisvestingsplan Kuns

Gemeenteraad

VN2023-024028 Onderwijs, Jeugd en Zorg

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 20 december 2023

Portefeuille

Kunst en Cultuur Coördinatie Maatschappelijke Voorzieningen (13)

Agendapunt

3

Datum besluit

College van B en W 14 november 2023 Onderwerp

Strategisch huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027 De gemeenteraad van Amsterdam besluit

Het ‘Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027’ (SHP Kunst en Cultuur) inclusief de bijlagen vast te stellen met als belangrijkste onderdelen: a. Het document is tot stand gekomen met de inbreng van een diverse groep vertegenwoordigers van de culturele sector. Hiervoor zijn drie openbare gesprekken gevoerd in New Metropolis, Zuidoost (voormalig dependance Pakhuis de Zwijger). Daarnaast zijn per stadsdeel en het stadsgebied gesprekken gevoerd met initiatiefnemers van culturele voorzieningen; b. Het document richt zich op een evenwichtige spreiding van kunst- en cultuurvoorzieningen over de hele stad. De doelstellingen zijn: • • • •

Behoud en optimalisatie van de bestaande culturele infrastructuur; Nieuwe buurtgerichte culturele voorzieningen realiseren in lijn met de groei van de stad; Nieuwe grootstedelijke voorzieningen realiseren; Ruimte reserveren voor kunst en cultuur, zodat nieuwe (grootstedelijke) voorzieningen door culturele initiatiefnemers gerealiseerd kunnen worden.

De focus ligt op het realiseren van een inhaalslag op de culturele infrastructuur in de stadsdelen Noord, Nieuw-West en Zuidoost. c. Het betreft een koersdocument dat zich richt op voorzieningen voor kunst- en cultuurorganisaties, nieuwe broedplaatsen, nachtcultuur en bestaande vrije ruimte die autonoom worden vormgegeven en waar ruimte is voor spontaniteit en experiment; d. Het document betreft een vertaling van bestaand beleid en ambities in huisvestingsprojecten en ruimteclaims voor nieuwe voorzieningen. Daarbij zijn de eerste vijf jaar (2023-2027) zo concreet mogelijk en wordt een doorkijk gegeven voor de langere termijn; e. Er is een investeringsplafond van 7 miljoen per jaar voor zogeheten onrendabele reguliere investeringen in kunst- en cultuurvoorzieningen. In het SHP Kunst en Cultuur is een projectenlijst opgenomen die we realiseren met deze middelen. Er is een koppeling gemaakt tussen de beoogde projecten en financiën, om inzicht te kunnen bieden in de te verwachte investeringsvragen voor komende jaren. Er kunnen echter geen financiële en juridische consequenties aan het SHP Kunst en Cultuur worden verbonden. Uit het SHP Kunst en Cultuur volgt geen claim op de begroting. Bij de vaststelling van de Voorjaarsnota worden op projectbasis prioriteiten gesteld en afwegingen gemaakt; f.

De investeringsopgave van de gemeente voor kunst en cultuur verhoudt zich tot initiatieven en ontwikkelingen in het culturele veld en private investeerders.

Gegenereerd: v1.41

1

Gemeenteraad

VN2023-024028 Onderwijs, Jeugd en Zorg

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 20 december 2023

g. Het SHP Kunst en Cultuur bevat een strategisch kader, dat helpt om inzicht te krijgen in de rol die we vanuit de gemeente kunnen pakken bij nieuwe ruimtelijke vragen en initiatieven. Dit is vormgegeven als stroomschema. h. Het document bevat een ontwikkelstrategie voor de doorontwikkeling van nieuwe culturele voorzieningen, broedplaatsen, nachtcultuur en vrije ruimte. Hierbij werken we in samenspraak met de stadsdelen en het stadsgebied. i. Per stadsdeel en stadsgebied staat uitwerkt bij welke projecten, onderzoeken naar projecten en ambities voor kunst- en cultuurvoorzieningen, broedplaatsen, nachtcultuur en vrije ruimte de gemeente betrokken is. Het gaat hierbij om projecten waar de gemeente in investeert en ontwikkelingen die de gemeente stimuleert en faciliteert. Wettelijke grondslag

