4 Programmaplan maatschappelijke voorzieningen Haven-Stad.pdf
Tekst van het document
Programmaplan maatschappelijke voorzieningen Haven-Stad
Sociaal Domein, team maatschappelijke voorzieningen Anita Aleva, Marjolein van Wandelen en Marjolein Gerards
Versie januari 2021
Inhoud Samenvatting
3
1 Inleiding
7
2 Context ontwikkeling maatschappelijke voorzieningen in Haven-Stad
9
2.1 2.2 2.3 2.4 2.5
9 11 13 15 15
Gebiedsontwikkeling Maatschappelijke visie Maatschappelijke voorzieningen in Haven-Stad; een korte toelichting per domein Niet-gemeentelijke maatschappelijke voorzieningen Trends en ontwikkelingen
3 Programma maatschappelijke voorzieningen in Haven-Stad
17
3.1 3.2 3.3 3.4
17 18 18 24
Hoe is de opgave voor maatschappelijke voorzieningen in Haven-Stad bepaald? Fasering en indicatief woningbouwprogramma Programma maatschappelijke voorzieningen voor Haven-Stad Financiële doorkijk
4 Ruimtelijke inbedding in Haven-Stad
25
4.1 4.2 4.3
25 26 28
Uitgangspunten inpassing maatschappelijke voorzieningen Integraal raamwerk en vertaalslag naar voorzieningen Maatschappelijke voorzieningenstructuur
5 Ontwikkelprincipes en -proces
34
5.1 5.2 5.3 5.4 5.5
34 36 37 38 38
Ontwikkelprincipes Plan- en besluitvormingsproces maatschappelijke voorzieningen Handelswijze en kansen in de overgangsperiode Samenwerking fysiek – sociaal Vertrekpunten en risico’s i.r.t. vertaalslag naar ontwikkeling
6 Vervolgproces: programmasturing maatschappelijke voorzieningen Haven-Stad
40
Bijlage 1: Trends en ontwikkelingen binnen maatschappelijke voorzieningen, groen en spelen
41
Bijlage 2: Ruimtelijke uitgangspunten per voorziening
44
Bijlage 3: Processtappen ontwikkeling maatschappelijke voorzieningen
52
Foto voorkant: Buurtboerderij Ons Genoegen aan de Spaarndammerdijk. Er is een restaurant, een weggeefwinkel en vergaderruimte. De Buurtboerderij wordt gerund door vrijwilligers en klanten van De Regenboog Groep. Mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt krijgen, onder begeleiding van de vaste medewerkers, een veilige en gezellig omgeving aangeboden om ervaring op te doen en zelfvertrouwen op te bouwen. Bron: Fotobank Amsterdam en Buurtboerderij.nl. Fotograaf: Tom Feenstra
2
Programmaplan
Samenvatting In Amsterdam ontstaat een nieuw stuk stad binnen de Ring A10, waarbij woningen, winkels, bedrijven en voorzieningen in een hoge dichtheid worden gecombineerd. Deze volwaardige stadswijk, met plek voor 150.000 mensen en 45.000 tot 58.000 arbeidsplaatsen, heet Haven-Stad. In dit gebied, van station Sloterdijk, de Coenen Vlothaven tot de noordzijde van het IJ, zal zich geleidelijk de transformatie van haven- en industriegebied naar woon-werkgebied gaan afspelen. Eén van de randvoorwaarden voor een leefbare, complete stad is een divers en hoogwaardig voorzieningenniveau voor elke Amsterdammer. Doel van dit ‘Programmaplan Maatschappelijke Voorzieningen Haven-Stad’ is handvatten te bieden voor de soorten maatschappelijke voorzieningen die nodig zijn binnen de ontwikkeling van HavenStad en de wijze waarop deze binnen de gebiedsontwikkeling een goede plek kunnen krijgen. Het programma maatschappelijke voorzieningen heeft een direct verband met het aantal en de typen woningen die in Haven-Stad worden gerealiseerd. Het is in deze fase belangrijk om voor het gehele gebied aan te geven welke ruimtereserveringen benodigd zijn ten behoeve van maatschappelijke voorzieningen. Tegelijkertijd hoort bij de specifieke transformatieopgave van Haven-Stad geen blauwdruk, maar een adaptief plan dat zowel helder richting geeft als flexibel is.
