5. 20211012 Raadsbrief Drugscriminaliteit en Ondermijning

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 12 oktober 2021 Openbare Orde en Veiligheid Burgemeester Femke Halsema OOV Drugscriminaliteit en ondermijning

Geachte leden van de gemeenteraad,

In mei dit jaar stuurde ik u het boekje Driehoek tegen Drugscriminaliteit waarin de hoofdofficier, de hoofdcommissaris en ik onze zorgen over drugscriminaliteit en ondermijning in Amsterdam met u delen en onze aanpak ervan in de komende jaren uiteenzetten. De programma’s De Weerbare Stad en Weerbare Mensen, Weerbare Wijken zijn de kern van het gemeentelijke deel hiervan. Hierbij bied ik u, in de bijlage, de voortgangsrapportages van deze programma’s aan. In het vervolg zult u deze rapportages niet meer als twee documenten los van elkaar ontvangen maar geïntegreerd in één stuk onder de titel Weerbaar Amsterdam. De impact die drugscriminaliteit op Amsterdam heeft valt niet meer te bagatelliseren. Dit is niet alleen lokaal: Nederland is een betreurenswaardige koploper in de internationale drugshandel. Europol constateerde onlangs dat Nederland en België inmiddels Europa’s grootste invoerlanden van cocaïne zijn.1 In de Rotterdamse haven worden elk jaar grotere hoeveelheden cocaïne in beslag genomen en het Brabantse platteland wemelt van de drugslaboratoria. Heel veel gemeenten, hoe klein ook, hebben de afgelopen jaren drugspanden gesloten en over de Nederlandse wegen worden drugs vervoerd naar heel Europa. In Amsterdam vindt een groot deel van de organisatie achter dit alles plaats en het openlijke geweld dat daarmee gepaard gaat is zorgwekkend voor de stabiliteit van de stad.

Op Prinsjesdag dit jaar hebben de voorzitter van het College van Procureurs-generaal, de korpschef van de Nationale Politie en ik, namens de regioburgemeesters, daarom een oproep gedaan om de rechtsstaat te versterken. Veiligheid in de wijken en een robuuste strafrechtketen staan of vallen immers met goed bemenste en goed toegeruste basisteams van de politie, versterking van recherchecapaciteit en voldoende rechters en officieren. Daarnaast heb ik mij vorige maand aangesloten bij de oproep van bijna 40 Nederlandse burgemeesters om – onder meer – softdrugs te legaliseren. Daarmee zou een belangrijk verdienmodel voor criminelen kunnen worden weggenomen. Het internationale karakter van onze stad en de omvangrijke financiële structuur die we hebben maakt Amsterdam ook een voor de hand liggende plek voor het sluiten en financieren van

1

UNODC en EUROPOL, The illicit trade of cocaine from Latin America to Europe – from oligopolies to free- for-all?,

Cocaine Insights 1, (Wenen, september 2021).

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 oktober 2021 Pagina 2 van 5

drugsdeals.2 Malafide trustkantoren, makelaars, accountants en notarissen leveren ondersteunende diensten. Winkels in de stad verkopen openlijk materiaal voor het verwerken van drugs of worden gebruikt om grote sommen geld te verplaatsen of wit te wassen en dealers rijden door de hele stad om via de app bestelde drugs af te leveren. In 2020 zijn verspreid over Amsterdam 177 woningen en bedrijven gesloten omdat er drugs werden geproduceerd, verwerkt of opgeslagen. Dat is bijna om de dag. De enorme criminele geldstromen in de stad ondermijnen de reguliere economie. De overheid ziet al veel, vermoedt nog meer maar stelt er nog te weinig tegenover. Tegelijk zien we ook dat gewetenloze criminelen er niet meer voor terugdeinzen dodelijk geweld te gebruiken tegen journalisten of advocaten. De Nederlandse rechtsstaat is gelukkig robuust en in de opsporing en vervolging van zware criminelen zijn recent grote successen behaald. Deze strijd vraagt echter veel van verschillende beroepsgroepen zoals rechters, politici en journalisten en om leden daarvan te bewaken en beveiligen heeft het Kabinet onlangs nog tientallen miljoenen moeten uittrekken, geld dat natuurlijk liever besteed zou moeten worden aan het voorkomen en aanpakken van de criminaliteit zelf. Het moet anders. We moeten zaken groter en beter aanpakken. De verwevenheid tussen onderen bovenwereld moet bestreden worden.

