9 DEF College van B&W besluit.pdf

Nummer

VN2024-007213

Directie

Onderwijs, Jeugd en

College van burgemeester en wethouders

B&W

Zorg

Voordracht voor de College vergadering van 28 mei 2024

Portefeuille

Inclusie en Antidiscriminatiebeleid (31) Kunst en Cultuur (29)

Agendapunt

B3

Tekst van openbare besluiten wordt gepubliceerd

Onderwerp

Instemmen met de bestuurlijke reactie op het plan Vertel het hele verhaal en besluitvorming over de vervolgstappen ten behoeve van de realisatie van het Nationaal Slavernijmuseum

Het college van burgemeester en wethouders besluit

1. 2.

3. 4. 5.

6. 7. 8.

9.

Gegenereerd: v1.59

Kennis te nemen van het plan Vertel het hele verhaal met het advies van de kwartiermakers voor de oprichting en bouw van het Nationaal Slavernijmuseum; Kennis te nemen van het advies van de Amsterdamse Kunstraad samen met de Raad voor Cultuur over het plan voor een Nationaal Slavernijmuseum in Amsterdam, waaruit blijkt dat de raden van oordeel zijn dat het plan van de kwartiermakers een goede basis vormt en vertrouwen hebben in de (museale) aanpak voor de volgende fase van de totstandkoming van het museum; Kennis te nemen van het advies van het dagelijks bestuur (DB) van stadsdeel Oost over het plan voor een Nationaal Slavernijmuseum in Amsterdam waarin het DB haar steun uitspreekt voor Java-eiland als locatie voor het museum; Kennis te nemen van het advies van de Commissie Omgevingskwaliteit over het plan voor een Nationaal Slavernijmuseum in Amsterdam, waarin de commissie haar steun uitspreekt voor de locatie op het Java-eiland; In te stemmen met de bestuurlijke reactie op het voorstel van de kwartiermakers en de aanvullende adviezen waarin het college: - Constateert dat de opdracht aan de kwartiermakers om een uitvoerig participatietraject te organiseren, een museaal ondernemingsplan, een voorstel voor de locatie, een kostenraming en een meerjarenbegroting op te stellen nagenoeg is volbracht; - In navolging van de Amsterdamse Kunstraad en de Raad voor Cultuur, vertrouwen

heeft in de (museale) aanpak van de kwartiermakers en dit een goede basis vindt voor het vervolg. In te stemmen met de raadsvoordracht waarmee aan de raad wordt voorgesteld in te stemmen het toekomstige Nationaal Slavernijmuseum te vestigen op het Javaeiland; In te stemmen met het principebesluit tot het oprichten van de Stichting Nationaal Slavernijmuseum per 1 januari 2025; In te stemmen met de bestuursovereenkomst tussen de Rijksoverheid en de gemeente Amsterdam over de verantwoordelijkheidsverdeling tussen Rijk en Amsterdam voor het museum, en de burgemeester te verzoeken de wethouder Kunst en cultuur en Inclusie en anti-discriminatiebeleid te machtigen om deze namens de gemeente te ondertekenen; In te stemmen met de uitgangspunten en vervolgstappen met betrekking tot het bouwproces: - Nieuwbouw van 9000m2 met hoogwaardige kwaliteit en uitstraling - Architectenselectie - Participatietraject met omwonenden en andere betrokkenen, zoals beschreven in bijgevoegde participatievisie.

1

Portefeuille

Gemeente Amsterdam

Inclusie en Antidiscriminatiebeleid (31)

Agendapunt B3

B&W

College van burgemeester en wethouders Voordracht voor de College vergadering van 28 mei 2024

10. In te stemmen met het van toepassing verklaren van de ‘Regeling Grote Projecten’; 11. Kennis te nemen van activiteiten en planning in 2024 ten behoeve van: - Voorbereiden museumorganisatie - Gebouw en park - Besluitvormingsproces en oprichting stichting 12. In te stemmen met het opleggen van geheimhouding op de collegevoordracht en op bijlage 9, 11 en 12 op grond van artikel 87 van de Gemeentewet. Dit in verband met de belangen genoemd in Artikel 5.1, tweede lid, onder b van de Wet open overheid. De geheimhouding geldt tot 30 mei 2034, tenzij het college op 28 mei 2024 instemt met bovengenoemde beslispunten, dan eindigt geheimhouding op 29 mei. 13. In te stemmen met communiceren over de aanvullende middelen voor het Nationaal Slavernijmuseum onder voorbehoud van goedkeuring van de begroting 2025 door de raad, en daarmee af te wijken van de communicatielijn over de Voorjaarsnota. Kernboodschap

Het college van B&W heeft, mede op basis van positieve adviezen van de Amsterdamse Kunstraad en de Raad voor Cultuur, het stadsdeel Oost en de Commissie Omgevingskwaliteit, besloten de raad voor te stellen dat er een Nationaal Slavernijmuseum komt in Amsterdam. Het college stelt voor een museumgebouw op het Java-eiland te realiseren en besluit een onaankelijke museumstichting op te richten die het museum zal exploiteren. De gemeente werkt daarbij samen met het Rijk, afspraken over deze samenwerking zijn vastgelegd in een bestuursovereenkomst. Bestuurlijke achtergrond

