CConstaterende datAmsterdam
Koppel je AI →
Document · PDF

5. Leefbaarheidsenquête Wallen 2025

Tijdelijke Algemene Raadscommissie 27 mei 2026, gemeente AmsterdamBij agendapunt: Bespreken van het Uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad 2026 en het Uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2026 en de folder Vastgoed als middel voor een leefbare binnenstad (VN2026-005375)45.246 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

LeefbaarheidsEnquête Wallengebied 2025 Onderzoek en Statistiek Onderzoek en Statistiek

In opdracht van: Projectnummer: Auteur: E-mailadres:

stadsdeel Centrum 250328 Lieselotte Bicknese l.bicknese@Amsterdam.nl

Bezoekadres: Post:Postbus 658

President Kennedylaan 923

Telefoon: Website:

1000 AR Amsterdam 020 251 0333 onderzoek.Amsterdam.nl

Amsterdam, oktober 2025 3

Inhoud

Inhoud

2

Samenvatting

4

Inleiding

7

1

2

3

4

5

Werkwijze en respons

7

Leefbaarheid Wallengebied

9

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8

9 10 11 12 12 13 14 15

Rapportcijfers voor veiligheid en schoon sterk gedaald Schoonhouden belangrijkste verbeterpunt in het Wallengebied Ruim helft respondenten vindt het in 2025 drukker dan in 2024 Sterke toename overlast zwerfafval Overlast horeca redelijk stabiel ten opzichte van 2023 Meer daklozen en personen met verward gedrag Verkeer: meer wegopbrekingen en elektrische fietsen Straatdealers: 45% ziet een toename van de overlast

Maatregelen Wallengebied

16

2.1 2.2

16 17

Maatregelen over het algemeen positief voor de leefbaarheid Zes op de tien vinden de maatregelen (te) weinig ingrijpend

Horeca

18

3.1 3.2 3.3 3.4

18 19 19 20

Negen op de tien respondenten bezoeken horeca Wallengebied Hollandse (eet)cafés en Aziatische restaurants vaak favoriet Bijna helft respondenten wil minder horeca in het Wallengebied Wens: authentieke kwaliteitshoreca, gericht op Amsterdammers

Huisafval

23

4.1 4.2

23 23

Eén op de vijf bewoners kent de regels voor huisafval niet precies Voor ruim een kwart zijn de buitenzettijden (heel) slecht

Verkeer

25

5.1 5.2 5.3 5.4

25 25 26 28

Ruim de helft vindt dat er (zeer) veel taxi’s en fietsers zijn Elektrische fietsen zorgen het meest voor verkeersoverlast Meer ruimte geven aan voetgangers en groen Kwart voelt zich (redelijk) onveilig in verkeer in het Wallengebied

Bijlage 1 Samenstelling respons

30

Bijlage 2 Open antwoorden

31

Voorgestelde maatregel om schoon te verbeteren Voorgestelde maatregel om overlast te verbeteren Voorgestelde maatregel om balans rust en reuring te verbeteren

31 48 55

Voorgestelde maatregel om veiligheid te verbeteren Overige voorgestelde maatregelen Toelichting op effect maatregelen in het Wallengebied Toelichting op de horeca die men meer wil zien Toelichting op buitenzettijden huisafval Ontwikkeling drukte Toelichting op wie men meer ruimte zou geven Toelichting verkeersveiligheid

60 65 70 89 107 123 136 153

3

Samenvatting

Ongeveer één keer per jaar vraagt O&S in opdracht van stadsdeel Centrum de bewoners en ondernemers in (de directe omgeving van) het Wallengebied naar de ontwikkeling van de leefbaarheid in het gebied. De vragenlijst is ingevuld door 704 personen. Rapportcijfers voor veiligheid en schoon sterk gedaald Het Wallengebied krijgt van d respondenten hoge cijfers voor de tevredenheid met de eigen woning en hoe mooi het is. Daarnaast geeft men ongeveer een zeven voor de horeca, de bereikbaarheid en het contact met buurtbewoners. Het rapportcijfer voor de veiligheid daalde het afgelopen jaar sterk van een 6,6 naar een 5,9. Het gebied krijgt een 5,2 voor de balans tussen rust en reuring, het groen en de overlast. Het rapportcijfer voor schoon daalde zeer sterk van een 5,0 naar een 3,7. Vier op de tien vinden ‘schoon’ dan ook het belangrijkste thema om te verbeteren in het Wallengebied. Daarna volgen overlast (17%), de balans tussen rust en reuring (15%) en veiligheid (15%). Rapportcijfers voor leefbaarheidsaspecten van de eigen buurt

Noordelijke BW Zuidelijke BW Nieuwmarkt e.o. totaal

▪ ▪ ▪ ▪

eigen woning

mooi

horecaaanbod

bereikbaarheid

contact buurtbewoners

veilig

balans rust/ reuring

groen

overlast

schoon

8,0 8,2 8,1 8,1

6,9 7,9 7,8 7,5

6,7 7,1 7,3 7,1

6,3 7,5 7,1 6,8

6,2 6,8 6,9 6,6

5,4 5,8 6,3 5,9

4,5 4,5 5,7 5,2

4,1 4,6 5,5 4,9

4,2 4,0 5,1 4,6

3,4 3,4 3,9 3,7

Noordelijke Burgwallen scoort op bijna alle leefbaarheidsaspecten het laagst In Zuidelijke Burgwallen is men ontevreden over de balans en de overlast In Nieuwmarkt e.o. zijn de cijfers voor veilig, balans en schoon zeer sterk gedaald Ondernemers zijn veel negatiever geworden over de veiligheid en de balans.

Respondenten signaleren vaker een toename in overlast Over de hele linie is het gevoel dat de overlast in het Wallengebied toeneemt sterker geworden. Het vaakst ziet men een toename in zwerfafval (79%), wegopbrekingen (59%) daklozen (58%), personen met verward gedrag (56%) en straatdealers (45%). In 2024 was men iets positiever over de ontwikkeling van de overlast van mensen op straat die bijvoorbeeld blowen, alcohol drinken of luidruchtig zijn. In 2025 oordeelt men weer ongeveer hetzelfde als in 2023. Hetzelfde geldt voor de overlast van horeca-gerelateerd geluid (muziek en gasten). Zes op de tien vinden de maatregelen van de gemeente (te) weinig ingrijpend De meeste respondenten (59%) vinden de maatregelen van de gemeente voor het verbeteren van de leefbaarheid (te) weinig ingrijpend. Dit percentage is hoger dan in 2024 (49%). Bijna acht van de tien respondenten zijn de vervroegde sluitingstijden voor de horeca en de zomerterrassen, de hosts in rode jassen en het alcoholverkoopverbod opgevallen. Ongeveer de helft van hen merkt hiervan een positief effect op de leefbaarheid. Omdat deze maatregelen ook de vrijheid van bewoners beperken wordt ook relatief vaak gevonden dat ze negatief zijn voor de leefbaarheid

4

(12% tot 18%). Van de hosts en het alcoholverkoopverbod wordt daarnaast relatief vaak gevonden (20%) dat het geen effect heeft op de leefbaarheid. Van betere straatverlichting wordt het vaakst een positief effect verwacht (44%). En van de bezoekerscampagne om straatdealers te negeren het minst vaak (27%). Ruim zes op de tien gaan meerdere keren per maand naar de horeca in het Wallengebied De respondenten maken vooral gebruik van de restaurants en (eet)cafés (47% tot 63%). Daarnaast bezoekt 15% tot 27% de ijssalons, lunchrooms of fastfoodrestaurants. Het aandeel dat gebruik maakt van het aanbod aan coffeeshops, juice bars, erotische bars of crêpes en donuts ligt onder de 10%. De meningen over hoeveel horeca er in het Wallengebied zou moeten zijn, zijn verdeeld tussen (veel) minder (46%) en evenveel als nu (41%). De BinnenstadsEnquête 2024 maakt duidelijk dat de groep die minder horeca wil, met name minder coffeeshops wil zien in het Wallengebied. Groepen die vaker vinden dat er (veel) minder horeca in het Wallengebied zou moeten zijn, zijn bewoners van Zuidelijke Burgwallen (63%), 65-plussers (56%) en/of personen die weinig (57%) tot niet (73%) gebruik maken van de horeca. Degenen die de aanwezigheid van horeca vaker hetzelfde willen houden, zijn jonger dan 35 jaar (46%), ondernemer (55%) en/of maken wekelijks gebruik van de horeca (55%).

Deze laatste groep zegt ook relatief vaak dat ze meer horeca in het gebied zouden willen zien (9%). Zes op de tien respondenten zetten horecazaken die gericht zijn op buurtbewoners en Amsterdammers in hun top 3 van typen horeca die zij meer zouden willen zien in het Wallengebied. Op afstand volgen kwaliteitshoreca (35%) en authentieke lokale horeca (32%). Ook is er behoefte aan meer gezonde opties (29%). Huisafval Acht op de tien respondenten weten naar eigen zeggen precies waar en wanneer je je huisafval kunt aanbieden. Groepen die vaker niet alle regels kennen, zijn personen onder de 35 jaar (37%), personen die korter dan 2 jaar in het gebied gevestigd zijn en/of de vragenlijst in het Engels hebben ingevuld (28%). Ongeveer de helft vindt het tijdstip waarop ’s ochtends het huisafval buitengezet kan worden (heel) goed. Zij vinden het onder andere belangrijk dat het afval op deze manier zo kort mogelijk op straat staat. Ruim een kwart vindt de tijden juist (heel) slecht. Meestal omdat ze het te vroeg vinden. Respondenten die in de buurt van de containers op de Nieuwmarkt wonen en hun afval dus ieder moment kwijt kunnen, zijn vaker tevreden met de tijden. Taxi’s en elektrische fietsers zorgen het meest voor verkeersoverlast Ruim een derde van de respondenten vindt dat elektrische fietsen het meest voor verkeersoverlast zorgen, gevolgd door taxi’s (15%) en vrachtverkeer (8%).