Wetgeving, opsporing en vervolging zijn nodig om criminele structuren bloot te leggen en te ontmantelen, ook op financieel gebied. Naast versterking van het Openbaar Ministerie, de rechtspraak en de politie is nadrukkelijk versterking nodig van de gemeentelijke inzet. Met de inzet van extra coalitiemiddelen heeft uw raad de afgelopen jaren al aangegeven de urgentie van de gemeentelijke aanpak van drugscriminaliteit en ondermijning in te zien. Dit is echter grotendeels incidentele financiering. Ik doe een dringend beroep op u om in de komende coalitieperiode ruimere, structurele middelen beschikbaar te stellen. Dan kunnen we door met onze aanpak en deze op grotere schaal in de hele stad inzetten. Maar dan nog geldt dat Amsterdam het niet alleen kan. Over mijn recente oproep aan het Kabinet schreef ik hierboven en via het Ondermijningsfonds komen al meer rijksmiddelen beschikbaar. Dit is echter nog lang niet voldoende en ik zal het Kabinet blijven aansporen om groter te denken.

Alleen dan kunnen we de nodige langdurige capaciteit en expertise opbouwen die nodig is om drugscriminaliteit en ondermijning in haar verschillende facetten te bestrijden, of dat nou gaat om het aanpakken van witwaspraktijken, het blootleggen van criminele structuren, het terugdringen van de aanzuigende werking van de drugswereld op jongeren, een passende wijkenaanpak of de beïnvloeding van individuele criminele gedragingen. Veiligheid moet net als onderwijs, net als zorg, als basisvoorziening worden gezien in plaats van als compromis tussen uiteenlopende politieke opvattingen. Gelukkig beginnen we niet met lege handen. De afgelopen tijd is veel onderzocht en ingezet vanuit onder meer het RIEC en de programma’s De Weerbare Stad en Weerbare Mensen Weerbare Wijken. Deze programma’s zijn uiteraard niet het enige wat de gemeente doet en moeten samen worden gezien met de inzet vanuit bijvoorbeeld de Stadsdelen, Economische Zaken, Grond & Ontwikkeling, THOR, Onderwijs, Jeugd en de GGD. Hieronder licht ik enkele bijzondere resultaten en behoeftes uit deze programma’s toe op de niveaus stad, wijken en mensen. 2 Pieter Tops en Jan Tromp, De Achterkant van Amsterdam, Een verkenning van drugsgerelateerde criminaliteit

(Amsterdam, augustus 2019).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 oktober 2021 Pagina 3 van 5

Stad In de hele stad willen we criminele geldstromen en de netwerken daaromheen in beeld krijgen, verstoren en tegengaan. Dit doet het programma De Weerbare Stad onder meer door malafide eigendom en gebruik van vastgoed aan te pakken, de Bibob-toets en de aanwijzingsbevoegdheid vergunningplicht groter in te zetten, gemeentelijke medewerkers op te leiden in het herkennen van signalen van ondermijning en met de Ondermijningsbrigade. Na de verkennings- en voorbereidingsfases is dit programma het afgelopen jaar overgegaan tot implementatie, uitvoering en het aanscherpen van maatregelen. Het is van groot belang om het witwassen van crimineel vermogen via vastgoedtransacties en bedrijfsovernames tegen te gaan. De gemeentelijke informatiepositie van de vastgoedmarkt wordt steeds verder verbeterd, om zo sneller en beter zicht te krijgen op malafide vastgoedtransacties. Tegelijk onderzoeken we hoe het gemeentelijk instrumentarium kan worden versterkt om hiertegen te kunnen optreden, bijvoorbeeld in de vorm van het Franse Model om vastgoedtransacties tussen private partijen te kunnen toetsen. Het analyseren en benutten van informatie vraagt ook een versterking van de gemeentelijke vastgoedexpertise. Als het gaat om het gebruik van vastgoed door bedrijven is voor de controle hiervan de pilot Ondermijningsbrigade Amsterdam-Amstelland opgezet vanuit De Weerbare Stad.