Op 20 december 2017 stemde de Amsterdamse gemeenteraad unaniem in met het initiatiefvoorstel Een stap naar verdere verkenning van het Amsterdamse slavernijverleden van de raadsleden Blom (GL), Duijndam (SP) en Mbarki (PvdA). Drie partijen kregen de opdracht een verkenning uit te voeren naar een nationale museale voorziening slavernijverleden, te weten NiNsee, IZI Solutions en Museum zonder Muren. Sinds 2019 is het Rijk nauw betrokken bij het realiseren van het museum en heeft het Rijk budget beschikbaar gesteld voor de voorbereiding. Op 28 mei 2021 overhandigden de drie partijen het rapport Met de kracht van de voorouders aan burgemeester Halsema, wethouder Groot Wassink en wethouder Meliani. Op 1 november 2021 ontvingen de toenmalige minister van OCW en de wethouders Kunst en Cultuur en Diversiteit van de gemeente het adviesrapport Nationale voorziening slavernijverleden door de Raad voor Cultuur en de Amsterdamse Kunstraad. Op 26 januari 2022 gaf het college van B&W een bestuurlijke reactie op zowel het rapport Met de kracht van de voorouders als op het adviesrapport Nationale voorziening slavernijverleden van de Raad voor Cultuur en de Amsterdamse Kunstraad. Hiermee stelden het college, in samenspraak met de minister van OCW, de hoofdlijnen van het museum vast.

Daarbij volgde het college het advies om de scope van het museum te verbreden maar de trans-Atlantische slavernij wel als vertrekpunt en kernverhaal te hanteren. Voor het vervolg, het opstellen van de concrete uitwerking van de verkenning, een advies voor een locatie en een financiële uitwerking stelde het college in afstemming met het Rijk drie kwartiermakers aan. Zij zijn in september 2022 van start gegaan. Gemeente Amsterdam en het ministerie van OCW zijn gezamenlijk opdrachtgever van de kwartiermakers.

Gegenereerd: v1.59

2

Portefeuille

Gemeente Amsterdam

Inclusie en Antidiscriminatiebeleid (31)

Agendapunt B3

B&W

College van burgemeester en wethouders Voordracht voor de College vergadering van 28 mei 2024

Op 13 februari 2024 hebben de drie kwartiermakers hun plan Vertel het hele verhaal aangeboden aan het college en aan Staatssecretaris Gräper van OCW. Vervolgens heeft het college advies gevraagd aan het dagelijks bestuur van stadsdeel Oost en de Commissie Omgevingskwaliteit met betrekking tot de locatie, en heeft het college samen met de Staatssecretaris advies gevraagd aan de Raad voor Cultuur en de Amsterdamse Kunstraad of het plan een voldoende basis biedt voor de volgende fase. In de brief Vervolgtraject excuses slavernijverleden d.d. 11 april 2024 stelt de Rijksoverheid € 3 miljoen beschikbaar voor het Kenniscentrum als onderdeel van het Nationaal Slavernijmuseum. Het college heeft bij de besluitvorming over de Voorjaarsnota 2024 €13,4 miljoen extra budget beschikbaar gesteld, onder voorbehoud van besluitvorming over de begroting in de gemeenteraad. De financiële afspraken en verantwoordelijkheidsverdeling tussen Rijk en de gemeente Amsterdam worden vastgelegd in een bestuurlijke overeenkomst tussen het Rijk en de gemeente. Bestuurlijke prioriteit

Dit besluit is onderdeel van de ambitie van het college om te investeren in de komst en de structurele financiering van het Nationaal Slavernijmuseum, zoals verwoord in het coalitieakkoord Amsterdams Akkoord, 2022 – 2026 (pagina 32). Diezelfde ambitie maakt onderdeel uit van de Hoofdlijnen Kunstenplan 2025 – 2028 (p 45), en het beleidskader Inclusie en Antidiscriminatie 2023 – 2026 (p 10). Wettelijke grondslag

artikel 160 eerste lid gemeentewet artikel 160 tweede lid gemeentewet artikel 169 gemeentewet Onderbouwing besluit

Ad 1. Kennis te nemen van het plan Vertel het hele verhaal met een voorstel van de kwartiermakers voor de oprichting en bouw van het Nationaal Slavernijmuseum Dit plan met een advies voor het Nationaal Slavernijmuseum is in opdracht van het college van B&W van de gemeente Amsterdam en de staatssecretaris van OCW geschreven door de drie kwartiermakers (Museaal, Maatschappelijk en Fysiek). De inhoud is mede tot stand gekomen dankzij een uitgebreid bottom-up participatietraject in binnen- en buitenland waarbij ruim vijfduizend mensen zijn gesproken. De kwartiermakers adviseren een museaal concept met een concrete missie, visie en doelstellingen dat het Nederlandse slavernijverleden in zijn volledigheid en complexiteit laat zien en aandacht heeft voor de doorwerking daarvan in het heden. Zij stellen voor om het museum in een nieuw gebouw van 9.000 m2 van hoogwaardige kwaliteit te vestigen op het Java-eiland in stadsdeel Oost omringd door een park. Op 13 februari 2024, voorafgaand aan de publieke presentatie op 15 februari 2024, heeft het college kennisgenomen van het voorstel van de kwartiermakers. Ad 2. Kennis te nemen van het advies van de Amsterdamse Kunstraad samen met de Raad voor Cultuur over het plan voor een Nationaal Slavernijmuseum in Amsterdam, waaruit blijkt dat de raden van oordeel zijn dat het plan van de kwartiermakers een

Gegenereerd: v1.59

3

Portefeuille

Gemeente Amsterdam

Inclusie en Antidiscriminatiebeleid (31)

