6. PFAS-monitoring Zwemwater (2024)

Strategie Stoffen

PFAS-monitoring Zwemwater (2024) Samenvatting Rijnland heeft in 2024 voor alle zwemwaterlocaties in het beheergebied het oppervlaktewater onderzocht op PFAS. Op geen van de locaties werd de RIVMadvieswaarde voor PFAS in buitenzwemwater overschreden. Dit betekent dat het op alle zwemwaterlocaties veilig wordt geacht om te zwemmen. Op vier locaties zijn de PFAS-concentraties wel relatief hoog. Deze kunnen veelal gerelateerd worden aan bekende PFAS-bronnen. Rijnland zet zich in om ook hier de PFAS-concentraties verder naar beneden te brengen. Aanleiding In 2023 ontstond onrust omtrent de veiligheid van zwemwateren met betrekking tot de gezondheidsrisico’s van PFAS. Begin 2024 heeft het RIVM advieswaarden afgeleid voor de zwemwaterfunctie. Op verzoek van de provincies Zuid-Holland en Noord-Holland heeft Rijnland voor alle zwemwaterlocaties binnen het beheergebied het oppervlaktewater laten onderzoeken op PFAS om te bepalen of het veilig is hier te zwemmen met betrekking tot PFAS. Voorliggende memo beschrijft de resultaten.

Toelichting PFAS en toetswaarden PFAS is een verzamelnaam voor een groep van meer dan 6000 individuele verbindingen. PFAS wordt/werd met name gebruikt in blusschuim, als smeermiddel of om producten water-, vet-, en of vuilafstotend of brandwerend te maken. De meest bekende PFASverbindingen zijn PFOS en PFOA. Voor het meten van PFAS worden meestal slechts enkele tientallen (van de duizenden) individuele PFAS geanalyseerd. Zie bijlage 1 voor welke individuele PFAS in dit onderzoek zijn gemeten. Het RIVM heeft twee advieswaarden voor PFAS in zwemwater afgeleid, namelijk voor zwembaden en voor buitenwater (zie tabel 1). Tabel 1. Advieswaarden voor PFAS in zwemwater (RIVM, 2024) Advieswaarde Zwembaden

71 ng PEQ/l

Buitenwater

280 ng PEQ/l

Deze advieswaarden hebben betrekking op het totale effect van de geanalyseerde PFASstoffen. Niet elke individuele PFAS is even schadelijk. Om de verschillende PFAS te kunnen optellen, heeft het RIVM voor de individuele PFAS een relatieve effect factor (RPF; Relative Potency Factor) bepaald. Hierbij wordt elke individuele PFAS vergeleken met het effect van PFOA; de zogenaamde PFOA-equivalenten (PEQ). Een RPF van 2, betekent dat betreffende individuele PFAS tweemaal zo schadelijk is dan PFOA.

1.1 Doel Bepalen of er met betrekking tot PFAS veilig gezwommen kan worden op de zwemwaterlocaties in het gebied van Rijnland.

Dossier: Project:

25.008311 11/07/2025

Hoogheemraadschap van Rijnland

25.008311

PFAS-monitoring Zwemwater (2024)

1.2 Onderzoeksmonitoring Voor alle zwemwaterlocaties binnen het beheergebied van Rijnland zijn in 2024 oppervlaktewatermonsters genomen en geanalyseerd op PFAS. In totaal zijn op 43 locaties het water onderzocht; één monster in april (begin van het zwemseizoen) en één monster in juli (middenin het zwemseizoen). De watermonsters zijn geanalyseerd op het PFAS 30-pakket (zie bijlage 1). Vanwege de lage rapportagegrens is het goed mogelijk om de PFAS-samenstelling te bepalen en tevens te toetsen aan de RIVM-advieswaarden voor zwemwater. Hiervoor is alleen de bovengrens van PFAS-totaal berekend (dus als de concentratie van een PFAS kleiner is dan de rapportagegrens, is deze rapportagegrens als concentratie gebruikt voor de berekening van PFAS-totaal). De rapportagegrens per individuele PFAS is 0,5 ng/l of kleiner. Het totaal van de PFOA-equivalenten per monstername wordt getoetst aan de RIVM advieswaarden voor buitenzwemwater.

1.3 Resultaten Uit de resultaten blijkt dat op alle zwemwaterlocaties binnen Rijnland het totaal aan PFOA-equivalenten ruim onder de advieswaarden voor PFAS in buitenzwemwater blijft. Dit geldt zowel voor Provincie Noord-Holland (PNH) als voor Zuid-Holland (PZH). Ter illustratie zijn de resultaten ook vergeleken met de - niet van toepassing zijnde, en veel strengere - advieswaarde voor zwembadwater (71 ng PEQ/l). Op meer dan 90% van alle zwemwaterlocaties in Rijnland wordt ook deze gehaald (Figuur 1).

