5. Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West Een instrument om de impact van Community Wealth Building te amplificeren

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

Samenvatting •

•

•

•

Nationaal Programma Samen Nieuw-West (NP SNW) is een lange-termijn programma voor structurele verandering in stadsdeel Nieuw-West, waarin de principes van Community Wealth Building (CWB) worden toegepast. Onderdeel daarvan is onderzoek naar de potentie van een lokaal betaalsysteem als middel. Dit document beschrijft de uitkomsten van dit onderzoek, en geeft zo een beeld van de potentie van een systeem van lokale betaalrekeningen om de lokale economie van Nieuw-West te versterken. Aan de hand van specifieke voorbeelden (Santa Coloma, Spanje, en Sardex, Italië) en de literatuur, worden de voordelen, succesfactoren/voorwaarden en toepassingsmogelijkheden in Nieuw-West uiteengezet. Een lokaal betaalnetwerk kan veel van de doelstellingen van het Nationaal Programma, de CWB-aanpak en de Economie Agenda van het Stadsdeel helpen bereiken, en de impact van bestaande ontwikkelingen/investeringen vergroten. Daarvoor is het noodzakelijk dat een sterke motor voor geldcirculatie wordt gecreëerd. Deze motor kan gevormd worden door subsidiegelden en/of door stabiele geldstromen uit lokale inkoop van ankerorganisaties binnen het netwerk te brengen. In een latere fase kunnen een demurrage (vermijdbare provisie / negatieve rente) of lokaal krediet daarbij komen.

Er wordt gevraagd onderstaande algemene aanbeveling over te nemen: - Verdiep het onderzoek naar de concrete implicaties, benodigdheden en kostenplaatje van het realiseren van een pilot-netwerk van lokale rekeningen (Plan van Aanpak) En een viertal aanbevelingen voor concrete vervolgstappen: 1. Open het gesprek met een mogelijke bankpartner. De Rabobank is als alliantiepartner en partner van de gemeente een logische eerste partij om te benaderen. Op basis hiervan kan de specifieke opzet vorm krijgen. 2. Start onderzoek naar welke specifieke subsidies en geldstromen geschikt zijn om als motor van het netwerk te fungeren. Start aanvullend met een nulmeting van de huidige situatie (lokale multiplier onderzoek) 3. Koppel lokale rekeningen expliciet aan vervolgfase Koop Lokaal Platform 4. Stel een Adviesraad/kerngroep lokaal geld in Nieuw-West op met verschillende experts en lokale ondernemers/bewoners, om belangrijke dilemma’s af te wegen en de connectie met de leefwereld expliciet te behouden in de opzet.

Tabellen in het rapport: • Tabel 1. Overzicht voorbeelden lokaal geld • Tabel 2: Scenario’s van hoogte van opbrengsten van de vermijdbare provisie • Tabel 3 Overzicht mogelijke netwerk-motors • Tabel 4. Voordelen van lokaal betaalnetwerk voor verschillende doelgroepen • Tabel 5. Ontwikkelfases Koop Lokaal Platform & Lokale Rekeningen • Tabel 6. Bijdrage lokale rekeningen aan huidige visies en programma’s in NW

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

Inhoud

1 Inleiding & context .................................................................................................. 4 2 Lokaal geld: waar hebben we het over? ..................................................................... 5 2.1 Lokale geldsoorten ................................................................................................................... 5 2.2 Inspirerende voorbeelden uit Europa ........................................................................................ 6 2.2.1 Santa Coloma (Grama) en Sardinië (Sardex) .......................................................................... 6 2.3 Succesfactoren van lokale geldsystemen .................................................................................. 8 2.4 Hoe werkt het in de praktijk ? .................................................................................................. 11 2.5 Overige risico’s en aandachtspunten .......................................................................................12 3 Toepassing en voordelen lokaal geld in Nieuw-West ................................................. 13 3.1 Koop lokaal als eerste stap .......................................................................................................

13 3.2 Lokale betaalrekening koppelen aan Koop Lokaal Platform ....................................................14 3.3 Uitgangspositie en context Nieuw-West ..................................................................................16 3.3.1 Bewoners betrekken? ............................................................................................................ 17 4 Conclusie .............................................................................................................. 18 5 Handelingsperspectief Nieuw-West ........................................................................ 19 6 Bronnen ............................................................................................................... 21 Bijlagen .................................................................................................................. 22

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

1 Inleiding & context

In Nieuw-West hebben veel kleine ondernemers het zwaar, en is er sprake van een lage organisatiegraad en relatief zwak onderling netwerk (Economie Agenda Nieuw-West). Ondernemende (jonge) mensen zijn daarom sneller verleid door beloftes op snelle winst van online e-commerce of criminaliteit. Het streven is dat starters worden gestimuleerd om een onderneming te starten die bijdraagt aan de lokale gemeenschap. Om deze (economische en sociale) context te creëren – niet alleen voor starters, maar voor het bredere mkb in NW – zijn voldoende klanten (netwerk) en investeringsgeld nodig. In dit rapport onderzoeken we de mogelijkheid om met nieuwe financiële technologie euro’s vaker en langer te laten circuleren binnen NW, zodat het lokale mkb meer kansen krijgt, en de sociale samenhang binnen en tussen de wijken van Nieuw-West vergroten. In het Amsterdamse coalitieakkoord (2022) werd de ambitie uitgesproken om te beginnen met een “pilot met een lokale munt voor de buurteconomie”. Dit is een containerbegrip waarin allerlei vormen schuilgaan, met uiteenlopende doelen, ontwerpen en resultaten.

Daarom heeft Thomas Siderius eind 2022 vanuit stadsdeel Nieuw-West resultaten van een kort vooronderzoek (meer hierover in Bijlage I) op dit thema gepresenteerd bij (o.a.) wethouder Groot Wassink en Gebiedspoolmanager NW Caspar Schonfeld Wichers, waarin verschillende varianten met bijbehorende voordelen en uitdagingen aan bod kwamen. Het vooronderzoek beschreef de potentie van een netwerk van lokale rekeningen (waarbinnen 'normale' euro’s circuleren) als middel om de impact van lokaal inkopen en bestaande subsidies significant te vergroten. Hiernaast kan deze opzet zorgen voor meer omzet bij lokale ondernemers, en de sociale cohesie in een gebied versterken. Op basis hiervan is begin 2023 door bovengenoemden besloten het onderzoek voort te zetten in het kader van het Nationaal Programma Samen Nieuw-West (NP SNW), en daarbinnen de Community Wealth Building (CWB) aanpak. In juli 2023 is Thomas een promotietraject (PhD) begonnen bij Drift (Erasmus Universiteit) voor extra verdieping op dit onderwerp, en is de Social Trade Organisation (STRO) als non-profit met de meeste ervaring en expertise op dit gebied aangehaakt als alliantiepartner in Nieuw-West.

In dit rapport worden de verschillende aspecten van lokaal geld als middel voor bepaalde doeleinden belicht: welke vormen bestaan er, hoe werkt het, wat zijn de voordelen en nadelen voor verschillende doelgroepen, en wat is ons handelingsperspectief? De antwoorden op deze vragen worden gebaseerd op bestaande (succesvolle en minder succesvolle) voorbeelden, literatuuronderzoek, interviews met ervaringsdeskundigen, en de aansluiting met de unieke context van Nieuw-West.

