Document · PDF

8. Onderzoeksrapport HvA mini-burgerberaad

Tijdelijke Algemene Raadscommissie 9 juni 2022, gemeente AmsterdamBij agendapunt: Kennisnemen van de Klimaatrapportage 2022 en Eindrapportage Vliegwielmiddelen Nr. VN2022-01733122.094 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Evaluatie miniburgerberaad gemeente Amsterdam 2021 Onderzoeksrapport

AKMI / Psychologie voor een Duurzame Stad/ Faculteit Maatschappij en Recht 2021 – 2022

Evaluatie miniburgerberaad gemeente Amsterdam 2021 Onderzoeksrapport

Auteurs Sophie Postma1, Christine Bleijenberg2, Helena Schmidt1 & Reint Jan Renes1

1 Lectoraat Psychologie voor een Duurzame Stad, Hogeschool van Amsterdam 2 Lectoraat Public Governance, Haagse Hogeschool

Afdeling AKMI / Psychologie voor een Duurzame Stad/ Faculteit Maatschappij en Recht

Date 20-Mar-22

Project type In opdracht van de gemeente Amsterdam

Versie Eindversie

© 2022 Copyright Hogeschool van Amsterdam Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door print-outs, kopieën, of op welke manier dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de Hogeschool Amsterdam.

Inhoudsopgave 1.

Aanleiding & doel van het onderzoek .............................................................................. 9

1.1. Randvoorwaarden burgerberaad............................................................................................. 10 2.

Wat was het theoretisch perspectief?............................................................................ 12

2.1. Procedurele rechtvaardigheid.................................................................................................. 12 2.2. De illusie van het beter weten ................................................................................................. 13 3.

Hoe is het onderzoek uitgevoerd?.................................................................................. 14

3.1. Observaties .............................................................................................................................. 14 3.2. Vragenlijsten ............................................................................................................................ 15 3.3. Interviews ................................................................................................................................. 15 4.

Resultaten ......................................................................................................................... 16

4.1. Aanpak: Hoe is het mini-burgerberaad opgezet?.................................................................... 16 Loting ............................................................................................................................................ 16 Voorafgaand aan het burgerberaad ............................................................................................... 16 Tijdsduur en opzet .......................................................................................................................... 16 Betrokken partijen ........................................................................................................................... 17 Vergoeding ...................................................................................................................................... 17 Mandaat .......................................................................................................................................... 17 Opzet van de zes sessies ............................................................................................................... 17 Communicatie .................................................................................................................................

19 Deelnemers centraal in de opzet .................................................................................................... 19 4.2. Verloop: Hoe ging het in zijn werk? ......................................................................................... 20 Samenstelling deelnemersgroep .................................................................................................... 20 Demografische kenmerken deelnemers ......................................................................................... 21 Motieven van deelname.................................................................................................................. 22 Hoe staan de deelnemers tegenover klimaatverandering?............................................................ 23 Deelnemers centraal tijdens het verloop? ...................................................................................... 24 4.3. Hoe hebben de deelnemers het verloop ervaren? .................................................................. 30 Verwachtingen van deelnemers vooraf aan het mini-burgerberaad .............................................. 30 Ervaringen van deelnemers met het mini-burgerberaad ................................................................

4 of 59

Ervaren deelnemers het proces als rechtvaardig? ......................................................................... 33 Hoe verder? Houding deelnemers ten opzichte van de vervolgstappen. ...................................... 34 Is er sprake van een ‘fair process effect’? ...................................................................................... 35 4.4. Heeft er een verandering in kennis en houding bij de deelnemers plaatsgevonden? ............ 35 Kennis en houding klimaatverandering .......................................................................................... 36 Kennis en houding klimaatbeleid .................................................................................................... 36 5. Wat kunnen we leren van het mini-burgerberaad? ............................................................... 39 5.1. De opzet van het mini-burgerberaad: belangrijkste inzichten ................................................. 40 Inclusiviteit....................................................................................................................................... 40 Een beraad van de burgers ............................................................................................................ 40 Handvatten voor een goed dialoog.................................................................................................

41 Transparantie .................................................................................................................................. 41 5.2. Het verloop: belangrijkste inzichten ......................................................................................... 41 Samenstelling deelnemersgroep .................................................................................................... 41 Streven naar een open sfeer en onderling vertrouwen .................................................................. 42 Aansluiten op behoefte van de deelnemers ................................................................................... 42 Deliberatie ....................................................................................................................................... 42 Transparantie .................................................................................................................................. 43 Betrokkenheid bij het vervolgproces............................................................................................... 43 5.3. De ervaringen van deelnemers: belangrijkste inzichten.......................................................... 43 De deelnemers: verwachtingen, houding en kennis ......................................................................

43 Deliberatie ....................................................................................................................................... 44 Informatie en kennisdeling .............................................................................................................. 44 Verdere vervolgstappen van het beraad ........................................................................................ 44 5.4. Reflectie (op de aanpak en het verloop van het mini-burgerberaad)...................................... 45 1. Representatie en samenstelling van de deelnemersgroep ........................................................ 45 2. Ondersteuning en kwaliteit van het proces ................................................................................ 45 3. Verbinding mini- en maxi-publiek ............................................................................................... 46 4. Betrokkenheid bij het vervolg ..................................................................................................... 47 Literatuurlijst ................................................................................................................................. 48 Appendix A: Observatieschema plenair ....................................................................................

5 of 59

Appendix B: Observatieschema tafelgesprek ........................................................................... 50 Appendix C: Vragenlijst vooraf ................................................................................................... 52 Appendix D: Vragenlijst achteraf ................................................................................................ 55 Appendix E: Interviewschema ..................................................................................................... 58 Appendix F: Mandaat ................................................................................................................... 59

6 of 59

Samenvatting In opdracht van de gemeente Amsterdam is onderzoek gedaan naar het mini-burgerberaad dat in november 2021 plaatsvond. Het beraad had een doorlooptijd van ruim twee weken. In die periode debatteerden 88 Amsterdamse burgers tijdens zes bijeenkomsten over aanvullende maatregelen om de klimaatdoelen van de gemeente te halen. Door middel van loting is gestreefd naar een evenwichtige spreiding in deelnemers. Burgers van verschillende leeftijdscategorieën, geslacht en stadsdelen namen deel aan het beraad. Het aandeel hoog opgeleiden was relatief hoog. Het merendeel van de deelnemers (90%) gaf aan niet eerder aan een participatieproces van de gemeente te hebben deelgenomen. Bij veel deelnemers was sprake van een hoog klimaatbewustzijn. Het onderzoek naar het mini-burgerberaad is opgezet aan de hand van de principes ‘ervaren procedurele rechtvaardigheid’ en ‘illusion of explanatory depth’. Data zijn verzameld via observaties, vragenlijsten en diepte-interviews en geven inzicht in de aanpak en het verloop, als mede hoe de deelnemers het mini-burgerberaad hebben ervaren en welk effect het heeft gehad. De verwachtingen van de ingelote burgers waren vooraf overwegend positief. Ondanks dat ze niet precies wisten waar ze aan begonnen, startten de meesten met een positieve, open houding aan het beraad.

De ervaringen van de deelnemers kwamen grotendeels overeen met hun positieve verwachtingen. Deelnemers waren het meest te spreken over de goede sfeer en het centraal stellen van hun opvattingen tijdens de bijeenkomsten. In de opzet en het verloop van het proces is door de organisatie aan deze aspecten ook veel aandacht geschonken. De rol van de onafhankelijke voorzitter was hierbij groot en droeg in het bijzonder bij aan een open sfeer en wederzijds vertrouwen. In de opzet van het mini-burgerberaad en tijdens de bijeenkomsten was veel aandacht voor het blijven betrekken en aangehaakt houden van deelnemers bij het proces en de inhoud. Zo ervoeren deelnemers de manier waarop de organisatie en deskundigen met hun vragen omgingen als prettig en ook de formatie van een ‘eigen’ schrijfteam werd positief beoordeeld. Ondanks dat deelnemers veelvuldig werden geïnformeerd over het proces en de inhoud was toch niet altijd voor iedereen duidelijk wat van hen gevraagd werd of waar een opdracht voor bedoeld was. De aangeboden informatie sloot in de beleving van sommige deelnemers niet altijd goed aan op hun behoefte of vermogen; zowel wat betreft de inhoud als de wijze waarop deze werd aangeboden. Deelnemers hadden soms het idee bepaalde kennis of kunde te missen. In de opzet is getracht burgers voldoende handvatten te bieden voor een eerlijk en zorgvuldig deliberatief proces.

In de beleving van de meeste deelnemers werd er serieus geluisterd en was er voldoende ruimte voor hun mening. De tafelleiders en -ondersteuners speelden een belangrijke rol in de kwaliteit van de deliberatie. Ook de ervaren tijdsdruk – die groter werd naarmate het beraad vorderde - was van invloed op de kwaliteit van de deliberatie. Ondanks de ervaren tijdsdruk en de complexiteit van het vraagstuk was de energie van de deelnemers tot het einde hoog en bleef ook de inzet en betrokkenheid van de groep groot. Er was bij de meeste deelnemers een positief gevoel over de rijke opbrengst die in een relatief korte tijd was gerealiseerd. Er was vertrouwen bij de deelnemers dat de uitkomsten van het beraad zouden bijdragen aan een effectief en goed klimaatbeleid. Wel waren de deelnemers na afloop afwachtend wat betreft de vervolgstappen, dus in hoeverre de gemeente het advies tot uitvoering zou brengen. De kennis van de deelnemers over het klimaatvraagstuk en het klimaatbeleid van de gemeente is vergroot. De houding van de deelnemers ten aanzien van het klimaat en de gemeente bleef na deelname aan het beraad grotendeels gelijk. Wel lijken de deelnemers iets meer vertrouwen te Evaluatie mini-burgerberaad gemeente Amsterdam 2021 AKMI / Psychologie voor een Duurzame Stad/ Faculteit Maatschappij en Recht © 2022 Copyright Hogeschool van Amsterdam

7 of 59

hebben in de manier waarop de gemeente het klimaatvraagstuk aanpakt en zijn de zorgen over het klimaat iets toegenomen. Reflecterend op de inzichten uit dit onderzoek komen vier aandachtspunten naar voren: (1) Samenstelling van de deelnemersgroep: Wanneer het gaat om een complex onderwerp, staat wat er van deelnemers wordt gevraagd om tot een goed verloop van een burgerberaad te komen - in termen van tijd, kennis en (gespreks)vaardigheden - op gespannen voet met het streven naar inclusie en een evenredige vertegenwoordiging van verschillende groepen bewoners. (2) Op basis van het verloop van het burgerberaad komen de aandachtspunten gespreksbegeleiding en expertkennis naar voren. Behalve een onafhankelijke en bekwame voorzitter spelen tafelleiders een belangrijke rol in een succesvol burgerberaad. Wanneer tafelleiders worden geworven onder de deelnemers vraagt dit extra inspanning - in de vorm van training en voorbereiding - van de organisatie en deelnemers. Expertkennis: ontsluiten van informatie en inbreng van onafhankelijke experts is belangrijk als het om een complex onderwerp gaat. Belangrijk is de timing gedurende het proces, de bruikbaarheid voor deelnemers en openheid over de onbedoelde sturing die hiervan uit kan gaan.

(3) Verbinding mini- en maxi-publiek: hoewel er volledige openheid was en actief werd gecommuniceerd over het burgerberaad heeft dit niet geleid tot grote betrokkenheid van het brede publiek. Om de verbinding te maken met de omgeving is meer nodig. Zo kunnen ideeën of tussentijdse opbrengsten van een burgerberaad doormiddel van een online peiling wordt getoetst of kunnen de uitkomsten achteraf via een referendum worden vastgesteld. (4) Betrokkenheid bij het vervolg: zorgvuldig relatiebeheer van de gemeente door deelnemers op maat te betrekken bij het politieke besluitvormingsproces na afronding van het burgerberaad is een belangrijk aandachtspunt. Wanneer deelnemers tijdens het verdere besluitvormingsproces niet langer centraal staan, ondergraaft dit het vertrouwen dat gedurende het participatieproces zorgvuldig is opgebouwd. Het is aan de gemeente om waakzaam te zijn over wat er met het advies van de burgers gebeurt en om actief aan deelnemers te laten zien dat er zorgvuldig met hun inbreng wordt omgegaan.

8 of 59

1. Aanleiding & doel van het onderzoek Amsterdam wil een duurzame stad zijn, nu en voor de generaties na ons. Een groene, gezonde en welvarende stad voor iedereen die hier woont, werkt of op bezoek komt. Met de temperatuurstijging van de aarde en het in 2015 ondertekende Verdrag van Parijs staat het klimaatbeleid hoog op de politieke agenda. Om de stad Amsterdam toekomstbestendig te maken, moeten er ingrijpende keuzes gemaakt worden. In de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050 is opgenomen dat Amsterdam de CO₂-uitstoot in 2030 met 55% en in 2050 met 95% ten opzichte van 1990 wil terugdringen. Jaarlijks worden door het onderzoeksbureau CE Delft de effecten van het voorgenomen beleid op de CO₂-emissies berekend om te kijken hoe de stad ervoor staat. De resultaten van die berekeningen worden verwerkt in een jaarlijkse Klimaatrapportage. De meest recente update van de Klimaatrapportage 2021 toont aan dat met de huidige maatregelen de CO₂-uitstoot in 2030 niet met 55%, maar slechts met 37% wordt teruggebracht (CE Delft, 2021). Om te voldoen aan de eerdergenoemde ambities, is het dus van belang om extra CO₂-reducerende maatregelen te ondernemen. Gezien de huidige set aan maatregelen niet toereikend is aan de ambities van de stad, doet het College van B&W beroep op de kennis, ervaring en ideeën van de Amsterdamse inwoners.

Een zo representatief mogelijke groep burgers van Amsterdam en Weesp (dat in 2022 fuseert met Amsterdam) is in november 2021 uitgenodigd om een actieve rol te spelen in de energietransitie van de stad Amsterdam. Voor deze actieve rol is een zogenoemd mini-burgerberaad Duurzaamheid georganiseerd. Een burgerberaad is een relatief nieuw fenomeen in Nederland en betreft een intensieve vorm van burgerparticipatie. Een dergelijk beraad van willekeurig ingelote inwoners helpt politici om beslissingen te nemen over complexe – vaak omstreden – onderwerpen. Door middel van een burgerberaad worden gewone burgers bij complexe maatschappelijke vraagstukken betrokken en krijgen door hun deelname een actieve stem bij het maken van keuzes. In Amsterdam is het burgerberaad door de gemeente georganiseerd. Recente ervaring met burgerberaden is er vooral op nationaal niveau. Het katholieke Ierland heeft eerder geëxperimenteerd met deze vorm van directe democratie. In Ierland was al jaren discussie over de eventuele versoepeling van de abortuswet. Hierin kwam het conservatieve platteland steeds meer lijnrecht tegenover de meer progressieve stedelijke bevolking te staan. Door de oplopende spanningen durfde de Ierse politiek over eventuele versoepelingen geen uitspraken te doen en organiseerde ze in 2016 een burgerberaad.

Een groep van 99 willekeurig geselecteerde deelnemers ging het gesprek aan met elkaar, ervaringsdeskundigen en experts. Het beraad leidde niet alleen tot het advies dat de abortuswetgeving versoepeld moest worden, maar ook tot een duidelijke consensus hierover. Er was vervolgens een referendum nodig om de uitkomst van het burgerberaad door te voeren. Ook dat verliep zonder veel verdeeldheid. Het bedenken van extra maatregelen om de CO₂-uitstoot terug te dringen, is bij uitstek een complex maatschappelijk vraagstuk dat zich goed leent voor een burgerberaad. Het klimaatbeleid raakt alle burgers in meer of mindere mate en in de samenleving laait de discussie over het complexe vraagstuk steeds meer op. En naarmate de klimaatmaatregelen concreter worden en meer direct in de leefomgeving en leefwijze van burgers ingrijpen, neemt het debat in heftigheid toe. Het toepassen van een burgerberaad in de klimaatdiscussie is recentelijk uitgeprobeerd in Frankrijk. President Emmanuel Macron liet een groep van 150 willekeurig geselecteerde burgers zeven weekenden samenkomen om na te denken over een manier om de CO2-emissies op een eerlijke en effectieve manier te reduceren. Onder begeleiding van experts kwamen zij tot 149 voorstellen.

9 of 59

achteraf was in de politieke besluitvorming weinig terug te vinden van de voorstellen, mede omdat een duidelijk politiek mandaat ontbrak. Hierdoor werden weinig voorstellen omgezet in concrete maatregelen. Dit resulteerde in onvrede bij de burgers. Kortom, het organiseren van een burgerberaad is een ingewikkelde onderneming, waarbij een niet goed doordachte aanpak onbedoeld negatieve gevolgen kan hebben. Het vinden van oplossingen voor een complex vraagstuk wordt hierdoor verder bemoeilijkt (Adviescommissie burgerbetrokkenheid bij klimaatbeleid, 2021; Bleijenberg, 2021).

1.1. Randvoorwaarden burgerberaad In het rapport van de Adviescommissie burgerbetrokkenheid bij klimaatbeleid (2021) is een aantal randvoorwaarden opgesteld voor de effectieve toepassing van burgerberaden. Zo moet er ten eerste een duidelijke vraagstelling zijn, waarbij de inzet van het burgerberaad duidelijk is en ook waarom een burgerberaad juist bij dit vraagstuk een toegevoegde waarde heeft. Ten tweede moet er een duidelijke inbedding in de politieke besluitvorming aanwezig te zijn, waarbij vooraf heel concreet is afgesproken met welk mandaat het burgerberaad aan de slag gaat. Ten derde is het van belang dat tijdens de uitvoering van het proces een onafhankelijke en onpartijdige moderator werkzaam is. Ten vierde, moet er voldoende aandacht zijn voor inclusiviteit. Iedereen moet een gelijke kans hebben om deel te nemen, waarbij de nodige middelen ingezet worden om gelijkwaardige deelname mogelijk te maken. Ten vijfde moet er een sterke verbinding aanwezig zijn tussen de burgers die actief deelnemen (minipubliek) en de rest van de samenleving (maxi-publiek). Als laatste – en zesde - punt moet er een transparant vervolg op de voorstellen uit het beraad in de politieke besluitvorming opgenomen zijn, waarbij het duidelijk is wat met de uitkomsten van het beraad gedaan wordt.

Als een burgerberaad voldoende doordacht georganiseerd wordt, kan het (1) de betrokkenheid van burgers vergroten, (2) het draagvlak voor maatregelen verbreden en (3) profiteren van de kennis in de samenleving om maatregelen wat betreft ontwerp en uitvoering zo goed mogelijk aan te laten sluiten. Bovendien kan (4) een burgerberaad ertoe bijdragen dat een open dialoog in de samenleving versterkt wordt en (5) tegenstellingen makkelijker overbrugd kunnen worden (Adviescommissie Burgerbetrokkenheid, 2021). In de praktijk is er in Nederland nog relatief weinig ervaring met burgerberaden. De kennis over wat goed werkt en wat nodig is, moet nog groeien. Een effectieve, brede inzet van burgerberaden vraagt daarom om een structurele aanpak van kennisopbouw en leren. Op verzoek van de gemeente Amsterdam onderzoekt het lectoraat Psychologie voor een Duurzame Stad van de Hogeschool van Amsterdam in samenwerking met de Haagse Hogeschool de werking van het mini-burgerberaad. Het doel van het onderzoek is om inzicht te krijgen in de opzet en verloop van het mini-burgerberaad en de ervaringen van de deelnemers. Daarnaast wordt onderzocht of er een verandering in kennis en houding ten opzichte van het klimaatvraagstuk optreedt bij deelnemers na deelname aan het miniburgerberaad.

Op basis van de resultaten van het onderzoek kan de gemeente leren van de ervaringen die worden opgedaan met de opzet en uitvoering van een (mini-)burgerberaad. De gemeente Amsterdam overweegt om vaker een burgerberaad in te stellen. De resultaten van het onderzoek kunnen helpen bij het verbeteren van de aanpak in de toekomst. De inzichten dragen op die manier bij aan de doorontwikkeling van burgerberaden als instrument om burgers te betrekken bij complexe maatschappelijke vraagstukken.

10 of 59

Er zijn drie doelstellingen voor het onderzoek geformuleerd:

1. Beschrijving van de gehanteerde aanpak (methodiek) en verloop van het mini-burgerberaad. Aan de hand van de theorie van ervaren procedurele rechtvaardigheid (o.a. Lind & Tyler, 1988) en literatuur over de dialoog als deliberatievorm (Bohm, 1996; Issaacs, 1999) wordt onderzocht of in de gehanteerde aanpak en uitvoering de elementen van procedurele rechtvaardigheid herkenbaar zijn.

2. Inzicht verkrijgen in de ervaringen van deelnemers met het mini-burgerberaad. Aan de hand van de theorie van ervaren procedurele rechtvaardigheid wordt onderzocht (a) hoe de deelnemers het verloop van het mini-burgerberaad ervaren, (b) hoe tevreden de deelnemers zijn met de uitkomst en (c) of er sprake is van een fair process effect.

Inzicht in de veranderingen in kennis en houding t.a.v. het onderwerp van het miniburgerberaad bij deelnemers.

In hoeverre vinden bij deelnemers veranderingen plaats die aansluiten bij de theorie van illusion of explanatory depth (Fernbach et al., 2013): (a) veranderen deelnemers van opvatting en (b) gaan ze genuanceerder denken over het onderwerp van het mini-burgerberaad?

11 of 59

2. Wat was het theoretisch perspectief? Het volgende hoofdstuk beschrijft kort de theoretische benadering waarin dit onderzoek gebruik van is gemaakt. In dit onderzoek zijn we geïnteresseerd in twee zaken: het proces en de effecten van een burgerberaad op de deelnemers. Aan de hand van de principes ervaren procedurele rechtvaardigheid en illusion of explanatory depth wordt dit nader toegelicht.

2.1. Procedurele rechtvaardigheid Om inzicht te krijgen in de ervaringen van deelnemers aan het mini-burgerberaad, is in dit rapport de theorie van ervaren procedurele rechtvaardigheid gebruikt als uitgangspunt (Bleijenberg, 2021). Deze theorie is in veel verschillende domeinen onderzocht waaronder in de context van burgerparticipatie. De theorie laat zien dat burgers het belangrijk vinden dat het contact met de overheid op een eerlijke manier verloopt en dat een rechtvaardig proces bijdraagt aan de tevredenheid met en acceptatie van de uitkomsten van een participatieproces. Wanneer deelnemers een participatieproces als rechtvaardig hebben ervaren, draagt dit tevens bij aan hun vertrouwen in de initiator ervan, zelfs als er sprake is van een uitkomst die hen onwelgevallig is. Deze reactie van burgers op het verloop van het contact met de overheid wordt het ‘fair process effect’ genoemd (Lind & Tyler, 1988). Er zijn vier belangrijke elementen die een rol spelen in procedurele rechtvaardigheid. De elementen verschillen van elkaar, maar hangen wel met elkaar samen: Respect: Hierbij gaat het om de ervaring van deelnemers, dat er beleefd en respectvol met hen wordt omgegaan. Voorbeelden hiervan zijn de wijze waarop er met participanten wordt omgegaan gedurende een participatieproces, maar ook het tijdstip of de locatie waar bijeenkomsten plaatsvinden.

Voice: Hierbij gaat het om de ervaring van deelnemers dat er voldoende ruimte is voor hun inbreng. Dit gaat om ruimte voor inhoudelijke opvattingen en vragen als ook om invloed op het verloop van het proces, bijvoorbeeld op het programma. Het is niet alleen van belang dat deelnemers de mogelijkheid krijgen om hun mening te geven, maar ook om de ervaring dat wat door hen wordt ingebracht serieus wordt genomen. Explanation: Het derde element betreft de ervaring van deelnemers dat er voldoende en open verantwoording wordt afgelegd over het participatieproces en wat er met de uitkomsten gebeurt. Hierbij gaat het om begrijpelijke informatie over de aanpak van het participatieproces, bijvoorbeeld over hoe inhoudelijke keuzes tot stand komen en om transparante informatie over het politieke besluitvormingsproces na afronding. Naast ‘respect’, ‘voice’ en ‘explanation’ spelen de professionaliteit en integriteit van de betrokken ambtenaren een rol in ervaren rechtvaardigheid. Aan de hand van deze vier elementen van ervaren procedurele rechtvaardigheid wordt in dit onderzoek gekeken naar de ervaringen van deelnemers met het participatieproces. Vinden deelnemers dat het mini-burgerberaad rechtvaardig is verlopen? En wat betekent dit voor hun steun voor de uitkomst ervan en hun vertrouwen in het klimaatbeleid van de gemeente?

12 of 59

2.2. De illusie van het beter weten Talloze studies laten zien dat mensen de neiging hebben te denken dat ze veel weten van de dingen waar ze op detailniveau weinig kennis over hebben. Sloman en Fernbach (2017) noemen dat de ‘illusion of explanatory depth’. Ergens veel van ‘weten’ zonder belast te zijn met feitelijke kennis leidt tot verontrustend sterke meningen. Zo werd na de annexatie van de Krim door Rusland aan een grote groep Amerikanen gevraagd hoe de Verenigde Staten moesten reageren èn of ze wisten waar Oekraïne lag. Hoe minder de respondenten wisten waar Oekraïne lag (gemiddeld zaten ze er 2900 km naast, ongeveer de afstand van Kiev tot Madrid), des te meer ze wilden dat de VS krachtig zouden ingrijpen. Gebrek aan kennis, zo liet deze studie zien, weerhoudt mensen niet van een krachtige mening (Fernbach et al., 2013). Extreme opvattingen en simplistische oplossingen komen vaak voort uit de illusie dat men wel weet hoe het zit. Deze illusie draagt bij aan politieke polarisatie. Wanneer mensen zich meer verdiepen in een complex vraagstuk komen ze er vaak achter dat ze er eigenlijk minder van wisten dan vooraf gedacht en meestal gaan ze er dan ook genuanceerder over denken.

Door een vraagstuk feitelijk te bestuderen en dieper na te denken over de doorwerking van oplossingen gaan mensen meer de complexiteit van het vraagstuk inzien, wat de neiging tot nuanceren versterkt. In het onderzoek naar het mini-burgerberaad klimaat staat naast de ervaringen van deelnemers deze verandering in kennis en houding centraal. Weten deelnemers achteraf meer over het klimaatvraagstuk dan vooraf en zijn ze anders over het vraagstuk en mogelijke oplossingen gaan denken?

13 of 59

3. Hoe is het onderzoek uitgevoerd? Het onderzoek was exploratief van karakter. Aansluitend bij de doelstellingen is via observaties, vragenlijsten en diepte-interviews data verzameld over zowel de aanpak en verloop van het miniburgerberaad, als ook hoe de deelnemers het mini-burgerberaad hebben ervaren en welk effect het op ze had. In figuur 1 is een overzicht te zien van de drie verschillende wijzen van dataverzameling die gebruikt zijn tijdens de zes sessies (exclusief de training voor de tafelleiders) van het miniburgerberaad (een nadere omschrijving van de tafelleiders is te vinden onder het kopje ‘opzet van de zes sessies’). Deelnemers aan het beraad hebben voor- en achteraf digitaal een vragenlijst ingevuld. Alle bijeenkomsten (zowel digitaal als in de Tolhuistuin) zijn geobserveerd door een team onderzoekers. Na de afsluitende bijeenkomst zijn online negen diepte-interviews afgenomen met deelnemers. Ook is er gebruik gemaakt van notities en online bronnen en zijn periodiek projectoverleggen van de gemeente bijgewoond. Mini-burgerberaad 2021

Figuur 1: Overzicht onderzoeksmethoden mini-burgerberaad 2021. Voor aanvang van het beraad (28 oktober 2021) en na afloop (18 november 2021) zijn vragenlijsten verstuurd. Tijdens alle zes sessies + de training van de tafelleiders is geobserveerd. Na afloop van het beraad (tussen 22 november 2021 – 4 januari 2022) zijn negen interviews afgenomen met deelnemers.

3.1. Observaties Gedurende alle sessies van het miniburgerberaad (digitaal en in de Tolhuistuin), werd geobserveerd door verschillende onderzoekers. In tabel 1 is te zien hoeveel observanten per sessie aanwezig waren. Hierbij fungeerden de onderzoekers als ‘fly on the wall’, om zodoende het proces zo min mogelijk te verstoren.

Tabel 1: Aantal observanten per sessie van het mini-burgerberaad

Sessies van het mini-burgerberaad

Aantal observanten

Training tafelleiders

2. (digitaal)

Er werd onderscheid gemaakt in het observeren van de 3. 5 plenaire programmaonderdelen van het mini-burgerberaad 5 en de gesprekken die in groepjes plaatsvonden aan de tafels 4. (‘tafelgesprekken’). Voor beide vormen van de dialoog zijn 5. (digitaal) 3 verschillende observatieschema’s ontwikkeld (zie appendix A 3 en B). Voor de plenaire programmaonderdelen is een 6. (digitaal) observatieschema opgesteld dat onderscheid maakt tussen proces en inhoud en ingaat op de drie elementen (‘respect’, ‘voice’ en ‘explanation’) van ervaren procedurele rechtvaardigheid in groepsgesprek. Voor de tafelgesprekken is een observatieschema ontwikkeld dat ingaat op de elementen van de dialoog van ervaren procedurele rechtvaardigheid. Evaluatie mini-burgerberaad gemeente Amsterdam 2021 AKMI / Psychologie voor een Duurzame Stad/ Faculteit Maatschappij en Recht © 2022 Copyright Hogeschool van Amsterdam

14 of 59

3.2. Vragenlijsten Om een beeld te krijgen van de ervaringen van deelnemers is zowel vooraf als achteraf gebruik gemaakt van een online vragenlijst1. De vragenlijsten gingen in op (1) de ervaringen van deelnemers met het mini-burgerberaad en (2) de verandering in kennis en houding ten aanzien van het klimaatvraagstuk. Vragenlijst vooraf Vier dagen voorafgaand aan het mini-burgerberaad is de eerste online vragenlijst vanuit het e-mailadres van de gemeente Amsterdam rondgestuurd (zie Appendix C). De vragenlijst vooraf ging in op (1) de verwachtingen van deelnemers aan het mini-burgerberaad, (2) de aanwezige kennis en houding ten aanzien van het klimaatvraagstuk en klimaatbeleid, (3) demografische kenmerken (geslacht, leeftijd, stadsdeel, opleidingsniveau), (4) motivatie deelname en (5) ervaring met burgerparticipatie. Deelnemers is gevraagd om voorafgaand van het beraad de vragenlijst in te vullen. De mogelijkheid werd gegeven om vooraf bij de inloop op 1 november 2021, de vragenlijst (samen met één van de onderzoekers) in te vullen. Een reminder mail is op de startdag van het beraad (1 november) verzonden. Het invullen van de vragenlijst kostte 5 tot 10 minuten. Vragenlijst achteraf Na afloop van het mini-burgerberaad op 18 november 2021 is de tweede online vragenlijst via het mailadres van de gemeente Amsterdam onder de deelnemers uitgezet (zie Appendix D).

Deze vragenlijst bestond uit de elementen: (1) de ervaringen met het mini-burgerberaad, (2) houding/verwachtingen van deelnemers aan het mini-burgerberaad, (3) de aanwezige kennis en houding ten aanzien van het klimaatvraagstuk en klimaatbeleid en (4) demografische kenmerken. Het invullen duurde tussen de 10 tot 15 minuten. Op 10 december 2021 is een reminder mail verzonden.

3.3. Interviews Na afloop van het mini-burgerberaad, in de periode van 22 november 2021 tot er met 4 januari 2022, zijn verdiepende interviews (30 minuten per sessie) uitgevoerd met negen deelnemers van het mini-burgerberaad. Hierbij werd gezocht naar spreiding met betrekking tot achtergrondkenmerken, tafelgroepen en zo mogelijk houding ten opzichte van het klimaatvraagstuk. De interviews hadden als doel om verdieping te genereren op de vragen uit de vragenlijst achteraf en als mogelijke aanvulling op de inzichten uit de observaties. Een interviewschema is toegepast dat inging op (1) de ervaringen, (2) de verwachtingen, 3) het proces en (4) de inhoud van het mini-burgerberaad (zie Appendix E voor het interviewschema). Voorafgaand is toestemming gevraagd voor geluidsopname. Na het transcriberen is het geluidsfragment verwijderd.

1. Voor de online vragenlijsten is het programma Qualtrics gebruikt (HvA account). Evaluatie mini-burgerberaad gemeente Amsterdam 2021 AKMI / Psychologie voor een Duurzame Stad/ Faculteit Maatschappij en Recht © 2022 Copyright Hogeschool van Amsterdam

15 of 59

4. Resultaten In dit hoofdstuk beschrijven we eerst de aanpak en het verloop van het mini-burgerberaad (doelstelling 1), vervolgens gaan we in op de ervaringen van deelnemers (doelstelling 2) en wat de invloed is van deelname aan het mini-burgerberaad op hun kennis en houding (doelstelling 3).

4.1. Aanpak: Hoe is het mini-burgerberaad opgezet? Loting De gemeente Amsterdam heeft deelnemers aan het mini-burgerberaad geselecteerd op basis van loting uit de Basisregistratie Personen. Deze registratie bevat persoonsgegevens van iedereen die in Amsterdam woont. De gehanteerde vorm van loting beoogde een evenwichtige spreiding te realiseren van deelnemers wat betreft leeftijd en stadsdelen. Om tot een evenwichtige spreiding te komen werden twee keer zoveel jongeren (onder de dertig jaar) en bewoners van Amsterdam Noord, Zuidoost, en Nieuw-West geselecteerd.

Voorafgaand aan het burgerberaad Voor aanvang van het beraad op 15 oktober 2021 heeft de gemeente een open oproep gedaan om informatie over het klimaatvraagstuk met het mini-burgerberaad te delen. De input mocht geen commercieel doel hebben en niet te lang zijn. Alle input die aan deze voorwaarden voldeed, is integraal op de website geplaatst. Zo hadden deelnemers, maar ook andere geïnteresseerden hier toegang toe. Deelnemers konden bij aanmelden suggesties doen voor sprekers of informatiemateriaal zoals webpagina’s en artikelen. Deze zijn ook op de daarvoor ingerichte website geplaatst. Met de deelnemers is gecommuniceerd via e-mail en telefoon. Zij werden voor, tijdens en na het miniburgerberaad geïnformeerd over alle praktische zaken. Iedereen die voor het beraad was ingeloot, is na de eerste bijeenkomst gebeld, inzake verplichte aanwezigheid bij alle bijeenkomsten.

Tijdsduur en opzet Het mini-burgerberaad had een doorlooptijd van ruim twee weken waarin zes bijeenkomsten plaatsvonden, exclusief de training voor de tafelleiders voorafgaand aan de start (zie figuur 2). De opzet was om drie bijeenkomsten live bij elkaar te komen in de Tolhuistuin (Amsterdam Noord) en twee bijeenkomsten digitaal te laten plaatsvinden. De laatste bijeenkomst was gepland in de Raadzaal van het Stadhuis Amsterdam om gezamenlijk het beraad af te sluiten.

Figuur 2: Overzicht mini-burgerberaad 2021, bestaande uit zes bijeenkomsten en de vervolg acties. Evaluatie mini-burgerberaad gemeente Amsterdam 2021 AKMI / Psychologie voor een Duurzame Stad/ Faculteit Maatschappij en Recht © 2022 Copyright Hogeschool van Amsterdam

16 of 59

Betrokken partijen In de zomer van 2021 zijn de voorbereidingen gestart. Het mini-burgerberaad werd geïnitieerd en gecoördineerd door een team ambtenaren van de gemeente Amsterdam. Dit team was samengesteld uit vakinhoudelijke ambtenaren (Ruimtelijke Ontwikkeling en Duurzaamheid), deskundigen op het gebied van participatie en communicatie (democratische vernieuwing en afdeling communicatie), communicatieprofessionals en projectondersteuners. Ook zijn er bij het beraad diverse externe partijen betrokken met deskundigheid op het proces en/of de inhoud. Er is bewust gekozen gebruik te maken van een onafhankelijke voorzitter. Alex Brenninkmeijer heeft deze rol tijdens het miniburgerberaad ingevuld. Hij was van 2020 tot 2021 voorzitter van de adviescommissie ‘Betrokkenheid bij het klimaatbeleid’. Van 2005 tot 2014 was hij de Nationale Ombudsman in Nederland. Voor het procesontwerp en de procesbegeleiding is een gespecialiseerd extern bureau gevraagd. De beantwoording van inhoudelijke vragen en het doorberekenen van maatregelen is verzorgd door adviseurs van een onafhankelijk adviesbureau. Daarnaast was er professionele logistieke ondersteuning aanwezig. Een adviseur van bureau Burgerberaad was betrokken gedurende het gehele proces.

Vergoeding Voor deelname aan het gehele beraad was een vergoeding beschikbaar gesteld van €400,- per deelnemer.

Mandaat De inhoudelijke kaders en het mandaat van het burgerberaad zijn vooraf vastgesteld door het college van B&W (zie appendix F). De maatregelen van het mini-burgerberaad moesten passen binnen door de gemeenteraad vastgesteld beleid, aanbevelingen moesten gaan over beleid en domeinen waar de gemeente over gaat, het advies moest passen binnen het budget en de maatregelen moesten door 75% van de deelnemers gesteund worden.

Opzet van de zes sessies Het procesontwerp voor het mini-burgerberaad bestond uit een serie sessies waarin deliberatie tussen deelnemers in kleine groepen (break out rooms voor de digitale sessies en de indeling van tafels tijdens de live bijeenkomsten) centraal stond. Daarnaast waren er onderdelen specifiek gericht op de overdracht van kennis of informatie (‘plenaire sessies’), waarin toonaangevende sprekers werden uitgenodigd om vanuit hun deskundigheid te vertellen over het klimaatvraagstuk. Het burgerberaad startte met kennismaking en oriëntatie, daarna volgde verdiepende sessies en in de laatste onderdelen werden keuzes gemaakt voor maatregelen. Flexibiliteit was een belangrijk uitgangspunt in het ontwerp. Waar nodig kon het programma aangepast worden op basis van de voortgang en groepsdynamiek. Om de tafelgesprekken in goede banen te leiden zijn tafelleiders en tafelondersteuners ingezet. De tafelleiders werden geworven onder de deelnemers. Deelnemers konden zich voor deze rol opgeven. De tafelondersteuners werden vanuit de gemeente Amsterdam verzorgd. De tafelleiders hadden voornamelijk als taak de gesprekken aan tafel te modereren en zo het gesprek in goede banen te leiden. De tafelondersteuners zorgden voor de praktische ondersteuning, zoals bijvoorbeeld notuleren en tijdbewaking indien dat gewenst was.

Voorafgaand aan het mini-burgerberaad op 27 oktober 2021 vond een digitale training voor tafelleiders plaats, om ze de juiste handvatten voor deliberatie te geven. De sessie had als uitgangspunt om uitleg te geven over de informatie die ze als tafelleiders tot hun beschikking hadden en aandacht te besteden aan lastige gesprekssituaties. Evaluatie mini-burgerberaad gemeente Amsterdam 2021 AKMI / Psychologie voor een Duurzame Stad/ Faculteit Maatschappij en Recht © 2022 Copyright Hogeschool van Amsterdam

17 of 59

De aftrap van het mini-burgerberaad vond maandagavond 1 november 2021 plaats in de Tolhuistuin. Het doel van de sessie was om kennis te maken, verwachtingen helder te krijgen en de opdracht en kaders van het miniburgerberaad te benoemen. De opdracht aan het beraad is die avond door de wethouder Marieke van Doorninck (Ruimtelijke Ontwikkeling en Duurzaamheid) aan de burgers overgedragen en luidde als volgt: “Amsterdam wil de uitstoot van CO₂ in 2030 met 55% verlagen ten opzichte van 1990. Met de huidige maatregelen is dat doel nog niet binnen bereik. De prognose is dat een verlaging van 37% wordt gehaald. Daarom aan u de vraag: help ons door maatregelen te bedenken om de doelstellingen te halen.” De tweede sessie van het mini-burgerberaad volgde de dag erna en stond Figuur 3: Overzicht ook in het teken van leren. De bijeenkomst vond digitaal plaats en informatie sessie 1 & 2 en basiskennis over het klimaatvraagstuk werd aan deelnemers aangeboden.

Figuur 4: Overzicht sessie 3&4

In het weekend van zaterdag 6 en zondag 7 november stond het ontwikkelen van concrete ideeën op het programma, waarbij deelnemers gedurende de hele dag bij elkaar kwamen om maatregelen te bedenken en deze verder uit te werken. De indeling van de tafels was gebaseerd op onderwerp, waarbij een paar ‘open spaces’ beschikbaar waren. Hier mochten deelnemers zelf een onderwerp kiezen dat binnen de scope van het burgerberaad viel. Gestart werd met de Dromer (creatief brainstormen) – Realist (uitzoeken wat realiseerbaar is) – Criticus (wat behoeft aanpassing?). De eerste twee genoemde stappen werden doorlopen op de zaterdag, waarbij deelnemers zich oriënteerden en maatregelen bedachten. Hier werden drie tafelrondes onderscheiden, waarbij de eerste twee tafelrondes zich richtte op de Dromer en het laatste tafelgesprek – ronde 3 – zich concentreerde op het uitwerken van ideeën in concrete voorstellen door de ogen van de Realist.

Op zondagochtend werd aandacht besteed aan de Criticus met als doel de maatregelen van zaterdag aan te vullen, te specificeren en te concretiseren. De criticus-ronde was opgesplitst in 3 fasen: eerst per groepje algemeen geldende randvoorwaarden opstellen, vervolgens deze voorwaarden met andere groepjes bespreken om uiteindelijk met de gehele groep tot consensus te komen. De afsluitende ronde van de zondag stond in het teken van prioriteiten geven, door de concrete maatregelen op flipovers aan elkaar te presenteren. De tijd tussen het eerste weekend en de volgende sessie - twee dagen later - Figuur 5: Overzicht werd besteed aan het schrijven van een eerste conceptversie van het rapport. sessie 5

18 of 59

Hierbij was de opzet dat de voorzitter met een aantal deelnemers van de groep als schrijfteam de eerste versie van het adviesrapport zouden opstellen. Op dinsdag 9 november werd de conceptversie van het rapport digitaal besproken. Dit had als doel om maatregelen te selecteren. Een stemming moest uiteindelijk bepalen welke maatregelen gepresenteerd zouden worden aan het college van B&W. Figuur 6: Overzicht sessie 6

Op maandag 15 november 2021 vond de overhandiging plaats van het eindrapport met concrete adviezen aan de wethouder.

Communicatie Op verschillende manieren heeft de gemeente communicatiekanalen ingezet voor het miniburgerberaad. De webpagina (www.amsterdam.nl/miniburgerberaad) is ingericht als centrale plek waar informatie over het burgerberaad gedeeld werd, zowel voor deelnemers als buitenstaanders. Op de website zijn videoverslagen van de voorzitter te vinden en presentaties van de gastsprekers. Ook de resultaten van de sessies werden daar gepubliceerd. Vooraf is informatie gevraagd door middel van een open oproep en is aan de deelnemersgroep om input gevraagd om informatie over de opgave met het mini-burgerberaad te delen. Ook deze input is terug te vinden op de website. Het eindrapport dat op 15 november 2021 door het mini-burgerberaad is aangeboden aan wethouder Van Doorninck is ook op de genoemde webpagina te zien. Naast de eigen kanalen werd een beperkt aantal journalisten toegelaten gedurende de bijeenkomsten van het mini-burgerberaad (Nieuwsuur, Parool en de Volkskrant).

Deelnemers centraal in de opzet Hieronder volgt een korte reflectie op de opzet van het mini-burgerberaad aan de hand van de elementen van procedurele rechtvaardigheid: ‘respect’, ‘voice’ en ‘explanation’. Dit geeft een indruk van de wijze waarop deze elementen - die van belang zijn in de ervaring van deelnemers - zijn toegepast in de opzet van het mini-burgerberaad. Respect De opzet van het mini-burgerberaad laat zien dat de deelnemer centraal stond. In de opzet is rekening gehouden met de deelnemers door ze voldoende - maar gedoceerd - informatie aan te bieden over het klimaatvraagstuk zonder ze te overspoelen met kennis. Zo werd een ruime hoeveelheid achtergrondinformatie beschikbaar gesteld via de website waarbij deelnemers zelf konden bepalen in hoeverre ze deze bronnen wilden raadplegen. Daarnaast is er door het team van de gemeente na de eerste bijeenkomst persoonlijk contact gezocht met alle deelnemers. Dit om te checken of het duidelijk was dat deelnemers alle bijeenkomsten bij moesten wonen. Ook werd er kinderopvang aangeboden tijdens de sessies op 6 en 7 november en konden deelnemers met betrekking tot de aanwezige pers zelf aangeven of ze wel of niet in beeld wilden komen. Er is een goed bereikbare locatie gekozen centraal in de stad. De faciliteiten op locatie waren professioneel en prettig geregeld. De inschrijving en coronacheck was zakelijk ingericht.

De ontvangst van deelnemers boven bij de zaal en bij de start van de programmaonderdelen was hartelijk. De doorlooptijd van het gehele proces was kort; iets meer dan twee weken. Voor de zes programmaonderdelen was relatief weinig tijd beschikbaar. Er was sprake van een afwisseling tussen bijeenkomsten op locatie en online programmaonderdelen die minder inspanning vereisten van deelnemers. Evaluatie mini-burgerberaad gemeente Amsterdam 2021 AKMI / Psychologie voor een Duurzame Stad/ Faculteit Maatschappij en Recht © 2022 Copyright Hogeschool van Amsterdam

19 of 59

Voice Aan de deelnemers werd vanaf hun aanmelding herhaaldelijk de ruimte geboden voor inhoudelijke inbreng. De inhoudelijke opbrengst van een bijeenkomst of ronde werd gebruikt als input voor de volgende. Tijdens de startbijeenkomst werd deelnemers de mogelijkheid geboden om inhoudelijke vragen te stellen en er was in voorzien om deze binnen een paar dagen te laten beantwoorden door experts van een onafhankelijk adviesbureau en door deskundige ambtenaren. De opzet bood ruimte aan de inhoudelijke inbreng en de opvolging hiervan. Deelnemers werd ook ruimte geboden om invloed uit te oefenen op de opzet, bijvoorbeeld door aan te geven welke sprekers moesten worden uitgenodigd voor de plenaire sessies. Na elke bijeenkomst was er ruimte voor evaluatie door deelnemers. De tafelleiders hadden een belangrijke rol toebedeeld gekregen in het verloop van de tafelgesprekken. Het was hun rol om iedereen voldoende de ruimte te geven actief deel te nemen aan het gesprek. Mochten er onvoldoende tafelleiders zijn, dan zou aan de groepen gevraagd worden deze rol zelf op te pakken. In de instructie bij de tafelgesprekken werd aangegeven hoe de uitkomsten moesten worden vastgelegd, bijvoorbeeld op flipovers, iPads of in de chat. Dat wat in de tafelgesprekken werd besproken zou plenair mondeling teruggekoppeld worden of de uitkomsten zouden voor iedereen zichtbaar gemaakt worden op posters.

Explanation In het programma was ruimte uitgetrokken voor de toelichting van de verschillende programmaonderdelen. Hierbij werd aangegeven wat het doel en de opzet was. Er is voor de start van het burgerberaad een visualisatie gemaakt van de verschillende onderdelen van het proces (zie 4.1, figuur 2). Hierin was ook het politieke besluitvormingsproces na afloop van het beraad opgenomen. Aan het begin van elke bijeenkomst werd kort verteld wie er behalve de deelnemers aanwezig waren en met welke rol. De aanwezigheid van de pers en onderzoekers is besproken in de eerste bijeenkomst.

4.2. Verloop: Hoe ging het in zijn werk? In dit onderdeel zal het verloop van het mini-burgerberaad besproken worden. Allereerst wordt ingegaan op de samenstelling en demografische kenmerken van de deelnemers, alvorens het verloop van het beraad uiteengezet wordt.

Samenstelling deelnemersgroep Er zijn 2.311 burgers ingeloot en uitgenodigd voor het burgerberaad. Van de ingelote burgers hebben 240 zich vervolgens aangemeld om deel te nemen. In een tweede lotingsronde zijn vervolgens 100 deelnemers uit de aanmeldingen geselecteerd. Het burgerberaad is van start gegaan met 88 deelnemers. Enkele deelnemers zijn alsnog gestopt, waardoor een groep van circa 80 deelnemers alle programmaonderdelen heeft kunnen bijwonen. De belangrijkste reden om te stoppen die naar voren gebracht werd, was dat het voor deelnemers niet mogelijk was beide deliberatiedagen in de Tolhuistuin (6 en 7 november) bij te wonen. Eén van de voorwaarden om een zinvolle bijdrage te kunnen leveren aan het mini-burgerberaad was dat burgers beide dagen volledig aanwezig konden zijn. Evaluatie mini-burgerberaad gemeente Amsterdam 2021 AKMI / Psychologie voor een Duurzame Stad/ Faculteit Maatschappij en Recht © 2022 Copyright Hogeschool van Amsterdam

20 of 59

Demografische kenmerken deelnemers

Aantal deelnemers (in %)

Van de 100 deelnemers hebben 91 deelnemers gereageerd op de online Leeftijd vragenlijst vooraf. Drie deelnemers 40 33 gaven aan niet akkoord te gaan en zijn 35 uitgesloten van deelname. In totaal zijn 30 23 25 20 88 deelnemers akkoord gegaan met de 18 20 voorwaarden. Van dit aantal is één 15 deelnemer in het begin en twee 6 10 5 0 deelnemers halverwege gestopt en 0 hebben de vragenlijst niet afgemaakt. 16 - 24 25 - 39 40 - 54 55 - 69 70 - 84 85 jaar > Eén deelnemer heeft de vragenlijst jaar jaar jaar jaar jaar dubbel ingevuld. Dit brengt het op een Leeftijdscategorieën totaal van 84 respondenten, waarvan 49% man en 50% vrouw. Eén Figuur 7: Deelnemersgroep per leeftijdscategorie (in %), n = 84. deelnemer heeft de antwoordkeuze ‘zeg ik liever niet’ aangekruist. De leeftijd van de deelnemers is uitgevraagd aan de hand van leeftijdscategorieën (zie figuur 7). Aan het burgerberaad hebben burgers van verschillende leeftijden deelgenomen. De grootste groep deelnemers die de vragenlijst heeft ingevuld, bevindt zich in de leeftijdscategorie tussen de 25 en 39 jaar (33%). De uitkomsten van de vragenlijst laten zien dat het percentage deelnemers per leeftijdscategorie overeenkomt met het percentage deelnemers per leeftijdscategorie in de gemeente Amsterdam (Kerncijfers gebieden | Website Onderzoek en Statistiek). Weesp 5%

Stadsdelen Onbekend 1%

Zuid-Oost 5%

Centrum 16%

Noord 9%

West (Westpoort) 10%

Oost 18% Nieuw-West 16%

De deelnemers zijn afkomstig uit alle stadsdelen van Amsterdam en Weesp (zie figuur 8). Er is in grote lijnen sprake van een evenredige deelname van burgers uit alle stadsdelen en Weesp. Kleine verschillen zijn te vinden bij de stadsdelen Zuidoost (- 5%), West (Westpoort) (- 6%) en het Centrum (+6%) (Kerncijfers gebieden | Website Onderzoek en Statistiek, 2021). Deze stadsdelen zijn dus iets minder goed vertegenwoordigd in het burgerberaad.

Zuid 20% Figuur 8: Deelnemersgroep per stadsdeel (in %), n = 84.

21 of 59

Aan het burgerberaad hebben burgers deelgenomen met een verschillend opleidingsniveau (zie figuur 9). Verreweg het grootste deel (88%) van de deelnemers is hoog opgeleid (HBO of WO). Dit percentage ligt aanzienlijk hoger dan het opleidingsniveau in de gemeente Amsterdam (48% hoger opgeleid). Inwoners met een laag- of middelbaar opleidingsniveau zijn minder vaak ingegaan op de uitnodiging voor deelname aan het burgerberaad.

Opleidingsniveau 56

Aantal deelnemers (in %)

60 50 40

30 20 10

Reeks 1

Middelbare school niet afgemaakt 2

6 Middelbare school (VMBO, HAVO, VWO, etc.) 6

4 Middelbaar Beroeps Onderwijs (MBO)

Hoger Beroeps Onderwijs (HBO)

Wetenschap pelijk Onderwijs (Universitair)

Beroepsniveau Figuur 9: Deelnemersgroep per beroepsniveau (in %), n = 84.

Motieven van deelname Aan de deelnemers is gevraagd wat hun motivatie was om aan het beraad deel te nemen. Hierbij kregen deelnemers de keuze om maximaal drie antwoorden aan te kruisen. Iets meer dan de helft van de deelnemers (54%) gaf als antwoord dat ze invloed willen uitoefenen op het klimaatbeleid van de gemeente Amsterdam (zie figuur 10). Ook betrokkenheid bij de stad en de uitnodiging van de gemeente werden door ongeveer de helft van de deelnemers als redenen genoemd om deel te nemen. De antwoordkeuze ‘Omdat ik de opvattingen van een groep waar ik deel van uitmaak naar voren wil brengen’ werd als minst vaak door de groep als motivatie van deelname genoemd.

22 of 59

Motieven deelname Omdat ik invloed uit wil oefenen op het klimaatbeleid van de gemeente. Omdat ik mij betrokken voel bij de gemeente en mijn steentje bij wil dragen.

54 52

Omdat ik ben uitgenodigd door de gemeente.

Omdat ik het belangrijk vind dat de CO2 uitstoot in de gemeente wordt verminderd. Omdat ik meer wil leren over democratie en hoe een burgerberaad werkt. Omdat ik mijn eigen kennis en ervaring in wil brengen voor het vinden van oplossingen.

42 31 21

Omdat ik een vergoeding krijg.

Omdat ik de opvattingen van een groep waar ik deel van uitmaak naar voren wil brengen.

6 0

Aantal deelnemers (in %) Figuur 10: Overzicht motieven deelname (aantal deelnemers in %), n = 84.

Deelnemers kregen de mogelijkheid om de hierboven genoemde motieven zelf aan te vullen. De aanvullende motieven die door de deelnemers genoemd zijn, waren voornamelijk gericht op het vergroten van eigen kennis en kunde (‘Ik doe ook mee om opvattingen en standpunten van buiten mijn sociale kring beter te begrijpen.’ en ‘Ik doe mee omdat ik beter wil begrijpen welke beweegredenen uiteindelijk leiden naar besluitvormingen over dit onderwerp.’). De resultaten laten verder zien dat de overgrote meerderheid (90%) van de deelnemers aangeeft dat het mini-burgerberaad de eerste keer was dat zij meepraatten met de gemeente.

Hoe staan de deelnemers tegenover klimaatverandering? Deelnemers is vooraf gevraagd hoe zij over klimaatverandering dachten om zo een beter beeld te krijgen met welke houding zij aan het beraad zijn begonnen (figuur 11). De deelnemers van het burgerberaad denken grotendeels dat er sprake is van klimaatverandering en dat dit door de mens komt. De deelnemers zijn dus over het algemeen klimaatbewust. Amsterdamse burgers die sceptisch zijn over of klimaatverandering bestaat, zie je nagenoeg niet in het beraad terug. De vragen uit dit onderzoek zijn identiek aan die van de EZK Publieksmonitor Klimaat en Energie (2021). De resultaten van de Publieksmonitor zijn ter vergelijking toegevoegd (figuur 11). Een overgrote meerderheid van de deelnemers aan het mini-burgerberaad (96%) denkt dat klimaatverandering er wel is en dat dit deels of volledig door de mens komt. Dit percentage is vergelijkbaar bij de Publieksmonitor (93%). De

23 of 59

groep die niet weet of er klimaatverandering is, is bij de Publieksmonitor beduidend groter (21% versus 1%). Naast dat aan de deelnemers is gevraagd hoe ze dachten over klimaatverandering, is ook specifiek gevraagd naar hun kennis over het klimaatbeleid van de gemeente Amsterdam. Een kwart van de deelnemers (25%) geeft aan redelijk tot veel te weten van het klimaatbeleid. Slechts een enkeling gaf

Tegenwoordig wordt veel gesproken over klimaatverandering. Hoe denk jij hierover? 36

Er is wel klimaatverandering, volledig door de mens Er is wel klimaatverandering, deels door de mens

Er is wel klimaatverandering, maar ik weet niet of dit door toedoen van de mens komt

Er is wel klimaatverandering, maar niet door de mens

1 0

Ik weet niet of er klimaatverandering is

Er is geen klimaatverandering

21 5

0 Publieksmonitor 2021 (n = 1.231)

Deelnemersgroep mini-burgerberaad (n = 84)

Figuur 11: Houding ten aanzien van klimaatverandering deelnemersgroep en de resultaten van het Publieksrapport Klimaat en Energie 2021.

aan bekend te zijn met de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050 en het rapport ook goed te hebben gelezen (1%). Voor het merendeel van de deelnemers geldt dat zij betrokken zijn bij het klimaatvraagstuk, maar zonder veel kennis over het gemeentelijk klimaatbeleid starten aan het miniburgerberaad.

Deelnemers centraal tijdens het verloop? Om een indruk te krijgen in hoeverre elementen die van belang zijn in de ervaring van deelnemers, tot uitdrukking komen in het verloop van het mini-burgerberaad volgt een korte reflectie op het verloop aan de hand van de procedurele rechtvaardigheidselementen ‘respect’, ‘voice’ en ‘explanation’ als ook aan de hand van de kenmerkende aspecten ‘tijdsdruk’, ‘aanbieding van het rapport’ en ‘betrokkenheid bij het vervolgproces’. De reflectie is gebaseerd op een analyse van de observaties en wordt daar waar mogelijk geïllustreerd aan de hand van uitspraken afkomstig van de interviews met deelnemers na afloop.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/11536722/1