Dit is het multidisciplinaire controleteam van gemeente en de RIEC-partners om snel, effectief en zichtbaar te kunnen reageren op signalen van ondermijning. Aan de andere kant is het nodig om ook zelf als gemeente te zien wat er bij bedrijven gebeurt. Dit kan bijvoorbeeld met zogenaamde ‘knock and talk’-acties om binnen te lopen bij winkeliers, horeca-uitbaters en andere ondernemers om inzicht te krijgen in de aard van de onderneming. Een ander belangrijk middel is het vergunningplichtig maken van branches, zoals autoverhuur, of gebieden, zoals de Hoogstraten, zodat een Bibob-toets kan worden gedaan. Dit is een effectief middel om als gemeente grip te krijgen en criminele structuren te dwarsbomen. Uitbreiding van het middel naar andere branches en gebieden vraagt om evenredige uitbreiding van de beschikbare expertise en capaciteit. Ook wijs ik u graag op de bestuurlijke reactie op het rapport Van verhalen naar verbalen, over ondermijning in het Noordzeekanaalgebied, waarin ik u onlangs heb geïnformeerd over een mogelijke ondermijningsaanpak in de haven. Bijzondere aandacht is er voor de fiscaal-financiële structuren en systemen en hoe deze criminele transacties kunnen faciliteren. Vanuit De Weerbare Stad zal hier onderzoek naar worden verricht.

De aanpak van ondermijning zoals hierboven beschreven is complex en ik bied u daarom aan om een technische sessie te organiseren waarin deze uitgebreid kan worden toegelicht. Wijken Veiligheid en leefbaarheid zijn de basis van een langdurige wijkaanpak om Amsterdammers, met name de jeugd, een beter toekomstperspectief te bieden. Het Masterplan Zuidoost is hiervoor opgesteld en in Nieuw-West wordt momenteel toegewerkt naar eenzelfde aanpak. Het

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 oktober 2021 Pagina 4 van 5

programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken werkt in twee wijken aan vernieuwing van maatregelen die hierbij passen. Twee concrete voorbeelden: Het netwerk van Credible Messengers. Dit zijn ervaringsdeskundigen, bevlogen bewoners of jongerenwerkers die geworteld zijn in de wijken en vertrouwd worden door bewoners. Zij kunnen jongeren die in de drugscriminaliteit zitten of daarin dreigen af te glijden inspireren tot andere keuzes en vormen zo een brug tussen de straat en de overheid. Op initiatief van de gemeente is het afgelopen jaar een eerste groep credible messengers opgeleid, die zich heeft verenigd onder de naam ‘Adamas’. Een tweede groep volgt momenteel de opleiding. De gemeente Utrecht heeft onlangs aangekondigd dit Amsterdamse initiatief te willen overnemen. Met het vestigen van een Buurtrechtbank in Venserpolder wordt beoogd de leefbaarheid en veiligheid in de wijk te vergroten door de toegang tot het recht gemakkelijker en zichtbaarder te maken. Het proces om de buurtrechtbank tot stand te brengen met voldoende betrokkenheid en draagkracht onder bewoners was al een eerste oefening in hoe de gemeente zich bewust kan worden van zorgen in de buurt en daar zorgvuldig mee om moet gaan. De buurtrechter gaat dit najaar eerste zittingen houden.