4

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

2 Lokaal geld: waar hebben we het over?

2.1 Lokale geldsoorten Terwijl in het coalitieakkoord en in de volksmond vaak in het algemeen wordt gesproken over een ‘lokale munt’ of ‘lokaal geld’, zorgt deze term voor verwarring. Er bestaan namelijk vele lokale geldsoorten in verschillende vormen, zowel in het buitenland als in Nederland en Amsterdam, met wisselend succes. Zo zijn er platforms voor ruilhandel, en tijdbanken – dit worden ook wel LETS (Local Exchange and Trading Systems) genoemd. Het eerste LETS systeem in Nederland was de Noppes, gestart in 1993 door STRO, en nu nog steeds op kleine schaal actief in Amsterdam. Amsterdam heeft ook een geschiedenis met een ruilhandel-bedrijvennetwerk genaamd Amstelnet. Verder zijn er initiatieven gericht op het belonen van vrijwilligers en gemeenschapswerk, zoals de Makkie (Oost) en Lokaal Geld Zuidoost (2PING). Hier wordt gebruikgemaakt van fysieke vouchers (bij de Makkie) of digitale credits (in Zuidoost) gefinancierd met subsidies om bepaalde type vrijwilligerswerk of gemeenschapswerk te belonen. Deze vouchers of credits kunnen vervolgens bij lokale ondernemers en winkels besteed worden, die ze zouden kunnen gebruiken voor onderlinge handel. In de praktijk blijkt het gebruikelijker de vouchers snel ‘uit te cashen’ bij de gemeente om de beperkte bestedingsmogelijkheden te ontwijken.

Hiernaast bestaan andere (non-lokale) netwerken die gebruik maken van een complementair betaalmiddel (ook wel ‘circulair geld’ genoemd; verhandelbare coöperatie-aandelen met waarde gelijk aan de euro) zoals het landelijke United Economy netwerk (bestaand uit meerdere lokale netwerken zoals de Utrechtse Euro). Dit laatste type kan ook ‘lokale rekeningen’ genoemd worden: het functioneert in de praktijk als normale euro’s die circuleren in een lokaal netwerk, waarbij regels kunnen worden toegevoegd om positieve stimulansen voor de lokale economie te creëren. Bij het gebruiken van de term ‘lokale munt’ denkt men snel aan initiatieven als de Makkie, of zelfs aan een vorm van cryptocurrency. Omdat deze concepten andere doelen (vrijwilligers belonen) hebben of hoge kosten en laag gebruiksgemak (crypto), is dit niet de focus van wat we in NieuwWest onderzoeken. Ook kan een ‘lokale munt’ impliceren dat de gemeente een eigen valuta wil creëren – dit roept vragen op over wisselkoersen, legaliteit en legitimiteit. Door te praten over lokale rekeningen wordt direct geïmpliceerd dat we het nog steeds over euro’s hebben (en geen nieuwe valuta met een eigen waarde): er wordt simpelweg een nieuw rekeningtype aangeboden, ontworpen om de lokale economie en gemeenschap te dienen.

Uit gesprekken en bijeenkomsten blijkt dat dit voor de meeste ondernemers en bewoners makkelijker te plaatsen is: vaak heeft men al meer dan 1 betaalrekening in gebruik, en is het dus niet zo lastig om te bedenken hoe het werkt om een extra rekening te openen. Om deze redenen zullen we het voortaan hebben over lokale rekeningen, en kunnen we het geld dat daarbinnen circuleert “Amsterdamse Euro’s” noemen. In de dagelijkse praktijk en informele gesprekken is het maken

5

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

van onderscheid minder belangrijk, zolang er begrip is over wat er wordt bedoeld met de gebruikte term (zie figuur hieronder).

2.2 Inspirerende voorbeelden uit Europa In de rest van Europa vinden we momenteel een groeiend aantal netwerken, waarbij er twee uitspringen als meest inspirerend en relevant voor onze context: de Grama in Santa Coloma (Barcelona, Spanje), en de Sardex op Sardinië. De twee voorbeelden hebben een wezenlijk andere opzet en origine, maar zijn beide gestart in samenwerking met STRO en de door hen ontwikkelde Cyclos software. De Grama (2016) is een initiatief van de gemeente om de lokale impact en circulatie van hun subsidies te vergroten – de Sardex (2009) werd opgericht door een groep vrienden om lokale ondernemers van krediet te voorzien na de crisis van 2008. Beide varianten laten indrukwekkende resultaten zien, en bieden interessante mogelijkheden: daarom een korte beschrijving van deze systemen hieronder.

2.2.1 Santa Coloma (Grama) en Sardinië (Sardex) Santa Coloma de Gramenet, een stad met 120.000 inwoners naast Barcelona, besloot in 2014 de effectiviteit van haar subsidies te onderzoeken. Uit deze studie bleek dat meer dan 70% van het gesubsidieerde geld na één transactie de stad verliet, wat de impact van subsidies en gemeentelijke investeringen laag hield. De gemeente nam maatregelen door een speciaal type betaalrekening voor lokale bedrijven te ontwikkelen, en noemde het geld binnen deze rekeningen “Grama’s”. Bepaalde subsidies en stimuleringsgelden werden toen exclusief via deze rekeningen toegekend, waardoor het

6

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

financieel voordeliger was om dit geld nogmaals lokaal te besteden vanwege een gehanteerde premie bij het ‘uitcashen’ naar normale euro’s. In de eerste vijf jaar werd meer dan €1 miljoen aan subsidies via dit netwerk toegekend, het aantal transacties groeide van 2.500 in 2017 naar 16.000 in 2021, en de local multiplier score (hoe vaak een euro van hand verwisseld voor het de regio verlaat) steeg van 2 naar bijna 6 (zie bijlage III). Inmiddels is het netwerk voldoende groot en divers om meer lokale handel te faciliteren, en worden de rekeningen ook gebruikt voor bijstand en sociale hulp, waardoor het project voor zowel lokale ondernemers als de gemeente als succesvol wordt gezien. Voor meer info over dit voorbeeld, zie het geschreven artikel op Open Research. De Sardex is een digitaal onderling kredietsysteem dat wordt gebruikt door ondernemers en bewoners in Sardinië. Eén Sardex is gelijk aan één euro, maar niet inwisselbaar. Bedrijven krijgen kredietruimte afhankelijk van hun bijdrage aan de lokale economie en betalen een jaarlijkse bijdrage van €200 tot €3000. Zonder rente functioneert Sardex als een ruilmiddel, wat krediet toegankelijker maakt voor ondernemers die bij traditionele banken geen lening kunnen krijgen. De jaarlijkse bijdrage financiert brokers die lokale vraag en aanbod koppelen.

Sardex werd na de financiële crisis van 2008 geïntroduceerd om handel te stimuleren ondanks overcapaciteit en werkloosheid, en heeft zich tijdens de Covid-crisis bewezen als zeer waardevol lokaal, commercieel en sociaal netwerk. Het netwerk, met inmiddels een jaarlijks transactievolume van €500 miljoen en meer dan 10.000 bedrijven, breidt zich wegens het grote succes nu uit naar andere Italiaanse regio's. Meer info over de Sardex is tevens te vinden op Open Research, en in de bronvermelding (H6). Naast deze voorbeelden zijn ook de Bristol Pound, de Chiemgauer en het historische verhaal van Wörgl interessant. De ervaring van de Bristol Pound (2012-2020) laat zien dat een lokaal systeem op korte termijn wellicht een sterke positieve invloed kan hebben op de lokale economie, maar er meer voor nodig is om op te schalen, operationele duurzaamheid en voldoende circulatie te bereiken. De lokale gemeente accepteerde het lokale geld wel, maar bracht het niet in circulatie. Andere veelgehoorde kritieken op dit systeem zijn de beperkte gebruikersbasis (veelal toeristen en vermogende witte bewoners in het centrum van de stad), de vroege focus op het betrekken van consumenten, en te weinig stimulans voor circulatie (makkelijk uitcashen, weinig reden om te gebruiken).