RIVM-advieswaarde buitenzwemwater

Figuur 1. Som van PFOA-equivalenten (2024) bij zwemwaterlocaties binnen Rijnland per provincie (PNH= Provincie Noord-Holland, PZH= Provincie Zuid-Holland). De RIVM-advieswaarden voor PFAS in buitenzwemwater (rood) en in zwembadwater (groen) zijn met een stippellijn aangegeven.

Pagina 2 van 6

Hoogheemraadschap van Rijnland

25.008311

PFAS-monitoring Zwemwater (2024)

De gemiddelde PFAS-concentraties op de zwemwaterlocaties in Noord-Holland (n=18) en in Zuid-Holland (n=25) zijn vrijwel gelijk, resp. 48 en 45 ng PEQ/l. In Noord-Holland is de spreiding wel groter dan in Zuid-Holland. Op vier locaties lagen beide monitoringsronden de gemeten concentraties boven de (strengere) advieswaarde voor zwembadwater. Al deze vier locaties zijn gelegen in Noord-Holland. Voor deze locaties kunnen aanvullende maatregelen mogelijk nog tot verbetering leiden. Bij drie van deze locaties is de oorzaak van de hogere concentraties bekend, te weten: uitloging uit verontreinigde bodems op Schiphol. Alleen voor de Peddelpoel (Spaarnwoude) is de exacte bron nog niet duidelijk. In bijlage 2 zijn de resultaten per zwemwaterlocatie opgenomen.

1.4 Conclusies Alle zwemwaterlocaties onder de advieswaarde voor buitenzwemwater Daarmee wordt geconcludeerd dat zwemmen in het beheergebied van Rijnland op de aangewezen zwemwaterlocaties met betrekking tot PFAS geen onacceptabele risico’s met zich meebrengt. Geen significant verschil tussen provincies Hoewel de spreiding in PFAS-concentraties in het Noord-Hollandse deel van Rijnland groter is dan in het Zuid-Hollandse deel, zijn de gemiddelde waarden zeer vergelijkbaar. Op het niveau van de individuele zwemwaterlocaties zijn er vier locaties, die relatief hoog zijn en waar mogelijk verbetering te realiseren is.

Vervolg ➔ Voor de locatie Peddelpoel (Spaarnwoude) is het onbekend waar de hogere PFASconcentraties vandaan komen. Hier wordt verdere onderzoeksmonitoring voorgesteld om de herkomst te achterhalen.

Bronnen en referenties -

RIVM, 2024. Advieswaarden PFAS in zwemwater. RIVM-rapport 2024-0006.

-

https://www.rivm.nl/pfas/rpf

Pagina 3 van 6

Hoogheemraadschap van Rijnland

25.008311

PFAS-monitoring Zwemwater (2024)

Bijlage 1. Gebruikte PFAS-analysepakketten. PFAS 30 * AQUON-code

Synoniem

Perfluorcarbonzuren TFA TFA PFBA PFBA PFPA PFPeA PFHxA PFHxA PFHpA PFHpA slinvertPFOA PFOA PFOA sverttPFOA PFNA PFNA PFDA PFDA PFUdA PFUnDA PFDoA PFDoDA PFTDA PFTrDA PFTeDA PFTeDA PFC16azr PFHxDA PFC18azr PFODA Perfluorsulfonzuren L_PFBS PFBS PFC5asfzr PFPeS slinverPFHxS PFHxS L_PFHxS sverttPFHxS L_PFHpS PFHpS slinvertPFOS PFOS PFOS sverttPFOS PFC9asfzr PFNS L_PFDS PFDS PFAS - overig FRD-903 HFPO-DA (GenX) ADONA DONA 6:2 FTOH 6:2 FTOH 8:2 FTOH 8:2 FTOH H-PFC6asfzr 4:2 FTS 2PFC6yC2a1sf 6:2 FTS H-PFC10asfzr 8:2 FTS H-PFC12asfzr 10:2 FTS PFOSA FOSA EtFOSAA EtFOSAA EtFOSA EtFOSA N-MeFOSAA MeFOSAA MeFOSA MeFOSA MeFBSAA MeFBSAA NC1yPFC4asfA MeFBSA PFC4asfAd PFBSA HPFHpA H-PFHpA H-PFUdA H-PFUdA 9-Cl-PF3ONS 6:2 Cl-PFESA 11ClPF3OUdS 8:2 Cl-PFESA bisPFC10yPO4 8:2 diPAP cF16C10ezr 26ClF12C6oxT PF37DC1yOA

RPF

rg (in ng/l) <0,05 - <0,5

0,002 0,05 0,05 0,01 1 1 1 1 10 10 4 3 3 0,3 0,02 0,02

(altijd >) (altijd >) (altijd >) (altijd >) (altijd >) (altijd >) <0,1 <0,05 <0,05 <0,05 <0,05 <0,1 <0,1 -

0,001 0,6 0,6 0,6 0,6 2 2 2 2 2 2

(altijd >) <0,05 (altijd >) (altijd >) <0,05 <0,05 (<0,1) (altijd >) <0,05 <0,05 <0,05

0,06 0,03 0,02 0,04 0,05 1 10 10 2 2 2 2 2 0,001 0,001 0,001 1 4 2 2 0,1 0,1 0,1 0,1

(altijd >) <0,05 <0,05 <0,5 <0,05 <0,1 <0,1 <0,1 <0,05 <0,1 <0,2 <0,1 -

* totaal 36 PFAS, incl. 3 somparameters De grijze RPF’s zijn niet door het RIVM bepaald, maar zijn inschatting (expert oordeel), zodat deze PFAS toch meegenomen kunnen worden met de toetsing aan de RIVM-advieswaarden voor zwemwater.

