5. Advies Toetsteam OR&M (2x) Cruciale Mijl IJburglaan
Tekst van het document
Toetsteam Openbare Ruimte & Mobiliteit 14 maart 2023
Context
40e Vergadering Toetsteam – 14 maart 2023 Cruciale Mijl IJburglaan De komende jaren worden het Zeeburgereiland verder ontwikkeld tot een gebied om te wonen, werken, studeren en recreëren. Daarnaast wordt IJburg verder ontwikkeld dat deels ontsloten wordt via de IJburglaan. In totaal zijn er ruim 17.000 nieuwe woningen gepland. De ontwikkeling van het gebied zet de bereikbaarheid onder druk. Onder meer op het kruispunt IJburglaan-Zuiderzeeweg ontstaat een knelpunt: er komen meer fietsers, voetgangers, trams, bussen en auto’s. Deze kruisen elkaar wat de doorstroming en oversteekbaarheid belemmert. De brede en drukke IJburglaan (weg, tram, fiets- en voetpaden) zet de leefbaarheid in Zeeburgereiland bovendien onder druk en de ruimtelijke kwaliteit is matig. Dit remt de bouw van woningen en voorzieningen. Verder dreigen de op- en afritten van de A10 vast te lopen door het toenemende autoverkeer en de steeds hogere frequentie van de kruisende tram 26. Het project richt zich op oplossingen voor alle modaliteiten op het traject van de IJburglaan vanaf de tunnelmond van de Piet Heintunnel tot en met Steigereiland. Er zijn twee doelen: 1. de door de woningbouw toenemende mobiliteitsvraag accommoderen door de doorstroming en oversteekbaarheid van voetgangers, fiets, OV, en auto op het Cruciale Mijl tracé op korte en op lange termijn te waarborgen (bereikbaarheidsopgave); 2.
de infrastructuur integraal met de gebiedsontwikkeling mee ontwerpen zodat er één stedelijke wijk als stadseiland ontstaat met een aangename woon-, werk- en verblijfskwaliteit (ruimtelijke kwaliteitsopgave). De Nota van Uitgangspunten is ter toetsing aan het Toetsteam OR&M voorgelegd.
Oordeel Toetsteam
Negatief, vanwege het ontbreken van integraliteit. Ook is in de voorgelegde NvU onvoldoende duidelijk hoe de diverse processtappen zijn doorlopen. De NvU is naar oordeel van het Toetsteam incompleet. De Nota is heel verkeerskundig ingestoken en te weinig op leefbaarheid, ruimtelijk kwaliteit, voetganger en fietser gericht. Het voorkeursscenario levert (te) weinig op voor voetganger en fietser. Zie nadere overwegingen.
Nadere overwegingen bij het oordeel
De NvU, de daarin voorstelde keuzes en het uiteindelijke voorkeursscenario, lijken in zeer hoge mate gebaseerd te zijn op het verbeteren van de doorstroming van de auto en tram en op kostenoverwegingen. Beide zijn zonder meer van groot belang maar in de NvU komt de weging t.o.v. andere belangen, kwaliteit leefomgeving, goede aansluiting van buurten op elkaar, echt redeneren vanuit fietser en
1
Toetsteam Openbare Ruimte & Mobiliteit
voetganger, radicaal vergroenen, duurzaamheid, klimaatbestendigheid etc. niet voldoende aan bod. In die context: hoe verhoudt deze NvU zich tot de in wording zijnde mobiliteitsvisie ‘Amsterdam Verbonden’ en de in de Omgevingsvisie 2050 en andere beleidsdocumenten vastgestelde algemene ambities van Amsterdam op het gebied van ‘autoluw’ en duurzaamheid? Het Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland is nog in ontwikkeling. Dat verschillende producten parallel aan elkaar worden ontwikkeld kan heel verstandig zijn maar feit is wel dat het Ruimtelijk Kader uiteindelijk de basis moet zijn voor deze NvU en dat vaststelling van dergelijke producten alleen kan als die in samenhang worden aangeboden. Nu de NvU vaststellen en daarna het Ruimtelijk kader –terwijl voor het Toetsteam onbekend is wat er in het Ruimtelijk kader staat- is niet mogelijk. De in de NvU gepresenteerde modellen hebben allen enorme ruimtelijke impact. De in de NvU opgenomen tekeningen zijn echter zo abstract, eerder niveau stroomschema, dat niet te beoordelen is wat de ruimtelijke consequenties van de modellen zijn. De bijgeleverde tekening moet, zo bleek ter vergadering, alleen gezien worden als vingeroefening of een en ander ruimtelijk inpasbaar is. Die tekening vertelt in die zin dus weinig over de landschapsarchitectonische consequenties, ruimtelijke kwaliteit etc, voegt daarmee weinig toe aan wat al in de NvU staat.