De ontwikkeling van Haven-Stad een geleidelijk transformatieproces over een lange periode en met onzekerheden in tempo en fasering. Het programma is daarom niet statisch (H1). Haven-Stad bestaat uit 12 deelgebieden met elk een eigen identiteit en deze worden in verschillende fasen ontwikkeld (2.1). Parallel aan dit programmaplan, het Integraal Raamwerk (waarin een concreter ruimtelijk programmatisch kader is geformuleerd voor Haven-Stad) en de ontwikkeling van het woningbouwprogramma is een maatschappelijke visie op Haven-Stad ontwikkeld. In deze visie is de basis gelegd voor een brede, integrale en maatschappelijke visie over de inclusieve stad van de toekomst met een sociale blik op stedenbouw en de richting waarop HavenStad ontwikkeld kan worden, zodat het bijdraagt aan de ambities vanuit het sociaal domein. Maatschappelijke voorzieningen zijn noodzakelijk voor het bereiken van de kernwaarden in deze visie: “leefbaar”, “rechtvaardig” en “verbonden” (2.2). Maatschappelijke voorzieningen zijn gebouwen en buitenruimtes voor maatschappelijke functies en activiteiten. Deze worden niet vanzelfsprekend door de markt gerealiseerd en vragen een actieve rol van de gemeentelijke overheid.
Ze zijn ondergebracht bij de domeinen Onderwijs, Jeugd-, Zorg-, Basisvoorzieningen, Kunst en Cultuur, Sport, Groen en Spelen en er wordt onderscheid gemaakt tussen voorzieningen die op buurtniveau nodig zijn en voorzieningen waar aanvullend bovenwijks behoefte aan is (2.3). Ook zijn er niet-gemeentelijke maatschappelijke voorzieningen die wel meehelpen in het compleet maken van een nieuw stuk stad, maar niet in de referentienorm voor maatschappelijke voorzieningen zijn opgenomen. In de opgave voor Haven-Stad zijn ze echter wél opgenomen (2.4). Daarnaast spelen ook trends en ontwikkelingen een rol bij het bepalen van het gewenste programma (2.5). De opgave voor het maatschappelijke voorzieningenprogramma in Haven-Stad is bepaald met behulp van de referentienorm maatschappelijke voorzieningen, groen
Maatschappelijke voorzieningen Haven-Stad
3
en spelen. Deze referentienorm betreft normen voor ruimte voor onderwijs, jeugd-, zorg- en basisvoorzieningen, kunst & cultuur, groen, spelen en sport. Met behulp van deze norm wordt uitgerekend hoeveel extra vierkante meters van elke voorziening nodig is bij realisatie van x-aantal nieuwe woningen, om zo een complete stad te bouwen. Bij het bepalen van het voorzieningenprogramma is rekening gehouden met het woningbouwprogramma en het woonmilieu ‘gemengde stadsbuurt’ wat zal leiden tot een hoogstedelijk gebied (3.1). De ontwikkeling hiervan verloopt in vier fasen en de prognose is nu dat dit loopt tot 2050 (3.2). Aan de hand van de referentienorm maatschappelijke voorzieningen, groen en spelen en het voorzieningenmodel is berekend wat het programma maatschappelijke voorzieningen moet zijn wanneer in het gebied 69.490 woningen gebouwd worden (zie de figuur op de volgende bladzijde) (3.2). Het is een onderbouwde benadering van de verwachte behoefte aan voorzieningen in Haven-Stad (3.3). De gemeente is voor een deel verantwoordelijk voor kosten en dekking van investeringen die gemoeid zijn met de ontwikkeling en instandhouding van maatschappelijke voorzieningen in Haven-Stad. Gezien de langdurige en gefaseerde ontwikkeling, worden de investeringsbedragen (nu heel grof geschat op 1,34 miljard in totaal) en te regelen dekking uitgesmeerd over de gehele looptijd (3.4).