Artikel 108 van de Gemeentewet inzake de bevoegdheid van het gemeentebestuur tot het regelen van de huishouding van de gemeente. Bestuurlijke achtergrond

Het Amsterdams Akkoord; Kunstenplan 2021-2024; Hoofdlijnennota 2025-2028; Uitvoeringsagenda Nachtcultuur 2023-2026; Expeditie Vrije Ruimte 2020-2021; Amsterdams atelier- en broedplaatsenbeleid 2019-2022; Het strategisch huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2020-2025 is op 20 november 2018 door het college en op 23 januari 2019 door de gemeenteraad vastgesteld. Onderbouwing besluit

Aanleiding Voor het eerst in Nederland zijn vier huisvestingplannen gelijktijdig opgesteld. Deze vier huisvestingplannen (IHP onderwijs, SHP jeugd, zorg en basisvoorzieningen, SHP sport en bewegen en SHP kunst en cultuur) zijn een actualisatie van de bestaande huisvestingplannen. Om de vier huisvestingsplannen met een integrale blik op te stellen zijn deze gelijktijdig geactualiseerd en worden deze in gezamenlijkheid ter vaststelling aangeboden. De vier geactualiseerde huisvestingsplannen zijn afzonderlijk leesbaar. Echter komen een aantal onderwerpen/thema’s in alle vier de plannen terug en zijn daarmee domein overstijgend. Om het overkoepelende verhaal van de vier huisvestingsplannen duidelijk te maken is één gezamenlijke oplegger (bijlage 2) opgesteld door de afdeling Maatschappelijke Voorzieningen. De oplegger Actualisatie huisvestingsplannen beschrijft de ambities en trends die aan alle vier de huisvestingsplannen ten grondslag liggen en geeft een totaalbeeld van de financiële en ruimtelijke opgave op basis van de vier huisvestingsplannen.

Gegenereerd: v1.41

2

Gemeenteraad

VN2023-024028 Onderwijs, Jeugd en Zorg

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 20 december 2023

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur Ad A Om de juiste keuzes te kunnen maken, hebben we met een diverse groep vertegenwoordigers van de sector drie openbare gesprekken gevoerd in New Metropolis, Zuidoost (voormalig dependance Pakhuis de Zwijger). Samen met kunstenaars, culturele programmeurs, cultureel ondernemers en directeuren van verschillende culturele instellingen in Amsterdam bespraken we de toekomst van de sector in een groeiende stad. De opbrengst van deze gesprekken is verwerkt in het SHP Kunst en Cultuur. In bijlage 2 van dit plan is een overzicht van de deelnemers per gesprek terug te vinden. Daarnaast hebben we per stadsdeel en met het stadsgebied gesprekken gevoerd met initiatiefnemers van (nieuwe) culturele voorzieningen. In deze interviews werd ingegaan op drijfveren, ambities, mogelijkheden, onmogelijkheden en lokale verbindingen van deze culturele plekken met de omgeving waar zij zich in bevinden. De opbrengsten van deze gesprekken zijn verwerkt in hoofdstuk 4 van dit SHP Kunst en Cultuur. Ad B Het SHP Kunst en Cultuur 2023-2027 is een concretisering van en een vervolg op het Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2020-2025. Naast investeringen die samenhangen met de groei van de stad staan in het SHP ook de investeringen die noodzakelijk zijn voor het behoud en de optimalisatie van de bestaande culturele infrastructuur.