Alle andere verkeerstypes worden door minder dan 5% genoemd. Ruim de helft (57%) voelt zich (redelijk) veilig in het verkeer in het Wallengebied. Voor bijna een kwart (24%) is dit echter niet het geval. In de toelichtingen noemt men de volgende redenen om zich onveilig te voelen in het verkeer: ▪ Fatbikes en e-bikes die hard rijden. Je hoort ze ook niet aankomen. Snelheid is moeilijk in te schatten ▪ Men houdt minder rekening met elkaar ▪ Toeristen zijn onbetrouwbaar in het verkeer ▪ Rijgedrag taxi’s, veel te hard, of ze staan juist stil, veel taxi’s ▪ Er is geen doorkomen aan ▪ Geldersekade is een racebaan ▪ Op de Zeedijk is niet meer duidelijk aangegeven dat het een shared space is. 5

▪ ▪ ▪ ▪

Zebrapaden worden genegeerd Straatdealers en verwarde personen op straat Zo druk, gevaarlijk verkeer voor mijn kinderen Ik fiets niet meer vanwege de drukte.

Voor het verbeteren van de leefbaarheid kiest men er het vaakst voor om voetgangers meer ruimte te geven in het Wallengebied (28%), gevolgd door groen (22%) en afvalinzamelaars (14%).

6

Inleiding

In 2020 is de Aanpak Binnenstad van start gegaan. Het gaat om een breed pakket aan maatregelen dat het Bestuurlijk Team Aanpak Binnenstad (burgemeester, wethouder EZ en stadsdeelvoorzitter Centrum) neemt om de leefbaarheid in de binnenstad te verbeteren. Veel van deze maatregelen richten zich op het Wallengebied: het drukste gebied van de binnenstad en waar de gevolgen van overtoerisme het meest voelbaar zijn. De bewoners en ondernemers in het Wallengebied wordt regelmatig gevraagd naar hun mening over de maatregelen die de gemeente treft vanuit de Aanpak Binnenstad en de ontwikkeling van het Wallengebied. Deze rapportage beschrijft de resultaten van de vierde meting van de LeefbaarheidsEnquête Wallen.

Werkwijze en respons De vragenlijst is opgesteld in samenwerking met stadsdeel Centrum. Vast onderdeel van de enquête zijn vragen over het effect van de maatregelen op de leefbaarheid in het Wallengebied. Daarnaast zijn dit jaar vragen opgenomen over horeca en verkeer. De vragenlijst kan zowel in het Nederlands als in het Engels ingevuld worden. Alle 7.790 adressen in het onderzoeksgebied (zie kaart) zijn aangeschreven met de vraag of men een online vragenlijst wil invullen over het gebied. Per adres kan 1 persoon de vragenlijst invullen met gebruik van het meegeleverde wachtwoord. De vragenlijst is 704 keer ingevuld (respons: 9%). Het gaat om 591 bewoners en 113 ondernemers, waarvan er 73 ook wonen in het gebied. De respondenten zijn goed verdeeld over alle buurten. Respons naar buurt deelgebied Noordelijke Burgwallen Zuidelijke Burgwallen Nieuwmarkt en omgeving niet bekend

buurt AE01 Kop Zeedijk AE02 Oude Kerk e.o. AE03 Burgwallen-Oost AE04 Nes e.o. AE05 BG-terrein e.o. AF02 Lastage AF05 Nieuwmarkt AFo8 Zuiderkerkbuurt totaal

aantal adressen 1.064 896 1.480 467 550 840 1.226 1.267 7.790

respons: bewoner 72 38 97 23 29 89 133 103 7 591

ondernemer 12 3 5 3 4 4 5 3 1 40

bewoner én ondernemer 10 9 10 2 4 11 8 17 2 73

totaal 2025 94 50 112 28 37 104 146 123 10 704

2025 (%) 9 6 8 6 7 12 12 10

2024 (%) 11 7 10 7 13 14 12 11

2023 (%) 10 10 11 9 12 14 14 12

9

11

12

Onderzoeksgebied naar buurt en deelgebieden

7

8

1 Leefbaarheid Wallengebied

1.1 Rapportcijfers voor veiligheid en schoon sterk gedaald In de volgende tabel staan de gemiddelde rapportcijfers die respondenten geven aan hun eigen buurt voor diverse aspecten waarvan bekend is dat ze belangrijk zijn voor de leefbaarheid. Het Wallengebied krijgt een zeven of meer voor de tevredenheid met de eigen woning, hoe mooi de buurt is en het horeca-aanbod. Daarnaast krijgen de bereikbaarheid en het contact tussen buurtbewoners ook een voldoende. Het afgelopen jaar zijn de cijfers voor veilig en schoon sterk gedaald. Het cijfer voor veilig ging van een 6,6 naar een 5,9 en dat voor schoon van een 4,5 naar een 3,7. De lichte stijging van het cijfer voor de balans tussen rust en reuring in 2024 heeft niet verder doorgezet. Met een 5,2 in 2025 schommelt het cijfer de laatste drie jaar rond hetzelfde niveau. Het Wallengebied krijgt onvoldoendes voor groen en overlast (4,9 en 4,6).

2025 Eigen woning

2023 Mooi

2024

2025

2025 Horeca-aanbod

2025 Bereikbaarheid

2025 Contact buurtbewoners

2023 Veilig

2024

2025

2023 Balans rust/reuring

2024

2025

2025 Groen

2025 Overlast

2023 Schoon

2024

2025

Hoe beoordeelt u uw eigen buurt op …

Noordelijke Burgw.

8,0

7,7

7,4

6,9

6,7

6,3

6,2

6,3

6,1

5,4

4,8

4,7

4,5

4,1

4,2

4,7

4,2

3,4

Zuidelijke Burgw. Nieuwmarkt e.o. totaal bewoner bewoner/ondern. ondernemer

8,2 8,1 8,1 8,0 8,4 -

7,9 8,2 7,9 7,9 8,2 8,1

8,0 8,2 7,8 7,9 8,0 7,4

7,9 7,8 7,5 7,5 7,6 7,0

7,1 7,3 7,1 7,2 6,4 7,1

7,5 7,1 6,8 7,0 6,0 6,0

6,8 6,9 6,6 6,6 6,8 6,6

6,4 6,8 6,6 6,5 6,7 7,1

6,3 7,1 6,6 6,6 6,4 6,7

5,8 6,3 5,9 6,0 5,5 5,4

4,2 5,6 5,1 5,0 5,1 7,0

4,5 6,1 5,3 5,2 5,2 6,7

4,5 5,7 5,2 5,2 4,8 5,3

4,6 5,5 4,9 4,9 4,8 4,8

4,0 5,1 4,6 4,7 4,3 4,8

4,4 5,4 5,0 5,0 5,0 5,2

4,0 5,0 4,5 4,5 4,4 4,5

3,4 3,9 3,7 3,6 3,5 4,1

▪ ▪ ▪

▪

Binnen het Wallengebied scoort het deelgebied Noordelijke Burgwallen op bijna alle leefbaarheidsaspecten het laagst. Zuidelijke Burgwallen scoort op veel punten goed, maar men is hier ontevreden over de balans tussen rust en reuring en de overlast. In Nieuwmarkt e.o. zijn de cijfers voor veilig en balans beter dan in de andere deelgebieden, maar deze zijn sterk gedaald ten opzichte van 2024. Ook het cijfer voor schoon is hier sterker gedaald dan in de overige deelgebieden. Ondernemers zijn veel negatiever geworden over de veiligheid en de balans tussen rust en reuring in het Wallengebied.

1.2 Schoonhouden belangrijkste verbeterpunt in het Wallengebied 9

Van de respondenten vindt 41% ‘schoon’ het belangrijkste thema om te verbeteren in het Wallengebied. Daarna volgen overlast (17%), de balans tussen rust en reuring (15%) en veiligheid (15%). De overige thema’s worden slechts door een klein aandeel respondenten op de eerste plaats gezet. Vaker genoemde thema’s in de categorie anders zijn toerisme en het winkelaanbod. Ondernemers vinden veiligheid vaker het belangrijkste thema (40%) dan respondenten die (ook) in het gebied wonen (13%). Daarnaast noemen zij balans en overlast juist minder vaak (beide 5% versus 15% voor balans en 18% voor overlast volgens bewoners). Welk thema vindt u het belangrijkst om te verbeteren in het Wallengebied? 41

schoon 34 14

overlast b alans tussen rust en reuring

12 12

veilig g roen b ereikb aarheid horeca-aanb od

43

45

totaal

17

Nieuwmarkt e.o.