Het verhaal van Wörgl in de jaren 30 laat zien hoe een kleine maar constante stimulans om geld snel uit te geven de geldcirculatie significant kan verhogen, en zo veel economische activiteit en werkgelegenheid kan creëren. Met een demurrage, ofwel negatieve rente, werd dit gerealiseerd. In Bavaria wordt een moderne variant van dit systeem gehanteerd, de Chiemgauer, waar deelnemers per kwartaal 2% betalen als middel om overmatig oppotten te voorkomen. De opbrengsten van deze premie kunnen weer nuttig worden ingezet (meer hierover in het volgende subhoofdstuk). In de tabel hieronder volgt een overzicht van de verschillende voorbeelden en hun kenmerken. De aanpakken van andere regio’s en steden kunnen uiteraard niet 1 op 1 gekopieerd worden naar Amsterdam. Terwijl we veel kunnen leren van hun ervaring, opzet en bereikte resultaten, is het cruciaal om dit secuur te vertalen naar onze context. Daarom is er sinds medio 2022 met

7

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

veel experts en stakeholders gesproken over de succesfactoren, kansen, en risico’s van een potentieel netwerk van lokale rekeningen in Nieuw-West. Santa Coloma Initiatiefnemer Gemeente

Sardex

Chiemgauer

Wörgl*

Bristol Pound*

Groep vrienden en ondernemers

Actieve lokale bewoners

Gemeente / Burgemeester

Lokale bewoners en ondernemers met steun kredietunie

Motor

Reguliere subsidies & sociale uitkeringen

Krediet en solidariteit

Demurrage (2% per kwartaal, 8% jaarlijks)

Demurrage en gemeentelijke uitgaven / inkoop

Incidentele promoties, events, loyaliteitsbonus

Inwisselbaar voor € ?

Ja, tegen premie (5%)

Nee

Ja, tegen premie (5%)

Ja, maar werd zelden gedaan

Ja

Aantal gebruikers

423 bedrijven (2021)

10.000+ bedrijven

4100 consumenten; 700 bedrijven/verenigingen

Ongeveer 1500 (populatie 4500)

Ongeveer 800 bedrijven, 1000 consumenten

Opmerking / geleerde les

Extreem waardevol geweest ten tijden van COVID om lokale ondernemers te steunen

Grootste actieve netwerk, uitbreiding naar rest van Italië

Actief netwerk in Beieren, geïnspireerd door Wörgl

Haalde het dorp Wörgl uit een economische depressie rond 1930

Gemeente accepteerde belastingen in BP, maar kon geen serieuze schaal bereiken (mede door gebruik fysieke biljetten)

Tabel 1. Overzicht voorbeelden lokaal geld (* niet meer actief)

2.3 Succesfactoren van lokale geldsystemen Waar een goed en slim opgezet lokaal geldsysteem veel blijvende voordelen kan realiseren, is er een aantal cruciale factoren van belang. Om dit scherp te krijgen leren we, naast de eerder genoemde succesvoorbeelden, ook van initiatieven die geen (of slechts een tijdelijk) succes zijn gebleken, zoals de Bristol Pound. Uiteraard zijn er randvoorwaarden zoals juridische legitimiteit, digitale veiligheid, gebruiksvriendelijkheid en goede communicatie. Als aan deze randvoorwaarden wordt voldaan, kan er wel een systeem gestart worden, maar is er nog geen garantie op een duurzaam en veelgebruikt netwerk.

8

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

Het belangrijkste element voor een duurzaam werkend systeem is namelijk dat er een stevige motor voor circulatie moet zijn; een mechanisme dat het praktisch en economisch aantrekkelijk maakt om de lokale rekening te (blijven) gebruiken, en het systeem vertrouwen en stabiliteit geeft (Martin, 2024). In Santa Coloma vervullen subsidies deze rol, terwijl in Sardinië het krediet (en een investeringsfonds) de circulatie op gang houdt. Een ander voorbeeld van een ‘motor’ is de inkoopkracht van grote lokale uitgevers. In de eerste plaats is dit de gemeente zelf, maar dit kunnen ook andere ankerorganisaties zijn, zoals woningcorporaties, scholen of ziekenhuizen. Met hun grote jaarlijkse inkoopbudgetten en verankering in de lokale economie, kan betalen van inkopen middels de lokale rekeningen een stabiele motor vormen. Het netwerk zorgt er vervolgens voor dat de economische kracht van deze ankerorganisaties zoveel mogelijk ten goede komt aan lokale ondernemers en coöperaties, en langer in de stad blijft. Sommige voorbeelden (zoals de Chiemgauer in Duitsland, en het historische voorbeeld in Wörgl) gebruiken een ‘demurrage’ of vermijdbare provisie: een kleine stimulans om het lokale geld niet op te potten (bv. 0.03% per dag, wat neerkomt op bijna 12% per jaar).

Dit, in combinatie met een premie voor het omwisselen naar normale euro’s, zorgt voor een sterke stimulans om het geld snel uit te geven binnen het netwerk. Het helpt ondernemers en andere gebruikers ook om in te zien dat de lokale rekening geen spaarrekening is: alleen door geld snel weer te spenderen profiteert de gemeenschap optimaal. Hiernaast zorgt dit, wegens een met software instelbare minimum omlooptijd, voor een stabiele inkomstenstroom (zie tabel hieronder) die gebruikt kan worden voor verschillende doeleinden, zoals het dekken van operationele kosten, het inhuren van brokers, bonus-acties of kortingen, of het kan dienen als risicobuffer bij het creëren van lokaal renteloos krediet. Cruciaal hierbij is dat er voldoende bestedingsmogelijkheden zijn, anders zal een provisie op stilstaand geld moeilijk geaccepteerd worden. Dit kan bijvoorbeeld door als gemeente bepaalde belastingen in lokale euro’s te accepteren (zoals in Wörgl). Opbrengsten provisie per jaar

Omlooptijd: 6 maanden Provisie: 1/60% p/d (= 0.5% p/m) (laag)

Omlooptijd: 1 jaar Provisie: 1/60% p/d = 0.5% p/m = 6% p/j (middel)

Omlooptijd: 1 jaar Provisie: 1/30% p/d (1% p/m = 12% p/j) (hoog)

€10m in netwerk

€300.000

€600.000

€1.2m

€25m

€750.000

€1.5m

€3m

€50m

€1.5m

€3m

€6m

Tabel 2: Scenario’s van hoogte van opbrengsten van de vermijdbare provisie

Een laatste mogelijkheid kunnen ook individuele uitkeringen of toeslagen worden toegekend via een lokale rekening. Er zijn veel voorbeelden van systemen die dit als basisopzet hadden (bv. de REC in Barcelona): sociale zekerheid kwam hiermee direct in de handen van lokale ondernemers. Ook in Santa Coloma gebeurt dit nu, maar pas na 6 jaar bouwen aan het netwerk. Er zijn namelijk twee grote valkuilen bij deze opzet:

9

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

1. Ondernemers hebben geen stimulans (of mogelijkheid) om het geld in circulatie te houden, en cashen het direct uit bij de gemeente. Zo levert het deze specifieke ondernemers (die levensmiddelen verkopen) wel extra inkomen op, maar staan er relatief hoge administratiekosten tegenover het beperkte effect op de rest van de lokale economie. 2. Het stigmatiseert: een lokale geldsoort die specifiek ontworpen is om mensen in armoede te helpen, wordt niet snel gebruikt door mensen die deze problematiek niet hebben. Door deze dynamieken lukt het vaak niet om de schaal te bereiken die nodig is om echt brede en duurzame impact te realiseren. Hiernaast kan een systeem met deze basisopzet alleen succesvol blijven opereren zolang er voldoende mensen in armoede leven: het houdt armoede daarmee in stand. Motor

Gebruikt door

Voorwaarde(n) (risico’s)

Subsidies

Santa Coloma

Het moet voldoende zijn en blijven om het interessant te houden, politieke afhankelijkheid

Krediet

Sardex, Sardinie

Garantie / risico-fonds nodig

Demurrage

Chiemgauer; Wörgl

Voldoende diversiteit en uitgave mogelijkheden nodig

Inkoop door Ankers

Wörgl

Een commitment nodig van zowel ankers als hun leveranciers om geld binnen het netwerk te besteden

Uitkeringen en toeslagen

Santa Coloma; REC

Voldoende stimulans voor circulatie, en oog voor voorkomen stigmatisering

Tabel 3. Overzicht netwerk-motors

Naast de bovengenoemde voorbeelden van een stabiele motor, zijn er ook mogelijkheden om incidenteel of periodiek het netwerk te stimuleren. Hierbij kun je denken aan acties waarbij het gunstig wordt gemaakt om geld ‘lokaal te maken’, bijvoorbeeld door het inruilen van €100 te belonen met 110 lokale euro’s, waardoor de gebruiker effectief korting krijgt wanneer het met de lokale rekening betaalt. Ook kunnen er evenementen of bijeenkomsten georganiseerd worden waar exclusief met lokale rekeningen betaald wordt, en kunnen er lokale cadeaubonnen gemaakt worden die alleen binnen het netwerk besteedbaar zijn. Als algemene regel geldt: hoe zwakker de motor, hoe meer geld en tijd er moet worden geïnvesteerd in brokers en andere middelen om energie in het netwerk te krijgen en houden. In de praktijk kan een combinatie van de hier genoemde motors gevormd worden, mits er kan worden voldaan aan de bijbehorende voorwaarden (genoemd in tabel 5). Met een voldoende sterke motor gaat het geld zijn weg vinden, omdat de lokale marktdynamiek dan optreedt.

10

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

Zoals geobserveerd in zowel Sardinië als Santa Coloma, vormt de eerste groep gebruikers in feite een team ambassadeurs, die meehelpen om het netwerk verder uit te bouwen doordat zij actief lokale leveranciers gaan overtuigen om het lokale geld te accepteren. Als dit moeilijk blijkt, kan er worden gekozen om het gebied te vergroten (in onze context bv. door Zuidoost en Noord toe te voegen), of belastingen via lokale rekeningen te accepteren.

2.4 Hoe werkt het in de praktijk ? Alliantiepartners en andere geïnteresseerden kunnen de gelegenheid krijgen om een lokale betaalrekening te openen. Voor hen werkt het simpelweg als het openen van een nieuwe rekening, zonder dat daar veel nieuws bij komt kijken. Via een online omgeving en een gekoppelde app kan het platform worden gebruikt net als regulier internetbankieren (zie voorbeeld screenshots hieronder uit het Utrechtse Euro netwerk, die gebruik maken van dezelfde software). STRO heeft een tijd-tracker technologie ontwikkeld die ervoor zorgt dat dat geld dat op een lokale rekening binnen is gekomen vervolgens voor een bepaalde periode alleen uitgeven kan worden bij andere ondernemers of consumenten met een lokale betaalrekening. De gemeente en ankerorganisaties zouden een lokale rekening kunnen openen, vervolgens het geld dat ze lokaal willen gaan besteden naar die rekening storten, en hun uitgaven in het stadsdeel betalen op de lokale rekening van de leverancier of de subsidieontvanger.

11

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

Voor het operationele en beheer-aspect van de rekeningen zijn er meerdere scenario’s mogelijk: • Een bankpartner (zoals Rabobank of BNG) biedt de lokale rekeningen aan als een nieuw soort betaalrekening binnen hun digitale bankomgeving. Dit biedt juridische (privacy) veiligheid en geeft vertrouwen vanwege de ruime ervaring van een bank met het administreren van betalingsverkeer. • Onderdeel worden van de United Economy koepel; in coöperatief model handelen met aandelen t.w.v. €1. (Deze versie is uitgebreid onderzocht en reeds toegepast door United Economy, zie losse bijlage). o In dit model speelt er een limiet van €4.5m in circulatie – hierboven zullen de toezichthouders (AFM en DNB) een verstevigde constructie eisen. • Een eigen Amsterdamse Euro Coöperatie creëren vergelijkbaar met United Economy

2.5 Overige risico’s en aandachtspunten Naast een sterke motor als essentiële succesfactor, is er een aantal risico’s en aandachtspunten om rekening mee te houden bij de opzet en implementatie van een lokaal betaalsysteem: • Volledig digitaal, of hybride of fysiek? Inclusiviteit en gebruiksvriendelijkheid? o Een volledig digitaal systeem is het makkelijkst en zorgt voor administratieve efficiëntie. Ondernemers zullen over het algemeen geen moeite hebben met het gebruik van een digitale omgeving hiervoor, maar wanneer het netwerk wordt uitgebreid naar bewoners, moet er sterk rekening gehouden worden met kwetsbare doelgroepen die minder digitaal vaardig zijn. o Het gebruiken van fysieke biljetten of betaalpasjes kan het gebruiksgemak voor bepaalde doelgroepen verhogen, maar brengt een grote kostenpost en administratielast mee. • Zichtbaarheid of bekendheid van het lokale geld o Sterke communicatie over hoe het werkt en wat het oplevert is belangrijk. Samenwerking met bestaande (ondernemers/bedrijven) netwerken en programma’s is hiervoor nodig. Als er vanuit verschillende (gemeente-) programma’s en actieve netwerken geen steun is voor de lokale rekeningen, zorgt dit voor een grote deuk in het vertrouwen en daarmee de kans op succes.

• Te vroeg betrekken van bewoners o Verdere toelichting in H3.3.1 • Er moet een entiteit zijn die verantwoordelijk is voor het beheer van de rekeningen, met uitvoerende ondersteuning. Deze entiteit moet transparant zijn en een goede reputatie hebben.

12

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

3 Toepassing en voordelen lokaal geld in Nieuw-West

3.1 Koop lokaal als eerste stap Met het momentum van het Nationaal Programma, de opstart van Community Wealth Building en de inzet van het Stadsdeel om de organisatiegraad onder lokale ondernemers te vergroten, ligt er nu een sterke kans om een netwerk van lokale rekeningen te creëren om al deze ontwikkelingen te ondersteunen en versterken. Het door 70 partijen ondertekende convenant van het NP SNW verankerde onder andere de ambitie om meer lokaal in te kopen, maar het ontbreekt nog aan de infrastructuur en actieve inzet om hier serieuze resultaten op te behalen. Brede ervaring met een sterk globaliserende economie leert dat ‘koop lokaal’ acties veelal kortstondig zijn, en weinig structurele veranderingen veroorzaken. De financiële motivatie om goedkope leveranciers van buitenaf te zoeken blijft groot, en de kans dat slechts een kleine groep (al stevig gevestigde) lokale bedrijven profiteren van meer lokale inkoop is groot. Het gebruiken van een netwerk van lokale rekeningen en het stimuleren van geldcirculatie daarbinnen versterkt de positieve effecten van lokaal inkopen en subsidies, doordat het extra (financiële) stimulans geeft om actief werk te maken van het vinden van lokale partners. Zo worden niet alleen de ankerinstellingen aangezet tot lokaal inkopen, maar ook hun leveranciers.

Dit zorgt voor een verhoogde solidariteit en een groeiend gevoel van gemeenschap onder de deelnemers. Ook zorgt het dat zo min mogelijk geld prooi wordt van extractie: geld binnen lokale rekeningen kan niet worden ingezet voor speculatie of winstuitkering aan aandeelhouders buiten de stad. Onderstaande tabel vat de voordelen voor verschillende doelgroepen samen.

Economisch

Ondernemers

Gemeente

Maatschappij en bewoners

Meer inkomen en versterking van hun netwerk van lokale afnemers en leveranciers. Mogelijk: toegang tot (rentevrij) krediet

Meer circulatie = grotere positieve impact van lokaal besteed geld Mogelijk: effectievere besteding van verschillende potjes

Weerbaarheid bij economische schokken, meer lokaal aanbod en banen. Meer kansen om te ondernemen. Mogelijk: zelf direct bijdragen aan lokale economie door gebruik individuele lokale rekening

13

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

Sociaal

Meer betrokken bij buurtevenementen en netwerkborrels.

Meer sociale samenhang, organisatievermogen en verbindingen lokaal mkb

Sociale cohesie, stimulans voor samenwerking.

Duurzaamheid

Meer lokale duurzame opties beschikbaar.

Meer kansen voor (startende) duurzame ondernemers.

Minder inkomend transport, stimulans voor lokale circulaire ketens, tastbaar bijdragen aan lokale initiatieven.

Tabel 4: Voordelen van lokaal betaalnetwerk voor verschillende doelgroepen

Naast deze voordelen levert een actief gebruikt netwerk van lokale rekeningen ook een erg rijke databron op. De ervaringen uit Sardinië en Spanje laten zien dat zo’n netwerk een heel interessant beeld oplevert van hoe geld binnen en door een regio stroomt. Zo kan er snel worden achterhaald waar geld zich ophoopt, en de circulatie tegenhoudt. Ook wordt het zichtbaar hoe geld weer de regio verlaat. Zo kan er een goed geïnformeerde strategie worden gevormd om de lokale economie robuuster en weerbaarder te maken, met meer onderlinge verbindingen, en circulaire geldstromen.

3.2 Lokale betaalrekening koppelen aan Koop Lokaal Platform Nu de zomer van 2024 nadert en het CWB programma concretiseert, wordt er gewerkt aan het ontwikkelen van een Koop Lokaal Platform (KLP) voor Nieuw-West (Actieplan CWB, 28 feb 2024), waar nu een demo van online staat. Dit digitale platform helpt (anker)organisaties in Nieuw-West om lokale leveranciers te vinden, een overzicht van het lokale aanbod te creëren, en om een sterk netwerk te vormen voor en tussen ondernemers in Nieuw-West. Uit meerdere gesprekken (met Stadsdeel, NP SNW en lokale ondernemers) is gebleken dat er interesse is om te onderzoeken of en hoe het KLP kan worden uitgebreid met een lokale rekening. Het koppelen van lokale rekeningen aan het KLP zou de vrijblijvendheid van lokaal inkopen verlagen. Daardoor komt de lokale geldcirculatie steviger op gang en wordt voorkomen dat slechts een handjevol bedrijven profiteert van de inzet op lokaal inkopen. Daarbij ontstaan mogelijkheden om verschillende geldstromen (bijvoorbeeld via subsidies of buurtbudgetten) meer impact te geven door ze in te brengen in het circuit van lokale rekeningen (zoals in Santa Coloma), waarna tevens mogelijkheden ontstaan voor lokale, renteloze kredieten (zoals in Sardinië).

Voor ondernemers, zzp’ers en MKB levert dit vooruitzicht dus een veel sterkere economische reden om mee te doen, en actief gebruik te maken van het platform en later de daarbij-horende lokale rekening. Vanwege de reeds goedgekeurde plannen om het KLP te ontwikkelen, is er een grote kans om lokale rekeningen als vervolgstap van deze ontwikkeling te positioneren. De ontwikkeling van het KLP begint passenderwijs met het creëren van bewustzijn bij ankers over het lange

14

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

termijn effect van hun inkoopbeleid, en het beter vindbaar maken van bedrijven in het stadsdeel. Omdat dit digitale platform ook door STRO wordt ontwikkeld, is het toevoegen van een lokale rekening aan dit platform technisch gezien relatief eenvoudig. Ook kan er gebruik worden gemaakt van de netwerkvorming die hier al plaatsvindt tijdens het vullen van het platform. Zo zijn er meerdere belangrijke stakeholders en netwerken die nu al betrokken kunnen raken (voor een eerste overzicht, zie Bijlage II). Het doel van het platform is om de lokale inkoop te stimuleren en het makkelijker te maken om lokale leveranciers te vinden. Door de rekeningen toe te voegen, wordt de vrijblijvendheid van lokaal inkopen (deels) weggenomen, en zullen meer bedrijven in NW profiteren van het lokale inkopen. Dit vooruitzicht maakt het ook direct aantrekkelijker voor kleinere lokale ondernemers om mee te doen, en zich in te schrijven voor het platform. In de tabel hieronder een overzicht van de ontwikkelfases met bijbehorende doelen en randvoorwaarden. Fase

Doel

Inzet infrastructuur / onderzoek

Wanneer volgende fase? (Go / No-Go evaluatie)

1. De gemeente en andere ankerinstellingen kopen meer lokaal in met hulp van het KLP

Meer geldstromen het stadsdeel in krijgen; overzicht aanbod in NW; Betrekken van lokale ondernemers en eerste gebruikers

Koop Lokaal Platform; Onderzoek Lokale Multiplier, onderzoek geschikte subsidiestromen

Voldoende bedrijven vindbaar op platform;

2. Structureel hogere lokale geldcirculatie door lokale rekeningen

Minder vrijblijvendheid lokaal besteden;

Lokale rekeningen koppelen aan KLP;

Bij voldoende schaal en geldcirculatie binnen het netwerk van lokale rekeningen; voldoende risico-dekking of garantiefonds

Kleinbedrijf en democratische ondernemingen profiteren mee van lokale inkoop 3. Toegang tot financiële instrumenten / rentevrij krediet

Vergroten kansen startkapitaal en groei van lokaal gewortelde bedrijven

Onderzoek en data van het platform geven een indruk hoe vaak de euro’s circuleren Rentevrij handelskrediet (+ evt. fonds)

Zicht op geld/subsidiestromen die Nieuw-West als motor kunnen fungeren;

–

Tabel 5. Ontwikkelfases KLP & Lokale Rekeningen

15

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

3.3 Uitgangspositie en context Nieuw-West In Nieuw-West zijn ruim voldoende mogelijkheden om een sterke motor van het systeem te vormen. Zoals gezegd is er een ondertekende commitment (convenant) van 70 alliantiepartners om meer lokaal in te kopen, en wordt er gewerkt aan een netwerk van ankerorganisaties die hierin voorop willen lopen. Het bestuurlijk vastgestelde CWB actieplan stuurt sterk op het vergroten van de impact van lokaal inkopen door het verhogen van lokale geldcirculatie. De analyse in dit onderzoek geeft aan dat een netwerk van lokale rekeningen een passend middel is om deze doelen te bereiken. Via het netwerk van het Nationaal Programma SNW (en aanvullend de stakeholders genoemd in Bijlage II) kunnen de rekeningen gemakkelijk worden aangeboden. Daarbij worden er veel subsidiegelden in het kader van het NP besteed om Nieuw-West te versterken op allerlei gebieden. In combinatie met reguliere subsidies zoals de Buurtbudgetten, subsidies vanuit het stadsdeel aan maatschappelijk partners, en (nog te identificeren) andere subsidies vanuit de centrale stad, is hier potentie voor zowel een substantiële motor als een eerste gebruikersbasis. Onderstaande tabel geeft een overzicht van verschillende visies en programma’s in NW, en de bijdrage die lokale rekeningen hieraan kunnen leveren. Huidige visies / programma’s in NW

Bijdrage lokale rekeningen aan doelen

Community Wealth Building

Impact lokaal inkopen vergroten Verhogen lokale geldcirculatie, koppelen lokale vraag en aanbod Minder geld extractie uit lokale economie

Buurtbudgetten

Geld dat besteed wordt om de buurt te verrijken, blijft langer circuleren in het stadsdeel, waardoor meer lokale ondernemers er van profiteren

Circulaire Economie (Uitvoeringsagenda Circulair (2023-2026)

Lokale rekeningen stimuleert kortere lokale (circulaire) ketens, bijvoorbeeld in voedsel.