We zetten met de uitvoering van het SHP Kunst en Cultuur in op een inhaalslag voor de culturele infrastructuur in de stadsdelen Noord, Nieuw-West en Zuidoost, omdat het voorzieningenniveau in deze stadsdelen achterloopt op de rest van de stad. In deze stadsdelen zijn nagenoeg alle buurtgerichte culturele organisaties tijdelijk gehuisvest. Indien er geen betaalbare permanente culturele voorzieningen worden toegevoegd in deze stadsdelen, zal het bestaande kunst- en cultuuraanbod verdwijnen. In Noord is bovendien geen permanente podiumfunctie aanwezig. Zowel de gebouwen Bijlmer Parktheater als Meervaart zijn te klein voor het activiteitenaanbod dat er plaatsvindt. Daarbij is Meervaart aan vervanging toe. Met het SHP Kunst en Cultuur spelen we in op de dringende behoefte aan betaalbare goed geoutilleerde voorzieningen in Noord, Nieuw-West en Zuidoost om bestaande culturele aanbieders te faciliteren. Bovendien zijn dit stadsdelen waar het aantal inwoners sterk toeneemt in het kader van de woningbouwopgave. Om antwoord te kunnen geven op de vraag hoeveel ruimte er nodig is aan maatschappelijke voorzieningen in de groeiende stad, is een norm opgesteld en in 2018 door het college vastgesteld: de Amsterdamse Referentienorm maatschappelijke voorzieningen, groen en spelen. Kunst en cultuur maakt hier onderdeel van uit.

Er is een norm bepaald voor culturele wijkvoorzieningen en een norm voor stedelijke culturele voorzieningen. Hiermee zorgen we ervoor dat waar nieuwe woningen komen, ook ruimte wordt gemaakt voor kunst- en cultuurvoorzieningen. Naast buurtgerichte culturele voorzieningen zetten we in op grootstedelijke voorzieningen met een regionaal of landelijk bereik. Het gaat hier om beeldbepalende voorzieningen die we ‘specials’ noemen. Amsterdam investeert de komende jaren flink in deze specials. Er is gekozen voor een balans tussen investeringen in de bestaande stad, mee bewegen met de groei van de stad en een extra impuls aan gebieden waar de culturele infrastructuur achterloopt op de rest van de stad. Hiermee werken we aan een complete stad: sociaal, verbonden en duurzaam. Ad C Kunst- en cultuurvoorzieningen, broedplaatsen, nachtcultuur en vrije ruimte liggen vaak ik elkaars verlengde. Er vindt veel kruisbestuiving plaats binnen deze typen voorzieningen en op

Gegenereerd: v1.41

3

Gemeenteraad

VN2023-024028 Onderwijs, Jeugd en Zorg

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 20 december 2023

creatieve locaties. Daarom richt het SHP Kunst en Cultuur zich op al deze functies. Binnen de ontwikkelopgave worden deze functies in samenhang meegenomen met de concrete invulling van culturele ruimten in nieuwe wijken. Ad D Een toekomstbestendige culturele infrastructuur betekent dat in Amsterdam voldoende locaties en plekken zijn om aan de ruimtebehoeften op alle niveaus te voldoen, zodat kunst en cultuur meegroeit met de stad. We sluiten met het SHP Kunst en Cultuur aan op de beleidsdoelstellingen voor Kunst en Cultuur, Broedplaatsen, Nachtcultuur en Vrije Ruimte. Ad E We werken met een investeringsplafond van 7 miljoen euro per jaar voor zogeheten onrendabele reguliere investeringen in kunst- en cultuurvoorzieningen. Opgeteld komt dit plafond voor de periode 2023-2027 uit op een totaal van 35 miljoen euro. Het totaal benodigde investeringsbedrag voor onderstaande geïnventariseerde projecten is hoger dan het beschikbare plafond, namelijk ongeveer 55 miljoen euro. Bij de vaststelling van de Voorjaarsnota worden prioriteiten gesteld en afwegingen gemaakt voor de projectenlijst.