20 21

15 15

Zuid elijke Burg wallen

15 15 19 18

Noord elijke Burg wallen

2 2 3 2 2 3 2 1 2 1

contact tussen buurtb ewoners

1 1

anders

6 2

0%

7

4

10%

20%

30%

40%

50%

De respondenten hebben kort omschreven welke maatregel zij zouden willen doorvoeren om het thema dat zij het belangrijkst vinden te verbeteren. Alle suggesties zijn opgenomen in bijlage 2. Hieronder staan een aantal vaker genoemde oplossingen. Schoon ▪ Statiegeld afschaffen, betere vuilnisbakken die niet open te breken zijn, stickers die aangeven dat er geen blikjes in een vuilniszak zitten, speciale prullenbakken voor statiegeldproducten, kijk hoe ze het doen in andere steden ▪ Ondergrondse containers, huisvuil later ophalen zodat het niet ’s avonds al op straat wordt gezet, dagelijks ophalen ▪ Vaker schoonmaken, meteen de straat vegen na ophalen vuilnis ▪ Handhaving, horeca verplichten hun stoep schoon te houden ▪ Beter zichtbaar maken dat het een woonbuurt is, zodat mensen daar rekening mee houden. Overlast ▪ Meer handhaven, ook ‘s avonds en ‘s nachts, ook op blowverbod, grootte gidsgroepen en nachtstilte ▪ Alleen bestemmingsverkeer, toeterende auto’s voorkomen ▪ Ramen dicht, minder coffeeshops, I-criterium, minder daklozen(opvang) ▪ Straatdealers oppakken, voorkom dat straatdealers bij woningen hangen

10

▪ ▪ ▪

Geluidsniveau horeca standaard meten, terrassen eerder dicht Minder toeristen Huizen beter isoleren tegen geluid.

Balans rust en reuring ▪ Meer diversiteit in de bedrijvigheid ▪ Verkeerluw, horeca eerder dicht, draadloos geluidsysteem voor gidsen verplichten ▪ Minder toeristen, toeristenbelasting verhogen ▪ Handhaven. Veilig ▪ ▪ ▪ ▪

Meer politie op straat, meer handhaven, meer cameratoezicht Straatdealen tegengaan, langere verblijfsverboden Daklozen helpen Betere straatverlichting.

1.3 Ruim helft respondenten vindt het in 2025 drukker dan in 2024 Ongeveer de helft (52%) vindt het in 2025 (veel) drukker in het Wallengebied dan in 2024 en volgens 29% is de drukte niet veranderd. Bijna een op de tien (8%) vindt dat het (veel) minder druk is. Ondernemers vinden dit vaker (23%). Van de 20 ondernemers die aangeven dat het (veel) minder druk is, zijn er 15 werkzaam in de horeca of detailhandel. Is het Wallengebied volgens u in 2025 minder druk of drukker dan in 2024? N=704 veel minder druk Noordelijke Burgwallen Zuidelijke Burgwallen Nieuwmarkt e.o. totaal bewoner bewoner/ondernemer ondernemer

2 1 2 1 6 13

minder druk

hetzelfde 8 6 5 6 5 10 10

drukker 34 26 26 29 28 25 43

28 35 33 31 32 30 20

veel drukker

weet niet 20 23 21 21 22 22 8

totaal

7 9 14 11 12 8 8

100 100 100 100 100 100 100

Respondenten die het minder druk vinden, merken dit onder andere doordat ze buiten meer de ruimte hebben en er minder grote groepen zijn. Ondernemers merken het aan de omzet. Respondenten die het juist drukker vinden noemen het tegenovergestelde. Zij kunnen bijvoorbeeld minder goed op straat fietsen vanwege de vele mensen en hebben ook het idee dat er meer groepen zijn. Meerdere respondenten geven aan dat er geen rustmomenten zijn, zoals die er vroeger wel waren in de winter of doordeweeks. Daarnaast waren er dit jaar ook erg veel mensen tijdens de Sail. Alle volledige toelichtingen zijn opgenomen in bijlage 2.

1.4 Sterke toename overlast zwerfafval Bijna acht op de tien respondenten (79%) vinden dat de overlast van zwerfafval zeer is toegenomen de afgelopen 6 maanden. Bij andere vormen van afval of smerigheid ziet ongeveer de helft een toename en ook dat is meer dan in 2024.

11

In Noordelijke Burgwallen vindt men vaker dat de overlast van vuilniszakken die op een fout moment buiten zijn gezet afneemt (15% versus 6% in de andere gebieden).

smerig heid p is, kots, p oep*

afval (b ij) horeca

afvalzakken op onjuiste tijden

zwerfafval

De afgelopen 6 maanden is in mijn buurt de overlast van ... 2025

23

15

28

2024 3 2 3

22

2023 3 2 4

30

26

2025

4 3

8

2024

9

5

2023

5 23

2025

6

4

39

30 36

2024

12

6

2023

10

2025

6

2024

10

6

2023

8

5 2 5

5

33

3

4 4

zeer afg enomen

25

20

33

16

afg enomen

22 g elijk g eb leven

37

26

15

39

29

13

toeg enomen

11

zeer toeg enomen

33

30

5

20%

25

29

3

weet niet, g een antwoord

26

41 4

nvt, (bijna) g een overlast

38 29

5

0%

51

23

44

23

33 40%

30 60%

17 80%

100%

*vraag aangepast. In 2023 en 2024: Wangedrag (wildplassen, kotsen, enz.)

1.5 Overlast horeca redelijk stabiel ten opzichte van 2023 Het oordeel over de overlast door gasten of muziek van horecagelegenheden is vergelijkbaar met 2023. De lichte verbetering die in 2024 zichtbaar was, is daarmee teniet gedaan. ▪

Ondernemers vinden vaker dan respondenten die (ook) in het gebied wonen dat de overlast van muziek uit horeca afneemt (23% versus 8%).

12

g eluid horecag asten (terras, rokers, weg g aan)

muziek horeca

De afgelopen 6 maanden is in mijn buurt de overlast van ... 2025

22

2024

10

29

8 10

42 3

6

nvt, (b ijna) g een overlast

6 3

weet niet, g een antwoord

11

10

39

zeer afg enomen 2023 2025

28 14

8 9

8

6

2024

20

7

2023

18

4 2

0%

3

20%

39 39

9

9 19

44

8

36 40%

13 13

20 60%

5

80%

afg enomen g elijk g eb leven

6

toeg enomen zeer toeg enomen

12 100%

1.6 Meer daklozen en personen met verward gedrag Een belangrijke bron van overlast in het Wallengebied is het gedrag van de mensen op straat. In 2024 was men wat positiever over de ontwikkeling van de overlast door drinken en blowen op straat en lawaai na 02.00 uur, maar in 2025 ligt het oordeel weer rond het niveau van 2023. De overlast die men het meest ziet toenemen is die van daklozen en/of personen met verward gedrag. ▪ ▪

In Zuidelijke Burgwallen vindt men relatief vaak dat de overlast van luidruchtig gedrag (54%) en blowende mensen (40%) is toegenomen. Ondernemers vinden relatief vaak dat de overlast van luidruchtig gedrag afneemt (20%).

13

d akand er loze d rug s n verward na 02:00 uur g eb ruik

b lowers

alcohol d rinkers

luid ruchtig

De afgelopen 6 maanden is in mijn buurt de overlast van ... 2025

5 41 5

2024

8

31 7

2023

8

21 7

2025

6

7

42

28

15

47

22

34

6

29

11

2023

9

2025

11

6 1 8

2024

14

7 2

2023

11

4 2 6

2025

11

16

25

6 1 8 4 2

51

9

weet niet, g een antwoord 7

23 21 42

36

10 15

22 32

zeer afg enomen

16

43

14

12 16

37

13

nvt, (b ijna) g een overlast

19

44

2024

12

7 19

23

afg enomen

g elijk g eb leven

13 toeg enomen

2025

6

9

1 8

2024

11

11

2023

10

10

44 2

2

11 34

5

6 3

30

2025

6

5 3

28 20%

45

8

2025

0%

22 15 24 30

60%

5

zeer toeg enomen

12 26

29 40%

10

29 80%

100%

1.7 Verkeer: meer wegopbrekingen en elektrische fietsen Bijna zes op de tien (59%) vinden dat de overlast van wegopbrekingen is toegenomen. De overlast van verkeer is volgens de grootste groep respondenten (45%) niet veranderd in de laatste zes maanden, terwijl 29% een toename ziet. ▪ ▪

In Nieuwmarkt e.o. ziet men relatief vaak een toename in wegopbrekingen (68%). In Noordelijke Burgwallen ziet men minder vaak een toename in verkeersoverlast dan in de rest van het Wallengebied (21% versus 35%).

14

weg op b reking en/ omleid ing en

De afgelopen 6 maanden is in mijn buurt de overlast van ... nvt, (b ijna) g een overlast 2025

6

8

4

22

33

weet niet, g een antwoord

26

zeer afg enomen

verkeer

afg enomen 2025

7

7

12

45

21

8

g elijk g eb leven toeg enomen

0%

20%

40%

60%

80%

100%

zeer toeg enomen

1.8 Straatdealers: 45% ziet een toename van de overlast Het aandeel respondenten dat de overlast van straatdealers in hun buurt vindt toenemen, is gestegen van 27% in 2024 naar 45% in 2025. In het deelgebied Noordelijke Burgwallen gaat het om 59%, in de Zuidelijke Burgwallen om 54% en in Nieuwmarkt e.o. om 33%.

De afgelopen 6 maanden is in mijn buurt de overlast van ...