Voor beide programma’s geldt dat onderzoekend te werk wordt gegaan en fenomenen in beeld worden gebracht, zodat de overheid beter kan handelen. Binnenkort stuur ik u in dit licht een rapport toe naar aanleiding van een onderzoek dat ik samen met partnerorganisaties heb laten doen naar lokale en regionale criminele structuren en wat dat betekent voor onze aanpak in Amsterdam. Mensen Met een combinatie van straf en zorg zet Weerbare Mensen, Weerbare Wijken erop in crimineel gedrag te stoppen en personen die crimineel gedrag vertonen of dreigen af te glijden in de criminaliteit een ander perspectief te geven. Het veiligheidsbeleid met betrekking tot drugs heeft op dit niveau als doel de ontwrichtende effecten van drugscriminaliteit op persoonlijke levens aan te pakken. Ook hierin gaan we onderzoekend te werk: hoe komen jongeren terecht in de drugscriminaliteit? Hoe krijgen we doorgroeiers in de drugscriminaliteit in beeld? Wat kun je doen om personen die in detentie zitten op dat moment te helpen een keuze te maken om te stoppen met hun loopbaan in de criminaliteit? Om enkele voorbeelden van maatregelen te noemen: Bij jongeren en jongvolwassenen die in de criminaliteit zijn beland moeten ouders een steviger deel van de oplossing worden. Het overgrote deel van de ouders van deze jongeren wil meewerken aan een betere thuissituatie.

Uitbreiden van bijeenkomsten en samenwerking hierover met ouders is nodig en vraagt bijzondere expertise. Met het project Eervolle Uitweg onderzoeken en testen we daarnaast hoe mensen die uit de drugscriminaliteit willen stappen, hierin geholpen kunnen worden. Verder ondersteunt Amsterdam gedetineerden tijdens detentie en de eerste periode daarna, om de tijd in de gevangenis te benutten om criminele carrières te doorbreken. Maar in de wijken moet genoeg capaciteit en ervaring zijn om dit na terugkeer te kunnen blijven doen. Hiernaast kom ik nog een toezegging na uit het programmaplan Weerbare Mensen, Weerbare Wijken (2020). In de driehoek is besproken of de handhavingsrichtlijn bij aangetroffen bezit van

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 oktober 2021 Pagina 5 van 5

pillen door bezoekers van dance-events aanscherping behoeft. In Amsterdam geldt als in heel Nederland dat bezoekers die meer dan één pil voorhanden hebben, altijd het risico lopen strafrechtelijk vervolgd te worden. De controle op bezit dient uitgevoerd te worden door private beveiligers van dance-events en bij het aantreffen van drugs dient sowieso toegang tot het event te worden ontzegd, zoals is vastgelegd in het beleidskader Dance-events. Het is voor de politie niet haalbaar om bij elk aangetroffen drugsbezit tot arrestatie over te gaan. Daarom is met evenementorganisatoren afgesproken dat pas bij het bezit van meer dan vijf pillen een persoon wordt overgedragen aan de politie en strafrechtelijke vervolging volgt. De driehoek heeft besloten deze praktijk in stand te houden. Financiering, capaciteit en professionaliteit Het bovenstaande is een greep uit de praktijk om u inzicht te geven in hoe breed de problematiek van drugscriminaliteit en ondermijning aangepakt kan en moet worden en welke kennis en kunde hierin in Amsterdam al is opgebouwd. Het ontbreekt lokaal niet aan goede programma’s of plannen. Het WODC benoemde in het rapport over 25 jaar drugsbeleid ook dat Amsterdam juist vaak één van de regio’s is die initiatief neemt.3 Over hoe we dit de komende jaren structureel en grootschaliger gaan aanpakken zal ik met zowel het Rijk als met uw raad in gesprek blijven.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema Burgemeester Bijlagen 1. Voortgangsrapportage Programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken 2. Voortgangsrapportage Programma De Weerbare Stad 3. Factsheet Drugsgebruik in Amsterdam, september 2021 4. Factsheet Drugscriminaliteit in Amsterdam 2020

3

M. Abraham et al., Aanpak Georganiseerde Drugscriminaliteit, een terugblik op 25 jaar beleid en uitvoering (juni 2021)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl