6. Voortgangsrapportage De Weerbare Stad 2021.pdf

Voortgangsrapportage De Weerbare Stad September 2021

Inleiding Voor u ligt de derde voortgangsrapportage van het programma De Weerbare Stad (DWS). Het driejarige programma startte medio 2019 en richt zich op het tegengaan van ondermijning aan de hand van drie doelen: kennis verwerven, mentaliteitsverandering en grenzen stellen. Het zwaartepunt van het programma ligt bij het scheppen van randvoorwaarden om als gemeente - al dan niet in samenwerking met de RIEC-partners - ondermijning te voor­komen en aan te pakken. Het programma werkt gemeentebreed en samen met andere programma’s zoals Weerbare Mensen, Weerbare Wijken (terugdringen drugshandel), het project Aanpak Binnenstad, met de directies en afdelingen van de gemeentelijke organisatie en de stadsdelen. Ook wordt op verschillende thema’s en projecten de samenwerking gezocht met het (Versterkingsprogramma) RIEC en de ­ RIEC-partners. Na een verkenningsfase (2019) en de voorbereidingsfase (2020) heeft het programma het afgelopen jaar verschillende mijlpalen behaald in de implementatie, uitvoering en het aanscherpen van de maatregelen.

Leeswijzer Deze voortgangsrapportage volgt dezelfde opbouw als de eerste rapportage die eind 2020 verscheen, te weten de zes geformuleerde resultaatgebieden:

4. Bestuurlijk instrumentarium: het bestuurlijk instrumentarium om ondermijning aan te pakken is inzichtelijk, geoptimaliseerd en waar nodig uitgebreid.

1. Ondermijningsbrigade: de gemeente Amsterdam en de Amstellandgemeenten voeren met de RIEC-partners onder het label Ondermijningsbrigade multi­ disciplinaire controleacties uit naar aanleiding van meldingen rond malafide bedrijvigheid die passen in het RIECzesluik en de landelijke RIEC thema’s.

5. Stadsdelen: de stadsdelen richten hun aanpak, inzet en capaciteit op vastgestelde prioriteiten, zoals bijvoorbeeld het verhogen van de weerbaarheid van ondernemers en de aanpak van bedrijventerrein.

2. Informatiesysteem: de gemeente heeft een informatiesysteem waarmee beschikbare gegevens in gemeentelijke en andere (basis)registraties op het niveau van pand, onderneming en persoon efficiënt en effectief kunnen worden geraadpleegd, zoals voor de Bibob-toets en fenomeenanalyses. 3. Vastgoed: de gemeente verbetert bestaande en ontwikkelt nieuwe interventies om malafide vastgoedtransacties of gebruik van vastgoed zoveel mogelijk te voorkomen en past deze interventies ook toe.

6. Opleiding en training: medewerkers van de gemeente zijn door opleiding en training bekend met ondermijning, de verschijningsvormen, waar vermoedens van ondermijning te melden zijn en zijn daar in hun eigen werksituatie alert op. Bij ieder resultaatgebied geven we aan welke stappen het afgelopen jaar zijn gezet binnen de verschillende projecten en acties en welke uitdagingen er nog zijn om de beoogde ambities te kunnen bereiken.

2

1. Ondermijningsbrigade Onder dit resultaatgebied vallen twee hoofd­activiteiten: • Het inrichten van een Ondermijnings­brigade Amsterdam-Amstelland • Het structureren van het signalen- en meldingenproces binnen de gemeente Amsterdam

1.1 Ondermijningsbrigade ­ Amsterdam-Amstelland De Ondermijningsbrigade voert multidisciplinaire controleacties uit binnen het beleidskader van het RIEC-zesluik en de landelijke thema’s van het RIEC. De uitvoerende controlecapaciteit van verschillende partners (de ‘frontlinie’ van de Ondermijningsbrigade) werkt als een flexibele schil en wordt ondersteund door een vaste kern (de ‘backoffice’ van de Ondermijningsbrigade) die de gezamenlijke inzet coördineert en voorbereidt. Begin 2021 startte de Ondermijningsbrigade met het uitvoeren van controleacties. Aan het begin van het derde kwartaal is de backoffice van de Ondermijningsbrigade op volledige sterkte met een coördinator, werkvoorbereiders en ondersteunend medewerker. In de uitvoerende controlecapaciteit van zowel de gemeentelijke onderdelen als de partners is er een grote mate van bereidheid om deel te nemen aan de controleacties. In acht

maanden tijd heeft de Ondermijningsbrigade 18 controleacties uitgevoerd in de gemeente. Nu de coronamaatregelen meer en meer versoepelen, kan de Ondermijningsbrigade meer controleacties uitvoeren. Status: De Ondermijningsbrigade is overgegaan naar de afdeling Amsterdamse Aanpak Onder­ mijning (AAO) van de directie OOV van de gemeente. Met het RIEC zijn afspraken gemaakt om de inzet van de Ondermijningsbrigade te bewaken. Het programma De Weerbare Stad vervult enkel nog een rol bij de met het RIEC afgesproken evaluatie van de Ondermijningsbrigade.

