4_Rapport Toekomstbestendig Westerpark, bestedingsplan Kwaliteitsimpuls Groen 17 maart 2021.pdf

Toekomstbestendig Westerpark Bestedingsplan Kwaliteitsimpuls Groen 17 maart 2021

Inhoud 1. Inleiding ……………………………………………………………………………………………………. 3 2. De ambities voor Toekomstbestendig Westerpark ……………………………………………… 3 3. Kwaliteitsimpuls Groen ………………………………………………………………………………… 4 Kwaliteitscriteria R&D …………………………………………………………………………….. 4 Werkwijze R&D ……………………………………………………………………………………... 5 4. Bestedingsvoorstel € 1 miljoen ……………………………………………………………………….. 5 Kosten V&T en ontwerp …………………………………………………………………………… 5 5. Relevante vastgestelde besluiten …………………………………………………………………… 6 Gemeentelijke besluiten ………………………………………………………………………….. 6 Besluiten van de Tuinparken Nut & Genoegen en Sloterdijkermeer ……………………. 6 6. Beheerkosten …………………………………………………………………………………………….. 6

Bijlage: Toelichting projecten ……………………………………………………………………………… 7

2

1. Inleiding In de “Kwaliteitsimpuls Groen” is € 1 miljoen gereserveerd voor Toekomstbestendig Westerpark. Om daarover te kunnen beschikken moet de gemeenteraad een plan vaststellen voor de projecten waaraan dat geld wordt besteed. Deze notitie is dat vast te stellen bestedingsplan. Het is opgesteld door een werkgroep waaraan is deelgenomen door het Stadsdeel, IB en R&D1. Toekomstbestendig Westerpark bestaat uit een 19e eeuws parkdeel het 'Oude Westerpark', het Cultuurpark en het groengebied Westerpark waaronder de Waternatuurtuin (veenweiderelict), natuurtuin, volks-tuinparken met ruim 630 tuinen, dijkgroen, schooltuin, kinderboerderij en een natuurspeeltuin. De inrichtingskwaliteit is divers en er zijn kansen om gebruiksfuncties en groenbeleving te optimaliseren. In het hiernavolgende zijn eerst de ambities voor Toekomstbestendig Westerpark beschreven. Daarna wordt ingegaan op de kwaliteitscriteria en de werkwijze die R&D hanteert bij toekenning van middelen. In de daarop volgende paragraaf zijn 13 (deel)projecten benoemd en in een kasritme over 2021 – 2023 uitgezet. Een omschrijving van de projecten is in de bijlage opgenomen. Voorts zijn relevante vastgestelde besluiten opgesomd. Tot slot is er een kwalitatieve analyse van beheerkosten. In het bestedingsplan staan projecten die de beheerkosten van het Westerpark niet of niet noemenswaardig laten stijgen.

Het niet stijgen van beheerkosten (tenzij dekking geregeld is) is een toetsingscriterium van R&D. Het is ook vastgelegd in de Nota van Uitgangspunten voor het Westerpark. Het betekent dat veel ruimtelijk-landschappelijke ambities en/of inbreng vanuit participatietrajecten in dit stadium niet zullen kunnen worden gehonoreerd. Ook zijn projecten vermeden waarvan is te voorzien dat de proceskosten hoog zijn. Dit bestedingsplan is daarom enkel een begin van de ontwikkeling van Toekomstbestendig Westerpark. 2. De ambities voor Toekomstbestendig Westerpark Toekomstbestendig Westerpark is een bijzonder mooi en gevarieerd gebied met een hoge landschappelijke- en natuurwaarde. Het gebied heeft ook hoge culturele, recreatieve en horecakwaliteiten. Het park is nu voor minder dan een derde volledig openbaar toegankelijk. Het biedt ruimte voor ontspanning, recreatie, sport en evenementen. Het intensieve gebruik gaat wel regelmatig ten koste van de leefbaarheid en kwaliteit van het park en zijn omgeving. De raad heeft december 2017 de Ontwikkelstrategie Haven-Stad vastgesteld. Daarmee is de voorbereiding gestart van de bouw van ruim 70.000 woningen, voorzieningen en arbeidsplaatsen. Dit leidt straks tot veel nieuwe bewoners, die behoefte hebben om te recreëren in het groen.