Gezien alle onderzoek, workshops, studies etc. moeten dergelijke tekeningen wel zijn gemaakt. Deze zouden onderdeel moeten zijn van de NvU. Bij de ontwikkeling van de IJburglaan is destijds steeds de hele lijn in ogenschouw genomen (van IJburg tot Centraal Station). Hoe de voorstellen die er nu liggen zich verhouden tot de destijds gemaakte hoofdopzet komt niet voldoende aan bod. In hoeverre treden er met de huidige plannen echte wijzigingen op in die hoofdopzet en hoe wordt daarmee omgegaan? De in de NvU opgenomen teksten over ruimtelijke kwaliteit, stedenbouw, landschapsarchitectuur, duurzaamheid, klimaatbestendigheid en ruimtelijke kwaliteit zijn dusdanig neutraal geformuleerd dat alle modellen wel acceptabel lijken te zijn. Een scherpe duiding van de consequenties van de verschillende modellen op deze gebieden is nog teveel afwezig terwijl dat voor de (bestuurlijke) besluitvorming juist van groot belang is: wat zijn de echte (deels pijnlijke) gevolgen van de gemaakte keuzes? Ter vergadering is gebleken dat er afgelopen jaar in atelierverband, etc. veel is samengewerkt maar ook dat alle directies nog niet echt achter de gekozen koers staan. De interne navraag die zodoende gedaan is binnen R&D wijst in dezelfde richting. Daaruit blijkt ook dat gesprekken op directieniveau hierover nog lopen. Om de NvU in het Toetsteam positief te
2
Toetsteam Openbare Ruimte & Mobiliteit
kunnen beoordelen moet minimaal volstrekt duidelijk zijn dat het proces zorgvuldig is doorlopen, dat wat voor ligt ook daadwerkelijk de goedkeuring heeft van alle belangrijke stakeholders/ directies. Dat is nu nog niet het geval. Het Toetsteam adviseert aanvullend op het bovenstaande het volgende in de NvU op te nemen: - De samenhang met het project Tramstalling Zeeburgereiland - Een hoofdstuk Openbaar Vervoer, Fietsers, Voetgangers en Autoverkeer, waarin ook aandacht wordt geschonken aan de oversteekbaarheid voor fietsers en voetgangers op de kruispunten. - Een hoofdstuk Groen met daarin een gedegen geformuleerde groenvisie. Hierin benoemen waar, waarom en welk groen te realiseren. Het Toetsteam adviseert tevens de legenda m.b.t. het groen aan te passen. Er zijn veel bomen in de tekening opgenomen. Volgens de legenda zijn deze reeds gerealiseerd, dit blijkt echter ambitie te zijn. Het Project dient in een later stadium advies in te winnen bij de WVA.
3
Toetsteam Openbare Ruimte & Mobiliteit 21 mei 2024
91e Vergadering Toetsteam – 21 mei 2024 Nota van Uitgangspunten Cruciale Mijl – IJburglaan
Context
Volgens het project richt Cruciale Mijl zich op oplossingen voor alle verkeersmodaliteiten op het traject van de IJburglaan vanaf de tunnelmond van de Piet Heintunnel tot en met Steigereiland. De twee doelen van het project zijn: 1. De bereikbaarheid en verkeersveiligheid van Zeeburgereiland en IJburg verbeteren door te zorgen voor een goede doorstroming van voetganger, fiets, OV en auto op de IJburglaan tussen Piet Heintunnel en op Steigereiland (= bereikbaarheidsopgave) 2. De infrastructuur van de IJburglaan tussen Piet Heintunnel en op Steigereiland ontwerpen in samenhang met de gebiedsontwikkeling en andere infrastructuurprojecten, zodat een stedelijke wijk ontstaat als stadseiland met een fijne woon-, werk- en verblijfskwaliteit (= ruimtelijke kwaliteitsopgave) In september 2023 heeft het college van B&W de nota van uitgangspunten vrijgegeven voor inspraak. De inspraakreacties van bewoners en belanghebbenden en de adviezen van Stadsdeel Noord en Oost en de adviezen van een Dwarskijksessie zijn in de Nota van Uitgangspunten verwerkt. Voordat de definitieve nota wordt voorgelegd aan de gemeenteraad legt het project de aangevulde nota van uitgangspunten ter toetsing voor. Oordeel Toetsteam
Negatief. In de nota van uitgangspunten missen concrete uitgangspunten ten aanzien van duurzaamheid, groen, ruimtelijke kwaliteit, leefkwaliteit, voetganger (o.a. oversteekbaarheid) en fietser. Tevens ontbreekt het aan een integrale afweging op basis van al deze aspecten.