Controle bedrijfsverzamelgebouw Eén van de eerste controleacties van de Onder­mijningsbrigade betrof een bedrijfs­ verzamelgebouw waar een groot aantal units werd gecontroleerd. Hierbij werden onder andere wapens aangetroffen. Buurtbewoners gaven aan blij te zijn dat er na meldingen werd gecontroleerd. Deze zichtbaarheid van een gezamenlijk overheids­optreden is een belangrijke meerwaarde van de Ondermijnings­ brigade.

3

1.2 S  tructureren signalen- en meldingenproces DOR-controleurs De gemeente draagt bij aan de operationele controlecapaciteit van de Ondermijningsbrigade met onder meer DOR-controleurs: inspecteurs die zich richten op het Digitale Opkoop Register om heling tegen te gaan. De directie THOR heeft in het kader van de aanpak ondermijning structureel voor 3,0 fte extra DOR-controleurs budget gekregen. DWS heeft met THOR, de stadsdelen en AAO afspraken gemaakt over de verdeling en inzet van die capaciteit.

De komst van de Ondermijningsbrigade heeft gevolgen voor hoe de gemeente met signalen en meldingen van inwoners, bedrijven en mede­ werkers om gaat. Vanuit DWS zijn deze processen in kaart gebracht. Hierbij is gekeken hoe signalen van inwoners en bedrijven binnen komen en vervolgens binnen de gemeente worden verwerkt en opgepakt. Uitgangspunt daarbij was niet het creëren van een nieuw meldpunt, maar het stroomlijnen van de afhandelroutes. Dit traject is daarom ook meteen gebruikt als hulpmiddel voor het verbeteren van een aantal werkprocessen.

Belangrijkste uitkomst hiervan is dat er binnen de gemeente een Signalentafel is ingericht die beoordeelt waar, hoe en door wie signalen moeten worden afgehandeld. Dit kan gaan om: geen verdere actie of doorsturen naar een gemeentelijke directie of afdeling, de projectleider Ondermijning in een stadsdeel, de Ondermijningsbrigade, een externe partner of naar het RIEC. Speciale aandacht daarbij vormt het terugmelden aan een melder. Dilemma is dat bij meldingen die binnenkomen via Meld Misdaad Anoniem en de gemeentelijke contactkanalen geen inhoudelijke terugmelding kan worden gedaan naar de melder gelet op de aard van de (vertrouwelijke) aanpak die wordt gekozen om een melding verder uit te

zoeken. Melders krijgen daarom een bericht van de gemeente waarin de waardering voor het doen van de melding wordt benadrukt en wordt uitgelegd dat het niet mogelijk is om inhoudelijk terug te koppelen wat de overheid met de melding doet. Dit draagt hopelijk bij aan het vergroten van de meldingsbereidheid: melders moeten het vertrouwen hebben dat de gemeente meldingen serieus neemt. Status: Het beheer van de meldingensystematiek en andere verbeterpunten is overgegaan naar de afdeling AAO van de directie OOV. Daarmee is in het programma DWS deze actie afgerond.

Voor de planning van dit project gelden de volgende mijlpalen:

2020

2021

4

2022

Besluitvorming instellen Ondermijningsbrigade

Q4 2020

Meldingsbereidheid Een aandachtspunt in de aanpak van ondermijning is de meldingsbereidheid van inwoners en ondernemers. Amsterdam heeft de laagste meldingsbereidheid in Nederland als het gaat om zaken met een ‘niet pluis’ gevoel (bron MMA, 2020). Het vergroten van de meldingsbereidheid is van groot belang in de strijd tegen ondermijning. Meer meldingen van signalen van ondermijning geven inzicht waar de gemeente en/of de partners ondermijning concreet kunnen aanpakken. Hierbij zijn drie zaken relevant: 1. de garantie dat de melder anoniem kan blijven en stimuleren meldingen te doen via Meld Misdaad Anoniem; 2. de zichtbaarheid van de acties na een melding, bijvoorbeeld via de Ondermijningsbrigade; 3. het aanpakken van het achterliggende fenomeen en een structurele oplossing vinden.

Inrichting meldingenproces

Q1 2021

Inrichting Ondermijnings­brigade

Q2 2021

Start Ondermijnings­brigade

Evaluatie Onder­ mijningsbrigade

Q3 2021

Q4 2021

Q1 2022

Q2 2022

Q3 2022

Q4 2022

2. Informatiesysteem Het programma De Weerbare Stad versterkt de informatiepositie van de gemeente: we willen een georganiseerde overheid tegen de ­georganiseerde criminaliteit. De drie belangrijkste doelen zijn het vergroten van de beschikbaarheid aan gegevens, het waarborgen van de privacyaspecten rond gegevens­­ uitwisseling en het verbeteren van de technologie achter de informatievoorziening. De afgelopen periode is een datasysteem opgezet dat gegevens van diverse gemeentelijke en externe bronnen koppelt. Met deze DIA (Data Inzicht Applicatie) kunnen steeds meer gegevens op het niveau van pand, onderneming en persoon eenvoudig worden geraadpleegd voor Bibobscreeningen, maar ook om zogenaamde fenomeenanalyses te doen. Hierdoor kan de vergunningverlening en Bibob-toetsing sneller en effectiever.

De privacywet- en regelgeving en bias/ruis vormen hierbij het vertrekpunt. Het project heeft bijvoorbeeld geleid tot een strenge screening waarom een (persoons)gegeven wel of niet gebruikt mag of kan worden. Ook is de pilot met de DIA succesvol afgerond. Voor het toevoegen van nieuwe bronnen aan het datasysteem geldt weer de privacytoets. Status: Op dit moment staat het project tot eind 2021 in de wachtstand, omdat de IT-infrastructuur waarop het programma moet gaan draaien wordt aangepast. Dit leidt tot vertraging in de projectmijlpalen.

WODC rapport aanpak georganiseerde criminaliteit Nieuwe vraagstukken dienen zich aan: in juli bracht het WODC in opdracht van het ministerie van JenV een onderzoeksrapport uit met een terugblik op 25 jaar beleid en uitvoering in de aanpak van georganiseerde criminaliteit. Een belangrijke les hieruit is dat overheidsdoelstellingen veelal te open zijn geformuleerd en dat juridische kaders - vooral op het cruciale onderdeel informatieuitwisseling - al decennia achterlopen bij de dagelijkse realiteit. Systeemfouten blijven steeds onderbelicht. Daar waar mogelijk speelt het programma De Weerbare Stad in op de aanbevelingen uit dit onderzoek om eventuele systeemfouten in de gemeentelijke ondermijningsaanpak te traceren en de alertheid en weerbaarheid binnen de gemeente te vergroten.

5

Pilot Data Inzicht Applicatie (DIA) In het voorjaar heeft een aantal VTH- en Bibobmedewerkers proefgedraaid met de DIA. De DIA levert informatie uit verschillende gegevensbronnen op het niveau van persoon, locatie en/of bedrijf om de vergunningverlening

efficiënter en effectiever te maken. Efficiënter, omdat de betrokken medewerkers niet allerlei systemen afzonderlijk raadplegen en effectiever, omdat er geen gegevens meer missen bij vergunning­verlening of Bibob-toets.

6

Voor de planning van dit project gelden de volgende mijlpalen:

2020

2021

2022 Start: doorontwikkeling DIA Pilot 2: Toevoegen van de benodigde nieuwe datapunten

Afgerond: pilot fase DIA (Data Inzicht Applicatie) Pilot 1 met OOV en Basisinformatie

Q4 2020

Q1 2021

Q2 2021

Q3 2021

Q4 2021

Q1 2022

Q2 2022

Start: Vervolg DIA: Toevoegen indicatoren en regels ten behoeve van versterken informatiepositie

Q3 2022

Q4 2022

Start netwerk­visualisaties, inclusief integratie met DIA

3. Vastgoed Het resultaatgebied vastgoed is een belangrijk onderdeel van het programma De Weerbare Stad. Criminelen wassen hun crimineel verkregen ver­mogen wit door in Amsterdams vastgoed te investeren. Ook kan vastgoed in de exploitatie door criminelen worden misbruikt voor criminele doeleinden zoals witwassen, hennepteelt, cocaïnewasserijen, opslag van illegale goederen en/of mensenhandel en arbeidsuitbuiting. Dit is een urgent probleem waarmee criminelen grip krijgen op de vastgoedmarkt en waardoor ondermijning geworteld raakt in de stad. Misbruik van vastgoed kan ook leiden tot eenzijdig winkelaanbod waarbij bonafide ondernemers uit de markt worden gedrukt.

3.1 Coronacrisis en vastgoed Het vermoeden bestond dat bedrijven die finan­ cieel onder druk zijn komen te staan door de coronacrisis kwetsbaar zijn voor hulp van criminele investeerders. De media berichtten over een dreigende faillissementsgolf. Vanuit het programma De Weerbare Stad is daarop het actieplan Foute overnames, goed aangepakt opgesteld. Tot nu toe zijn er nauwelijks concrete signalen van foute overnames bekend bij de gemeente, noch van een verhoogd aantal faillissementen. Mogelijk

hebben de preventieve communicatiecampagnes van gemeente en RIEC hieraan bijgedragen. We kunnen echter niet uitsluiten dat de signalen van foute overnames de gemeente pas op een later moment of helemaal niet bereiken. De verwachting is dat er in de loop van dit jaar - wanneer overheidssteun wegvalt - hier mogelijk wel sprake van zal zijn. Een andere optie is dat het economisch herstel razendsnel doorzet. In dat geval is er sprake geweest van een self denying prophecy, die wel tot een aanpak heeft geleid die ook zonder corona­crisis waardevol kan zijn (zie kader). Het afgelopen jaar verscheen een artikel in de Groene Amsterdammer waarin onder meer werd gesteld dat een dubieuze vastgoedinvesteerder ondanks de coronacrisis uitgebreid kon investeren in Amsterdams vastgoed. Ook berichtte het blad over de overname van toeristenwinkels in Amsterdam. Beide artikelen tonen aan dat de gemeente op dit moment beperkte instrumenten heeft om witwassen via vastgoedtransacties en bedrijfs­ overnames tegen te gaan. Er wordt gewerkt aan het beter zicht krijgen op malafide transacties (zie elders in deze voortgangs­ rapportage) en aan een instrumen­ tarium om hier beter tegen te ­kunnen optreden.

Tegengaan foute overnames: meldingen Het actieplan Foute overnames, goed aan­ gepakt benoemt 28 acties om zogenaamde foute overnames in of door de coronacrisis tegen te gaan. Een belangrijk element is het verder verbeteren van de meldingssystematiek. In deze systematiek hebben de projectleiders ondermijning in de stadsdelen een centrale rol gekregen. Zij zoeken actief naar meldingen van ‘foute overnames’ en bevragen hun lokale netwerk waaronder gebiedsmakelaars, wijkagenten en VTH-medewerkers. Ook is contact opgenomen met Koninklijke Horeca Nederland - Amsterdam en met het RIEC over ontwikke­ lingen die zij zien als gevolg van corona. En is in dit kader een lijst met risico-indicatoren opgesteld voor medewerkers, met andere woorden ‘waar op te letten bij overnames’.

3.3 Factsheet Van wie is de stad De factsheet Van wie is de stad - opgesteld door OIS - biedt inzicht hoe het eigendom in de stad op geaggregeerd niveau (dus niet op persoonsniveau of op het niveau van individuele ondernemingen) per stadsdeel verdeeld is. De factsheet moet worden gezien als een eerste basisdocument, dat verder moet worden aangevuld om scherper zicht te krijgen op ondermijningsrisico’s. Het eind­ resultaat wordt in september opgeleverd.

7

3.3 Frans model Informeren vastgoedeigenaren Onderdeel van het genoemde actieplan is het uitsturen van een brief en brochure aan eigenaren met meerdere panden met bedrijfson­roerend goed (geen woningen) in Amsterdam. Door te waarschuwen voor foute investeerders en huurders die betrokken zijn bij criminele activiteiten willen de gemeente bonafide vastgoedeige­naren alerter maken en malafide vastgoedeigenaren laten zien dat de gemeente hier aandacht voor heeft. Deze brief is een vervolgactie op twee recente campagnes gericht op de doelgroep ondernemers in Amsterdam: • ‘Jouw huurpand kan veel meer opleveren...,’: met deze boodschap maakte Meld Misdaad Anoniem verhuurders van huurpanden alert op signalen van crimineel misbruik onder de slogan • ‘Blijf Alert’: een herhaling van de in 2020 gestarte regionale campagne van het RIEC samen met de Amstellandgemeenten waarschuwde ondernemers om niet in te gaan op een aanbod van een investeerder of financierder die ze niet vertrouwen. De campagne bereikte dit keer ruim 20.000 ondernemers en meer ondernemers klikten door naar websites met informatie over de risico’s van ondermijnende criminaliteit en de hulp die de gemeente biedt aan ondernemers met financiële problemen.

Campagne Vastgoed Meld Misdaad Anoniem

Campagne ondernemers Gemeente Amsterdam

In 2020 werd een motie van de raadsleden Poot/ Boomsma aangenomen over onder meer het Franse model (ondermijning/vastgoed). Bij het Franse model wordt ingezet op het kunnen voor­ komen van criminele inmenging in vastgoed. Aan Deloitte is gevraagd het Franse model nader te onderzoeken en suggesties te doen. Het rapport bevat twee mogelijke varianten: een aankoopvariant en een blokkeringsvariant. Het rapport is begin 2021 naar de gemeenteraad gestuurd. Een ambtelijke werkgroep onderzoekt momenteel de mogelijkheden van toepassing van het Franse model. Voor een toepassing van het Franse model is formele wetgeving nodig. Mede daarom is begin juli een verkennend overleg geweest met de ministeries van BZK en JenV. DWS bereidt een voorstel in het college voor in het vierde kwartaal 2021, waarna ook de raad wordt geïnformeerd.

3.4 Project City deal, aanpak spookbewoning Inmiddels krijgen we samen met partners in een publiek private samenwerking meer zicht op

Vastgoedoverleg Het volgen van vastgoedtransacties was een van de aanbevelingen uit het rapport van Tops en Tromp (2019). In stadsdeel Centrum is dat begin 2020 opgepakt: maandelijks wordt een uitdraai van het Kadaster met de meest recente transacties bekeken en besproken aan de hand van een aantal risico-indicatoren. De aanpak is na een jaar geëvalueerd. Het overleg voorziet

witwasrisico’s in bepaalde branches in de stad. En dankzij deelname aan het landelijk dataproject City Deal, zicht op ondermijning worden ook vergelijkingen op landelijke schaal mogelijk als het gaat om voor ondermijning kwetsbare branches en ongebruikelijke transacties in het vastgoed. De verkregen inzichten en de werkwijze van City Deal verwerken we op dit moment ook in gemeentelijke en regionale dashboards over branches en vastgoed. Als het gaat om crimineel gebruik van woningen, dan blijft de aanpak van zogenaamde criminele spookbewoning relevant. Nog afgezien van het negatieve effect op het aantal beschikbare woningen in een situatie van woningnood, willen we ook voorkomen dat criminelen woningen gebruiken als wietplantage, opslag voor drugs en geld of om in het pand zelf onder de radar te blijven. Een recente actie in RIEC-verband leidde tot aanhouding van een een malafide verhuurmakelaar/bemiddelaar die voor 400 huurders de benodigde papieren ‘regelde’.

in een behoefte en een aantal aanscherpingen in de werkprocessen is doorgevoerd. Ook wordt gekeken hoe opmerkelijke transacties in de andere stadsdelen kunnen worden besproken en opgevolgd. Opmerkelijke transacties worden nader intern onderzocht of door­ gegeven aan bijvoorbeeld het RIEC, de Belastingdienst of de FIOD.

8

3.5 Opgaven In de huidige financieel-economische situatie is beleggen in vastgoed in Amsterdam aantrekkelijk. In de coronaperiode is dat - tegen de verwachtingen in - niet veranderd. Daarbij geldt bovendien dat bemoeienis van niet bonafide partijen de prijzen in het commerciële vastgoed verder opdrijven en huren omhoogschieten. Soms zijn de constructies verhullend en onwenselijk maar niet illegaal, zoals belastingontwijking via de vestiging van brievenbusfirma’s in kantoorpanden in de stad of bedrijfsgebouwen waarin een onverklaarbaar groot aantal bedrijven ingeschreven is. Soms gaat het om panden waarvan de criminele eigenaren door ontransparante, internationale ondernemingsstructuren voor de gemeente moeilijk te traceren zijn. Richtlijnen om

vastgoedfraude en witwassen aan te pakken zijn weliswaar recent op Europees niveau aangescherpt, maar lokaal ingrijpen vereist ook landelijke steun en inzichten van private organisaties, zoals banken, woningcorporaties, bouwbedrijven, institutionele beleggers en vastgoedbemiddelaars. Het kunnen opwerpen van barrières tegen het verkrijgen van eigendom door malafide personen of organisaties blijft een prioriteit. Het gemeentelijk instrumentarium is daarvoor tot op heden (te) beperkt. Het overleg met de ministeries van JenV en BZK op dit punt wordt voortgezet evenals het betrekken van zogenaamde poortwachters, zoals notarissen, makelaars, banken, taxateurs, om ongebruikelijke vastgoedtransacties via de gebrui-

kelijke lijnen te melden. Ook zijn er gesprekken met bijvoorbeeld de kamer van Koophandel over het beter kunnen gebruiken van de gegevens uit het Handelsregister. Amsterdam heeft richting het Rijk de wens uit­ gesproken om, samen met de G4, ook een poortwachtersrol te kunnen vervullen. Om daarmee niet meer achteraf te hoeven constateren dat ongewenste overnames hebben plaatsgevonden, maar deze te kunnen weren. Een proactieve houding rond malafide eigendom van vastgoed is ook gewenst gelet op de grote bouwopgave die Amsterdam heeft in de komende jaren, zoals stadsuitbreidingen en transformatiegebieden. 9

Voor de planning van dit project gelden de volgende mijlpalen:

2020

2021

2022 Uitvoeren project tegengaan foute overnames Opleveren factsheet met inzicht in ‘van wie is de stad’

Q4 2020

Q1 2021

Q2 2021

Q3 2021

Nader uitwerken Frans model Uitvoeren project Citydeal

Q4 2021

Q1 2022

Q2 2022

Q3 2022

Q4 2022

4. Bestuurlijk instrumentarium Door tussenkomst van sleutelfiguren in de legale economie is ondermijning vaak niet gemakkelijk te detecteren. Veelal zijn de strafrechtelijke feiten - als er al veroordelingen zijn geweest niet direct te verbinden met ondernemers die zich tot de gemeente wenden voor een vergunning, een subsidie, een toeslag of het aangaan van een transactie. Er wordt gebruik gemaakt van katvangers, bemiddelaars of tussenpersonen. Als gemeente werken we hier soms onbedoeld aan mee. Bijvoorbeeld door een subsidie te verstrekken of een vergunning te verlenen waarmee criminelen een stichting kunnen financieren of de exploitatie van een bedrijf kunnen starten. Het herkennen van signalen van dergelijk misbruik is een eerste belangrijke stap (zie ook bij Opleiden en trainen). Vervolgens is het zaak barrières op te werpen tegen het verkrijgen van eigendom of het exploiteren van een zaak door malafide personen of organisaties. Hiervoor maakt de gemeente gebruik van een bestuurlijk instrumentarium. Het programma De Weerbare Stad werkt aan het waar nodig verbeteren van het instrumentarium of het toevoegen van nieuwe instrumenten.

In dit hoofdstuk komen de volgende onderwerpen aan de orde: • Vergunningplicht APV • Bibob-procesvernieuwing • BIO-evaluatie • Interventietoolkit In het hoofdstuk Vastgoed is het instrument ‘Frans model’ in het kader van het tegengaan van mogelijk malafide vastgoedtransacties al aan de orde gekomen.

4.1 Vergunningplicht APV Voor de invoering van vergunningplicht voor gebieden, branches of specifieke locaties die ondermijningsgevoelig zijn, wordt op dit moment gewerkt aan het goed inregelen van benodigde informatievoorziening en andere organisatorische voorwaarden. Voor het project de Hoogstraten is het digitaal proces ingericht, extra capaciteit aangesteld en zijn medewerkers voorzien van de benodigde werkinstructies en opleidingen. De vergunningaanvragen van bedrijven in de Hoogstraten zullen naar verwachting vanaf oktober binnenkomen. De vergunningplicht voor auto­ verhuurbedrijven en hotels volgen eind 2021, begin 2022. Het invoeren van vergunningplicht vraagt om extra capaciteit aan VTH- en Bibob-­

medewerkers. Hiermee wordt bij het implementeren van een vergunningplicht voor een specifiek gebied of specifieke branche of locatie rekening gehouden.

4.2 Bibob-procesvernieuwing Het gemeentelijke Bibob-beleid verdient een update en wordt eind dit jaar voorgelegd ter bestuurlijke besluitvorming. Om het werkproces van vergunningverlening naar Bibob-toetsing te optimaliseren zijn twee bewegingen in gang gezet. In de eerste plaats is de capaciteit van het centraal-stedelijke Expertiseteam Bibob binnen de directie OOV versterkt en ook uitgebreid met financiële en vastgoedexperts. In de tweede plaats wordt gewerkt aan versterking bij de stadsdelen als het gaat om een basale Bibob-toets. Per te screenen branche (bouw, horeca, wonen) wordt in kaart gebracht hoeveel extra capaciteit er nodig zal zijn en wordt de werving van VTH- en Bibob-mede­ werkers voorbereid.

4.3 BIO-evaluatie De Beleidsregel Integriteit en Overeenkomsten (BIO) is in 2019 in een technische sessie aan de gemeenteraad toegelicht. Hierbij is ook aangegeven dat de BIO wordt geëvalueerd. ACAM verrichte onderzoek naar de implementatie van de BIO

10

binnen de gemeente. Vervolgens heeft een onderzoeksbureau de werking van de BIO in de Amsterdamse praktijk onderzocht. De toepassing van de BIO staat daarin nu centraal, zowel door te kijken naar concrete casuïstiek als naar de werking van BIO in relatie met andere juridische kaders, zoals de Europese Aanbestedingsrichtlijnen en de Wet Bibob. Na de zomer zullen de aanbevelingen in het rapport aan het college worden voorgelegd en zal de raad nader worden geïnformeerd.

4.4. Interventietoolkit De interventietoolkit bevat een overzicht van de bestuurlijke instrumenten gericht op het tegengaan van ondermijning. De projectleiders ondermijning in de stadsdelen gebruiken de toolkit in de praktijk. Deze wordt waar nodig verder verfijnd en aangevuld. Zo testen we momenteel het proces van inbrengen van een signaal in het RIEC samenwerkingsverband en we nemen de eerste contouren rondom bestuurlijk afpakken in de toolkit op.

Bestuurlijk afpakken Ondermijning draait om geld. Met bestuurlijk afpakken wil de gemeente waar mogelijk onrechtmatig verkregen financieel voordeel terugvorderen en openstaande vorderingen innen om criminelen te raken in hun status en vermogen. In samenwerking met de Amstellandgemeenten en het RIEC AA is een kwartiermaker ingezet om na te gaan wat de bestuurlijke mogelijkheden zijn, welke interne organisatieonderdelen daarbij een rol spelen (denk bijvoorbeeld aan de Directie Gemeentelijke Belastingen Amsterdam) en hoe informatie volgens de daarvoor geldende regels in- en extern kan worden gedeeld.

11

Voor de planning van dit project gelden de volgende mijlpalen:

2020

2021

2022

Interventietoolkit praktijkfase

Q4 2020

Q1 2021

Q2 2021

Opleveren toelichting transparante financiering horeca

Q3 2021

Invoering vergunningplicht Hoogstraten

Q4 2021

Aanbevelingen evaluatie Beleidsregel Integriteit en Overeenkomsten vervat in rapport aan college en raad Invoering vergunningplicht autoverhuurbranche

Q1 2022

Q2 2022

Invoering vergunningplicht hotelbranche Nieuw Bibob-beleid gereed voor bestuurlijke besluitvorming

Q3 2022

Q4 2022

5. Aanpak in stadsdelen De stadsdelen spelen een belangrijke rol in de aanpak van ondermijning, omdat zij als geen ander dicht op de dagelijkse realiteit zitten. Voor de stadsdelen heeft het RIEC AA in 2019/2020 zogenaamde Ondermijningsbeelden opgesteld. Hier kwamen prioriteiten voor de stadsdelen en stadsdeeloverstijgende prio­ riteiten uit. In de stadsdelen wordt gewerkt om deze prioriteiten nu aan te pakken.

5.1 Versterking stadsdelen: eenduidige structuur aanpak ondermijning Het afgelopen jaar werkten de stadsdelen samen met het programma De Weerbare Stad aan het organiseren van (basis)capaciteit ten behoeve van de aanpak ondermijning in de stadsdelen. Daardoor heeft nu ieder stadsdeel minimaal een projectleider Ondermijning en is er een coördinator. Deze projectleiders zijn het eerste aanspreekpunt voor ondermijning binnen de stadsdelen en andere onderdelen van de

gemeente, maar ook voor externe partners zoals de politie. Met de komst van de projectleiders zijn de informatiepositie, signaleringsfunctie en uitvoering in de stadsdelen versterkt. Naast de projectleiders zijn er collega’s vanuit de afdelingen vergunningen nader ingezet op de aanpak van ondermijning. Dit jaar vindt verdere uitbreiding plaats, onder andere met Bibob-juristen in de stadsdelen met als doel het voorkomen van misbruik van vergunningen.

5.2 Bewustwording Met het verstevigen van de aanpak in de stads­ delen is de bewustwording bij medewerkers over ondermijning in de stadsdelen vergroot. Een belangrijk onderdeel hierin zijn de trainingen op zowel management- als uitvoerend niveau die dit jaar van start zijn gegaan in de stadsdelen. Daarnaast zetten we in op het vergroten van bewustwording bij ondernemers door middel van trainingen over weerbaarheid rond het thema ondermijning.

5.3 Acties Met de komst van projectleiders in alle stadsdelen vinden er steeds meer acties en controles plaats. In de stadsdelen zijn dit met name mono­ disciplinaire of duale acties samen met veelal de politie. Daar waar het om multidisciplinaire acties gaat, verzorgt de Ondermijningsbrigade sinds begin dit jaar de uitvoering. Zo organiseerden de stadsdelen Centrum en Noord samen met het politiedistrict Centrum Noord twee themaweken ondermijning met diverse controles. In Centrum leidden deze controles, gecoördineerd door het Coördinatie Team Wallen, in november 2020 onder meer tot een sluiting voor onbepaalde tijd van zes souvenirwinkels. Een andere noemenswaardige controle is de actiedag op 31 maart 2021 in Zuidoost. Bij deze integrale actie in samenwerking met het RIEC AA zijn 16 zaken gecontroleerd in verband met de Money Transfer Organisations die binnen het RIEC als criminogene branche zijn benoemd.

12

Weerbaarheid ondernemers Om de weerbaarheid van ondernemers tegen ondermijnende criminaliteit te verhogen ontwikkelde het programma De Weerbare Stad samen met de stadsdelen een training. Deze training heeft tot doel de kennis over ondermijning te vergroten en ondernemers te leren hoe zij signalen herkennen en welk handelingsperspectief zij hierbij hebben. Hiermee hoopt de gemeente de meldingsbereidheid onder ondernemers te vergroten. Vanwege Corona gingen de trainers persoonlijk langs bij ondernemers in verschillende winkelstraten. De ondernemers ontvingen een signalenboekje met de belangrijkste signalen waar zij op kunnen letten. Inmiddels zijn er in totaal rond de 300 ondernemers op deze wijze bereikt. De komende tijd worden deze bezoeken voortgezet in alle stadsdelen.

Witwassen, dru gs- en mensenha ndel zijn een bedreig ing voor een veil ige buurt. Wees daa rom alert. In deze folder staan de meest voorkomende signalen op een rij. Werk mee aan een veilige buu rt

13

Voor de planning van dit project gelden de volgende mijlpalen:

2020

2021

2022

Actiedagen criminele spookbewoning

Actiedag Zuidoost

Q4 2020

Q1 2021

Themaweek ondermijning

Themaweek ondermijning

Q2 2021

2020 Weerbaarheidsbijeenkomsten ondernemers

Q3 2021

Start informatie­ makelaars stadsdelen

Q4 2021

Themaweek ondermijning

Q1 2022

Start extra VTH Bibob-adviseurs

Q2 2022

Q3 2022

Q4 2022

6. Opleiden en trainen De Weerbare Stad is gestart met het opleiden en trainen van medewerkers die in hun werk te maken kunnen krijgen met ondermijnende criminaliteit. Er is gekozen om te starten met de trainingen in de stadsdelen voor medewerkers die op straat actief zijn of in contact staan met bewoners en onder­ nemers. Het gaat dan bijvoorbeeld om veiligheids­ coördinatoren, gebiedsmakelaars, handhavers en inspecteurs. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de motie van de raadsleden Poot/Boomsma over het trainen en inzetten van medewerkers op straat. Door de trainingen versterken we de ogen- en orenfunctie van medewerkers in de stadsdelen en streven we naar meer en betere

Workshops voor Boa’s Nieuwe Boa’s kregen een workshop over ondermijning en het herkennen van signalen van ondermijning in de openbare ruimte. Signalen van drugshandel en mensenhandel stonden centraal. De Boa’s die bij THOR werken zijn net als bij de stadsdelen in de positie om signalen van ondermijning te herkennen en te melden.

meldingen van signalen van ondermijning. Zo werken we binnen de gemeente aan het ver­ hogen van de meldingsbereidheid.

Voor de planning van dit project gelden de volgende mijlpalen:

2020

2021

2022

Stadsdeelcommissie Stadsdeel West Naast trainingen en presentaties voor medewerkers is vanuit DWS ook een presentatie verzorgd over ondermijning voor de Stadsdeelcommissie in Stadsdeel West. In deze sessie zijn zij geïnformeerd over ondermijning in het werkgebied van hun stadsdeel en de aanpak daarvan, zowel stedelijk als lokaal. Ook is gesproken over bewustwording bij onder andere bewoners en de meldingsbereidheid.

Voorbeelden van andere activiteiten vanuit het programma De Weerbare Stad om kennis en ­bewustwording bij medewerkers over ondermijning te vergroten: • presentaties bij directies/afdelingen zoals Ruimte en Duurzaamheid en Economische Zaken om ondermijning en het herkennen van signalen onder de aandacht te brengen • bijeenkomsten om medewerkers te inspireren met expertise van buitenaf • een signalenfolder voor medewerkers om signalen van ondermijning te herkennen • diverse communicatiemiddelen zoals een animatievideo over ondermijning, online platform, en nieuwsberichten om de aandacht voor het onderwerp vast te houden

Ontwikkelen trainingen

Q4 2020

Q1 2021

Q2 2021

Uitvoeren trainingen 2020

Q3 2021

Q4 2021

Q1 2022

Q2 2022

Q3 2022

Q4 2022

14

De Weerbare Stad | Gemeente Amsterdam September 2021