Voor de inpassing van maatschappelijke voorzieningen zijn uitgangspunten geformuleerd. Deze ontwikkelprincipes, ruimtelijke randvoorwaarden en concrete ontwerpprincipes van de verschillende typen voorzieningen staan overzichtelijk bij elkaar in het ‘Handboek maatschappelijke voorzieningen, sport, groen en spelen’ dat is opgesteld door Ruimte en Duurzaamheid. Dit handboek maakt inzichtelijk hoe invulling kan worden gegeven aan de ruimtelijke kwaliteit voor een goede (leefbare, rechtvaardige en verbonden) buurt (4.1). Daarnaast zijn stedenbouwkundig ordenende principes voor Haven-Stad geformuleerd in het Integraal Raamwerk Haven-Stad, waarmee zich een hoofdstructuur uitkristalliseert. De ruimtelijke en programmatische uitgangspunten uit de Ontwikkelstrategie worden in het raamwerk in samenhang uitgewerkt en in beeld gebracht. Met als doel het aanbrengen van samenhang tussen stedelijke kwaliteit en voorzieningen, (gebruiks)groen en sport, water en ecologie, mobiliteit en duurzaamheidsinfrastructuur. De voorzieningenstructuur krijgt mede vorm door de integrale stedenbouwkundige (toekomstige) visie op verschillende leefmilieus en woontypologieën, hoogstedelijke menging van functies, zones van reuring, ruis en rust, de openbare ruimtestructuur, verkeersknooppunten en vervoersstructuur.
Verder zijn onderdelen van de sociale voorzieningenstructuur op zichzelf al structurerend voor de stedenbouwkundige hoofdopzet van Haven-Stad als geheel, zoals groen en ruimte voor sport en recreatie (zie de kaart in par. 4.2) (4.2). Een sterke maatschappelijke voorzieningenstructuur is één van de belangrijke pijlers van de gebiedsontwikkeling. Voor Haven-Stad wordt deze gelaagd opgebouwd. Elke wijk heeft in ieder geval een eigen basis en op de buurt gericht pakket aan voorzieningen. Daarnaast is op het niveau van Haven-Stad een structuur voor voorzieningen waar aanvullend bovenwijks behoefte aan is. Dit geldt veelal voor sportvelden, bepaalde jeugd- en
4
Programmaplan
zorgvoorzieningen, voortgezet onderwijs en stedelijke culturele voorzieningen. Dit leidt tot een netwerk aan voorzieningen die zich ruimtelijk en programmatisch tot elkaar en tot de overige functies in het gebied verhouden, wat leidt tot de integrale voorzieningenstructuur (zie de kaarten in par. 4.3) (4.3). Er zijn zes principes die gepaard gaan met de ontwikkelstrategie van maatschappelijke voorzieningen in Haven-Stad zijn (5.1). Voor de ontwikkeling van Haven-Stad zal het Amsterdamse plan- en besluitvormingsproces (Plaberum) worden gevolgd. Aan het begin van het traject wordt het programma geformuleerd op hoofdlijnen, aan de hand van referentienormen. Met het vaststellen van het principebesluit wordt het indicatieve programma meegenomen. In de vervolgfase wordt een verfijningsslag van het programma gemaakt. Met het uiteindelijk vaststellen van het investeringsbesluit wordt het voorzieningenprogramma concreet vastgesteld (5.2). De langdurige transformatie van Haven-Stad vanuit een bestaand en functionerend stedelijk gebied zal een grillig verloop kennen mede door de beperkte grondpositie van de gemeente en afhankelijkheden van derden.
In de overgangsfase zullen (grond)posities wijzigen en dat geeft de gemeente (en het havenbedrijf) de kans om vooruit te lopen op toekomstige transformatie en hiermee de komst van (al dan niet tijdelijke) ONDERWIJS JEUGD maatschappelijke voorzieningen te borgen (5.3). De inpassing en ontwikkeling van maatschappelijke • 47 scholen PO • 4 ouder – kind teams voorzieningen vergt een integrale • 11 scholen VO • 5 praktijkruimtes jeugdhulp • 1 of 2 schooltuinen • 30 behandel-woonlocaties jeugd aanpak die domein of sectoroverstijgend ZORG BASISVOORZIENINGEN is. Vroegtijdige samenwerking en sturing vanuit de sociale opgaven en fysieke gebiedsontwikkeling op de opgave om • 7 maatschappelijk opvanglocaties • 8 jongerencentra de voorzieningen goed in te bedden in • 10 verpleeghuizen • 9 huizen van de wijk • 11 dagbesteding / meewerklocaties • 22 buurtkamers het stedelijk weefsel, is maatgevend voor • 8 sociale buurtteams • 1 kinderboerderij / milieu-educatie • 25 eerstelijnszorgvoorzieningen • 3 a 4 speeltuingebouwen het slagen (5.4). Tot slot is zijn een aantal • 2 hospices vertrekpunten en risico’s benoemd die KUNST EN CULTUUR SPORT gepaard kunnen gaan met de vertaalslag naar de ontwikkeling (5.5). • 17.373 m2 culturele wijkvoorzieningen • 1 of 2 stedelijke cultuurvoorzieningen