Agendapunt B3

B&W

College van burgemeester en wethouders Voordracht voor de College vergadering van 28 mei 2024

goede basis vormt en vertrouwen hebben in de (museale) aanpak voor de volgende fase van de totstandkoming van het museum De Amsterdamse Kunstraad en de Raad voor Cultuur hebben gezamenlijk advies uitgebracht op verzoek van het college en de staatsecretaris van OCW (bijlage 6). Dit is het tweede advies dat de raden gezamenlijk geven over het museum. In november 2021 gaven de raden een uitgebreid gezamenlijk advies, dat voorafging aan de bestuurlijke reactie (d.d. 26 januari 2022) op de verkenning Met de kracht van de voorouders. De nieuwe adviesaanvraag aan de raden was of het plan Vertel het hele verhaal een goede basis is voor de volgende fase. De raden geven aan vertrouwen te hebben in de (museale) aanpak zoals omschreven in het plan en zijn van oordeel dat het plan een gedegen basis vormt voor de volgende fase. De raden merken op dat de kwartiermakers een uitdagende taak hadden en spreken hun lof uit over het intensieve participatietraject dat is opgezet. De raden zien in de combinatie van het conserveren van immateriële erfgoedtradities enerzijds en het aanleggen van een kleine kerncollectie anderzijds een museum dat toekomstbestendig en dynamisch is. Samenwerking met erfgoedinstellingen en gemeenschappen is daarbij belangrijk. De raden geven ook een aantal aandachtspunten mee.

Zo zou er in de volgende fase een bezoekersstrategie moeten worden uitgewerkt en moet er een geleidelijke opbouw van het publiek komen in de komende jaren. De raden juichen het ambitieniveau toe, maar kunnen zich een gefaseerde aanpak goed voorstellen. De raden geven aan dat het beoogde personeel tot aan de opening te bescheiden is begroot en adviseren een duidelijk en transparant proces rond de organisatievorm en wervingsprocedure. Tot slot benadrukken de raden het belang van betrokkenheid van de gemeente Amsterdam en het Rijk bij de exploitatie. Ad 3. Kennis te nemen van het advies van het dagelijks bestuur (DB) van stadsdeel Oost over het plan voor een Nationaal Slavernijmuseum in Amsterdam waarin het DB haar steun uitspreekt voor Java-eiland als locatie voor het museum Het dagelijks bestuur (DB) van stadsdeel Oost is verheugd dat het Java-eiland door de kwartiermakers als voorkeurslocatie is aangewezen voor de komst van het Nationaal Slavernijmuseum. Hierbij ziet het DB kansen om een mooie verbinding te leggen met het ook in Oost aanwezige Nationaal Slavernijmonument, het Wereldmuseum Amsterdam en het Suriname Museum in oprichting. Aansluitend worden er mogelijkheden gezien om op en rondom de plek van het museum al te starten met een pop-up museum.

De komst biedt daarbij wat het DB betreft niet alleen de kans om het centrum van de stad te ontlasten maar ook om het ondernemerschap en de economie van het gebied rondom het museum een impuls te geven. Hierbij zijn mobiliteit en bezoekersstromen aandachtspunten. Zo moet er een oplossing gevonden worden voor de komst van bezoekers per touringcar en vraagt het DB expliciet aandacht voor goede voorzieningen ten aanzien van fietsers en fietsparkeren. Het DB geeft mee zeer positief te staan ten opzichte van een extra verbinding over het water. Het DB vraagt aandacht voor de participatie bij het vervolgtraject en de opdracht voor het vervolg. Naast participatie met bewoners en ondernemers adviseert het DB een participatieproces bij het ontwerp van het park in te richten. Groen is schaars en daarom zeer belangrijk voor deze stenige buurt. Het DB vraagt aandacht voor kunst in het park en wijst het college op het belang van goede afspraken over het beheer van de locatie tot de opening en erna.

Gegenereerd: v1.59

4

Portefeuille

Gemeente Amsterdam

Inclusie en Antidiscriminatiebeleid (31)

Agendapunt B3

B&W

College van burgemeester en wethouders Voordracht voor de College vergadering van 28 mei 2024

Ad 4. Kennis te nemen van het advies van de Commissie Omgevingskwaliteit over het plan voor een Nationaal Slavernijmuseum in Amsterdam, waarin de commissie haar steun uitspreekt voor de locatie op het Java-eiland De commissie is onder de indruk van het professionele karakter van de opgeleverde producten en ondersteunt de keuze voor de locatie volledig. De plek is de afgelopen 30 jaar zorgvuldig vrijgehouden om plaats te bieden aan een echt bijzondere functie. Een museum op deze plaats lost die belofte volledig in en voldoet zowel aan de uit de participatie voortgekomen wensen en voorwaarden als aan de richtlijnen die in de Omgevingsvisie voor deze plek zijn meegegeven. Een “match made in heaven”, aldus de commissie. Vanuit het principe van wederkerigheid is het in de uitwerking van belang dat het gebouw iets terugdoet voor zijn omgeving. Daarnaast beschouwt de commissie de combinatie van gebouw en park als de essentie van het plan en daarom benadrukt de commissie het belang van een integraal ontwerp van park en gebouw. De ruime kavel biedt genoeg ruimte en zorgt ervoor dat verschillende posities voor het gebouw mogelijk zijn. De in het voorstel gekozen plek schuin ten noorden van Hotel Jakarta wordt door de commissie niet direct ondersteund. Gezien vanaf de Jan Schaeferbrug valt het gebouw dan grotendeels weg achter het hotel.

De commissie ondersteunt het idee om al te starten met programmering en kan zich voorstellen dat dit op de beoogde locatie kan. Dit kan ook van pas komen bij de uitvraag voor het ontwerp en het draagvlak bij de omgeving. Ad 5. In te stemmen met de bestuurlijke reactie op het voorstel van de kwartiermakers en de aanvullende adviezen De kwartiermakers kregen de opdracht een ondernemingsplan voor het museum op te stellen waarin de inhoud, de organisatie, huisvesting en een bijbehorende kostenraming zijn uitgewerkt. Deze blauwdruk van het museum moest de basis zijn voor het definitieve besluit over de realisatie en de bouw van het museum. De kwartiermakers kregen daarnaast de opdracht de eerste activiteiten en publieke programmering op te zetten. De opdracht aan de kwartiermakers was om het trans-Atlantische slavernijverleden als startpunt en kernverhaal te handhaven en vanaf daar het brede verhaal over de Nederlandse slavernijgeschiedenis te vertellen. De opdracht aan de kwartiermakers was een ‘uitvoerig participatietraject’ te organiseren met als doel: eigenaarschap creëren, collectieve wijsheid organiseren, de belangen in beeld brengen en inwoners zeggenschap geven. De kwartiermakers hebben met meer dan vijfduizend mensen in ruim dertig steden in het Koninkrijk en Suriname gesproken.

Tijdens vier openbare bijeenkomsten in stadsdeel Zuidoost, Oost, Centrum en West kregen Amsterdammers uitgebreid de mogelijkheid mee te denken. Naast openbare participatiebijeenkomsten vonden talloze kleinere gesprekken plaats met belangenorganisaties, geïnteresseerden, culturele instellingen, kennisinstituten en grassroots-organisaties. De participatie is voor de kwartiermakers een belangrijke voorwaarde en basis voor het vervolgtraject van het museum. Het is een proces en onderdeel van de werkwijze van het Nationaal Slavernijmuseum, in de aanloop en na opening. De kwartiermakers stellen daarom onder meer een netwerk van ambassadeurs voor, waardoor het eigenaarschap voor het museum wordt vergroot. Daarnaast kan dit netwerk ondersteuning bieden bij fondsenwerving en de voorbereidingen van de aanloopprogrammering.

Gegenereerd: v1.59

5

Portefeuille

Gemeente Amsterdam

Inclusie en Antidiscriminatiebeleid (31)

Agendapunt B3

B&W

College van burgemeester en wethouders Voordracht voor de College vergadering van 28 mei 2024

De Raad voor Cultuur en de Amsterdamse Kunstraad hebben vertrouwen in de door de kwartiermakers uitgewerkte (museale) aanpak en stellen dat er een gedegen basis ligt voor de volgende fase. Het college neemt deze conclusie over en noemt een aantal aandachtspunten voor de zelfstandige stichting om in de volgende fase verder uit te werken, waaronder: a) Een ruimtelijke vertaling: hoeveel plek en ruimte krijgt welk tijdvak en het kindermuseum; b) Het uitwerken van een bezoekersstrategie voor de opbouw van het publiek; c) De collectievorming en de praktische uitwerking die dat vraagt, zoals een depot; d) Het kenniscentrum met diens netwerkfunctie met andere kennisinstituten moet nader uitgewerkt te worden; e) Het wenselijk is dat het slavernijmuseum aansluit bij Amsterdam 750 om ook dit deel van de geschiedenis van de stad te belichten in 2025; f) Het college ziet in het netwerk van ambassadeurs een meerwaarde waar het gaat over het onder de aandacht brengen van het museum en het werven van fondsen; g) Binnen de brede benadering van de Nederlandse slavernijgeschiedenis en de doorwerking daarvan neemt de trans-Atlantische slavernij een belangrijke plaats in. Het college wil daar recht aan blijven doen. Het trans-Atlantische slavernijverleden zal dan ook een prominent onderdeel uitmaken van het museum. Ad 6.

In te stemmen met de raadsvoordracht waarmee aan de raad wordt voorgesteld in te stemmen het toekomstige Nationaal Slavernijmuseum te vestigen op het Javaeiland Het besluiten over de locatie is een bevoegdheid van de raad. De raad gaf met het besluit Een stap naar verdere erkenning, het college de opdracht, in samenwerking met het Rijk, te komen tot een nationale museale voorziening over het trans-Atlantisch slavernijverleden. Het college reageert, in nauwe afstemming met de staatssecretaris van OCW, in de bestuurlijke reactie inhoudelijk op de plannen van de kwartiermakers, en stelt de gemeenteraad voor het Java-eiland te kiezen als locatie en de voorbereiding voor de bouw te starten. Rijk en gemeente dragen samen bij aan de kosten van het gebouw en de opbouw en exploitatie van de museale organisatie. De raad neemt met deze voordracht het finale besluit over de locatie. Op een later moment wordt de raad in de gelegenheid gesteld wensen en bedenkingen mee te geven over het oprichten van de museumstichting. Bij de begrotingsbehandeling zal de raad een financieel besluit nemen over het voor het museum beschikbare budget. Ad 7. In te stemmen met het principebesluit tot het oprichten van de Stichting Nationaal Slavernijmuseum per 1 januari 2025 De kwartiermakers adviseren om een stichting met een Raad van Toezicht en één directeurbestuurder op te richten.

Dit is een gangbare organisatievorm voor een museum. Het advies van de kwartiermakers wordt op dit punt overgenomen, want het exploiteren van een museum is in principe geen gemeentelijke taak. Omdat er grote financiële en maatschappelijke belangen zijn is het wenselijk dat de gemeente (in ieder geval in de opstartperiode) voldoende sturingsmogelijkheden en zeggenschap heeft. Als de gemeente zelf een rechtspersoon opricht kan dit veel beter geborgd worden dan de exploitatie door middel van een subsidie of opdracht bij een bestaande partij te beleggen. De stichting wordt naar verwachting opgericht per 1 januari 2025, met de volgende tussenstappen conform het beleid verbonden partijen:

Gegenereerd: v1.59

6

Portefeuille

Gemeente Amsterdam

Inclusie en Antidiscriminatiebeleid (31)

Agendapunt B3

B&W

College van burgemeester en wethouders Voordracht voor de College vergadering van 28 mei 2024

• Voor het zomerreces neemt het college een voorgenomen besluit tot oprichting; • Na het zomerreces volgt een wensen en bedenkingenprocedure in de gemeenteraad; • Eind 2024 neemt het college een definitief besluit tot oprichting, inclusief benoeming van de eerste Raad van Toezicht en directeur-bestuurder. Ad 8. In te stemmen met een bestuursovereenkomst tussen het Rijk en de gemeente Amsterdam, en de burgemeester te verzoeken de wethouder Kunst en cultuur en Inclusie en anti-discriminatiebeleid te machtigen om deze namens de gemeente te ondertekenen Rijk en gemeente hebben tot nu toe opgetreden als gezamenlijk opdrachtgever voor de kwartiermakers van het museum. Met het opleveren van hun plan breekt een nieuwe fase aan waarin wordt toegewerkt naar het oprichten van een zelfstandige museumorganisatie en de realisatie van het museumgebouw. Om de gezamenlijke betrokkenheid vast te leggen en afspraken te maken over de verdeling van de kosten en verantwoordelijkheden is bijgevoegde bestuurlijke overeenkomst opgesteld (bijlage 9). In de overeenkomst wordt de verantwoordelijkheidsverdeling voor de totstandkoming van het museum vastgelegd, zowel financieel als inhoudelijk. • Voor de dekking van de bouw draagt het Rijk in totaal €32,2 miljoen bij en de gemeente €45,2 miljoen.

• Voor de dekking van de voorbereiding, opbouw van de organisatie, inrichting van het gebouw en tijdelijke programmering tot aan de opening van het gebouw draagt het Rijk in totaal €11,5 miljoen bij (waarvan €3 miljoen specifiek bedoeld is voor de ontwikkeling van het kenniscentrum) en de gemeente €2,2 miljoen. • Het Rijk spant zich in om na opening structureel €1 miljoen per jaar beschikbaar te stellen voor de exploitatie. • De gemeente heeft middelen gereserveerd ten behoeve van de structurele exploitatie na opening. • De gemeente is verantwoordelijk voor het bouwen van het gebouw en het oprichten van de museumorganisatie. Alle financiële risico’s behorende bij deze verantwoordelijkheden zijn voor rekening van de gemeente. • Het Rijk onderzoekt in hoeverre een grotere rijksverantwoordelijkheid mogelijk is, bijvoorbeeld in de vorm van subsidie voor collectiebeheer en/of publieksactiviteiten na de opening van het museum. Deze bestuursovereenkomst treedt in werking bij ondertekening en eindigt uiterlijk één jaar na openstelling van het museum. De overeenkomst wordt jaarlijks geëvalueerd. Met volgende bewindspersonen kunnen de afspraken met wederzijds goedvinden gewijzigd worden. Ad 9. In te stemmen met uitgangspunten en vervolgstappen met betrekking tot het bouwproces 1.

Nieuwbouw van 9000m2 met hoogwaardige kwaliteit en uitstraling Het advies van de kwartiermakers om een nieuw museumgebouw van hoogwaardige kwaliteit en uitstraling van 9000m2 op het Java-eiland te realiseren wordt overgenomen en door het college voorgelegd aan de gemeenteraad. Daarbij worden enkele uitgangspunten en vervolgstappen vastgesteld voor het vervolg van het bouwproces, mede naar aanleiding van de adviezen van de Commissie Omgevingskwaliteit en stadsdeel Oost:

Gegenereerd: v1.59

7

Portefeuille

Gemeente Amsterdam

Inclusie en Antidiscriminatiebeleid (31)

Agendapunt B3

B&W

College van burgemeester en wethouders Voordracht voor de College vergadering van 28 mei 2024

• De aanbeveling van de Commissie Omgevingskwaliteit is dat er onderzoek moet worden gedaan naar de exacte positie van het gebouw op de locatie. Duidelijk is dat er een grote wens bestaat van omwonenden, om de Kop van het Java-eiland vrij van bebouwing te laten en dit bepalend te laten zijn voor de zonering waarbinnen het museumgebouw gerealiseerd zal worden. En daarbij rekening te houden met wensen en ideeën van nazaten, bewoners en ondernemers die al tijdens het participatietraject van de kwartiermakers duidelijk zijn geworden, als ook die van het Havenbedrijf, die bepalend zijn geweest voor de mogelijke positie van het museum zoals aangegeven door de kwartiermakers. Deze aanbeveling wordt overgenomen, waarbij het van belang is eventuele belemmeringen vanuit nautisch opzicht (met name het belang van zichtlijnen van schepen) goed in beeld te brengen. De buurt zal betrokken worden bij de exacte locatie. • De kwartiermakers en de Commissie Omgevingskwaliteit adviseren om één ontwerp voor het gebouw en het park te laten opstellen. Daarbij is het voorstel van de kwartiermakers te werken met een integraal ontwerpteam om zo te komen tot een ontwerp van het museum en omringend park.

Voorstel is deze wens over te nemen van de kwartiermakers en ook het voorstel om een ontwerpend architect aan te trekken die affiniteit heeft met het slavernijverleden en de betrokken gemeenschappen kan vertegenwoordigen. 2. Architectenselectie De kwartiermakers adviseren in bijlage ‘architectenselectie’ bij het plan Vertel het hele verhaal een integraal team van architecten en adviseurs te selecteren. Daarbij zal een ontwerpend architect geselecteerd worden als hoofdontwerper voor gebouw en park. Een lokale architect (uitvoerend architect) met verstand van de lokale bouw, wet- en regelgeving en de benodigde disciplines (o.a. landschap, architectuur, museaal concept, constructie, duurzaamheid, installaties, natuurinclusiviteit) wordt aangesteld en coördineert de uitvoering. Deze aanpak is afgestemd met en akkoord bevonden door de lead buyer. 3. Participatietraject met omwonenden en andere betrokkenen Bij het bouwtraject is uitgebreide participatie gewenst met nazaten, omwonenden, ondernemers uit de buurt en belanghebbenden bij het museum. Daarnaast is nauwe samenwerking en afstemming met de toekomstige museumstichting van groot belang. Dit participatietraject is uitgewerkt in bijgevoegde ‘Visie omgevingsparticipatie Nationaal Slavernijmuseum’ (bijlage 10). Ad 10.

In te stemmen met het van toepassing verklaren van de ‘Regeling Grote Projecten’ op de realisatie van bouw en exploitatie Nationaal Slavernijmuseum De Regeling Grote Projecten (RGP) is erop gericht het bestuur – college en raad – voldoende zicht en grip te laten hebben op de risico’s en resultaten van grote en complexe projecten en programma’s. De regeling bevat een aantal criteria waarvan de meeste van toepassing zijn op het Nationaal Slavernijmuseum, waaronder: • • • •

Budget van meer dan €30 miljoen; Grote impact op de samenleving; Betrokkenheid van meerdere partijen; Politieke gevoeligheid.

Het doel van dit project is een zelfstandig functionerend museum te realiseren waarbij museumgebouw en museumexploitatie met elkaar het resultaat vormen. Daarom wordt

Gegenereerd: v1.59

8

Portefeuille

Gemeente Amsterdam

Inclusie en Antidiscriminatiebeleid (31)

Agendapunt B3

B&W

College van burgemeester en wethouders Voordracht voor de College vergadering van 28 mei 2024

de RGP van toepassing verklaard op het geheel van het project (bouw, oprichting stichting, opbouwfase, etc.) en zal er gerapporteerd worden over het gehele project. Conform de RGP wordt een basisrapportage opgesteld met een bijbehorend Plan van Aanpak en risicoanalyse en deze wordt ter besluitvorming aan het college voorgelegd. Onderdeel van deze rapportage is een plan met scenario’s om de financiële risico’s met betrekking tot de bouw en oprichting van het museum te mitigeren. Deze basisrapportage inclusief scenario’s zal door het college nog voor de begrotingsbehandeling worden gedeeld met de raad. Ad 11. Kennis te nemen van activiteiten en planning in 2024 Om de besluiten die in deze voordracht zijn voorgesteld uit te voeren, zijn er drie deelopgaves die vanuit de gemeentelijke organisatie uitgevoerd moet worden: het voorbereiden van de start van de zelfstandige museumorganisatie, de vervolgstappen voor de ontwikkeling van het gebouw en park; en besluitvorming en de oprichting van de museumstichting. Kwartiermakers De opdracht, een uitvoerig participatietraject te organiseren, een museaal ondernemingsplan, een voorstel voor de locatie, een kostenraming en meerjarenbegroting op te stellen is nagenoeg volbracht. De kwartiermakers zullen de uitkomsten van de participatie teruggeven aan de deelnemers. Ook voeren zij nog activiteiten uit ten aanzien van de aanloopprogrammering.

Doordat hun opdracht nog niet volledig is afgerond is er de mogelijkheid om de kwartiermakers ook te betrekken in de overgangsfase. In deze overgangsfase naar een onaankelijke stichting is het belangrijk dat de opgedane kennis en expertise niet verloren gaan. Daarnaast moeten het opgebouwde netwerk en alle ontstane contacten behouden blijven. De opdracht van de kwartiermakers duurt nog tot het einde van dit jaar, waarin zij verder bouwen aan het museum, de voortgang en continuïteit bewaken, de tijdelijke programmering uitvoeren en de uitkomsten van de participatie teruggeven aan de deelnemers. De kwartiermakers gaan onder meer het volgende organiseren: • Gesprekken met een groot aantal betrokken partijen, zoals grassroots-organisaties, 1-juli-comités, culturele instellingen, kerken, etc.; • Vijf openbaar toegankelijke publieksbijeenkomsten in Europees Nederland in het najaar; • Een werkbezoek aan Suriname en Caribisch deel van het Koninkrijk in het najaar om doelgroepen daar uitgebreid te informeren. • Begin mei hebben de kwartiermaker Maatschappelijk en de kwartiermaker Museaal om dezelfde reden ook een bezoek gebracht aan de conferentie Dutch Caribbean Heritage Platform op Sint Maarten. Bij deze jaarlijkse conferentie kwamen erfgoedprofessionals en erfgoedorganisaties uit het Caribisch deel van het Koninkrijk samen.