Visie op lokale economie

Beschermen en stimuleren lokaal ondernemerschap Lokaal potentieel optimaal benutten

Economie Agenda Stadsdeel NW

Verhogen organisatiegraad, versterken lokale netwerken

Tabel 6. Bijdrage lokale rekeningen aan huidige visies en programma’s in NW

Juist omdat de bredere economie momenteel niet in slechte doen is, is de kans om een stevige fundering voor de toekomst te leggen. Wanneer op een onverwachts moment een

16

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

economische tegenslag ontstaat, kan een netwerk zoals in Santa Coloma direct zeer waardevol zijn. Als in Nieuw-West een krachtige motor gecreëerd kan worden, circulatie goed op gang komt en er voldoende diversiteit in het netwerk is, kunnen de mogelijkheden voor krediet verder worden verkend. Operationele opzet In eerste instantie kunnen we inventariseren of alliantiepartner Rabobank een rol kan spelen in het faciliteren van de rekeningen, gezien hun ervaring hiermee en hun gunstige positionering ten opzichte van ondernemers in Amsterdam (NW). In 2023 is er al een positief verkennend gesprek geweest met de Rabo hierover. Voor een uitgebreidere potentiële rolbeschrijving voor een bankpartner, zie Bijlage IV. Zonder bankpartner bestaat de mogelijkheid om in coöperatief verband aandelen van eigen vermogen t.w.v. €1 per stuk onderling te gebruiken als betaalmiddel, zoals United Economy het momenteel organiseert. United Economy heeft in 2021 een uitgebreid juridisch onderzoek gedaan naar de opzet van een lokaal betaalnetwerk op basis van een coöperatief model, beschikbaar als losse bijlage. In de praktijk zou Nieuw-West een subnetwerk kunnen openen binnen het United Economy systeem, en zo aan te sluiten bij een reeds functionerend en actief netwerk. Er zijn al warme relaties met de United Economy initiatiefnemers, waar STRO tevens het rekeningbeheer verzorgt.

3.3.1 Bewoners betrekken? Ervaring leert dat het niet altijd verstandig is om direct consumenten en/of bewoners actief te betrekken bij lokale rekeningen. Bij de start van een netwerk zijn er vaak nog onvoldoende mogelijkheden voor bewoners om lokale euro’s te besteden, en is er nog weinig direct profijt voor hen. Dit kan leiden tot een slechte eerste indruk en daarmee een verlaagd vertrouwen. Ook zou het betekenen dat je qua marketing en communicatie gelijk een veel breder en groter publiek moet gaan aanspreken, meer klantcontact en helpdesk middelen nodig zijn, en detailhandel gaat ondersteunen met het betaalsysteem. In de kern is dit geen probleem, maar het is verstandiger en overzichtelijker om dit gefaseerd te doen. Daarom wordt voorgesteld in eerste instantie te focussen op het bouwen van een stevig en divers netwerk van bedrijven, coöperaties, ondernemers, semi-publieke en maatschappelijke organisaties. In een later stadium zouden bijvoorbeeld werknemers van deelnemende bedrijven mee kunnen doen, als tussenstap (zoals bij Sardex het geval was) richting het mogelijk maken voor iedereen om mee te doen. Wanneer er wordt besloten om bewoners actiever te gaan betrekken, bestaat ook de mogelijkheid om hen via de lokale rekeningen te belonen voor vrijwilligerswerk, en op andere manieren geld direct op individuele lokale rekeningen te krijgen.

Zo ontstaat er een manier voor bewoners om betrokken te raken, terwijl het geld wederom lokaal blijft circuleren. Dit zou kunnen door bepaalde uitkeringen uit te keren via het netwerk als Amsterdamse euro’s, door een bonuspremie te financieren die het aantrekkelijk maakt om euro’s om te wisselen voor Amsterdamse euro’s, of door een ‘Makkie’-achtige functionaliteit toe te voegen aan de lokale rekeningen.

17

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

4 Conclusie

Het onderzoek heeft op basis van bestaande voorbeelden, literatuuronderzoek en interviews aangetoond dat een netwerk van lokale rekeningen veel mogelijkheden heeft om de lokale economie en sociale samenhang te versterken. Primair zorgt deze innovatie ervoor dat uitgaven van de gemeente en andere ankerorganisaties meer ten goede komen van lokaal kleinbedrijf, en de economie meer circulair en weerbaar maakt tegen economische verstoringen. Essentieel hierbij is om een stevige motor voor circulatie neer te zetten, en de andere randvoorwaarden, zoals bestuurlijk/ambtelijke borging, veiligheid en communicatie, goed te organiseren. Indien dit haalbaar blijkt, kan het creëren van dit instrument een sterk middel zijn om de doelstellingen van zowel het stadsdeel, de centrale stad, het Nationaal Programma en het CWB-programma daarbinnen te behalen.

18

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

5 Handelingsperspectief Nieuw-West

Zoals beschreven is er een vruchtbare context in Nieuw-West aanwezig om een lokaal betaalnetwerk te realiseren is. Het algemene advies is daarom positief: verdiep het onderzoek naar de specifieke opzetvorm, benodigdheden (partners) en kostenplaatje voor een pilot-voorstel (Plan van Aanpak). Om de haalbaarheid en geschikte opzetvorm te evalueren, moet er een aantal eerste stappen ondernomen worden, waar de onderstaande aanbevelingen op aansturen: •

Aanbeveling 1: Open gesprekken met potentiële bankpartner(s). Wie beheert rekeningen? Samenwerking Rabobank (of BNG), aansluiten bij United Economy Coöperatie, of eigen coöperatie starten? o Hoge prioriteit: gesprekken met Rabobank over partnerschap beheer, rekeningen en andere operationele steun (op bestuurlijk niveau). Dit beïnvloedt ook de meest geschikte organisatiestructuur voor het netwerk (en/of het KLP). Hoe eerder hier duidelijkheid over is, hoe sneller het netwerk gerealiseerd kan worden. o Op basis hiervan kan ook een beheer/governance-opzet gevormd worden, waarin ook de rol van STRO scherper gedefinieerd wordt.

•

Aanbeveling 2: Onderzoek welke subsidies en geldstromen geschikt zijn om als motor van het netwerk te fungeren. o Naast buurtbudgetten en incidentele subsidies vanuit het Stadsdeel; welke subsidiegelden zouden geschikt zijn om te oormerken voor extra lokale circulatie, en (deels) in te brengen via lokale rekeningen? Hoe groot kan de motor via lokale inkoop van ankerorganisaties worden? ▪ Op basis hiervan keuze maken over instellen demurrage / solidariteitsbijdrage en mogelijk maken renteloos krediet o Onderzoek Lokale Multiplier ▪ Het is belangrijk om een nulmeting uit te voeren m.b.t. lokale geldcirculatie (van een geïdentificeerde subsidie / geldstroom). Dit kan met behulp van de LM3 methode (zie Bijlage III). Zo kan worden achterhaald hoe vaak bepaalde geldstromen momenteel lokaal circuleren, en kan na invoering van lokale rekeningen ook de verbetering scherper in beeld worden gebracht. Vanuit de monitoring van het NP SNW en het CWB programma staat dit al in de plannen

•

Aanbeveling 3: Expliciete koppeling aan het Koop Lokaal Platform Nieuw-West. o Door het KLP als startfase te ontwikkelen, kan er al een massa lokale ondernemers gevormd worden. Ook kan er met deze groep in een vroeg stadium gesproken worden over invulling en gebruik van lokale rekeningen.

19

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

Belangrijk is om dit samen met het Stadsdeel te coördineren, vanwege de bestaande banden met lokale ondernemers. •

Aanbeveling 4: Adviesraad/kerngroep lokaal geld in Nieuw-West o Opstellen adviesraad met verschillende experts en lokale ondernemers/bewoners, om belangrijke dilemma’s af te wegen en de connectie met de leefwereld expliciet te behouden in de opzet. o Bespreken communicatievraagstuk: wat is een slimme naam? Presenteren als eigen munt, lokaal geld, lokale rekening? ▪ Benodigdheden: Informerende sessies met relevante afdelingen / bestuur / adviesraad etc. ▪ Communicatieplan en middelen i.s.m. Nationaal Programma SNW & Stadsdeel • Koppelen aan bredere Koop Lokaal Campagne: met gebruik lokale rekeningen een langdurige strategie i.p.v. een incidentele actie o Mogelijke deelnemers adviesraad: ▪ Rens van Tilburg (Directeur Sustainable Finance Lab) ▪ (vertegenwoordiger) Ondernemer(s) uit Nieuw-West • Bv.