Zie nadere overwegingen voor advies en aandachtspunten. Nadere overwegingen bij het oordeel
Het Toetsteam heeft op 14 maart 2023 een negatief oordeel gegeven op de toen voorgelegde Concept NvU Cruciale Mijl, vanwege het ontbreken van integraliteit. Uit het toetsoordeel: “de nota is heel verkeerskundig ingestoken en te weinig op leefbaarheid, ruimtelijke kwaliteit, voetganger en fietser gericht”.
1
Toetsteam Openbare Ruimte & Mobiliteit
Hoewel de NvU op onderdelen is aangevuld en aangescherpt naar aanleiding van inspraak en adviezen, is het Toetsteam nog altijd van mening dat de nu voorliggende NvU Cruciale Mijl onvoldoende is ingestoken vanuit een integrale blik, waarbij alle relevante aspecten zijn betrokken. Wij missen in de nota een heldere en navolgbare duiding en weging van de verschillende scenario’s op basis van alle, voor een project van deze omvang, relevante aspecten en uitgangspunten. Dus inclusief aspecten als duurzaamheid, groen, ruimtelijke kwaliteit, leefkwaliteit, voetganger (o.a. oversteekbaarheid) en fietser. Wat zijn de concrete (en deels pijnlijke) consequenties van de gemaakte keuzes op al deze aspecten? Er wordt naar het oordeel van het Toetsteam te snel naar een voorkeursscenario toe geredeneerd, waarbij eerder genoemde belangrijke aspecten onderbelicht blijven of niet in de weging worden betrokken. Daarbij plaatsen wij de kanttekening dat deze consequenties pas goed ingeschat kunnen worden als voor elk scenario een ruimtelijke studie/verkenning is gemaakt, waar alle genoemde aspecten/uitgangspunten in worden betrokken. Verder geeft het Toetsteam de volgende adviezen en aandachtspunten mee: - Het Toetsteam constateert dat inhoud en opbouw van de Nota van Uitgangspunten afwijkt van de gebruikelijke structuur.
De nota laat zich lezen als een beschrijving van het proces hoe het project in tweetal stappen (zeef 1 en 2) tot een voorkeursscenario is gekomen, waarbij de uitgangspunten van het project globaal zijn geformuleerd, zo globaal dat een nadere toetsing van het proces en de bijbehorende resultaten niet mogelijk is. - Een maaiveldvariant (zonder ondertunneling – model 0+) zou onderdeel moeten uitmaken van de afweging. - Meer aandacht voor de implicaties van de diverse scenario’s voor o.a. ruimtelijke kwaliteit, leefkwaliteit, groen, duurzaamheid, voetgangers, fietsers, kruisende trambanen. Wat zijn de concrete uitgangspunten?; - De relatie met de omgevingsvisie integraal leggen. Het voorkeursscenario sluit aan op het ‘lussenmodel’ uit de omgevingsvisie, en draagt eraan bij dat andere gebieden in de stad autoluwer gemaakt kunnen worden. Echter de omgevingsvisie zet ook sterk in op de voetganger en fietser,
2
Toetsteam Openbare Ruimte & Mobiliteit
-
-
leefkwaliteit, vergroening en duurzaamheid. Een evenwichtige afweging van al deze aspecten mist in de Nota van Uitgangspunten; Hoe past het voorkeursscenario binnen de definitie van een stadslaan, zoals beschreven in de omgevingsvisie; Er zou een expliciete relatie moeten bestaan tussen het Ruimtelijk Kader en de Nota van Uitgangspunten, dat is nu niet/onvoldoende het geval; Wat zijn de consequenties van de scenario’s voor bijv. het groen? De in de Nota vermelde uitgangspunten zijn abstract en niet nader onderbouwd; Heeft het project te weinig aandacht voor toegankelijkheid. Het advies is om dit aan de voetgangersparagraaf toe te voegen, waarmee er aandacht voor komt in het verdere proces van uitwerking. Beheeraspecten komen in de NvU onvoldoende aan de orde.
Het Toetsteam constateert tot slot dat het eerdere negatieve oordeel uit 2023 in nogal bedekte termen en niet integraal in opgenomen in de (bestuurlijke) flappen, waardoor wij zorgen hebben over de integraliteit van de bestuurlijke afweging.
3