Om een goede leefomgeving in Haven-Stad, maar ook in de buurten rondom het Westerpark te waarborgen, wordt het Westerpark toegankelijker gemaakt voor alle bezoekers. Het wordt dus meer dan alleen het stadspark van West en een cultuurpark met bezoekers van heinde en verre.

1 De werkgroep bestaat uit: Manager Projectbeheersing (IB), Sr. Hoofdontwerper ((R&D), Programmamanager

Westerpark (SD), Beleidsadviseur (SD), Gebiedsmakelaar (SD), Strateeg Wonen en Leven (SD), Pilot Manager Volkstuinen (SD), Procesmanager (IB).

3

Het Westerpark kan nu niet in deze behoefte voorzien. Voortkomend uit de Ontwikkelstrategie Haven-Stad is de ambitie om het huidige park te optimaliseren, uit te breiden en toegankelijker te maken. Daarbij is afgezien van het betrekken van het groen in de omgeving van Haven-Stad in de berekening van het groen in dat nieuwe stadsdeel. Haven-Stad krijgt zijn eigen stadspark. De Nota van Uitgangspunten “Een toekomstbestendig Westerpark” geeft de ambities voor het park weer. Het bevat een visie met uitgangspunten voor de ontwikkeling van het gebied. De uitgangspunten worden omgezet in projecten voor de korte- en middellange termijn, waarvan de uitwerking in samenwerking met de directe belanghebbenden zal worden gedaan. De twee volkstuinparken toegankelijker en geschikter maken voor openbaar gebruik is een van de grotere opgaven. Belangrijk is om de schoonheid en specifieke kwaliteiten ervan te behouden en daarnaast openbaar gebruik te intensiveren. De opgave is niet de volkstuinen te ‘verparken’ maar, gebruikmakend van de aanwezige kwaliteiten, gefaseerd hier een transformatie naar een toegankelijker openbaar gebied te bewerkstelligen. 3.

Kwaliteitsimpuls Groen Op 28 maart 2017 besloot het college (BD 2017-002749) het Vereveningsfonds voor € 16 miljoen te betrekken bij de dekking van de aanpak van zes parken, waaronder Groot Westerpark2, voor direct aan gebiedsontwikkeling gerelateerde opgaven: de “Kwaliteitsimpuls Groen”. Investeringen én proceskosten worden uit de Kwaliteitsimpuls betaald. Voorwaarde is dat ingrepen in het park een relatie met de verdichting van de stad en een stadsbrede gebruikswaarde hebben. Geld uit het Vereveningsfonds wordt pas toegekend als een eventuele verhoging van de structurele beheerlast als gevolg van de ruimtelijke ingrepen gedekt is. Kwaliteitscriteria R&D R&D toetst aan kwaliteitscriteria die met experts op het gebied van groen, ecologie en water zijn opgesteld. Die zijn gebaseerd op vastgesteld beleid: Agenda Groen, Agenda Duurzaamheid, Visie Openbare Ruimte, Watervisie, Bewegende Stad en Evenementenbeleid. De criteria zijn:  Gebruikswaarde (voor een grote groep mensen/sport, spel, verblijven) zoals: toegankelijkheid verbeteren (entrees); aanpassing padenstructuur/wandel-, hardloop-, skeeler- en fietsroutes; toevoegen (basis)voorzieningen (sport, spel, horeca, , watertappunten, toiletten); verbeteren verbindingen tussen parken; activeren water en oevers; programmering/evenementen.  Belevingswaarde (o.a.

biodiversiteit), te denken valt aan: passende beplanting gericht op intensiever gebruik; vergroten beleefbaarheid water.  Toekomstwaarde (klimaatbestendigheid), waaronder kunnen vallen: bodemverbetering; verbeteren grasvelden; planten en bomen afgestemd op geohydrologische omstandigheden.

2 De andere parken zijn Noorderpark, Sloterpark, Rembrandtpark, Gaasperpark en het Martin Luther Kingpark

4

Werkwijze R&D Om de kwaliteitsimpuls te waarborgen en het bestuurlijk proces te begeleiden toetst R&D ten behoeve van de uitkering uit het Vereveningsfonds. R&D kijkt of de plannen passen binnen de criteria. Deze inzet van R&D wordt bekostigd door per park 3 jaar lang €10.000 af te dragen. 4. Bestedingsplan € 1 miljoen Onderstaand zijn de projecten opgenomen die in de periode 2021 – 2023 kunnen worden gerealiseerd met de middelen van de Kwaliteitsimpuls Groen. Toekomstbestendig Westerpark projecten Kwaliteitsimpuls Groen 2021 - 2023 17 03 2021