• 9 sporthallen • 2 zwembaden • 334.700 m2 veldoppervlak buitensport (vergelijkbaar met ruim 40 voetbalvelden)
GROEN, SPELEN EN SPORTEN IN DE OPENBARE RUIMTE
• 231 speelplekken • 69 speelvelden • 69.490 m2 sport in de openbare ruimte • 1.057.840 m2 groen in openbare ruimte • 425.440 m2 ecosysteemgroen
Maatschappelijke voorzieningen Haven-Stad
Het sociaal domein (team maatschappelijke voorzieningen) maakt deel uit van de programmaorganisatie van HavenStad om verder vorm en sturing te geven aan het uitvoeringsprogramma Haven-Stad voor het onderdeel maatschappelijke voorzieningen. Daartoe wordt in de loop van 2021 nader geformuleerd wat de programmasturing aan concrete inspanningen vergt voor het vervolgproces (H6). 19 Maatschappelijke voorzieningen Haven-Stad
5
6
Programmaplan
1 Inleiding Van station Sloterdijk, de Coen- en Vlothaven tot de noordzijde van het IJ zal zich geleidelijk de transformatie van haven- en industriegebied naar woonwerkgebied gaan afspelen. In dit gebied wonen straks naar verwachting 150.000 mensen en komen 45.000 tot 58.000 arbeidsplaatsen. Hier ontstaat een nieuw stuk Amsterdam binnen de Ring A10, waarbij woningen, winkels, bedrijven en voorzieningen in een hoge dichtheid worden gecombineerd. Eén van de randvoorwaarden voor een leefbare, complete stad is een divers en hoogwaardig voorzieningenniveau voor elke Amsterdammer. Bewoners hebben behoefte aan (maatschappelijke) voorzieningen voor hun ontwikkeling, gezondheid, ter ontspanning of als vangnet. Nabijheid van basis- en middelbare scholen, jeugd-, zorg-, en basisvoorzieningen, kunst & cultuur en groen-, speel- en sportvoorzieningen zijn cruciaal voor de kwaliteit van leven en een samenhangende sociaal-ruimtelijke structuur in Haven-Stad. In een complete stad heerst een goede balans tussen wonen en niet-wonen. In 2017 is de Ontwikkelstrategie Haven-Stad gemaakt. Hierin is de ambitie beschreven die hoort bij de transformatie van het huidige bedrijvengebied naar een gemengd, hoogstedelijk woon-werkgebied. In de ontwikkelstrategie was vooral aandacht voor het wat en het waarom, in de vorm van een ambitieus kwantitatief en kwalitatief ontwikkelprogramma.
Sindsdien zien steeds meer concrete initiatieven het licht en is de behoefte aan meer duidelijkheid en regie gegroeid. Daartoe is het “Integraal Raamwerk Haven-Stad” opgesteld, waarbij een concreter ruimtelijk programmatisch kader is geformuleerd voor het gehele gebied. Ook is zowel intern gemeentelijke als in samenspraak met externe doelgroepen een maatschappelijke visie op Haven-Stad ontwikkeld. Hierbij is de basis gelegd voor een brede, integrale en maatschappelijke visie over de inclusieve stad van de toekomst met een sociale blik op stedenbouw en de richting waarop Haven-Stad ontwikkeld kan worden, zodat het bijdraagt aan de ambities vanuit het sociaal domein. De gemeente heeft een belangrijke taak en verantwoordelijkheid wat betreft maatschappelijke voorzieningen. Deze voorzieningen zijn noodzakelijk voor het bereiken van de kernwaarden: “leefbaar”, “rechtvaardig” en “verbonden”, uit de Maatschappelijke Visie voor Haven-Stad. Het programma aan maatschappelijke voorzieningen dat met de in 2017 vastgestelde woningbouwambitie onlosmakelijk gepaard gaat, behoefde nog nadere uitwerking. Doel van dit ‘Programmaplan Maatschappelijke Voorzieningen Haven-Stad’ is handvatten te bieden voor de soorten maatschappelijke voorzieningen die nodig zijn binnen de ontwikkeling van HavenStad en de wijze waarop deze binnen de gebiedsontwikkeling een goede plek kunnen krijgen.