15

totaal

2025

10

2024

13

18

2

8

12

19

2

9

Noord elijke BW Zuid elijke BW Nieuwmarkt e.o.

straatd ealers

2023 2025

4

14

9

5

6

2024

7

15

2023

7

15

2025

8

11

25

25 32

2024

13

16

2023

13

16

2025

15

16

24

zeer afg enomen

16

17

26

29

2 3

weet niet, g een antwoord

20

21

nvt, (b ijna) g een overlast

31

30

10

10

18

28

10

6

17

24

21 2

20

afg enomen

25

32

23

g elijk g eb leven 11 toeg enomen

8 18

21 5

28

2024

19

20

3

8

2023

16

23

3

8

0%

20%

20

40%

21 21

33

12

26 60%

18 80%

zeer toeg enomen

12 5 7 100%

2 Maatregelen Wallengebied

2.1 Maatregelen over het algemeen positief voor de leefbaarheid Bijna alle respondenten (97%) is minstens één van de maatregelen opgevallen die de gemeente neemt om de leefbaarheid in het Wallengebied te verbeteren. Voor alle maatregelen geldt dat van degenen die de maatregel is opgevallen de meerderheid vindt dat deze positief bijdraagt aan de leefbaarheid. Van het verbeteren van de straatverlichting wordt het vaakst een positief effect verwacht (44%). De maatregelen die het vaakst opvallen, namelijk door circa 78%, zijn de vervroegde sluitingstijden voor de horeca en de zomerterrassen, de hosts in rode jassen en het alcoholverkoopverbod. Circa vier op de tien respondenten merken hiervan een positief effect op de leefbaarheid. Tegelijkertijd beperken deze maatregelen ook de vrijheid van bewoners. Daarom wordt ook relatief vaak gevonden (12% tot 18%) dat de maatregelen een negatieve impact hebben op de leefbaarheid. Van de hosts en het alcoholverkoopverbod wordt daarnaast relatief vaak gevonden (20%) dat het geen effect heeft op de leefbaarheid. Twee andere maatregelen waarvan men relatief vaak geen effect verwacht (21%), zijn het blowverbod en de bezoekerscampagne om straatdealers te negeren. Kunt u per maatregel aangeven wat volgens u het effect is op de leefbaarheid in het Wallengebied?

16

meer straatverlichting

28

16

9

23

horeca sluit 02:00 uur op vrij en za (was 03:00)

25

17

14

5

extra cameratoezicht in enkele straten/ steg en

27

15

11

33

40

extra p olitie in uniform ivm straatd ealers

25

17

9

23

43

zomerterrassen sluiten 01:00 uur (was 02:00)

24

17

14

5

extra hulp verlening verslaafd en, d aklozen

28

12

7 32

47

hand havers op straat na sluiting horeca vrij-za

26

14

7 33

46

hosts in rod e jassen (o.a. d rukte reg uleren)

16

extra p olitie in b urg er ivm straatd ealers

24

g een alcohol na 16.00 d o-zo in winkels, snackb ars

19

b lowverb od op straat

17

b ezoekerscamp ag ne om straatd ealers te neg eren

13 0%

24

20

15

14

13

13

14

21

20%

40%

22

b eetje p ositief

maakt niet uit

4

23

b eetje neg atief

24

neg atief

22

weet het effect niet

48

20 21

4

4 8 4

7 23

18

p ositief

41

5

12

4

3 9 3 2 6 4 60%

33

maatreg el is me niet op g evallen

40 80%

100%

In de toelichtingen worden de volgende opmerkingen meerdere keren gemaakt: Positief ▪ Blowverbod zorgt voor minder geuroverlast ▪ Hosts en extra politie zijn positief, maar ze zouden meer moeten ingrijpen ▪ Goede initiatieven, maar het is te weinig. Negatief ▪ De maatregelen worden niet gehandhaafd ▪ Straatdealers zijn zeer zichtbaar, maar er gebeurt niks tegen ▪ Vroege sluitingstijden zorgen voor een onveilige sfeer op straat ▪ Hosts staan vaak in groepjes met elkaar te kletsen ▪ Het alcoholverkoopverbod raakt vooral bewoners ▪ De wallen horen levendig te blijven met niet te veel regels ▪ Er gebeurt niets met meldingen.

2.2 Zes op de tien vinden de maatregelen (te) weinig ingrijpend De meeste respondenten (59%) vinden de maatregelen van de gemeente voor het verbeteren van de leefbaarheid (te) weinig ingrijpend. Dit percentage is hoger dan in 2024 (49%). Wat vindt u in het algemeen van de maatregelen in het Wallengebied?

17

te ing rijp end 2025

5

6

21

23

37

9

ing rijp end neutraal weinig ing rijp end

2024

10

10

24

21

28

7

te weinig ing rijpend weet niet, g een antwoord

0%

▪

▪

20%

40%

60%

80%

100%

De maatregelen worden vaker té weinig ingrijpend gevonden in Zuidelijke Burgwallen (45%), door 35 tot 50-jarigen (43%), door respondenten die de vragenlijst in het Engels hebben ingevuld (49%) en door ondernemers die ook bewoner zijn (44%). De maatregelen worden vaker té ingrijpend gevonden door ondernemers (15%), ook degenen die in het gebied wonen (8%). Van de 23 respondenten die in de horeca werkzaam zijn, vinden 9 de maatregelen té ingrijpend (39%).

18

3 Horeca

3.1 Negen op de tien respondenten bezoeken horeca Wallengebied Van de respondenten bezoekt 86% wel eens horeca in het Wallengebied. De meesten van hen (71%) gaan minstens een keer per maand. Hoe vaak maakt u zelf gebruik van de horeca in het Wallengebied? (meerdere keren) per… week

% 38

maand jaar nooit

33 15 13

geen antwoord totaal

1 100

relatief vaak Noordelijke Burgwallen (47%) <35 jaar (48%) 35-50 jaar (43%) Engelstalig (47%) Nieuwmarkt e.o. (36%) 51+ (19%) Zuidelijke Burgwallen (29%) Engelstalig (20%) Zuidelijke Burgwallen (3%)

De respondenten uit het Wallengebied maken vooral gebruik van de restaurants en (eet)cafés (47% tot 63%). Daarnaast bezoekt 15% tot 27% de ijssalons, lunchrooms of fastfoodrestaurants. Het aandeel dat gebruik maakt van het aanbod aan coffeeshops, juice bars, erotische bars of crêpes en donuts ligt onder de 10%. Van welke type horeca in het Wallengebied maakt u zelf wel eens gebruik? meerdere antwoorden mogelijk restaurant

63

café

58

eetcafé

47

ijssalon

27

lunchroom

21

fastfood

15

coffeeshop

6

juice b ar 4 erotische b ar 2 crêp es, wafels, d onuts 2 anders

6

g een horeca

14 0

20

40

60

80

19

3.2 Hollandse (eet)cafés en Aziatische restaurants vaak favoriet In de wordcloud staan de meest gebruikte woorden bij het omschrijven van de favoriete horecagelegenheid in het Wallengebied. 100 meest gebruikte relevante woorden bij omschrijving favoriete horecagelegenheid in het Wallengebied

3.3 Bijna helft respondenten wil minder horeca in het Wallengebied De meningen over hoeveel horeca er in het Wallengebied zou moeten zijn, zijn verdeeld tussen (veel) minder (46%) en evenveel als nu (41%). Daarnaast vindt 6% dat er (veel) meer horeca zou moeten komen. De groep die (veel) minder horeca in het Wallengebied wil zien, is relatief vaak afkomstig uit Zuidelijke Burgwallen (63%), 65-plusser (56%) en/of maakt weinig (57%) tot niet (73%) gebruik van de horeca. De groep die de aanwezigheid van horeca hetzelfde wil houden, is relatief vaak jonger dan 35 jaar (46%), ondernemer (55%) en/of maakt wekelijks gebruik maken van de horeca (55%). Deze laatste groep zegt ook relatief vaak dat ze meer horeca in het gebied zouden willen zien (9%).

20

Hoeveel horeca zou er volgens u aanwezig moeten zijn in het Wallengebied? N=704 Noordelijke Burgwallen Zuidelijke Burgwallen Nieuwmarkt e.o. 18-34 35-50 51-64 65+ bewoner ondernemer bewoner en ondernemer >= wekelijks naar horeca >= maandelijks >= jaarlijks nooit totaal

helemaal niet 1 1 1 1 1 1 3 1 3 1

veel minder 18 28 20 10 19 22 28 21 5 27 9 17 27 51 20

minder

22 35 25 28 24 21 28 26 20 21 21 29 30 22 25

evenveel als nu 44 22 42 46 41 39 38 41 55 37 55 41 32 12 41

meer

veel meer 1 1 2 1 1 2 1

7 5 4 7 7 6 1 5 8 4 9 4 1 3 5

weet niet 7 11 7 7 6 11 5 7 10 11 5 9 9 10 7

In de BinnenstadsEnquête Wallengebied van 2024 stonden respondenten positiever tegenover de ruime aanwezigheid van horeca in het Wallengebied (zie tabel hieronder). Het verschil is waarschijnlijk beïnvloed door het feit dat in 2024 niet gevraagd werd naar horeca in het algemeen, maar naar diverse sectoren. Mensen gaven in 2024 aan met name minder coffeeshops te willen in het Wallengebied. Het aantal restaurants en cafés wilden men het vaakst gelijk houden.. BinnenstadsEnquête Wallengebied 2024, bewoners en ondernemers: In welke mate vindt u dat de volgende bedrijven aanwezig zouden moeten zijn in het Wallengebied? restaurants cafés coffeeshops

Noordelijke Burgwallen Zuidelijke Burgwallen Nieuwmarkt e.o. Noordelijke Burgwallen Zuidelijke Burgwallen Nieuwmarkt e.o. Noordelijke Burgwallen Zuidelijke Burgwallen Nieuwmarkt e.o.

helemaal niet 0 0 1 1 1 0 14 12 14

veel minder 7 4 3 7 4 6 31 32 23

minder 12 12 11 12 10 9 21 27 30

evenveel als nu 52 46 49 54 64 65 27 24 27

meer 21 24 28 18 16 14 3 3 1

veel meer 6 11 5 5 3 3 2 1 1

3.4 Wens: authentieke kwaliteitshoreca, gericht op Amsterdammers Zes op de tien respondenten zetten horecazaken die gericht zijn op buurtbewoners en Amsterdammers in hun top 3 van het type horeca dat zij meer zouden willen zien in het Wallengebied. Op afstand volgen kwaliteitshoreca (35%) en authentieke lokale horeca (32%). Ook is er behoefte aan meer gezonde opties (29%).

21

weet niet 2 4 4 2 3 3 2 1 3

Wat zijn uw wensen voor de horeca in het Wallengebied? maximaal 3 antwoorden Ik wil graag meer…. g ericht op b uurtbewoners/ Amsterd ammers

60

kwaliteitshoreca

35

authentiek / lokaal

32

g ezond

29

p ersoonlijke sfeer

17

d iversiteit in keukens

15

Ned erland s sp rekend p ersoneel

14

d iversiteit in doelg roep en

6

g oed kop e seg ment

6

d ag zaken

5

nachtzaken

5

horeca in b v winkels of cultuurvoorziening en

4

g ericht op b ezoekers

1

anders

3

g een wensen, g oed zoals het is

6

g een wensen, het maakt me niet uit

3

weet niet, g een antwoord

1 0

10

20

30

40

50

60

70

In de toelichtingen, die volledig zijn opgenomen in bijlage 2, worden de volgende suggesties gedaan voor de horeca in het Wallengebied: Minder ▪ toeristenwinkels, wafels en andere goedkope snacks ▪ Argentijnse steaks en burgers ▪ ketens ▪ zaken die alle mogelijke keukens serveren, van steak tot pizza ▪ to go horeca, zodat er ook minder afval is ▪ terrassen ▪ coffeeshops ▪ horeca in het algemeen. Meer ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Nederlandse lokale specialiteiten duurzame lokale producten goede hip hop live muziek bruine stamkroegen een Indonesische toko Mexicaans gezellige daghap vegetarisch / vegan betaalbare gezonde opties latere openingstijden die passen bij een wereldstad plekken waar je niet lang van tevoren hoeft te reserveren

Er zijn verschillen tussen groepen:

22

▪

▪ ▪ ▪

▪ ▪ ▪ ▪

▪ ▪

Respondenten die meer horeca willen in het Wallengebied willen ook vaker meer nachtzaken (24%), buurtgerichte horeca (67%), horeca die zich richt op bezoekers en/of horeca in het goedkope segment (20%). Respondenten die willen dat er minder horeca is, willen vaak meer buurtgerichte horeca (66%) en gezonde opties (36%). Ondernemers kiezen relatief weinig voor buurtgerichte horeca (43%) en juist vaker dan gemiddeld voor horeca gericht op bezoekers (10%). 35-minners kiezen het vaakst voor buurtgerichte en/of authentieke horeca (73% en 39%). Daarnaast hebben ze vaker behoefte aan gezonde opties (37%) en minder dan oudere respondenten aan kwaliteitshoreca (22%). 50-minners kiezen vaker voor horeca in winkels of cultuurinstellingen dan oudere respondenten (6% versus 2%). 65-plussers willen vaker dat er meer Nederlands sprekend personeel is dan 35-minners (20% versus 10%). In Zuidelijke Burgwallen kiest geen van de respondenten voor meer goedkope horeca. Ook een persoonlijke sfeer vindt men hier minder vaak belangrijk (6%). Engelstalige respondenten zijn relatief vaak geïnteresseerd in horeca in winkels en cultuurinstellingen (20% versus 2% van de Nederlandstalige respondenten) en het goedkope segment (18%). Zij kiezen relatief weinig voor meer kwaliteitshoreca (25%). Mannen hebben vaker dan vrouwen de wens voor meer kwaliteitshoreca (39% versus 29%).

Vrouwen willen vaker horeca met een persoonlijke sfeer (20%). Respondenten die minstens één keer per week gebruik maken van de horeca in het Wallengebied, willen relatief vaak meer nachthoreca (9%) en/of authentieke lokale horeca (40%). Hoe vaker men naar de horeca in het Wallengebied gaat, hoe vaker men een persoonlijke sfeer belangrijk vindt.

23

4 Huisafval

4.1 Eén op de vijf bewoners kent de regels voor huisafval niet precies Bewoners van het Wallengebied kunnen hun huisvuil twee keer per week op vaste dagen buiten zetten. De meeste respondenten (94%) weten precies op welke dagen dit is. Ook weten de meesten (88%) op welke plek ze het huisvuil neer kunnen zetten. Het afval kan in de meeste gevallen tussen 6.00 en 7.30 uur buiten worden gezet. Met deze tijden is 82% bekend. Hoe goed weet u waar en wanneer u uw afval aan kan bieden in uw straat? N=664 d e op haald ag en

94

d e p lek

88

d e tijd stip p en 0%

42 8

82 20%

40%

14 60%

80%

3 3

weet ik p recies weet ik ong eveer weet ik niet g een antwoord

100%

Acht op de tien respondenten kennen naar eigen zeggen alle drie de regels precies. De overige 20% is relatief vaak jonger dan 35 jaar (37%), korter dan 2 jaar in het gebied gevestigd en/of heeft de vragenlijst in het Engels ingevuld (28%).

4.2 Voor ruim een kwart zijn de buitenzettijden (heel) slecht Op veel locaties in het Wallengebied kan men huisafval tussen 06.00 en 07.30 uur op de ophaaldagen buiten zetten. Ongeveer de helft (49%) vindt dit tijdstip (heel) goed. Uit de toelichtingen blijkt dat zij het onder andere belangrijk vinden dat het afval op deze manier zo kort mogelijk op straat staat. Ook geven meerdere respondenten aan gebruik te maken van de containers op de Nieuwmarkt, waar de tijden vrij zijn. Dit laatste is waarschijnlijk de reden waarom respondenten uit Nieuwmarkt e.o. vaker tevreden zijn met de buitenzettijden dan die uit de Burgwallen. Ruim een kwart (27%) vindt de tijden waarop het huisafval buitengezet kan worden heel slecht. Zij vinden het over het algemeen veel te vroeg.

24

Hoe zijn voor u de momenten waarop u uw afval buiten kan zetten? heel g oed totaal

16

33

21

16

11

3 g oed

Nieuwmarkt e.o.

15

Zuid elijke Burg wallen

16

42

24

19

23

12

17

22

7

niet g oed , niet slecht

2

slecht heel slecht

Noord elijke Burg wallen

17 0%

23 20%

19 40%

23 60%

14 80%

6

weet niet, g een antwoord

100%

Wanneer het niet mogelijk is om het huisafval op de juiste tijd buiten te zetten, kiezen de meeste mensen ervoor om het afval thuis te laten (42%) of naar een container te brengen (40%), vaak die op de Nieuwmarkt. Een kleine groep zegt het afval toch buiten te zetten (5%), vaak op de avond ervoor. Dit percentage ligt hoger onder respondenten voor wie de buitenzettijden heel slecht uitkomen (12%). Antwoorden in de categorie anders (5%) zijn onder andere dat men aan de buren vraagt om het afval buiten te zetten of dat men het afval in vuilnisbakken op straat stopt of in containers van horecagelegenheden in de buurt. Wat doet u meestal als u niet op de juiste dag en tijd uw afval buiten kunt zetten? Naar het oordeel over de buitenzettijden, n=646 dan laat ik het thuis dan breng ik het naar een container dan zet ik het toch (eerder) op de stoep anders n.v.t. komt niet voor weet niet, geen antwoord totaal

buitenzettijden goed 51 35 1 4 9 100

niet goed, niet slecht 42 44 4 4 4 1 100

buitenzettijden slecht 28 45 12 7 8 1 100

totaal 42 40 5 5 8 1 100

25

5 Verkeer

5.1 Ruim de helft vindt dat er (zeer) veel taxi’s en fietsers zijn Van de respondenten vindt 53% dat er (zeer) veel fietsen en/of taxi’s in het Wallengebied zijn. Over de aanwezigheid van vrachtverkeer en personenauto’s is men vaker neutraal (47% en 44%). Bijna de helft vindt dat er (zeer) weinig parkeerplekken zijn voor fietsen en 44% vindt dat voor auto’s. Hoe kijkt u in het Wallengebied aan tegen de hoeveelheid…. N=704 taxi’s

24

29

33

7 3 4

fietsers

21

32

38

6 2

vrachtverkeer

11

p ersonenauto’s

8

p arkeerp lekken fiets

5

12

30

p arkeerp lekken auto

5

8

33

0%

▪

▪ ▪ ▪

25

47

19

20%

44

10 3 4 17

30

40%

7 19

5

zeer veel veel neutraal weinig zeer weinig weet niet

4

21

23

10

60%

80%

100%

In Zuidelijke Burgwallen vindt men relatief vaak dat er (zeer) veel taxi’s zijn (73%). Respondenten die de vragenlijst in het Engels hebben ingevuld vinden relatief vaak dat er (zeer) weinig taxi’s zijn (22%). In Nieuwmarkt e.o. vindt men het aantal fietsers vaak (heel) veel (60%). Vooral 65-plussers vinden dat er veel fietsers in het Wallengebied zijn (66%). Ondernemers vinden relatief vaak dat er (zeer) weinig parkeerplekken voor auto’s zijn (63%). In Noordelijke en Zuidelijke Burgwallen vindt men vaker dat er weinig fietsparkeerplekken zijn dan in Nieuwmarkt e.o. (58%, 55% en 41%).