Voorbereiden museumorganisatie In 2025 zal er een onaankelijke museumorganisatie zijn die de exploitatie op zich neemt. Om de start van deze organisatie goed voor te bereiden en om te zorgen voor continuïteit met de kwartiermakersfase, moeten in 2024 vanuit de gemeentelijke organisatie verschillende activiteiten worden uitgevoerd. Het gaat hierbij o.a. om de volgende activiteiten: • Aanloopprogrammering 2024: Onderdeel van de kwartiermakersfase was het opzetten van tijdelijke programmering. In maart 2024 is de eerste pop-

Gegenereerd: v1.59

9

Portefeuille

Gemeente Amsterdam

Inclusie en Antidiscriminatiebeleid (31)

Agendapunt B3

B&W

College van burgemeester en wethouders Voordracht voor de College vergadering van 28 mei 2024

up tentoonstelling geopend in het Verzetsmuseum in Amsterdam. Verdere programmering voor dit jaar is in voorbereiding. Ook wordt de programmering voor 2025 (o.a. i.r.t. de viering van Amsterdam 750) voorbereid in de periode tot aan het moment dat de zelfstandige organisatie die rol op zich kan nemen. • Werven fondsen en subsidies: Een belangrijk onderdeel van de financiering van het museum zijn fondsen en subsidies. Het is daarom van belang om al dit jaar een strategie voor het werven van fondsen en subsidies uit te werken en waar mogelijk op te starten. • Draagvlak en community building: Actief blijven inzetten op draagvlak en community building tot aan het moment dat de zelfstandige organisatie die rol op zich kan nemen. • Plan van Aanpak 2025 -2030: In de kwartiermakersfase zijn veel inzichten ontwikkeld voor de organisatie, positionering en ontwikkeling van de nieuwe museumorganisatie vanaf 2025. In 2024 wordt daarom – als advies aan de zelfstandige museumorganisatie en de eerste directeur – een plan van aanpak opgesteld voor de museumorganisatie. Gebouw en park Voor de realisatie van het gebouw en het eigendom en beheer erna is en blijft de gemeente verantwoordelijk. Dit jaar start een project dat vergelijkbaar is met de werkwijze bij andere cultuurgebouwen.

In 2024 wordt onder andere gestart met: • Bouwtechnische onderzoeken op locatie; • Participatietraject met omwonenden, ondernemers uit de buurt en andere belanghebbenden; • Voorbereiden architectenselectie; • Nader onderzoek naar kosten en financieringsmogelijkheden park; • Investeringskrediet; • Plan van Aanpak 2025-2030. Besluitvormingsproces en oprichting stichting Het plan Vertel het hele verhaal met bijlages en achterliggende onderbouwing vormt de basis voor het besluit tot oprichten van de stichting. Voordat de stichting definitief wordt opgericht is op een aantal belangrijke punten een nadere uitwerking nodig. Daarom zijn er dit jaar nog enkele stappen te zetten om tot een onaankelijke museumorganisatie te komen. Doel is om eind 2024 (na besluitvorming over de begroting in de raad) een definitief besluit te nemen over de oprichting en benoeming van de eerste Raad van Toezicht en directeur-bestuurder. Ter voorbereiding op deze besluiten worden de volgende activiteiten uitgevoerd.

• Werving & selectie RvT en directeur-bestuurder; • Uitwerken subsidiebeschikking voor een incidentele subsidie waarmee de museumorganisatie de financiële middelen krijgt om haar activiteiten op te starten; • Uitwerken huurovereenkomst waarmee de stichting en de gemeente overeenkomen dat de stichting de huurder van het museumgebouw wordt; • Uitwerken samenwerkingsovereenkomst gemeente-stichting waarin samenwerkingsafspraken en verdeling van verantwoordelijkheden staan omtrent het bouwproces; • Nadere uitwerking business case met specifieke aandacht voor de (openings)balans en wijze van omgang met bezittingen en schulden. Dit onderdeel mist in de financiële onderbouwing van de kwartiermakers en is voorwaardelijk voor het oprichten van de stichting; • Afstemming met Rijksoverheid over de uitkering van de rijksbijdrage;

Gegenereerd: v1.59

10

Portefeuille

Gemeente Amsterdam

Inclusie en Antidiscriminatiebeleid (31)

Agendapunt B3

B&W

College van burgemeester en wethouders Voordracht voor de College vergadering van 28 mei 2024

• Plan van Aanpak voor de fase na oprichting (in het beleid verbonden partijen de ‘beheerfase’ genoemd). Ad. 12 In te stemmen met het opleggen van geheimhouding op de collegevoordracht en op bijlage 9, 11 en 12 op grond van artikel 87 van de Gemeentewet. Dit in verband met de belangen genoemd in Artikel 5.1, tweede lid, onder b van de Wet open overheid. De geheimhouding geldt tot 30 mei 2034, tenzij het college op 28 mei 2024 instemt met bovengenoemde beslispunten, dan eindigt geheimhouding op 29 mei. Gemeente en Rijk zijn met elkaar in onderhandeling over een bestuursovereenkomst. Na ondertekening op 29 mei kan het besluit openbaar worden. Ad. 13. In te stemmen met communiceren over de aanvullende middelen voor het Nationaal Slavernijmuseum onder voorbehoud van goedkeuring van de begroting 2025 door de raad, en daarmee af te wijken van de communicatielijn over de Voorjaarsnota. Zoals wethouder Meliani tijdens de collegevergadering van 14 mei jl. heeft ingebracht worden in de voorliggende geheime college- en raadsvoordracht, de bestuurlijke reactie en in de bestuursovereenkomst de aanvullende middelen voor het Nationaal Slavernijmuseum vanuit Rijk en Gemeente Amsterdam gemeld. • Door de inzet van het college te noemen kunnen we als Amsterdam zeggen dat de middelen voor het museum beschikbaar zijn en dat we kunnen starten met de realisatie van het museum.