Het SHP Kunst en Cultuur richt zich op de realisatie van onderstaande projecten met de middelen uit het investeringsplafond van 7 miljoen euro per jaar: Stadsdeel Nieuw-West • Het Verhalenhuis, Osdorpplein • Jongerencultuurzaal, Geuzenveld-Slotermeer • Repetitieruimten voor dans, Ringzone-West Stadsdeel Noord • Culturele wijkvoorziening kavel A1, Buikslotermeerplein • Buurtcultuurhuis, Banne Noord • Podiumvoorziening, Hamerkwartier Stadsdeel Zuidoost • Brassbandruimte, K-buurt • Culturele wijkvoorziening Reigersbos (in combinatie met broedplaats) • Culturele functies in het Zandkasteel, Amsterdamse Poort Stadsdeel Oost • Culturele functies in de Drenthal, Cruquiusgebied Weesp • Museum Weesp Naast de reguliere investeringen zijn apart middelen gereserveerd op de begroting voor de zogenaamde ‘specials’. De beschikbare middelen zetten we in voor de realisatie van de volgende voorzieningen: Specials • Nieuwe Meervaart, Nieuw-West, Osdorpplein/ Sloterplas • OBA Next, Zuidoost, locatie volgt

Gegenereerd: v1.41

4

Gemeenteraad

VN2023-024028 Onderwijs, Jeugd en Zorg

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 20 december 2023

• • • •

Renovatie Bijlmer Parktheater Extra theaterzaal, Zuidoost, locatie volgt Amsterdam Museum, Centrum Slavernijmuseum, locatie volgt

Ad F Als gemeente kunnen we in beperkte mate zelf investeren in nieuwe culturele voorzieningen die niet-winstgevend zijn. We leggen de focus voor deze investeringen op projecten in buurten en wijken waar momenteel onvoldoende permanente culturele voorzieningen aanwezig zijn, waar nieuwe woningen worden toegevoegd én waar voldoende culturele initiatiefnemers behoefte hebben aan een locatie. Vaak zijn culturele aanbieders publiek-privaatgerichte instellingen die zowel in verbinding staan met overheden als met bedrijven. Hierdoor worden initiatieven voor nieuwe culturele voorzieningen regelmatig gerealiseerd door marktpartijen, vanuit de gemeente kunnen we hierbij een faciliterende rol oppakken. We verhouden ons met de investeringsopgave tot initiatieven en ontwikkelingen in het culturele veld en private investeerders. Gemeente, ontwikkelaars, vastgoedeigenaren en culturele initiatiefnemers moeten elkaar weten te vinden om samen optimaal te werken aan een divers cultureel aanbod voor verschillende doelgroepen. Dat voorkomt concurrentie tussen de verschillende voorzieningen en vergroot de aantrekkingskracht ervan en de kruisbestuiving ertussen. Zo wordt een rijke schakering aan kunst- en cultuurprojecten gerealiseerd in de gebiedsontwikkeling. Ad G De opgave voor kunst- en cultuurvoorzieningen is groter dan het beschikbare investeringsbudget.

We moeten keuzes maken in welke projecten we investeren en welke projecten we willen realiseren door te faciliteren. Hiervoor hebben we een strategisch kader ontwikkeld. Dit strategisch kader heeft betrekking op nieuwe culturele voorzieningen, broedplaatsen en voorzieningen voor nachtcultuur. In het strategisch kader staan de aspecten opgenomen die meewegen bij de realisatie van nieuwe voorzieningen zoals beschreven in het SHP Kunst en Cultuur. Het kader helpt ons bij het kanaliseren en het groeperen van alle verschillende projecten in de stadsdelen en het stadsgebied. Op basis van het strategisch kader beslissen we of we in een project investeren of dat we een project gaan faciliteren. Ook zijn er projectvoorstellen die we aan de hand van dit kader laten vervallen, omdat deze niet binnen het gestelde kader past. Op basis van de uitkomsten van het strategisch kader plannen en wegen we op projectniveau de inzet van beschikbare investeringsmiddelen én van de beschikbare onderzoekscapaciteit en de bijkomende kosten. Ad H Er is meer kennis en informatie nodig over de huidige stand van zaken van de culturele infrastructuur. Dit is van belang voor een goede prioritering van benodigde voorzieningen die we toevoegen aan de stad. In 2023-2024 verrichten we hier onderzoek naar via een zogeheten nulmeting.