5.2 Elektrische fietsen zorgen het meest voor verkeersoverlast Ruim een derde (34%) vindt dat elektrische fietsen het meest voor verkeersoverlast zorgen, gevolgd door taxi’s (15%) en vrachtverkeer (8%). Alle andere verkeerstypes worden door minder dan 5% genoemd. In de categorie anders noemt men vaak meerdere verkeerstypen, maar ook open boten en mensen die (in groepen) op straat lopen. ▪

Elektrische fietsen worden relatief vaak genoemd in Nieuwmarkt e.o. (38%). Daarnaast vinden 65-plussers dit vaak (47%). 26

▪ ▪ ▪

Taxi’s zorgen relatief vaak voor overlast in Zuidelijke Burgwallen (28%). Daarnaast ervaren personen onder de 35 jaar vaker dan gemiddeld overlast van taxi’s (20%). Vrachtverkeer wordt relatief vaak genoemd in Noordelijke Burgwallen (12%). Personenauto’s zorgen relatief vaak voor de meeste overlast in Zuidelijke Burgwallen (14%).

Van welk type verkeer heeft u de meeste overlast? elektrische fietsen taxi’s vrachtverkeer scooters/brommers personenauto’s fietsen motoren anders n.v.t. ik ervaar (bijna) geen overlast weet niet, geen antwoord totaal

Noordelijke Burgwallen 32 14 12 5 2 6 4 11 13 2 100

Zuidelijke Burgwallen 20 28 8 3 14 3 5 8 11 2 100

Nieuwmarkt e.o. 38 13 6 5 6 3 4 11 12 2 100

totaal 34 15 8 5 5 4 4 10 12 2 100

5.3 Meer ruimte geven aan voetgangers en groen Voor het verbeteren van de leefbaarheid zou men er het vaakst voor kiezen om voetgangers meer ruimte te geven in het Wallengebied (28%). Groen volgt met 22% op de tweede plaats en 14% kiest voor afvalinzamelaars. Antwoorden in de categorie anders (6%) zijn onder andere bewoners, uitsluitend kleine vrachtwagens, onderhoudsbedrijven en vracht via het water.

27

Stel dat u de leefbaarheid in het Wallengebied wil verbeteren en moet kiezen. Wie of wat zou u dan meer de ruimte geven? voetg ang ers

28

g roen

22

afvalinzamelaars

14

fietsers

11

anders

6

auto-p arkeren

6

fiets-p arkeren

4

b ankjes

3

b estelb usjes 1 p akketb ezorg ers 1 taxi’s vrachtverkeer weet niet 1 0

▪ ▪ ▪

10

20

30

In Nieuwmarkt e.o. en Zuidelijke Burgwallen kiest men vaker voor voetgangers dan in Noordelijke Burgwallen (31% en 29% versus 22%). In Noordelijke en Zuidelijke Burgwallen kiest men vaker voor fietsparkeren dan in Nieuwmarkt e.o. (7% en 6% versus 1%). Vrouwen kiezen relatief vaak voor groen (29% versus 17%) en mannen vaker voor voetgangers (31% versus 21%).

Alle toelichtingen zijn opgenomen in bijlage 2. Hieronder staat een samenvatting. Voetgangers ▪ (deels) voetgangersgebied van maken ▪ Alleen autoverkeer buurtbewoners ▪ Amsterdammertjes verwijderen ▪ Ander verkeer zoveel mogelijk weren ▪ Menging van verkeersstromen onveilig voor voetgangers ▪ Minder ruimte voor terrassen ▪ Te weinig ruimte voor kinderwagens, ouderen, rolstoelen etc. Groen ▪ ▪ ▪ ▪

Er is erg weinig groen I.p.v. toeristenauto’s Ook voor honden Op de Dam, langs de grachten, Siebeleshof opknappen, meer geveltuinen, waar nog omgewaaide boomstronken zijn. ▪ Parijs is hier radicaler in ▪ Voor sociale cohesie / sfeer. Afvalinzamelaars ▪ Afval grootste probleem in de buurt

28

Fietsers ▪ Bredere fietspaden, o.a. zodat fatbikes er langs kunnen, of anders reguleren. ▪ Fietsen is nu bijna onmogelijk door de drukte ▪ Het vervoersmiddel binnen Amsterdam ▪ Vaak bewoners. Fietsparkeren ▪ Fietswrakken verwijderen ▪ Geparkeerde fietsen blokkeren nu de stoep, voordeuren etc. ▪ Nu te weinig ▪ Stoep wordt leger als fietsen in rekken kunnen. Autoparkeren ▪ Geen auto’s uit het buitenland laten parkeren ▪ Noodzakelijk om te kunnen wonen en werken ▪ Ondergronds ▪ Onnodig rondjes rijden door de buurt vanwege het kleine aantal plekken. Bestelbusjes en pakketbezorgers ▪ Noodzakelijk voor de leefbaarheid Vrachtverkeer ▪ Niet alleen op Oudekersplein laten parkeren. Overlast spreiden.

5.4 Kwart voelt zich (redelijk) onveilig in verkeer in het Wallengebied De meeste respondenten (57%) voelen zich (redelijk) veilig in het verkeer in het Wallengebied. Voor bijna een kwart (24%) is dit echter niet het geval. Hoe veilig voelt u zich in het verkeer in het Wallengebied? N=704 veilig redelijk veilig totaal

21

36

17

18

6 2

niet veilig , niet onveilig redelijk onveilig onveilig weet niet

0%

20%

40%

60%

80%

100%

29

Hieronder staat een samenvatting van de toelichtingen op het veiligheidsgevoel in het verkeer. (redelijk) veilig ▪ Doordat het druk is, voel ik me niet onveilig ▪ De fietsers zijn het grootste/enige probleem ▪ Ik ondervind geen problemen ▪ Behalve taxi’s, elektrische fietsers ▪ Er is weinig verkeer ▪ Je moet wel goed uitkijken en slalommen rond toeristen en vrachtwagens (redelijk) onveilig ▪ Fatbikes en e-bikes die hard rijden. Je hoort ze ook niet aankomen. Snelheid is moeilijk in te schatten ▪ Men houdt minder rekening met elkaar ▪ Toeristen zijn onbetrouwbaar in het verkeer ▪ Rijgedrag taxi’s, veel te hard, of ze staan juist stil, veel taxi’s ▪ Er is geen doorkomen aan ▪ Geldersekade is een racebaan ▪ Op de Zeedijk is niet meer duidelijk aangegeven dat het een shared space is. ▪ Zebrapaden worden genegeerd ▪ Straatdealers en verwarde personen op straat ▪ Zo druk, gevaarlijk verkeer voor mijn kinderen ▪ Ik fiets niet meer vanwege de drukte.

30

Bijlage 1 Samenstelling respons

De respondenten zijn afkomstig uit alle delen van het Wallengebied. De hogere respons in het deelgebied Nieuwmarkt e.o. lijdt tot een lichte oververtegenwoordiging van dit gebied. Respons naar buurt en relatie tot het gebied deelgebied Noordelijke Burgwallen Zuidelijke Burgwallen Nieuwmarkt en omgeving niet bekend

buurt AE01 Kop Zeedijk AE02 Oude Kerk e.o. AE03 Burgwallen-Oost AE04 Nes e.o. AE05 BG-terrein e.o. AF02 Lastage AF05 Nieuwmarkt AFo8 Zuiderkerkbuurt totaal

Respons naar leeftijd 18-34 35-50 51-64 65+ onbekend totaal

bewoner 72 38 97 23 29 89 133 103 7 591

ondernemer 12 3 5 3 4 4 5 3 1 40

bewoner én ondernemer 10 9 10 2 4 11 8 17 2 73

aantal 143 162 196 174 29 704

aantal 94 50 112 28 37 104 146 123 10 704

% 13 7 16 4 5 15 21 18 1 100

% 20 23 28 25 4 100

Van de bewoners van het onderzoeksgebied is 53% man. Van de respondenten 57%. Respons naar geslacht man vrouw anders onbekend totaal