• In de bestuurlijke reactie is de wens om een totaalbeeld te geven van de beschikbare middelen, zowel de totale inzet van het Rijk als die van Amsterdam. Daarmee kunnen we volmondig zeggen: dit museum komt er, ook financieel is het gedekt, zowel de investering in gebouw als de structurele exploitatielasten na oplevering. • Dit een mooi moment om als Amsterdam te laten zien dat wij een stap vooruit zetten, samen met het demissionaire kabinet. Hiermee wordt vooruitgelopen op de publicatie van de Begroting 2025 en dit wijkt af van de communicatieafspraken die het college heeft gemaakt over de Voorjaarsnota 2024.

Participatie

Het plan van de kwartiermakers waarover nu een besluit genomen wordt kwam tot stand op basis van een zeer uitgebreid participatietraject. Zie hiervoor de bijlage 2 Over ons en met ons. Ook voor het vervolg is participatie belangrijk, vanuit de gemeente over de bouw van het museumgebouw en vanuit de stichting over onder andere de verdere uitwerking van het museaal concept en de aanloopprogrammering. Financiële onderbouwing Overige toelichting

Bij het vaststellen van de Voorjaarsnota 2024 heeft het college (onder voorbehoud van goedkeuring door de raad bij de behandeling van de begroting) de financiële kaders voor de realisatie van het Nationaal Slavernijmuseum vastgesteld, waarbij het college

Gegenereerd: v1.59

11

Portefeuille

Gemeente Amsterdam

Inclusie en Antidiscriminatiebeleid (31)

Agendapunt B3

B&W

College van burgemeester en wethouders Voordracht voor de College vergadering van 28 mei 2024

heeft kennisgenomen van de financiële risico’s. Deze kaders worden nader uitgewerkt in deelbesluiten die in Q4 (na de begrotingsbehandeling) aan het college worden voorgelegd. Conclusie

De genoemde beslispunten in de voordracht hebben geen financiële consequenties.

Communicatie Binnen de gemeente

Opnemen in de te publiceren besluitenlijst na 30 mei 2024. Daarom verzoekt wethouder Meliani aan het college machtiging tot het moment van publicatie.

Buiten de gemeente

Op 29 mei 2024 wordt de bestuursovereenkomst door gemeente en Rijk getekend. Op 30 mei 2024 wordt de bestuurlijke reactie van het college op het plan Vertel het hele verhaal openbaar gemaakt. Tegelijkertijd stuurt de Staatssecretaris van OCW een brief aan de Tweede Kamer. De inhoud van deze brieven is inhoudelijk afgestemd. Ook wordt er op 30 mei een persbericht gepubliceerd. Documenten Registratienr.

Naam

AD2024-030177

1 DEF_Eindadvies Vertel het hele verhaal.pdf (pdf)

AD2024-030279

10 DEF Visie op de omgevingsparticipatie NSM.docx (msw12)

AD2024-030175

2 DEF-Participatieverslag_NL_DRUKWERK.pdf (pdf)

AD2024-030172

3 DEF-Plan_bijlage 1 Locatieonderzoek.pdf (pdf)

AD2024-030171

4 DEF-Plan_bijlage 2 Programma van Eisen.pdf (pdf)

AD2024-030170

5 DEF-Plan_bijlage 3 Architectenselectie.pdf (pdf)

AD2024-030173

6 DEF Advies_Raad-voor-Cultuur-en-Amsterdamse-Kunstraad_plan-voor-NationaalSlavernijmuseum_2-april-2024.pdf (pdf)

AD2024-030174

7 DEF 240327_Definitief advies Nationaal Slavernijmuseum .docx (msw12)

AD2024-030169

8 DEF IC 2024 03 06 Advies Nationaal Slavernijmuseum.pdf (pdf)

AD2024-030310

Advies (pdf)

AD2024-030161

College van B&W Voordracht (pdf)

AD2024-030948

GEHEIM - 11 DEF 20240430 Bestuurlijke reactie.pdf (pdf)

AD2024-030949

GEHEIM - 12 DEF-Raadsvoordracht.pdf (pdf)

AD2024-030947

GEHEIM - 9 DEF_bestuursovereenkomst NSM.pdf (pdf)

Behandelend ambtenaar (naam, telefoonnummer en e-mailadres)

Corynne Oude Avenhuis, JZD Diversiteit 06-13460373 Luc Holleman, JZD Diversiteit 06-12536631 Wilfred Schilt, BIA 06-20928807 Besluit college van burgemeester en wethouders

Conform besloten, voorts wordt de portefeuillehouder gemachtigd tot het maken van tekstuele wijzigingen en tot het bepalen van het moment van communicatie

Gegenereerd: v1.59

12