6. Voortgangsrapportage De Weerbare Stad 2020.pdf

Voortgangsrapportage De Weerbare Stad December 2020

Inleiding Het programma De Weerbare Stad (DWS) is medio 2019 gestart en loopt tot en met 2022. Het programma richt zich op het tegengaan van ondermijning en heeft drie doelen: kennis verwerven, mentaliteitsverandering en grenzen stellen. Het programma is zo opgezet dat het zich vooral richt op het scheppen van randvoorwaarden om als gemeente - al dan niet in samenwerking met de RIEC-partners - ondermijning te voorkomen en aan te pakken. Dit betekent dat vanuit het programma bijvoorbeeld niet zelf controleacties worden uitgevoerd, maar dat wel de totstandkoming van een Ondermijningsbrigade wordt georganiseerd. Het programma werkt gemeentebreed in afstemming met gerelateerde programma’s zoals Weerbare Mensen, Weerbare Wijken (WMWW), het project Aanpak ­Binnenstad, met de directies en afdelingen van de gemeentelijke organisatie en de stadsdelen. Verder wordt uiteraard de koppeling gelegd en samengewerkt met het (Versterkingsprogramma) RIEC en de RIEC-­ partners.

Fasering en opgaven

De fasering van het programma is als volgt: • 2019: verkenning en voorbereiding • 2020: voorbereiding, implementatie en uitvoering • 2021: implementatie, uitvoering en aanscherping • 2022: uitvoering, aanscherping en evaluatie. Uit de verkenning blijkt dat: 1. er veel expertise aanwezig is in de gemeente, maar het in samenhang inzetten van die expertise op de aanpak van ondermijning is minder ontwikkeld; 2. het inzetten van de expertise op het daadwerkelijk en concreet aanpakken van ondermijning lastig blijkt. Voor het programma ligt daar dan ook de opgave: het aanbrengen van samenhang en stimuleren van concrete actie.

Samenwerking bedrijfsleven

Het programma DWS werkt ook samen met MKB-Amsterdam en KHNAmsterdam. Dit heeft onder andere geleid tot een Zes punten actieplan tegen ondermijning waarbij het gaat om een (1) voorlichtingscampagne voor ondernemers (2) de opvolging ondermijningssignalen (3) transparante en integere financiering (4) het verkopen met verstand (5) het uitwisselen van informatie en (6) transparante procedures. In het Platform Veilig Ondernemen Amsterdam-Amstelland wordt de voortgang hierop mede bewaakt.

2

Coronacrisis en ondermijning

Adaptief

Het programma DWS startte met 26 maatregelen. Het ging daarbij om algemene maatregelen en maatregelen specifiek gericht op de thema’s vastgoed, horeca, detailhandel, taxi en prostitutie. Inmiddels zijn verschillende maatregelen doorontwikkeld, belegd in de staande organisatie of afgerond en zijn andere maatregelen toegevoegd. Het programma past zich waar nodig aan op nieuwe ontwikkelingen, nieuwe bevindingen en voortschrijdende inzichten.

Een voorbeeld van het adaptief opereren is de coronacrisis, waar vanuit het programma mede met de directies EZ en OOV en de stadsdelen snel is geschakeld om te zien waar corona en onder­mijning elkaar raken. Dit heeft onder andere geleid tot een check op de uitvoering van de TOZOregeling en de RIEC-campagne gericht op ondernemers om hen te waarschuwen voor ‘foute helpers’. De gemeenteraad is hierover onder andere geïnformeerd met een raads­brief Corona en ondermijning en een Montitor corona en onder­mijning. www.riec.nl/corona/horeca

Resultaatgebieden

Om de focus op concrete actie te krijgen zijn vanuit De Weerbare Stad de doelen en maatregelen door vertaald naar de volgende resultaatgebieden. Bij de resultaatgebieden geldt als uitgangspunt dat waar mogelijk de samenwerking met het RIEC en de RIEC-partners wordt gezocht (bijvoorbeeld met de Projectgroep Vastgoed van het RIEC). 1. Ondermijningsbrigade: in de gemeente Amsterdam en de Amstellandgemeenten worden met de RIEC-partners onder het label Ondermijningsbrigade multidisciplinaire controleacties uitgevoerd naar aanleiding van meldingen/signalen rond malafide bedrijvigheid (passend in het RIEC-zesluik). 2. Informatiesysteem: de gemeente heeft een informatiesysteem waarmee beschikbare gegevens in gemeentelijke en andere (basis)registraties op het niveau van pand, onderneming en persoon efficiënt en effectief kunnen worden geraadpleegd (bijvoorbeeld voor de Bibob-toets, fenomeenanalyses e.d.) 3. Vastgoed: onderzoeken op welke manier we kunnen verbeteren zodat we malafade transacties of gebruik van vastgoed zoveel mogelijk kunnen voorkomen of kunnen interveniëren.