Respons naar vestigingsduur 1 -2 jaar 3 – 5 jaar 6 jaar of langer onbekend totaal

aantal 401 275 4 24 704

% 57 39 1 3 100

aantal 102 106 490 6 704

% 14 15 70 1 100

31

Bevolking 18+ (%) 13 9 19 5 8 12 17 17 100

Bijlage 2 Open antwoorden

Voorgestelde maatregel om schoon te verbeteren BG-terrein ▪ Andere oplossing voor statiegeld (nu worden vuilnisbakken en vuilniszakken op straat geleegd); take-out restaurants verplichten meer eigen prullenbakken te gebruiken en klanten daarop te wijzen; ▪ boetes voor deponeren van zwerf vuil; ▪ boetes voor deponeren grofvuil zonder aanmelding; ▪ Meer groen in de buurt. ▪ Betere aanpak op dagelijkse schoonmaak. Meer en betere prullenbakken, voldoende straten vegen en bakken legen (op drukke dagen meerdere malen per dag). Veel meer vuilcontainers onder de grond (zodat vuil niet aan de straat wordt gezet en geplunderd door meeuwen en statiegeld zoekers). Etc. ▪ Buurtteams die buurtgericht werken. ▪ Vuilnisbakken met schapendeur die door eigen gewicht dichtdraait en geen slot meer. In het draaiende deel een harde bak waar de zak in hangt. Zo kan de zooi niet meer op straat komen en de bakken draaien vanzelf dicht. ▪ Dit is de zoveelste enquête in korte tijd. Zo snel veranderen meningen niet. Verbied wegwerpverpakkingen van snacks of beboet bedrijven. Toeristen kunnen nergens naar toe met hun afval omdat prullenbakken zijn weggehaald. ▪ Geen vuilniszakken meer op straat ▪ Geen vuilniszakken op straat zetten en prullenbakken dicht maken. ▪ Het afval-ophaalsysteem.

Ik zou graag willen dat er iets als ondergrondse containers of kliko's of iets dergelijks komt, zodat meeuwen niet alles openpikken. Ook zijn de glas en kartonplekken schaars in deze buurt. ▪ Meer ondergrondse vuilcontainers, ik zou het niet erg vinden daar een stukje voor te fietsen. ▪ Strenger zijn op horeca over het dronken voeren van toeristen. Strenger zijn van politie op toeristen die onder invloed zijn. Iets voor geluidsoverlast doen van schreeuwende toeristen en toeterende taxi’s midden in de nacht. ▪ Take action to stop people from discarding cigarette ends on the street as if they weren't trash. ▪ Winkeliers/horeca verantwoordelijk maken voor hun stoep, dat ze die schoonhouden. ▪ Zo vaak is er ontzettend veel overlast van meeuwen (!!!) en toeristen doordat er veel troep op straat ligt. Zo erg dat ik er op dagen dat het afval wordt opgehaald eigenlijk standaard van wakker wordt rond een uur of 5 door al het geschreeuw van de meeuwen. Rete irritant. Burgwallen-Oost o vuilnisdagen zijn een puinhoop. Urenlang afvalresten blijven liggen o de hele dag zie ik daklozen door de vuilnisbakken gaan o het budget verhogen in plaats van verlagen :) ▪ Andere prullenbakken zodat ze niet open blijven staan wanneer de statiegeld blikjes eruit worden gehaald. ▪ Strenger handhaven op wanneer het vuilnis wordt buitengezet.

Als daar dure boetes op staan zal men de zakken eerder pas in de ochtend buitenzetten, en is er minder tijd voor zwervers en meeuwen om er een zooitje van te maken."

32

▪

▪ ▪

▪

▪ ▪ ▪

▪ ▪

▪ ▪

▪ ▪ ▪

▪ ▪ ▪ ▪

▪ ▪

▪ ▪

Afschaffen vuilniszakken op straat. Zwervers en daarna meeuwen komen daar namelijk op af. Gevolg is dat zakken kapot worden gescheurd (op zoek naar statiegeld) en dat zorgt voor enorm veel zwerfafval. Oplossing: ondergrondse containers (met pas). Betere prullenbakken ter voorkoming dat zwervers deze kapot maken. Zelfde gevolg als bij de vuilniszakken op straat. Afvalbakken terug en vaker legen (net zoals in een pretpark, wat het hier qua bezoekersaantallen ook is). Nu verspreidt het afval zich over de wijk (op elk trappetje wat) omdat mensen het toch kwijt moeten. De verantwoordelijkheid voor afvalbakken van de horecazaken is een goede al genomen maatregel. Ook zijn de schoonmakers van de gemeente toppers. Afvalcontainers. Het afval wordt nu opgehaald op twee doordeweekse dagen tussen 5 en 6, wanneer je vaak niet thuis bent. Afvalzakken moeten op straat worden gelegd, worden uit elkaar getrokken door mensen die flesjes en blikjes zoeken en door dieren. Ook worden zakken verplaatst en krijgen bewoners vervolgens boetes voor ‘het verkeerd plaatsen van afval’ Betere vuilnisbakken en grote vuilcontainers op straat. Clean the streets in the morning. Clean the canals. Cleaning cars to go more often; fix broken trash bins; homeless people and trash collectors (breaking trash bags and trash bins) to be fined.

Start giving fines for peeing, shitting, puking on the streets, also for opening trash bins and trash bags - give fines and stop people doing it. Dat er meer prullenbakken komen die niet open gemaakt kunnen worden door zwervers De maatregel kan ik niet benoemen, maar het zal in de lijn liggen om toch nog vaker alle hoeken en gaten van de straten op De Wallen schoon te vegen. Toch nog wat meer 200l bakken met magneetsluiting plaatsen!? De vaste vuilnisdagen afschaffen en bijvoorbeeld een vuilnisboot op 1 bepaald punt neerleggen, zodat je daar je afval in kan gooien Echt dagelijks een schoonmaakwagen door de straat om ook de menselijke kots, poep, etensresten en ander vuil van de stenen te kuisen. Een gekuiste straat is immers minder aantrekkelijk voor dealers, dieven en mensen die denken daar wel even een drol te leggen, omdat het daar dan meer op zal vallen. EDUCATING Empty the trash bins more often Er moet iets gebeuren aan het afval op straat. De blikjes- en flesjesverzamelaars halen vuilnisbakken en afvalzakken leeg en daarna komt het afval op straat. Ook moeten er meer vuilnisbakken bijkomen in dit slentergebied waar bezoekers lopen te drinken en te snacken van al het aanbod dat de buurt rijk is. Er zijn te weinig prullenbakken. De mensen gooien hun afval op straat of in de gracht Garbage management, more containers in the Nieuwmarkt.

Strict law enforcement for people who do not follow the waste disposal rules. Geen vuilnis meer op straat Graag plaatsen van grote open vuilnisbakken, zodat blikjesrapers makkelijk hun waren kunnen halen zonder de vuilnisbak te openen en de inhoud op straat te strooien. Kijk naar de vuilnisbakken in Barcelona, dat zijn 2 open cilinders. makkelijk en praktisch voor blikrapers zowel als stadsreiniging. Heel veel afval op straat. Dit komt deels door de blikjesrapers. Dit is een probleem in de hele stad. I’d like to have it not be disgusting I have puke outside my door once a week. Rats everywhere and rubbish left everywhere it's disgusting. You added the containers which made it worse now rather than once a week it being disgusting it is constantly disgusting all bins are always full Iets om het afval niet meer 3x per week op straat te hebben liggen en de stank en de meeuwen Leaving trash of any sort out on the street and along canals should be strictly forbidden. We need large containers on every corner, like other neighborhoods have, so that the neighborhood is not littered with garbage on collection days. Possibly remove urinals to make 33

▪ ▪ ▪ ▪

▪

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

▪

▪ ▪

▪

the space for some of the containers, and find more spaces by collaborating with property owners and maybe leasing a few of the basements of corner buildings or converting parking into trash storage. The current system makes no sense and everyone who walks around here says so. There should also be a stronger street cleaning team who sweep the red light district every day. Property tax and all of the contributions from residents and owners are more than enough to serve better waste management here, especially considering the high value of this neighborhood economically and culturally. Clean. It. Up. Meer afvalcontainers voor restafval en oplossing voor statiegeldproblematiek meer opruimen minder vuil op straat Momenteel wordt het vuilnis twee maal per week in vuilniszakken op straat gezet. Recycling ondernemers doorzoeken deze meerdere malen op statiegeld waarna ze het stokje overdragen aan een bont collectief van meeuwen en ratten. Vervolgens worden er door toeristen bakjes half opgegeten fabelfriet bakjes bijgelegd om de feestvreugde verder te verhogen. De dagelijkse veegwagens helpen, maar beter zou het zijn als er voldoende vuilbakken waren die bestand zijn tegen de koevoeten van voorgenoemde ondernemers. Ondergrondse afvalcontainers. Wok to go en andere horeca to go wordt verplicht om iedere avond schoonmaakploeg de buurt in te sturen.

Deze horeca heeft niet eens een eigen vuilnisbak. Handhaven op het moment waarop vuilniszakken worden buiten gezet. Ondergrondse containers. Verbieden zakken buiten te zetten. Statiegeld van blikjes. Boetes aan weggooiers. Enz enz Ondergrondse vuilcontainers, handhaven tegen etensresten op straat. Politie/BOA ziet het gebeuren en reageert niet. Prullenbakken die niet makkelijk open gemaakt worden. En aparte bakken voor statiegeld Prullenbakken weg personen die vuilniszakken opentrekken voor statiegeld bekeuren Regelmatiger vuil ophalen Vaker echt schoonmaken, vuil of en grof vuil ophalen. Ondernemers die take away aanbieden verplichten om vuilnisbakken te plaatsen die naar binnen kunnen en ondernemers verplichten de stoep te vegen (ongeacht waar het vuil of de verpakking vandaan komt Vuilnis balken en geen afval in losse zakken aanbieden op straat. Door die blikjeszoekers kunnen we slecht slapen ’s nachts. En daarna komt een legioen meeuwen. Er zijn steeds vaker dagen dat ik direct uit de benedendeur stap en middenin het afval sta (blikjes/meeuwen/wind). Als het hier schoon zou zijn is het 10/10 perfect. Waste containers We hebben al maanden bakken voor het vuilnis boven de grond staan als test. Plaats er meer en geen huisvuilophaaldagen meer.