Projecten

1

Groengebied/parkeerstrook Sloterdijkweg vergroenen en verbeteren

2

Vergroten toegankelijkheid volkstuinen

Budget periode

Kasritme 2021

2022

2023

€

€

€

€

110000

10000

50000

50000

2a

verbindingen tussen de tuinparken onderling

50000

50000

2b

entreegebied en centrumgebied N&G

94000

30000

30000

34000

2c

entreegebied en centrumgebied VVS

104000

30000

40000

34000

10000

15000

10000

2d

bewegwijzering intern van de parken

2000 35000

2000

3

Noordelijk deel H-trekvaart: toegankelijker maken

4

Oostelijke entree Volkstuinpark + verbinding met Schooltuin

20000

20000

5

Ponyweide inrichten als park en openbaar maken (areaaluitbreiding)

200000

50000

150000

6

Onderzoek boomkwaliteit & veiligheid westelijk voetpad

5000

5000

7

Nieuwe verwijzingsborden

80000

10000

50000

20000

8

Verbeteren beplanting oude westerpark

20000

20000

9

Lichtplan onderzoek

20000

20000

10

Plan openbare toiletten

10000

10000

Subtotaal

750000

195000

255000

300000

Afdracht aan R&D

30000

10000

10000

10000

V&T + ontwerpkosten

220000

100000

60000

60000

Totaal budget

1000000

305000

325000

370000

Hiermee is het park niet af: om de ambities in te vullen zijn over meerdere jaren investeringen nodig. Daarvoor is een volgende ronde nodig van inventarisatie, kosten en dekking. Kosten V&T en ontwerp Het beheersen van kosten voor V&T en ontwerp is een belangrijk aandachtspunt. Het ontwikkelen van plannen en projecten in een parkomgeving vergt relatief veel tijd en overleg. Er zijn in de regel veel mensen met een grote betrokkenheid. Kosten lopen ook vaak op als input van gemeentelijke assets veel inspanning vergt. Daarom wordt een kostenpercentage gehanteerd van 22%, naast de afdracht van 3% aan R&D. Dit betekent dat voor € 750.000 ex. btw plannen zijn benoemd. Als de kosten lager uitvallen worden deze ingezet voor investeringsprojecten.

5

5. Relevante vastgestelde besluiten Gemeentelijke besluiten - Besluit B&W (BD 2017-002749) 28 maart 2017 om Vereveningsfonds voor € 16 miljoen te betrekken bij de dekking van de aanpak van het Noorderpark, Sloterpark, Rembrandtpark, Groot Westerpark, Gaasperpark en het Martin Luther Kingpark voor direct aan gebiedsontwikkeling gerelateerde opgaven. - Nota van Uitgangspunten “Een toekomstbestendig Westerpark”: maart 2019 - Uitvoeringsstrategie Volkstuinenbeleid (nog niet vastgesteld, wel relevant) - Notitie openbare Toiletvoorzieningen Amsterdam V&OR/UIT/2o38004664 (Raad 4 april 2018) - Richtlijn Bewegwijzering: beleid, uitvoering en beheer in Amsterdam, 2019. Besluiten van de Tuinparken Nut & Genoegen en Sloterdijkermeer - De Tuinen van Westerpark: Plan tot versterking van de volkstuinparken in Groot Westerpark, 2018 - De Tuinen van Westerpark: Plan van Aanpak Vergroten Toegankelijkheid, 2019 6. Beheerkosten De projecten in dit overzicht zijn kwalitatief beoordeeld op hun effect op de fysieke beheerkosten. Conclusie is dat er geen structurele verhoging van de beheerlast wordt verwacht met de projecten en activiteiten zoals in deze notitie benoemd. - De meeste ingrepen buiten de volkstuinen zijn en blijven in het groene domein en/of betreffen verbetering van bestaande voorzieningen. De verwachting is dat dit qua beheer nagenoeg kostenneutrale operaties zijn.