Pagina 4 van 6

Hoogheemraadschap van Rijnland

25.008311

PFAS-monitoring Zwemwater (2024)

Bijlage 2. Toetsresultaten PFAS zwemwaterlocaties Rijnland Zwemwaterlocaties in Zuid-Holland

Locatiecode Omschrijving Zwemwater PZH Valedo plas RO1023 - (doeshaven) Zegerplas RO373 - zuidoever Oosterduinse Meer RO374 - westoever Vlietland RO429 - surfstrand noordwestoever Vlietland RO464 - speelvijver Vlietland RO515 - badstrand noordoostoever t Joppe RO533 - westoever t Joppe RO534 - merenwijk Braassemermeer en Wijde Aa RO536 - braassemermeer Braassemermeer en Wijde Aa RO538 - wijde aa zuidzijde Zegerplas RO573 - speelvijver westoever Kagerplassen RO580 - kleipoel Valkenburgse Meer RO594 - valkenburgsemeer Kagerplassen RO875 - kaageiland Kagerplassen/Zevenhuizervaart RO928 - camping spijkerboor europarcs Braassemermeer en Wijde Aa RO941 - venegat Broekvelden Vettenbroek ROP01806 - reeuwijkse hout ROP022A05 Zoetermeerse Plas - noord aa zwemstrand ROP022A17 Zoetermeerse Plas - noord aa speelvijver Cronesteijn ROP06703 - waterspeelplaats Nieuwkoopse Plassen ROP09477 - meijepark Reeuwijkse Plassen ROP13412 - elfhoeven Klinkenbergerplas ROP15403 - noordwestoever Klinkenbergerplas ROP15404 - westoever Zoetermeerse Plas ROP24735 - noord aa naaktstrand

Datum 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024 22-4-2024 29-7-2024

PFAS-totaal ng PEQ/l 31 37 30 30 43 50 33 57 33 60 32 43 33 42 42 51 27 38 31 41 30 34 33 49 51 52 33 48 36 51 30 39 53 56 46 55 45 56 35 46 41 48 42 63 71 68 69 64 46 53

Pagina 5 van 6

Hoogheemraadschap van Rijnland

25.008311

PFAS-monitoring Zwemwater (2024)

Zwemwaterlocaties in Noord-Holland

Locatiecode Omschrijving Zwemwater PNH Nieuwe Meer RO1039 - zwemsteiger RO419 Bovenlanden Aalsmeer - oosterbad RO420 Zuid-Kennemerland - 't wed RO423 Zuid-Kennemerland - oosterplas RO579 Westeinderplassen - vrouwentroost RO607 Nieuwe Meer - westzijde oeverlanden Westeinderplassen RO749 - kudelstaart Molenplas RO925 - (haarlem) ROP180116 Toolenburger Plas - speelvijver ROP180147 Toolenburger Plas - grote strand ROP18046 Haarlemmermeerse Bosplas - zuidstrand Haarlemmermeerse Bosplas ROP18048 - spartelvijver Veerplas ROP20802 - noordzijde Westbroekplas ROP30805 - (noordzijde) Westbroekplas ROP30833 - villa westend Spaarnwoude ROP30910 - naaktrecreatie ROP30921 Spaarnwoude - peddelpoel Amsterdamse Bos ROP40120 - grote speelweide

Datum

PFAS-totaal ng PEQ/l

15-4-2024 22-7-2024 15-4-2024 22-7-2024 15-4-2024 22-7-2024 15-4-2024 22-7-2024 15-4-2024 22-7-2024 15-4-2024 22-7-2024 15-4-2024 22-7-2024 15-4-2024 22-7-2024 15-4-2024 22-7-2024 15-4-2024 22-7-2024 15-4-2024 22-7-2024 15-4-2024 22-7-2024 15-4-2024 22-7-2024 15-4-2024 22-7-2024 15-4-2024 22-7-2024 15-4-2024 22-7-2024 15-4-2024 22-7-2024 15-4-2024 22-7-2024

88 83 110 105 20 24 32 38 29 33 86 122 28 32 40 43 20 23 22 20 35 39 39 39 33 46 67 31 28 34 37 54 79 96 32 46

De lichtgele waarden liggen ruim onder de RIVM-advieswaarde voor PFAS in buitenzwemwater (dus voldoen aan de formele toetsing), maar boven de advieswaarde voor zwembadwater.

Pagina 6 van 6