Het programma maatschappelijke voorzieningen heeft een direct verband met het aantal en de typen woningen die in Haven-Stad worden gerealiseerd en de bestaande voorzieningenstructuur in de bestaande aangrenzende gebieden. Daarnaast spelen ook trends en ontwikkelingen een rol bij het bepalen van het gewenste programma. Bij de specifieke transformatieopgave van Haven-Stad hoort geen blauwdruk, maar een adaptief plan dat zowel helder richting geeft als flexibel is.
Maatschappelijke voorzieningen Haven-Stad
7
Wijzigingen in beleid, de stedenbouw, het woningbouwprogramma of de planning kunnen aanleiding zijn om het programma maatschappelijke voorzieningen bij te sturen. Tot slot is de ontwikkeling van Haven-Stad een geleidelijk transformatieproces over een lange periode en met onzekerheden in tempo en fasering. Het programma zoals beschreven in dit plan is daarom niet statisch. In dit "Programmaplan maatschappelijke voorzieningen Haven-Stad” staat beschreven welke maatschappelijke voorzieningen nodig zijn. Daarbij wordt de context geschetst voor de ontwikkeling van Haven-Stad waarbij de koppeling wordt gemaakt met de benoemde maatschappelijke kernwaarden voor Haven-Stad. Na een algemene toelichting op maatschappelijke voorzieningen i.r.t. de groei van de stad wordt in hoofdstuk 3 de totale opgave benoemd in aantallen maatschappelijke voorzieningen en de financiële opgave die hierbij hoort. Ook worden de soorten maatschappelijke voorzieningen en de relatie met het woningbouwprogramma kort toegelicht. Hoofdstuk 4 geeft een toelichting op de ruimtelijke inbedding van de maatschappelijke voorzieningen; waar moeten de voorzieningen komen en waarom. In hoofdstuk 5 wordt een procesbeschrijving gegeven voor de te nemen vervolgstappen en een beschrijving van de huidige ontwikkelprincipes.
De procesbeschrijving en ontwikkelprincipes bieden belangrijke handvatten om maatschappelijke voorzieningen op een goede manier een plaats te geven in Haven-Stad. In elke stap van het proces zal kritisch gekeken moeten worden of de in deze visie beschreven opgave en uitgangspunten nog gelden. Ten slotte wordt het vervolgproces van het programmaplan kort toegelicht in hoofdstuk 6.
8
Programmaplan
2 Context ontwikkeling maatschappelijke voorzieningen in Haven-Stad Naast het zorgvuldig ontwikkelen van de fysieke transformatie van Haven-Stad, is het ontwikkelen van ‘het verhaal’ van Haven-Stad belangrijk. De fysieke en geplande omgeving is het kader waarbinnen het leven zich zal gaan afspelen. Uiteindelijk wordt de stad gevormd door de mensen die er leven. De fysieke omgeving moet een zodanige basis bieden dat mensen uit alle lagen van de bevolking en met diverse achtergronden zich er thuis voelen. Maatschappelijke voorzieningen vormen de brugfunctie tussen de fysieke, gebouwde, omgeving en ‘het verhaal’ dat de toekomstige bewoners gaan maken. In dit hoofdstuk wordt kort de context van maatschappelijke voorzieningen in Haven-Stad geschetst aan de hand van de gebiedsontwikkeling, de Maatschappelijke visie Haven-Stad en de trends en ontwikkelingen binnen het sociaal domein die van invloed zijn op de maatschappelijke voorzieningen.
2.1 Gebiedsontwikkeling In Amsterdam is grote behoefte aan woon- en werkruimte. Eén van de plekken die hier geschikt voor is, is Haven-Stad, nog gelegen binnen de Ring A10. Er is ruimte om volwaardige woon-werkwijken te bouwen met 40.00 tot 70.000 woningen voor ca. 150.000 bewoners en Uit: Startnotitie 45.000 tot 58.000 arbeidsplaatsen. https://www.amsterdam.nl/projecten/haven-stad/
Fase 1A (v.a. 2018) n Sloterdijk Centrum n Sloterdijk I Zuid n Zaanstraat Emplacement
7.410 woningen 4.250 woningen 1.820 woningen
Fase 1B (v.a. 2018) n Sloterdijk I Noord
6.970 woningen
Fase 2 (v.a. 2029) n Sportpark Transformatorweg
1.880 woningen
Maatschappelijke voorzieningen Haven-Stad
9
Haven-Stad bestaat uit 12 deelgebieden ten westen en noordwesten van het centrum, waaronder Sloterdijk, Minervahaven, Coen- en Vlothaven en het westelijke deel van de Noordelijke IJ-oever. De deelgebieden verschillen van identiteit. In het ene gebied voeren water en havenactiviteiten de boventoon, in het andere gebied het groen, de hoogstedelijkheid of de industrie. Het is de bedoeling om van elk gebied het bestaande karakter zoveel mogelijk te behouden. Bij de transformatie draait het niet alleen om wonen en werken in de wijk, maar ook om alle bijbehorende maatschappelijke voorzieningen zoals scholen, zorg, jeugd, sociale basis, sport, kunst en cultuur, recreatie en groen. Het doel is dat alles op loop-en fietsafstand van elkaar bereikbaar is. In de toekomst is plek voor veel bedrijven die nu ook al in Haven-Stad gevestigd zijn. Voorwaarde is dat deze wat betreft geluid, geur, fijnstof en veiligheid goed zijn te combineren met woningen en voorzieningen. De schaalgrootte van Haven-Stad biedt ook een kans om de mogelijkheden en innovaties op het gebied van duurzame energie, circulair bouwen, afvalscheiding en -hergebruik in de praktijk te brengen. Haven-Stad wordt in fases ontwikkeld en de transformatie is complex en zal decennia in beslag nemen.
In Sloterdijk Centrum is de ontwikkeling gestart en zijn de eerste woonblokken en voorzieningen in de omgeving van het station al enige tijd opgeleverd. Sloterdijk I Zuid zal volgen. Andere gebieden kunnen pas ontwikkeld worden vanaf 2029, dit in verband met afspraken die gemaakt zijn in het convenant Houthaven. In 2009 is
10
Programmaplan
met verschillende stakeholders in het gebied een convenant gesloten (Convenant Houthavens/NDSM-werf). Hierin is afgesproken dat in gebieden rond deze bedrijven in het havengebied een 'pas op de plaats' wordt gemaakt met woningbouwplannen. Tot 2029 mogen hier geen woningen gebouwd worden en bedrijven die er gevestigd zijn hebben de zekerheid gekregen dat ze tot 2040 kunnen blijven. De fasering van de transformatie sluit hier bij aan.
2.2 Maatschappelijke visie 1 Parallel aan het programmaplan maatschappelijke voorzieningen in Haven-Stad en de ontwikkeling van het woningbouwprogramma is een Maatschappelijke Visie HavenStad gemaakt. Deze maatschappelijke visie werpt een sociale blik op stedenbouw en geeft antwoord op de vraag hoe Haven-Stad ontwikkeld kan worden, zodat het bijdraagt aan de ambities van het sociaal domein. De maatschappelijke visie is gestoeld op drie kernwaarden: “leefbaar”, “rechtvaardig” en “verbonden”. Deze vormen het terugkerend thema voor de ontwikkeling en worden hieronder kort toegelicht, met daarbij de betekenis ervan voor de maatschappelijke voorzieningen. Leefbaar In hoeverre een stad leefbaar is, hangt samen met wat bewoners en gebruikers onder ‘het goede leven’ verstaan. Een leefbare stad gaat over de mate waarin het aantrekkelijk is om er te wonen of te verblijven en in hoeverre je je er goed op je plek kunt voelen. De juiste mix van voorzieningen, fysieke omgevingskenmerken, bewonerssamenstelling, woningtypen en veiligheidsfactoren draagt daaraan bij. Een leefbare woonomgeving gaat verder dan schoon, heel en veilig. Het is ook direct verbonden met een gezonde woonomgeving, denk bijvoorbeeld aan voldoende groen, geen geluidshinder, schone lucht, geen hittestress.