De overlast op deze dagen door het openscheuren van de vuilniszakken voor blikjes, de troep op straat, ongedierte en overlast van meeuwen is immens. Het aanzicht van de buurt op deze ochtenden is echt schandalig. Het is zo ongelofelijk vies om de straat op te gaan. Zwerfvuil voorkomen door alternatief verzinnen voor huisvuil aanbieden in zakken aan de straatkant. Zwerfvuil voorkomen van toeristen en bezoekers.

Kop Zeedijk ▪ Bedrijven mogen geen plastiek zakken meer op straat zetten. Boetes geven, dus meer controle, meer vegen. Bewoners , maar ook toeristen aanspreken op gedrag ▪ Betere reiniging en betere veiligheid. Ook betere handhaving op horeca, zodat het niet alleen op goedkope toeristen is gebaseerd. ▪ Cleaner streets, every morning when walking towards our office the streets are very dirty and a lot of waste are outside of the trash bin ▪ Dagelijks huisvuil en grofvuil ophalen in de buurt. ▪ De vuilniszakken ophalers gooien regelmatig (eigenlijk altijd) te veel met de vuilniszakken als die klaar staan voor de ophaalservice. Zakken scheuren en worden naast de vuilniswagen gegooid en de rotzooi laten ze dan gewoon liggen met als gevolg iedere maandag- en donderdagavond is de straat een vuilnisbelt. Geef betere instructies aan de vuilnisophalers of laat direct na de vuilniswagen minstens twee bezemploegen met zuigvoertuigen door de 34

▪

▪

▪ ▪ ▪ ▪

▪

▪

▪

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

straat gaan en dan niet van die vegers die alleen met de bezem door de straat lopen maar ook daadwerkelijk vegen. Door de beperkingen die dit gebied oplevert, heb ik niet zo goed een idee voor verbeteringen. Maar mede in verband met de drukte in het gebied zou er misschien nog vaker gecontroleerd kunnen worden zodat overlast kan worden aangepakt. Een aanpak voor vuilnis overal. In mijn straat (Geldersekade, de even kant, het stuk vanaf dun yung tot het station) zijn alle prullenbakken weggehaald, omdat vuilnis vuilnis zou aantrekken. Vervolgens ligt mijn fietsmand iedere ochtend vol met zooi van mensen die onderweg naar het station en geen prullenbak aantreffen. Hier moet toch iets op te verzinnen zijn.. Er wordt al veel gedaan door de gemeente en gemeente reiniging , maar bewoners moeten meer meedoen, dus een campagne/bewust wording sociaal gedrag. Garbage bins that are more secure Geen afval meer op straat wegzetten. Alles moet in (ondergrondse)containers of zelf worden weggebracht Geen vuilniszakken meer op straat, maar vuilnis zelf in de containers laten doen. Dat scheelt ratten en gedoe met zakken open scheuren op zoek naar flesjes.. misschien ook iets met grofvuil (vaker/makkelijker) omdat mensen makkelijk zaken op straat zetten Handhaven, handhaven, handhaven. Prullenbakken die niet kunnen worden opengetrokken. Ondernemers het vuil voor hun deur laten opruimen.

Grof zwerfvuil op straat sneller verwijderen. Het stukje Oudezijds Achterburgwal tussen café de Corso en de Vredenburgsteeg/Spooksteeg wordt vrijwel niet schoongemaakt door de gemeente. Onkruid puilt uit de straatstenen en de prullenbak legen wordt vaak vergeten. We doen als bewoners veel meldingen en ruimen uit frustratie veel zelf op. Dit kleine, prachtige stukje wordt overgeslagen omdat het autovrij is. Zou graag veegploeg/reinigingsdienst hier met regelmaat zien maar helaas.... Ik zou het niet weten, gemeente doet haar best om van alles te proberen, las ik het Parool. Weghalen vuilnisbakken werkt bij ons wel, veel minder afval op straat (omgeving Schreierstoren) Junkies Open trash bags, shit on the Floor and piss everywhere !!!! It’s just nasty and I wish I could find another Place ! No one does anything against the drugs and homeless Meer aandacht voor schoon maken en houden straat & zwerf vuil Meer plekken om blikjes en flesjes weg te gooien/neer te zetten, zodat afvalbakken niet leeggehaald worden Meer schoonmaken en ondergrondse vuilcontainers Mensen die de prullenbak stuk maken en vuilnis op straat groeien moeten strafbaar worden. Verziekt de hele straat. nog vaker schoonmaken en achterhalen wie illegaal gedumpt heeft. (is ook vaak horeca) Stop al die flesjesuithalers en vogels, plaats de kleine straatafvalbakken daarom ondergronds.

There are not many rubbish bins along our street and therefore lots of rubbish is left on the street and I often find my bike basket full of rubbish because there is no bin nearby. Also the street cleaners do a great job although some days they do not come until quite late in the day and the rubbish gets worse and worse throughout the day Vaker en beter vegen resp. ruimen van achtergelaten grofvuil incluis op een verkeerde tijd geplaatste vuilniszakken Onbeheerde fietsen verwijderen Strenger beleid en toezien op de uitvoering t.a.v. het parkeren van fietsen Aanpakken van de overdaad aan bestelauto's die per definitie op stoepen, voor ingangen van huizen, op pleinen en op bruggen staan geparkeerd. Het maakt een rommelige indruk. Vuilnis op straat van toeristen enz. 2 keer per dag weggehaald. Waste collection improvement and enforcement of the collection hours. Many people just put their trash at any hour. We need more trash containers. Like desperately. Zorgen dat de vuilnis niet te vroeg op straat komt te staan zodat deze niet kapot getrokken worden en alles op straat ligt. Bewoners / ondernemers zelf laten opruimen. 35

Lastage ▪ Ondergrondse afvalcontainers ▪ Prullenbakken die niet open te breken zijn. ▪ Meer prullenbakken. ▪ A better system to collect garbage that prevent garbage to end up on the sidewalk or in the canal ▪ Afvalbakken dienen anders afgesloten (o.i.d.) worden, er ligt nu te vaak rommel omheen. ▪ Dagelijks zou er schoongemaakt moeten worden (met name zwerfvuil en vuil uit afvalbakken of vuilniszakken). ▪ Alle huisvuil elke dag ophalen en ook grofvuil. Betere en meer en grotere prullenbakken en handhaven op mensen die op mijn planten zitten te eten en de troep er gewoon achterlaten. ▪ Alle vuilnisbakken weg en geen statiegeld in Amsterdam. Net als gescheiden afval is dat niet uitvoerbaar. In Hanoi is het veel schoner omdat er geen vuilnisbakken zijn. Toeristen dragen het mee. ▪ Andere manier vuil ophalen, meer schade ▪ Andere oplossing voor vuilniszakken op straat. ▪ Aparte afvalbakken voor statiegeldhoudend afval. Bewoners stickers geven voor op hun afvalzakken waarmee kan worden aangeduid dat er niets van waarde inzit voor diegenen die ze opentrekken voor statiegeld. ▪ Betere ophaal, statiegeld afschaffen ▪ Buitenlandse kentekens weren, laat ze buiten de stad parkeren en geef die toeristen gratis openbaar vervoer. Plaats prullenbakken bij in plaats van steeds minder. In directe buurt zijn er 5 verdwenen in het afgelopen half jaar. Zet bij die bakken een geel hesje.

Daar zijn er genoeg van kennelijk en er hoeven er geen 5 per bouw project te zijn die merendeels van de tijd uit hun neus staan te vreten omdat er niet voldoende werk is. Ga handhaven! ▪ Dagelijks schoonmaken in plaats van 1x per week (als we mazzel hebben) ▪ De blikjes zijn een hel, oplossing minder prullenbakken en de lelijkste hupla kar midden op nieuwmarkt plein. Het is niet logisch ▪ Dog urinate and defecate!!! ▪ Door het verwijderen van alle prullenbakken en het openbreken van degenen die er wel zijn, i.c.m. het opentrekken van afvalzakken door de statiegeldzoekers/meeuwen is er veel zwerfafval. Vooral omdat er veel bedrijfsafval uit de restaurants in de zakken zit en vieze servetten en ander plastic en papier overal naar toe waait. ▪ Een extra container plaatsen in de buurt (voor rest afval), de karton container op de hoek vaker legen of bijv. een extra dag in de week de straat schoon te laten vegen. ▪ Elke dag vegen, ook achter auto’s. Dus de hele breedte van de straat ▪ Er ligt veel zwerfafval, wagens van de reiniging rijden er langs en doen er niks mee. ook is er geen handhaving op het verkeerd aanbieden van vuilnis. De containers voor restafval aan de zuidkant van de Nieuwmarkt zijn prima, maar vogels van divers pluimage hangen er in om de zakken er uit te halen en open te scheuren, dat moet ook beter kunnen. ▪ Frequenter afval opruimen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16943450/1