De uitwerking ervan wordt uitgelijnd via het BAP, zodat het toekomstig beheer duidelijk is voordat ze in uitvoering worden genomen. - Sommige onderdelen betreffen onderzoeken, de beheervraag is daar (nog) niet aan de orde. - De Volkstuinen beheren hun eigen parken. Wel ziet men daar (mede in het kader van de Uitvoeringstrategie Volkstuinen) straks een discussie ontstaan over verdeling van beheerlasten met de gemeente. Dat is echter buiten de scope van dit bestedingsplan - Een project (Ponyweide) betreft areaaluitbreiding. De dekking van de beheerlast die daarbij ontstaat wordt geregeld via de daarvoor geëigende procedure. - Voorts dienen zich (ook in de in Volkstuinen) zaken aan die sociale veiligheid en inzet van nood en hulpdiensten betreffen. Dat ligt buiten de scope van dit bestedingsplan. *****

6

Bijlage: Toelichting projecten 1. Groengebied en parkeerstrook Sloterdijkweg vergroenen en verbeteren Deze zone aan de Sloterdijkweg ligt tussen de Volkstuincomplexen en het talud van het spoor. Het is zeer extensief ingericht met een te groot en voor misbruik vatbaar parkeerterrein. Hier is ruim 500 strekkende meter parkeerterrein, geschikt voor ca 170 auto’s. Sinds de invoering van betaald parkeren is de parkeerdruk hier afgenomen. Het gebied is bij uitstek geschikt voor een vergroening van de parkeerstrook aan de teen van het talud zodat deze aansluit op de groenstructuur aan het spoor ter hoogte van Nut en Genoegen. De parkeerbehoefte van de Volkstuinen moet vastgesteld worden. Streven is minimaal het opheffen van 85 parkeerplaatsen.

2a. Verbindingen tussen de tuinparken onderling Dit gaat om het realiseren van twee doorgangen tussen beide tuinenparken. De aanleg van 2 nieuwe bruggetjes voegt de twee gescheiden padennetwerken samen tot een doorgaande publiek wandelroute door deze tuinparken.

7

2b en 2c. Entreegebied en centrumgebied N&G en VVS Rondom de verenigingsgebouwen van beide tuinen ligt gemeenschappelijk groen. Hier komen functies die meerwaarde opleveren voor parkbezoekers en buurtbewoners, zoals bijvoorbeeld gemeenschappelijke tuinen, stadstuinieren (soeptuin), kwekerij, fruitbomen, plukweide en speelvoorzieningen. De entreegebieden worden aantrekkelijker ingericht zodat bezoekers bij binnenkomst zich kunnen oriënteren en zichtrelaties ontstaan die mensen als vanzelfsprekend leiden naar de centrale gebieden.

2d. Bewegwijzering intern van de parken De tuinparken zijn bij elkaar 30 hectare groot, met een uitgebreid padennetwerk van circa 10 kilometer. Er worden speciale wandelroutes uitgezet met verschillende thema’s met op strategische plekken bewegwijzering. Bij de entrees zijn in 2020 nieuwe borden geplaatst. Nu wordt er gewerkt aan nieuwe bewegwijzering en het uitzetten van wandelroutes. In een later stadium worden de parken beter gelinkt aan de nieuwe bewegwijzering voor Westerpark. Zie hiervoor punt 7.

3. Noordelijk deel Haarlemmertrekvaart toegankelijker maken De ruimte tussen het Brettenpad en de Haarlemmertrekvaart is zeer extensief ingericht en alleen aan het begin en aan het einde toegankelijk. De groene ontwikkeling van kavel X en van de ING-strook, waar ingezet wordt op hogere verblijfskwaliteit en biodiversiteit langs de Haarlemmer-trekvaart biedt kansen om de hele trekvaart in samenhang te ontwerpen. Door meerdere verbindingen te maken en verbetering van de verblijfskwaliteit wordt dit gebied beter benut.

8

4. Oostelijke entree Volkstuinpark + verbinding met de schooltuinen De Roos Schooltuin is afgesloten van het park. Door de Volkstuinen aan de oostelijke zijde hiermee te verbinden ontstaat hier een doorgaande wandelroute. Die verbinding is afgestemd met de Roos Schooltuin.

5. Ponyweide inrichten als park en openbaar maken (areaaluitbreiding) Bij het Entreegebied Noord aan de Transformatorweg liggen drie percelen die (nog) niet openbaar zijn. Twee zijn eigendom van de gemeente en komen in aanmerking voor “verparking”. Het westelijke perceel is tijdelijk verhuurd aan een ponyclub, maar kan snel beschikbaar komen. Voor dit deel wordt een ontwerp gemaakt dat na realisering areaal toevoegt aan de openbare ruimte. Opgaven voor dit ontwerp zijn o.a. verbeteren van biodiversiteit en klimaatbestendigheid. 2021 Wordt benut voor het maken van het ontwerp, 2022 voor de realisatie. Naar verwachting zal dit onderdeel relatief veel proceskosten vergen, evenals het formaliseren van de areaaluitbreiding.