4. Bestuurlijk instrumentarium: het bestuurlijk instrumentarium om ondermijning aan te pakken is inzichtelijk, geoptimaliseerd en waar nodig uitgebreid. 5. Stadsdelen: de prioriteiten voor de stadsdelen worden aangepakt, zoals bijvoorbeeld het tegengaan van uniform winkelaanbod en de aanpak van bedrijventerreinen. 6. Opleiding en training: medewerkers van de gemeente zijn door opleiding en training bekend met ondermijning, de verschijnings­ vormen, waar die te melden en daar in hun eigen werksituatie alert op te zijn. Onder de zes resultaatgebieden vallen een groot aantal acties en tussen­ resultaten. Deze worden in de volgende hoofdstukken beschreven.

3

1. Ondermijningsbrigade Onder dit resultaatgebied vallen twee hoofdactiviteiten: 1. Het komen tot een Ondermijningsbrigade Amsterdam-Amstelland 2. Het structureren van het signalen/meldingen-proces binnen de gemeente

Ondermijningsbrigade Amsterdam-Amstelland

De Ondermijningsbrigade voert multidisciplinaire controleacties uit binnen het beleidskader van het RIEC-zesluik en de landelijke thema’s van het RIEC. Daarbinnen ligt de prioriteit op het zesluik. De multidisciplinaire controle­ capaciteit (de ‘frontlinie’ van de Ondermijningsbrigade) is een flexibele schil die wordt ondersteund door een vaste kern (de ‘backoffice’ van de Ondermijningsbrigade) waar de gezamenlijke inzet wordt gecoördineerd en voorbereid. In de afgelopen periode is gewerkt om draagvlak te creëren bij de RIEC-partners om tot instelling van een Ondermijningsbrigade te komen. Aan de hand van een initiatiefvoorstel en een uitwerkingsvoorstel is met de RIEC-partners onder andere intensief van gedachten gewisseld wat de meerwaarde van een Ondermijningsbrigade is, onder welke vlag de Ondermijningsbrigade opereert en wat het betekent voor de capaciteitsinzet van de partners. Ook binnen de gemeente is met betrokken directies en stadsdelen hier uitgebreid bij stil­ gestaan. De meerwaarde van de Ondermijningsbrigade is gelegen in het zichtbaar, snel, effectief en multidisciplinair inzetten van controlecapaciteit van de gemeenten en de andere partners in het RIEC naar aanleiding van signalen van mogelijke ondermijning in/door bedrijven die worden gemeld door inwoners, bedrijven of de partners. Het is daarmee een aanvulling op de aanpak van zware casuïstiek binnen het RIEC.

Pact voor de Rechtsstaat

Het idee van een Ondermijningsbrigade is ook opgenomen in Een Pact voor de Rechtsstaat, een sterke terugdringing van drugscriminaliteit in tien jaar van het landelijk Aanjaagteam Ondermijning onder voorzitterschap van Peter Noordanus.

Deze voorbereidingen hebben geleid tot het besluit van de Regionale Stuurgroep RIEC om tot de vorming van een Ondermijningsbrigade in het werk­ gebied van het RIEC Amsterdam-Amstelland over te gaan. De bedoeling is dat de Ondermijningsbrigade per 1 januari 2021 operationeel is. Dit betekent dat tot het eind van 2020 hard wordt gewerkt aan de uitvoering van een implementatieplan. Hierbij moet worden gedacht aan het opstellen van procedures, het regelen van gegevensuitwisseling binnen de kaders van wet- en regelgeving, het organiseren hoe partners controlecapaciteit kunnen inzetten, huisvesting, communicatie en dergelijke. Bij multidisciplinaire acties die tot het eind van 2020 al waren gepland, wordt daarnaast meegekeken welke hints en tips handig zijn voor de Ondermijningsbrigade en wordt tevens gewerkt aan het opbouwen van het netwerk met de partners in het RIEC. De bedoeling is dat vanuit de gemeente Amsterdam in de flexibele controle­ schil in ieder geval gebruik kan worden gemaakt van DOR-controleurs ­(DOR = Digitaal Opkoop Register), VTH-capaciteit en ook van de inzet van de THOR. In de Regionale Stuurgroep RIEC is verder afgesproken dat eind 2020 een evaluatie plaatsvindt.

4

Structureren meldingenproces binnen de gemeente

De Ondermijningsbrigade is het regionale label voor multidisciplinaire controleacties, maar heeft ook consequenties voor hoe de gemeente met signalen en meldingen van inwoners, bedrijven en medewerkers van de gemeente Amsterdam omgaat. Het traject van deze signalen en meldingen wordt in kaart gebracht (via welke kanalen komen ze binnen, hoe worden ze beoordeeld en afgehandeld) en waar nodig geoptimaliseerd. Het doel daarbij is dat helder is waar signalen over ondermijning binnenkomen, waar signalen worden beoordeeld en hoe signalen vervolgens ook worden afgedaan. Aandachtspunten hierbij zijn de privacyaspecten rond gegevensverwerking en -uitwisseling, de veiligheid van de melder en hoe de terugkoppeling naar de melder wordt geregeld.

5

Voor de planning van dit project gelden de volgende mijlpalen:

21 september 2020 Besluit Ondermijningsbrigade in RS-RIEC

jan 20

feb 20

mrt 20

apr 20

mei 20

jun 20

jul 20

aug 20

sept 20

september - ­december 2020 Voorbereiding operationele start Ondermijningsbrigade

2021 Pilot inzet Ondermijnings­ brigade

november 2020 Meelopen in reeds geplande controleacties

okt 20

nov 20

november - december 2020 In kaart brengen proces signalen/ meldingen

dec 20

jan 21

feb 21

1 januari 2021 Gereed: Ondermijnings­brigade ­operationeel

mrt 21

apr 21

mei 21

jun 21

december 2021 Evaluatie Ondermijnings­brigade

jul 21

december 2020 - februari 2021 Optimaliseren proces signalen en meldingen

aug 21

sept 21

okt 21

nov 21

dec 21

2. Informatiesysteem Op dit moment zijn er allerlei registraties en systemen die moeten worden geraadpleegd om een beeld te krijgen over een bedrijf, locatie of persoon. Dit is tijdrovend, maar ook risicovol omdat een registratie over het hoofd kan worden gezien. Het gevolg hiervan is dat bijvoorbeeld een vergunning­ aanvraag niet op grond van de Wet Bibob wordt getoetst, terwijl dit bij een compleet informatiebeeld wel had gemoeten. Of dat in een fenomeenanalyse niet alle relevante informatie wordt betrokken. Een analyse zoals in het kader van het project GITO (waarover de raad eerder is geïnformeerd) zou met het systeem dat nu in ontwikkeling is vele malen sneller hebben kunnen plaatsvinden. Een goede informatiepositie is in de aanpak van ondermijning van groot belang. Dit resultaatgebied is daarmee een belangrijke randvoorwaarde voor allerlei processen die in de gemeente rond de aanpak van ondermijning spelen. Vanaf het najaar 2019 wordt gewerkt aan één systeem waarin alle relevante informatie over een locatie, bedrijf en/of persoon samenkomen. Het gaat om een project dat wordt uitgevoerd voor de directies OOV, Wonen, BI en WPI in nauw overleg met eindgebruikers. In het project moeten drie zaken worden getackeld: • De beschikbaarheid van gegevens. • De beschikbaarheid van techniek. • De privacyaspecten en zaken rond gegevensuitwisseling.

Op dit project zit een strakke sturing waarbij één of meer van de genoemde elementen soms als knelpunt opduikt. De tussenresultaten stemmen evenwel zeer hoopvol. Een van de aandachtspunten is het uitwerken van een protocol voor interne gegevensuitwisseling.

6

DIA en netwerkvisualisatie

Voor de directie OOV wordt in dit kader gewerkt aan het beschikbaar krijgen van de DIA (Data Inzicht Applicatie) en een daarop gebaseerde netwerkvisualisatie. De DIA geeft een gestandaardiseerde “foto” van relevante gegevens over personen, locaties en rechtspersonen. Voor de behandeling van vergunningaanvragen en het uitvoeren van de Bibob-toets leidt dit tot snel inzicht waardoor geen tijd hoeft worden besteed aan het afzonderlijk naslaan van allerlei registraties. Met de DIA gaat het om sneller én beter werken. De netwerkvisualisatie geeft de mogelijkheid om het netwerk waarin een persoon, locatie of rechtspersoon zich bevindt in beeld te brengen, zodat dwarsverbanden zichtbaar worden. Op het gebruik van de gegevens zit een zeer zware privacy check: gegevens die niet relevant zijn of niet zijn toegestaan worden niet getoond.