Abdel Kaddour (STWT), Fatima-Zohra (Zaak van Smaak), Ahmetcan (Voorzitter BIZ 40/45), Marcel La Rose (Westpoort) ▪ Sandra Doevendans (DB Nieuw-West, portefeuille economie) ▪ Mogelijk verder: Ted Howard (CWB), Pien Thate (Voorzitter OpgaveTeam Werk en Bestaanszekerheid); Frans Bieckmann (Programmaleider Community Wealth Building); Caspar Schonfeld Wichers (Gebiedspoolmanager NW), Oriol Tuson (Initiatiefnemer Gemeente Santa Coloma), Edgar Wortmann, (Jurist gespecialiseerd in lokale geldsystemen), Bouchra Dibi (Strategisch Programma Manager Eigenaarschap, Inclusie & Democratisering NP SNW), Najah Aouaki (Stadseconoom), Hans Stegeman (Hoofdeconoom Triodos)

20

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

6 Bronnen

Van Arkel, H (2021). De Koop Lokaal Booster. Van Arkel, Utrecht Toxopeus, H., & ARKEL, H. V. (2014). Een @nder soort geld. Helpt economie, milieu en euro, Van Arkel, Utrecht. The Sardex Experience: https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-658-28533-3_3 The Sardex Factor: https://www.ft.com/content/cf875d9a-5be6-11e5-a28b-50226830d644 Bristol Pound: The Bristol Pound: A New Currency for a New Economy - Inequality.org. https://www.bristolworld.com/business/bristol-money-pound-3339270 van der Linden, M. J., & van Beers, C. (2017). Are Private (Digital) Moneys (Disruptive) Social Innovations? An Exploration of Different Designs. Journal of Social Entrepreneurship, 8(3), 302-319. https://doi.org/10.1080/19420676.2017.1364287 Lietaer B (2001) The Future of Money: Towards New Wealth, Work and a Wiser World. European Business Review 13:ebr.2001.05413bab.008. Kanters, C. L. (2021). The money makers: The institutionalization of alternative currencies in North-West Europe (Doctoral dissertation, Leiden University). Open Research: Blogs over Lokaal Geld (Santa Coloma, Wörgl) https://openresearch.amsterdam/nl/page/106980/blogs-over-lokaal-geld Martín, E. B. (2024). Remaking money for a sustainable future: Money Commons. Policy Press. https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/89799 Raworth, K (2017). Donut Economie: in zeven stappen naar een economie voor de 21e eeuw.

Chelsea Green Publishing Het Koop Lokaal Platform Nieuw-West: https://communities.cyclos.org/vindplaats_nieuw_west#home

21

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

Bijlagen

Bijlage I: Vooronderzoek Donutbakkerij Nieuw-West In 2020 presenteerde de gemeente de Stadsdonut, gebaseerd op het Donuteconomie model van Kate Raworth, waarin ze ook sprak over de potentiële waarde van lokale geldsoorten als deze om economische en ecologische duurzaamheid te stimuleren (p.175). Een van de initiatieven onder deze paraplu was de Donutbakkerij, een broedplaats voor Donuteconomiegerelateerde initiatieven in Nieuw-West, zoals Platform Sierpleinbuurt, Community Land Trust (nu nog alleen in Zuid-Oost) en De Kaskantine. De afgelopen 7 maanden (juni december 2022) is er binnen de Donutbakkerij een vooronderzoek gestart naar de potentie en het ontwikkelpad van lokaal geld in de huidige context, en hoe het aansluit bij bestaande initiatieven in het stadsdeel. Binnen dit vooronderzoek werd er met meer dan 30 betrokkenen, experts en ambtenaren gesproken. Ook werd een workshop georganiseerd tijdens de Donut Deal Dag in oktober. De resultaten en inzichten hiervan zijn gebruikt om het huidige plan op te stellen, en zal in delen worden gepubliceerd op Open Research Amsterdam. Ook zijn er door dit onderzoek al connecties gemaakt met verschillende projecten en organisaties, waardoor er al bestaande kennis is opgebouwd en draagvlak is ontwikkeld bij deze groepen.

Bijlage II: Stakeholders overzicht Nationaal Programma Samen Nieuw-West • Het NP SNW heeft momenteel ongeveer 70 alliantiepartner, waaronder de gemeente en ankerinstellingen, maar ook veel kleine lokale organisaties en bedrijven. • Binnen het Opgaveteam Werk & Bestaanszekerheid ligt een focus op de lokale economie (Werkgroep Lokale Economie), en zitten vertegenwoordigers van ondernemersnetwerken aan tafel. o ORAM o Westpoort (Marcel La Rose) o MKB Amsterdam (Pien Thate) • Directie EZ van de gemeente Amsterdam kan ook een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van het platform, en het koppelen van bestaande ondernemers-steun en infrastructuur. Stadsdeel Nieuw-West • Via gebiedscoördinatoren en gebiedsmakelaars van het stadsdeel kunnen lokale ondernemers en andere organisaties in de wijk benaderd worden om zich aan te melden op het platform. (Jamal Schoute)

22

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

•

•

•

Er is contact geweest met onderzoeksadviseurs van het stadsdeel om (binnen juridische richtlijnen) bestaande data over bedrijvigheid in NW te ontsluiten (Bedrijven in Gebieden Dashboard). (Anne Risselade) Het stadsdeel heeft andere programma’s op het gebied van lokale economie, zoals de Rabo Boost Your Business en Grote Spelers, waar de samenwerking mee gezocht kan worden. (Joris Zevenbergen / Sandra Doevendans) Afdeling Kunst & Cultuur van het stadsdeel heeft een goede communicatielijn met de vele artiesten, kunstenaars en makers in Nieuw-West. Ook is er hier een concrete behoefte om lokale artiesten en creatieven beter vindbaar te maken. (Peter Both)

Actieve netwerken in Nieuw-West • “Prestongroep” Nieuw-West o In November 2023 is een diverse delegatie uit NW op initiatief van het CommonsLab op reis naar Preston en Schotland geweest om te leren over CWB. Deze groep van ongeveer 30 personen (ondernemers, bewonersinitiatieven, community bouwers, ambtenaren etc.) willen zich actief inzetten als CWB ambassadeurs en kunnen hun eigen netwerken hiervoor gebruiken. Leden van deze groep vertegenwoordigen organisaties als: ▪ Cascoland (Roel Schoenmakers) ▪ Combiwel (Aldert de Boer) ▪ Vrouw & Vaart (Marlijn van der Pol) ▪ Samen Wonen Samen Leven (Hans Krikke) ▪ Ru Paré Community (Kees Visser) ▪ MeentCoop / (Nathalie van Loon) ▪ Commons Network (Sophie Bloemen) ▪ Stichting Studiezalen (Bojana Duovski / Nassa) ▪ Kaskantine (Menno Houtstra) • VBOA: Verenigde Bizzen en Ondernemersverenigingen Amsterdam o Winkeliersverenigingen o BIZ Nieuw-West Plein 40/45 (Ahmet Can) o Ondernemersvereniging Osdorpplein • De Kracht van Nieuw-West o Wij Zijn Nieuw-West ▪ Dit is een online platform waar veel actieve bewoners en organisaties in NW te vinden zijn. Ook hier worden lokale diensten en producten aangeboden, maar slechts mondjesmaat. Dit netwerk kan gebruikt worden om bereik te genereren voor het platform en kleine bedrijven/organisaties die er vindbaar willen worden.