Deze informatie gebruiken we samen met de stadsdelen en het stadsgebied om gerichter te formuleren aan welke nieuwe culturele voorzieningen behoefte is in relatie tot de groei van de stad. Dit vatten we samen in een ruimtelijke opgavenkaart. Met deze ontwikkelstrategie kunnen we scherper sturen op de kansen en projecten die zich voordoen voor nieuwe culturele

Gegenereerd: v1.41

5

Gemeenteraad

VN2023-024028 Onderwijs, Jeugd en Zorg

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 20 december 2023

voorzieningen. Zo kan per plangebied in een vroeg stadium van de gebiedsontwikkeling specifieker gestuurd worden op geschikte kaders voor de gewenste culturele voorziening. Ad I In het SHP Kunst en Cultuur is per stadsdeel en stadsgebied uitgewerkt waar de woningbouwopgave plaatsvindt en welke bewonersgroei hiermee wordt verwacht. Dit is uitgewerkt naar kansen en mogelijkheden voor nieuwe culturele voorzieningen, broedplaatsen, nachtcultuur en vrije ruimte. Waar mogelijk staan concrete projecten en onderzoeksprojecten inhoudelijk uitgewerkt. Per stadsdeel is de opgave inzichtelijk gemaakt in een overzichtskaart. Financiële onderbouwing Overige toelichting

Het Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027 is een koersdocument dat de koers uitzet en waarin wordt aangegeven op welke wijze de (ruimtelijke) ambities van het gemeentebestuur een plek kunnen krijgen. In de huisvestingsplannen zijn de investeringsambities en daarmee samenhangende kosten weergegeven. Deze kosten zijn indicatief. De investeringen en exploitatielasten in de plannen richten zich op de periode 2023-2027. Hierin komen de koers en ambities tot uitdrukking. Het totaal benodigde investeringsbedrag op basis van de geïnventariseerde opgave is € 55 mln. De verwachting en ervaring is dat een deel van de projecten vertraagt of niet doorgaat en daardoor het gat tussen de opgave en de beschikbare middelen kleiner wordt of zelf wegvalt. Aan het SHP zijn geen financiële consequenties verbonden en kunnen geen rechten worden ontleend. Het hoofdstuk financiën vormt de input voor de aanvraag voor het Meerjaren Investeringsplan (MIP) bij de Voorjaarsnota, waarbij er in lijn met deze huisvestingsplannen investeringsaanvragen worden gedaan. De voorjaarsnota is het verdeelmoment waar de investeringsruimte per investeringsdomein wordt bepaald en als kasuitgaveplafond geldt voor de komende vier jaar. Het beschikbaar stellen van de kredieten vindt plaats bij het investeringsbesluit.

Dit vindt op een later moment plaats en hiermee wordt tot de realisatie van het project besloten. Naast middelen voor huisvesting zijn vanzelfsprekend ook middelen voor programma en exploitatie nodig. Bij iedere kredietaanvraag worden ook de benodigde middelen voor de programma- en exploitatiekosten in kaart gebracht. Conclusie

De genoemde beslispunten in de voordracht hebben geen financiële consequenties. Geheimhouding

N.V.T.

Welke stukken treft u aan

Gegenereerd: v1.41

6

Gemeenteraad

VN2023-024028 Onderwijs, Jeugd en Zorg

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 20 december 2023

Meegestuurd

Registratienr.

Naam

AD2023-087320

Bijlage 1 - Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027.pdf (pdf)

AD2023-087321

Bijlage 2 - Oplegger Actualisatie huisvestingsplannen.pdf (pdf)

AD2023-083277

Gemeenteraad Voordracht (pdf)

Registratienr.

Naam

Ter Inzage

Behandelend ambtenaar (naam, telefoonnummer en e-mailadres)

OJZD, afdeling Maatschappelijke Voorzieningen, Anna van Velzen, a.velzen@amsterdam.nl, Anne Meijer, a.meijer@amsterdam.nl en Désirée van Daal, d.van.daal@amsterdam.nl

Gegenereerd: v1.41

7