9

6. Onderzoek boomkwaliteit en veiligheid westelijk voetpad. Meerdere routes in en langs de westzijde van de Volkstuinen zijn wenselijk. Het westelijke voetpad achter het dorp langs, is wenselijk als doorgaande fietsverbinding maar dat heeft weinig/geen draagvlak bij de dorpsbewoners. Het bestaande profiel met grote populieren is krap. Voor de realisatie van een normale fietsroute zullen de bomen moeten wijken. De bomen zijn vermoedelijk niet vitaal maar een boomonderzoek ontbreekt. Derhalve is gedegen onderzoek naar de kwaliteit en veiligheid van deze bomen gewenst zodat gefundeerd kan worden gecommuniceerd en besloten over de transformatie van dit voetpad tot een fietsroute. Als de transformatie doorgaat, dan is het doel om in het nieuwe ontwerp bomen te laten terugkomen. Die zijn bij voorkeur inheems, zodat ze ook een bijdrage leveren aan groene/ ecologische verbindingen.

7. Nieuwe verwijzigingsborden In het huidige Westerpark staan borden met plattegronden en huisregels. De borden zijn dringend aan vervanging toe. De huidige verwijzingsborden dateren van ruim 20 jaar geleden. De informatie is verouderd, deels nu onjuist, beperkt tot vooral de Westergasfabriek en niet altijd conform beleid. Er is noodzaak om het verwijzingssysteem te vernieuwen zodat de bezoekers adequaat de weg kunnen vinden. Zo wordt het wegen en padenstelsel goed benut en is vindbaarheid van functies optimaal. Het moet daarbij duidelijk worden dat het Westerpark het hele projectgebied (Toekomstbestendig Westerpark) beslaat. De nieuwe verwijzingsplan bestaat uit standaardborden voor doorgaande verbindingen en informatieborden bij de entrees naar het park. Ook kunnen borden geplaatst worden die een bijdrage leveren aan het vergroten van kennis en educatie over het groen. Het systeem zal worden aangevuld door specifieke gebiedsgerichte borden (bijvoorbeeld Westergasfabriek, Volkstuinen) die in het plan zal worden meegenomen maar met andere middelen worden gerealiseerd.

10

8. Verbeteren beplanting Oude Westerpark Verbeteren beplanting oud Westerpark is een plan rond betere drainage, spelen en groenkwaliteit uit 2018. Er is veel uitgevoerd met o.a. 42 nieuwe bomen en 3500 m2 borders. Die borders en enkele heestergroepen zijn nog niet op orde. Wat moet gebeuren is inboeten en er ontbreken nog planten. Dit brengt meer kleur en biodiversiteit in dit oude stadspark uit 1891.

9. Lichtplan onderzoek Er is noodzaak om voor het Westerpark (vooral buiten oud Westerpark en WGF terrein) de verlichting te verbeteren met de komende intensivering en het openbaardere karakter van het park. Hier zijn veiligheidsaspecten aan de orde, maar verlichting speelt bijvoorbeeld ook bij ecologische aspecten i.v.m. onnodige natuurverstoring. Zeker voor de langere termijn moet de verlichting structureel worden aangepast. Hiervoor wordt een integraal lichtontwerp met lichtberekeningen uitgewerkt en een plan van aanpak voor realisatie opgesteld. Op basis van dit plan wordt bepaald welke investeringen nodig zijn om het park te verlichten.

10 Plan openbare toiletten Er is veel discussie over de noodzaak van openbare toiletten. Toiletvoorzieningen zijn een vurige wens uit de participatie bij de NvU. De huidige zijn i.v.m. beheerproblemen gesloten en komen na de leurprocedure niet meer terug. Er staan in de zomer tijdelijk Dixi-toiletten. Om wildplassen tegen te gaan en de horeca te ontlasten is onderzoek nodig naar de wenselijkheid van openbare toiletten in een uitvoering die past bij de uitstraling van het park. Amsterdam is beleid aan het maken voor de openbare toiletvoorzieningen. Hoe het in Westerpark gerealiseerd wordt zal mede afhankelijk zijn van de uitkomsten daarvan.

11