• Bewonersvereniging Plein 40-45 (Fatima-Zohra) • Moskeeën in NW • Donutbakkerij Nieuw-West (Rieta Aliredjo) Hieroo Consultants • Hieroo Consultants is een jong consultancy bedrijf dat zich op pro-bono basis inzet voor de gemeenschap in Nieuw-West, door middel van hun jaarlijkse “community challenge”. In 2024 hebben zij aangeboden om bij te dragen aan de invulling van het

23

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

platform door met bedrijven in gesprek te gaan. Ze focussen hierbij specifiek op de voedselsector in Nieuw-West, van productie tot catering, logistiek en retail.

Bijlage III: Onderzoek lokale multiplier Op het moment dat er gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheden van lokale rekeningen, is bruikbare en inzichtelijke data over geldstromen makkelijk toegankelijk. De software van de rekeningen helpt ons om analyses te doen over geldcirculatie op verschillende wijze, zonder dat dit veel tijd of mankracht kost. Als de geldstromen nog niet via het platform lopen, kan de lokale impact op andere manieren in kaart gebracht worden. Een manier om de lokale impact van organisaties en/of budgetten in beeld te brengen is met de LM3 methode (Local Multiplier 3); een tool die op een relatief simpele wijze inzicht geeft in lokale geldstromen en hoe deze een sterkere economische impact kunnen hebben in het gebied. De tool is ontwikkeld door de New Economics Foundation en reeds toegepast op verschillende sectoren als publieke inkoop, sociale ondernemingen en andere financieringsbronnen (zie bronnen). Het uitvoeren van een onderzoek met deze methode levert daarom een analyse van de lokale economie op die inzicht biedt aan de gemeente, alliantiepartners en andere lokale organisaties. Daarnaast geeft het ook richting aan de groeistrategie voor het lokale betaalnetwerk.

De LM3 methode kan worden gebruikt en toegepast op verschillende organisaties en/of subsidiepotten in NW, en zo relevante input zijn voor de algemene strategie, door te identificeren welke organisaties/bedrijven nu al stevig bijdragen aan lokale geldcirculatie, en waar de beste kansen liggen om dit te verbeteren. New Economics Foundation (NEF), LM3 method: https://www.nefconsulting.com/what-wedo/evaluation-impact-assessment/local-multiplier-3/ • https://www.researchgate.net/publication/271506744_The_Money_Trail_Measuring_ your_impact_on_the_local_economy_using_LM3 • Santa Coloma o https://drive.google.com/file/d/1OtGAqstbKzkSm0ntnroijLxeJyoSViHm/view? usp=share_link o https://www.gramamoneda.cat/es/normativa-y-documentos • Cornwall Food Programme o Full article: Measuring the local economic impact of National Health Service procurement in the UK: an evaluation of the Cornwall Food Programme and LM3 • English market town o Using the LM3 method to evaluate economic impacts of an on-line retailer of local food in an English market town • Tsjechisch natuurpark o Public recreation and landscape protection – with man hand in hand... (p.77)

24

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

Bijlage IV: Rolbeschrijving Rabobank als bankpartner De coöperatie die een onderlinge verrekening faciliteert via lokale betaalrekeningen heeft behoefte aan een betrouwbare partner die door het beheer van die rekeningen wil bijdragen aan de gemeenschapsvorming in het stadsdeel. Om te voorkomen dat het IT-departement van de Rabobank met een te grote klus wordt opgezadeld, kan binnen de beveiligde omgeving van de Rabobank een zelfstandige database faciliteit worden opgebouwd voor de lokale betaalrekeningen. Daarbij biedt Cyclos betaalsoftware alle functionaliteit om de lokale handel te faciliteren en stimuleren. De gewone functionaliteit voor mobiel betalen van Cyclos wordt door banken in het buitenland (en ook de Sardex) al jarenlang gebruikt. De software kan op een veilige manier verbonden worden met de niet-financiële data van de Rabodatabase, zodat Rabo-leden er makkelijk gebruik van kunnen maken, terwijl er niks gehackt kan worden. Als alliantie-partner helpt de Rabobank zo niet alleen de wijk, maar krijgt ze ook ervaring met een nieuw economisch instrument waarmee overheden gericht een bepaalde gebiedseconomie kunnen stimuleren. De gevraagde activiteiten van de bankpartner zijn: 1. Promotie van het netwerk van lokale betaalrekeningen onder de eigen (zakelijke) klanten in NW. 2.

Hosting van de Cyclos software in de digitale bankomgeving en het veilig houden van het geld op de lokale rekeningen, waarbij de digitale veiligheid van de administratie en beheer van het systeem van lokale betaalrekeningen gewaarborgd wordt. 3. Vormgeving van procedures en toekenning van bevoegdheden. a. Coöperatie-leden hebben zeggenschap over toelating en verwijdering leden, toewijzing budgetten bijvoorbeeld die welke zijn verdiend met een eventuele negatieve rente. 4. Helpdesk voor gebruikers. STRO kan hierin ook een rol vervullen, afhankelijk van of het mogelijk is dat STRO medewerkers voor bepaalde faciliteiten toegang kunnen krijgen tot het systeem, onder andere voor het aan- en uit zetten en instellen van bepaalde waarden in de functionaliteit, zoals hoe lang geld binnen het netwerk en dus in de wijk blijft, eventuele negatieve rente, etc. 5. Configuratie van de Cyclos software kan door STRO gedaan worden in samenwerking met de Rabo. a. Waar nodig kan STRO de Cyclos kant verzorgen van script waarmee naw gegevens kunnen worden uitgewisseld, om leden die al een Rabo rekening hebben werk te besparen. 6. Cash-in: de mogelijkheid van overboekingen van bijvoorbeeld de gemeente Amsterdam en andere alliantiepartners naar hun lokale betaalrekening, zodat ze zo betalingen kunnen doen aan lokale rekeninghouders in NW. 7.

Er zijn twee opties voor wat de waarden op de lokale rekeningen voorstellen: a. Het zijn gewone Rabo rekening courant rekeningen waarbij het lokale geld dus euro’s zijn waarbij het gebruik daarvan geconditioneerd wordt door de aan de rekening verbonden voorwaarden. (zoals bij alle rekeningsoorten het geval is) b. Deelnemers maken euro’s over naar een speciale Rabo dekkingsrekening. De Rabo stort de tegenwaarde op de lokale betaalrekening van de deelnemer. 8. Cash-out: overschrijven van geld van de lokale rekeningen naar alle rekening couranten van Nederlandse banken, zodra aan de in de regels van de lokale rekening

25

Gemeente Amsterdam Community Wealth Building

Versie 1.0 27 juni 2024

Onderzoeksrapport Lokaal Geld in Nieuw-West

gestelde voorwaarden is voldaan (ihb dat de ingestelde tijdsperiode verstreken is). Ook hier zijn weer twee opties: a. Deelnemer maakt een bedrag van zijn lokale betaalrekening over naar de Rabo lokale systeemrekening met kennisgeving waar dat geld heen moet. b. De Rabo maakt dan de tegenwaarde in euro’s over naar de tegenrekening van de deelnemer. De tegenrekening heeft de deelnemer bij registratie opgegeven en kan een rekening bij de Rabo zijn of bij een andere Nederlandse bank. Voor al deze taken geldt dat STRO ondersteuning kan en wil leveren waar nodig inclusief training en inwerken in het beheer van Cyclos. Voordelen voor Rabo • Maatschappelijke uitstraling door een belangrijke rol te vervullen om het Nationaal Programma Samen Nieuw-West tot een succes te maken. • Pionieren in financiële innovatie voor lokale economie • Lokale ondernemers helpen aan meer omzet en verbinding • Ook ondernemers die nog geen Rabo-lid zijn, komen via de lokale rekeningen wel in contact met de Rabobank. De bank heeft ook de informatie van de lokale rekeningen voor bijvoorbeeld kredietbeoordeling • Toegang tot een nieuwe markt. Bij succes is de verwachting dat andere gemeenten in Nederland (en wellicht daarbuiten) dit project zullen willen kopiëren. • Een vergoeding voor de uitgevoerde diensten afkomstig van een deel van het inschrijfgeld voor het netwerk en / of een deelnemersbijdrage.