De zorg rond privacy is in het project verankerd. Er wordt nauw samengewerkt met de gemeentelijke privacy officers, waarbij ook afstemming zoeken met de Functionaris Gegevensbescherming en de Commissie Persoonsgegevens Amsterdam (CPA). Het gaat om een iteratieve werkwijze, waarbij per keer kleine delen worden gevalideerd en geaccordeerd, voordat tot implementatie wordt overgegaan. Daaraan gekoppeld is ook het vraagstuk wat het systeem wel en niet mag doen. Van het eenvoudig samenbrengen van gegevens aan de ene kant tot toevoegen van geavanceerde ‘intelligentie’ aan de andere van het spectrum. Er is veel mogelijk, maar niet alles wat mogelijk is, is ook gewenst.

Het systeem rust op één gemeenschappelijk datafundament waarop de genoemde directies als pijlers staan vanuit hun eigen behoefte. In 2021 wordt ook gewerkt aan een overkoepelend thema: vastgoed. In elk van de pijlers gaat het immers altijd om een locatie van een bedrijf (directie OOV, Bibob), een woning (directie Wonen) waar een uitkering wordt verstrekt (directie WPI) of waar een inwoner ingeschreven staat (directie BI). Een mutatie in één van de pijlers kan daarmee relevant zijn in één of meer van de andere pijlers en zou dan tot een signaal in die andere pijler(s) moeten leiden.

7

Voor de planning van dit project gelden de volgende mijlpalen:

Eind 2020 Start: pilot fase DIA v1 (Data Inzicht Applicatie) met OOV en Basisinformatie

jan 20

feb 20

mrt 20

apr 20

mei 20

jun 20

jul 20

aug 20

Eind 2020 Start: doorontwikkeling DIA v2: Toevoegen indicatoren en regels ten behoeve van versterken informatiepositie

sept 20

okt 20

nov 20

dec 20

Eind 2020 Afronden labfase netwerk­ visualisaties, inclusief onderzoek naar integratie met DIA

2021 Doorontwikkeling en onderzoek toevoegen overkoepelende “module vastgoed” die over de nu betrokken directies kan worden gelegd

jan 21

feb 21

mrt 21

apr 21

mei 21

jun 21

jul 21

aug 21

sept 21

okt 21

nov 21

dec 21

3. Zicht op vastgoed Het zicht op vastgoed (eigendom en gebruik) in de stad is op dit moment te beperkt. Dit terwijl met vastgoed (gebruik en/of eigendom) de onderwereld de bovenwereld stevig kan raken. In het rapport van Tops & Tromp (De Achterkant van Amsterdam) wordt aangegeven dat de gemeente beter zicht moet krijgen hoe met vastgoed in de stad wordt omgegaan. Daarbij wordt onder andere verwezen naar het volgen van vastgoedmutaties. Dit gebeurt nu al in het 1012-gebied, waar elke maand een vastgoedoverleg plaatsvindt waarin de mutaties in het Kadaster worden besproken. In specifieke gebieden wordt ook gekeken naar vastgoedmutaties (Kadaster) en naar de mutaties in bedrijfsovernames (Handelsregister). Zicht hebben en krijgen op de mutaties is goed, omdat dit tot inzicht en het herkennen van patronen kan leiden. De mogelijke acties vanuit de gemeente zijn vervolgens beperkt. Het programma DWS onderzoekt welk acties wél mogelijk zijn of wat er nodig is om meer actie mogelijk te kunnen maken. Daar waar geen concrete actie mogelijk is – bijvoorbeeld omdat daarmee teveel wordt ingegrepen op andere wettelijke rechten – wordt dit zichtbaar gemaakt en kan mogelijk wel worden ingezet op mentaliteitsverandering in de stad.

Vanuit dat perspectief wordt bijvoorbeeld vanuit DWS in afstemming met onder andere Stadsdeel Centrum, JZ, EZ en de aanpak Binnenstad gewerkt aan een aantal zaken om het vastgoed beter in de greep of op zijn minst in de vingers te krijgen. Ook zijn er goede contacten met de projectgroep Vastgoed binnen het RIEC.

City Deal zicht op ondermijning

De City Deal is een landelijk data-analyseproject waaraan 14 gemeenten (waaronder de gemeente Amsterdam), de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Financiën en Justitie en Veiligheid, de Belastingdienst, het Openbaar Ministerie, de Nationale Politie en het Centraal Bureau voor de Statistiek meewerken. Het doel van deze City Deal is om bij te dragen aan de preventieve aanpak van

De volgende acties zijn uitgevoerd of nog in uitvoering: • Een ‘foto’ van het vastgoed in de stad (wat voor soorten vastgoed, wie zijn eigenaar, welke locaties lichten rood op als risico indicatoren worden toegevoegd). • Het ATO en het LIEC hebben een symposium vastgoed en ondermijning georganiseerd (Vastgoed, gefundeerd of ondermijnd, oktober 2020). • Het onderzoeken van de mogelijkheden van het Franse Model, zoals genoemd in Tops & Tromp (zie kader het Franse Model). • Het onderzoeken van aanvullende mogelijkheden om als gemeente of in het economisch verkeer meer grip te krijgen op dubieuze vastgoedtransacties (zie het kader VOG-V en kader Cross-sectorale gegevensuitwisseling). • Het onderzoeken hoe kan worden voorkomen dat met in-de-plaatsstellingen (het recht van een huurder van een winkelpand om zijn huurcontract over te doen aan andere huurder) een pand van een bonafide gebruik(er) naar een malafide gebruik(er) overgaat • Het uitwerken van het proces van signaal/rode vlag naar concrete actie en zorgen dat een signaal ook daadwerkelijk worden opgevolgd (gestandaardiseerde afwikkeling op basis van beschikbaar instrumentarium). Of inzichtelijk maken waaróm niet kan worden opgetreden.

ondermijnende criminaliteit. Het gaat vooral om het herkennen van gelegenheidsstructuren en kwetsbare branches en inzicht krijgen in lokale en regionale patronen van ondermijning. De kernthema’s in dit project zijn drugs en vastgoed en de relaties ertussen. De gemeente Amsterdam maakt gebruik van de data uit het https://www.zichtopondermijning.nl/ om beter zicht te krijgen op patronen in de stad en effectievere preventiestrategieën te ontwikkelen met betrekking tot vastgoedtransacties op wijkniveau.

8

VOG-V

Franse Model

Het Franse Model zou een oplossing kunnen zijn om een barrière op te werpen tegen foute vastgoedtransacties. Een mogelijkheid die binnen DWS ook wordt bekeken is de toepassing van de VOG - de Verklaring Omtrent het Gedrag. Een VOG kan op dit moment naast een natuurlijk persoon ook worden aangevraagd voor een rechtspersoon. Als de VOG ook kan worden gebaseerd op gegevens die relevant zijn vanuit vastgoed­ perspectief, ontstaat voor verkopende partijen en bijvoorbeeld notarissen wellicht de mogelijkheid om overeenkomsten met dubieuze partijen te weren. De praktische mogelijkheden van een dergelijke VOG-V (VOG-Vastgoed) wordt onderzocht.

Met het Franse Model wordt gedoeld op de wet- en regelgeving in Frankrijk waarbij een gemeente binnen een bepaalde periode na het sluiten van een vastgoedtransactie tussen private partijen op grond van een aantal criteria kan claimen om het betreffende pand aan te willen kopen. Als de verkoper het niet eens is met de door de gemeente geboden prijs, kan deze naar de rechter stappen. Doorvertaald naar de aanpak van ondermijning zou met het Franse Model de gemeente de mogelijkheid krijgen om bijzondere transacties te screenen en tegen te houden of panden aan te kopen. Met het huidige instrumentarium van de gemeente is screening van een aantal categorieën vastgoedtrans­ acties wel mogelijk, maar in het volledig private verkeer staat de gemeente op dit moment met lege handen om foute vastgoed­transacties tegen te houden.

Cross-sectorale gegevensuitwisseling

Vanuit het MKB wordt aandacht gevraagd voor de zogenaamde crosssectorale gegevensuitwisseling tussen bonafide partijen om gegevens te kunnen delen rond malafide partijen. Het systeem dat al jarenlang in het Verenigd Koninkrijk bestaat en AVG-proof is, wordt daarbij als voorbeeld gehanteerd. Vanuit het Ministerie van Justitie en Veiligheid is de gemeente gevraagd om als pilotgebied te fungeren, met in het bijzonder gegevensuitwisseling in het kader van vastgoed. Op dit moment wordt gekeken of de pilot ook daad­werkelijk kan worden gestart.

9

Voor de planning van dit project gelden de volgende mijlpalen:

Maandelijks Vastgoed acties: signalering en tegengaan van ondermijning in vastgoedtransacties + malafide indeplaats­ stellingen

jan 20

feb 20

mrt 20

apr 20

mei 20

Q4 2020 - Q1 2021 Onderzoek in-deplaats-stellingen 2021 en verder Verder aanscherpen en inzetten beschikbaar instrumentarium rond malafide gebruik en eigendom vastgoed

Q4 2020 - Q1 2021 Onderzoek VOG-V

jun 20

jul 20

Oktober 2020 Gereed: Statistisch overzicht “Van wie is de stad?”

aug 20

sept 20

okt 20

Eind oktober 2020 Vastgoedsymposium

nov 20

dec 20

jan 21

feb 21

November 2020 Gereed: Rapport Franse Model

mrt 21

apr 21

mei 21

jun 21

jul 21

aug 21

sept 21

okt 21

nov 21

dec 21

4. Instrumentarium In de aanpak van ondermijning heeft de gemeente de beschikking over een aantal instrumenten, zoals de Bibob-toets, de BIO, het aanwijzen vergunningplicht, sluitingen en dergelijke. In dit resultaatgebied gaat het om het waar nodig optimaliseren van het bestaande instrumentarium en ontwikkelen en effectief inzetten van nieuw instrumentarium. Het screeningsinstrumentarium - zoals de Bibob-toets - waarover de gemeente beschikt helpt voorkomen dat ondermijnende activiteiten worden gefaciliteerd door middel van het verlenen van een vergunning, subsidie, het aangaan van een overeenkomst of transactie met malafide partijen of waarachter malafide partijen schuil gaan. Het effect daarvan is niet altijd zichtbaar voor de inwoners, alleen voor direct betrokkenen. Toch functioneert de maatregel als een signaal dat ondermijning niet wordt getolereerd: er worden grenzen gesteld, die uiteindelijk de integriteit in de hele stad bevorderen. De volgende acties zijn onder andere uitgevoerd of nog in uitvoering: • Het inrichten van een interventietoolkit. • Het evalueren van de BIO: waar wordt deze in de gemeentelijke organisatie toegepast en waar zijn verbeteringen mogelijk. • Het verbeteren van het Bibob-proces.

• Het voorbereiden van de vergunningplicht voor de hotelbranche en de autoverhuurbranche (verwachte invoering voorjaar 2021) en het bezien in welke branches of gebieden vergunningplicht ook moet worden ingevoerd (zie bijvoorbeeld het kader Souvenirshops in hoofdstuk 5. Aanpak in stadsdelen).

• Het optimaliseren van de toets Levensgedrag en bedrijfsvoering. • Het op verzoek van de politie Eenheid Amsterdam en gesubsidieerd door het ministerie van Justitie en Veiligheid starten van de pilot Digitaal Nacht Register om criminelen in hotels of andere nachtverblijven geen schuilplaats te bieden en ook om kwetsbare jongeren te beschermen. • Het ontwikkelen van een webcrawler om illegale prostitutie op het spoor te komen en daar vervolgens gedocumenteerd tegen op te kunnen treden. DWS werkt hierbij nauw samen met OOV, stadsdelen, verschillende directies zoals Juridische Zaken, Economische Zaken, Gemeentelijk Vastgoed en Grond en Ontwikkeling. Ook Bureau Integriteit, de vastgoeddeelnemingen, en andere organisaties zoals corporaties en brancheorganisaties denken mee, zodat DWS waar nodig qua instrumentarium wendbaar in kan spelen op ontwikkelingen in ondermijning.

Interventietoolkit

De interventietoolkit beschrijft mogelijke signalen/meldingen/ constateringen van ondermijning samen met de instrumenten die de gemeente tot haar beschikking heeft. Door de koppeling te leggen tussen signaal/melding/constatering en de daarbij passende instrumenten wordt het voor medewerkers mogelijk een adequate aanpak te kiezen. Ook in de beoordeling en het doorzetten van signalen en meldingen (zie de actie Structureren meldingenproces binnen de gemeente in hoofdstuk 1 Ondermijningsbrigade) is de interventietoolkit behulpzaam. De gedachte achter de interventietoolkit is dat hoe slimmer het instrumentarium in onderlinge samenhang en samen met andere maatregelen wordt toegepast hoe steviger de barrière tegen ondermijning is die de gemeente opwerpt.

10

Verbeteren Bibob-proces

De Wet Bibob biedt een belangrijk screeningsinstrument om malafide bedrijvigheid te weren uit de stad. Amsterdam heeft aan de basis gestaan van de Wet Bibob, maar deze voorsprong dreigde tot achterstand te gaan leiden. In 2020 is daarom grootschalig op het verbeteren van het Bibob-proces ingezet: zoals het herijken van het Bibob-beleid, optimaliseren van de samenhang vergunningverlening bij de Stadsdelen en het Bibob-cluster binnen het Team Amsterdamse Aanpak Ondermijning (AOO) van de directie OOV, het aanpassen van de digitale aanvraagformulieren, het doorrekenen van de gevolgen van de stijging van het aantal Bibob-toetsen door bijvoorbeeld het aanwijzen van vergunningplichtige branches en het opleiden en trainen van medewerkers.

11

Voor de planning van dit project gelden de volgende mijlpalen: Q4 2020 Gereed: Interventietoolkit Q4 2020 Gereed: Notitietoets Levensgedrag en Bedrijfsvoering

Q2 2020 Start: pilot Digitaal Nacht Register

jan 20

feb 20

mrt 20

apr 20

Juni 2020 Gereed: Rapportage toepassing BIO

mei 20

Eind 2020 Update vragenlijst Bibob/ BIO n.a.v. heldere kaders transparante financiering

jun 20

Juni 2020 Start: Trainingen wet Bibob

jul 20

aug 20

sept 20

okt 20

nov 20

dec 20

December 2020 Gereed: Update BIO trainingen Eind 2020 Gereed: Aanwijzingsbesluit vergunningplicht autoverhuurbranche

2021 en verder Voorbereiden en invoeren vergunningplicht overige branches, straten, buurten, panden voor zover er sprake is van een verhoogd risico

Q1 2021 Q1 2021 Gereed: Aanwijzingsbesluit Gereed: Vergunningplicht autoverhuurvergunningplicht hotelbranche branche gemeentebreed ingevoerd

Q4 2020 - Q1 2021 Ontwikkelen webcrawler

jan 21

feb 21

Voorjaar 2021 Gereed: Amsterdamse Bibob beleidslijn

mrt 21

apr 21

mei 21

Q1 – Q2 2021 Vergunningplicht hotelbranche ingevoerd

jun 21

jul 21

aug 21

sept 21

Q2 2021 Evaluatie pilot Nacht Register

okt 21

nov 21

dec 21

5. Aanpak in stadsdelen In juni 2020 heeft de gemeente de prioriteiten in de aanpak van ondermijning vastgesteld, zowel stadsdeeloverstijgend als per stadsdeel, gebaseerd op RIEC-ondermijningsbeelden. Tegelijk met de aanpak van de prioriteiten werken we aan het vormgeven van een structuur in de stadsdelen ten behoeve van deze aanpak. De eerste stap hierbij is om te zorgen dat in alle stadsdelen basiscapaciteit komt om de informatiepositie, signaleringsfunctie en aanpak verder vorm te geven. Dit najaar is er een eerste capaciteitsslag gerealiseerd in de stadsdelen in de vorm van drie projectleiders ondermijning en een programmacoördinator voor de stadsdelen. De komende tijd wordt er verder geworven om in alle stadsdelen de aanpak van ondermijning te versterken.

De volgende onderdelen vormen de komende tijd belangrijke pijlers in de aanpak in de stadsdelen. • Met de komst van de projectleiders in de stadsdelen wordt een impuls gegeven aan de lokale prioriteiten in de stadsdelen. Hierbij gaat het onder meer om straatgerichte aanpakken (preventief en repressief), de aanpak van garageboxen die worden ingezet voor criminele doeleindenen het malafide gebruik of bezit van vastgoed. • We voeren acties uit in het kader van malafide horeca en ondermijning binnen de detailhandel, zoals souvenirshops. • Er is samen met de stadsdelen, het RIEC en het Platform Veilig Ondernemen een workshop ontwikkeld om de weerbaarheid van ondernemers te vergroten. Deze basisworkshop is bruikbaar voor alle stadsdelen. In het najaar van 2020 vinden de eerste acties plaats ten behoeve van de weerbaarheid van ondernemers. • Daar waar nu nog geen aanpak is, ontwikkelen we die samen met de stadsdelen en andere partners. Het gaat dan in ieder geval om een aanpak van bedrijventerreinen die nu een blinde vlek vormen, een projectmatige aanpak op woonfraude in de stadsdelen met de Dienst Wonen en een aanpak op de inzet van taxi’s bij drugshandel (i.s.m. WMWW).

12

Souvenirshops

Ten aanzien van souvenirshops gaat Stadsdeel Centrum in relatie tot de Aanpak Binnenstad en in afstemming met DWS investeren in een gestructureerde aanpak om te zien in hoeverre er sprake is van ondermijning in deze branche. Dit betekent dat er een inventarisatie zal worden uitgevoerd, winkel voor winkel een risico-inschatting wordt gemaakt en vervolgens daarop per winkel of cluster van winkels een aanpak wordt uitgezet als het risico van ondermijnende activiteiten als aanwezig wordt ingeschat. Denk aan het gesprek aangaan met pandeigenaren, de inzet van de Ondermijningsbrigade, het handhaven op het bestemmingsplan, het aandragen als casus voor het RIEC, het invoeren van vergunningplicht. Deze aanpak laat ook zien hoe een aantal acties uit de resultaat­ gebieden van DWS op elkaar ingrijpen. 13

Voor de planning van dit project gelden de volgende mijlpalen: December 2020 Eerste terugkoppeling opbrengsten gezamenlijke aanpak directie Wonen i.s.m. stadsdelen i.z. controles

Q1 2020 Oplevering ondermijningsbeelden door RIEC

jan 20

feb 20

mrt 20

Juni 2020 Stadsdelen stellen prioriteiten vast n.a.v. ondermijningsbeelden

2021 en verder Aanpak prioriteiten stadsdelen Q1 2021 Start aanpak gebruik van Taxi’s in Drugshandel i.s.m. WMWW, stadsdelen en OOV

November 2020 Start nieuwe projectleiders Ondermijning

apr 20

mei 20

jun 20

Juni 2020 Start uitvoering van prioriteiten in stadsdelen

jul 20

aug 20

sept 20

okt 20

Oktober 2020 Start acties weerbaarheid van ondernemers

nov 20

dec 20

Q4 2020 Acties malafide horeca en detailhandel

jan 21

feb 21

mrt 21

apr 21

mei 21

jun 21

Q1 2021 Start ontwikkeling aanpak voor Bedrijventerreinen i.s.m. stadsdelen, OOV, RIEC

jul 21

aug 21

sept 21

okt 21

nov 21

dec 21

Vergroten bewustwording ondermijning

6. Trainen en opleiden In maatregel 5 van De Weerbare Stad is de volgende ambitie benoemd: ‘Er worden opleidingen en trainingen aan gemeenteambtenaren aangeboden om ondermijning beter te herkennen en adresseren. Bijvoorbeeld de straat­ managers, veiligheidscoördinatoren en aan 400 handhavers van THOR die voor de gemeente de ogen en oren zijn op straat. Hetzelfde geldt voor de handhavers bij wonen en bouw. Verder vergroten we het bewustzijn van bijvoorbeeld beleidsmedewerkers- en adviseurs. Door hen alert te maken vergroten we niet alleen de kans ondermijning op het spoor te komen maar het ook beter te voorkomen.’

• Binnen vier jaar hebben zijn zo’n 1.500 collega’s getraind. We starten met de collega’s die veel op straat lopen (handhavers, inspecteurs, gebiedsmakelaars). • Naar verwachting leidt dit tot meer meldingen van ondermijning.

Door onze eigen medewerkers op te leiden en te trainen om verdachte zaken te melden, geven we als overheid het goede voorbeeld en stralen we vertrouwen uit. We stellen de norm en dragen uit dat ook medewerkers van de gemeente signalen herkent, zaken meldt en optreedt.

NB: in relatie tot de laatste bullet is de actie die is opgenomen bij het resultaatgebied Ondermijningsbrigade relevant: het verhelderen van het proces rond meldingen in de gemeente. Hoe komen meldingen binnen, hoe worden meldingen beoordeeld en hoe worden meldingen afgedaan/opgevolgd. Als dit niet goed is ingeregeld, is de kans groot dat meldingen verdwijnen en de meldingsbereidheid sterk afneemt.

Concreet betekent dit het volgende: • Dit najaar start een pilot met het trainen van medewerkers van de gemeente op het herkennen van ondermijning. Opleidingen zijn maatwerk per doelgroep.

Voor de planning van dit project gelden de volgende mijlpalen:

jan 20

feb 20

mrt 20

apr 20

mei 20

jun 20

jul 20

aug 20

sept 20

okt 20

Najaar 2020 Start pilot trainen van medewerkers gemeente in herkennen van ondermijning

nov 20

dec 20

jan 21

feb 21

mrt 21

apr 21

mei 21

De Weerbare Stad haakt aan op ­bestaande activiteiten of initieert zelf nieuwe om de bewustwording en kennis van medewerkers van de gemeente over de gevaren van ondermijnende criminaliteit te vergroten. Zo hebben programmateamleden (online) presentaties en workshops gegeven aan collega’s over het herkennen van signalen van ondermijning bij de online ‘Grip op je Straat’ kennissessies van Centrum XL, de Summerschool en de VTH-vakdagen. Ook organiseert De Weerbare Stad samen met het programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken een paar keer per jaar een online netwerk­ bijeenkomst ‘Studio Drugs en Ondermijning’. Doel is het delen van ervaringen en inzichten en elkaar inspireren. Cultureel antropoloog, oorlogsfotograaf en schrijver van het boek ‘Antwerpen in de greep van Nederlandse syndicaten’ Teun Voeten was te gast bij de eerste netwerkbijeenkomst en deelde zijn onderzoekservaringen. www.amsterdam.nl/nieuws/achtergrond/ imago-drugs/

jun 21

jul 21

2021 en verder Trainen en opleiden medewerkers gemeente op basis van trainings- en opleidingsplan aanpak ondermijning

aug 21

sept 21

okt 21

nov 21

14

dec 21

De Weerbare Stad | Gemeente Amsterdam December 2020