Dat de omgeving voldoet aan deze eisen, betekent echter niet vanzelfsprekend dat deze door bewoners en gebruikers als prettig wordt ervaren. Je thuis en veilig voelen zit ook in elementen die mensen verbinden aan zowel elkaar als aan waar zij wonen. Voor de maatschappelijke voorzieningen betekent dit dat de sociale basisstructuur op orde moet zijn. Kinderen gaan naar school of de crèche, voetballen op een veldje en vermaken zich in de speeltuin. Bewoners, werkenden en bezoekers willen sporten, naar de bibliotheek, in het park lopen en elkaar kunnen ontmoeten onder het genot van een kopje koffie. Al die voorzieningen moeten ‘om de hoek’ te vinden zijn. Ook moet er ruimte zijn om te veranderen. Ruimte die vandaag een school is moet al naar gelang de behoefte later een talentcentrum of een ouderensoos kunnen zijn en ook onderwijsconcepten ontwikkelen zich door. De basisstructuur moet ruimte bieden aan de wensen van de bewoners op dat moment. Rechtvaardig In een rechtvaardige stad is de infrastructuur er om de behoeften van alle bewoners en de gebruikers van de stad zo goed mogelijk te faciliteren en wordt ervoor gezorgd dat 1
Uit: Maatschappelijke visie Haven-Stad
Maatschappelijke voorzieningen Haven-Stad
11
zij ook zeggenschap hebben over de ontwikkeling van hun woon-, werk- en leefomgeving. De rechtvaardige stad nodigt uit tot ‘eigen maken’, tot initiatief, in alle fasen van de ontwikkeling van Haven-Stad. De focus ligt niet op welvaart maar op de ontwikkeling van capaciteiten en handelingsvaardigheid die mensen in staat stelt om de kwaliteit van hun leven te vergroten. Solidariteit is een belangrijke voorwaarde voor het goede leven. Daarbij is het belangrijk dat je je op een gelijkwaardige manier kunt verhouden tot de ander en dat iedereen kan meedoen. De rechtvaardige stad vraagt dan ook om ontwikkelplannen waarin keuzes niet alleen gemaakt worden op basis van economisch rendement, maar ook met aandacht voor de opbrengsten ervan in de vorm van welbevinden en sociale implicaties. Voor de maatschappelijke voorzieningen betekent dit dat hun ontwerp en locatie bedacht zijn op toegankelijkheid. Groen en maatschappelijke voorzieningen als sportvelden, scholen en kunst zijn een reden om erop uit te gaan en stimuleren interactie en ontmoeting. Ook ontmoetingsplekken als een buurtkamer of Huis van de Wijk dragen hieraan bij. Ze bieden, evenals een breed scala van onderwijsvoorzieningen, een plek voor ontwikkeling voor iedereen.
Daarnaast zijn er voorzieningen als vangnet om mensen te ondersteunen en de zorg of woonomgeving te bieden die past bij de situatie van mindere zelfredzaamheid en kwetsbaarheid. Voorzieningen als dagbesteding, maatschappelijke opvang en sociale buurtteams krijgen een plek. Haven-Stad wordt een stuk stad voor alle Amsterdammers waar iedereen zich in gelijke mate kan ontwikkelen. Verbonden Of je je verbonden voelt heeft te maken met of je herkend en erkend wordt door de mensen om je heen. En of je zelf betekenis kunt geven aan een plek, aan je contacten en aan hetgeen je zelf meebrengt. Verbinding ontstaat niet van de ene op de andere dag: dit moet groeien. Ontmoetingen zijn een startpunt voor verbinding. Ze zijn vaak toevallig, maar door er aandacht aan te besteden in het ontwerp, kan er gelegenheid gecreëerd worden om deze ontmoetingen structureler te laten plaatsvinden. Voor maatschappelijke voorzieningen is het van belang om ruimtes te maken die ontmoeting stimuleren. Denk hierbij aan (multi-)functionele ontmoetingsruimtes met een programma voor en door de buurt, groen, (buurt-) evenementgelegenheid en sportvoorzieningen. De voorzieningen kunnen zowel gebruikt worden door bewoners van de nieuwe buurten als van omliggende bestaande buurten waardoor mogelijk verdere ontmoeting tot stand komt.
Het is van belang om zorgvuldig na te denken over de situering van voorzieningen in de wijk en ten opzichte van elkaar en over het (multifunctioneel) gebruik ervan. Elkaar tegenkomen is een startpunt voor verbondenheid. Hier zijn verschillende schaalniveaus te onderscheiden van buurtgericht, meer besloten en onderlinge ontmoeting tot meer op stedelijk niveau, anoniemer en publiek toegankelijker. Maatschappelijke voorzieningen als scholen, buurtontmoetingsplekken, bibliotheken, sportplekken zijn bij uitstek plekken die gaan leven door de mensen die er komen en die kunnen bijdragen aan het gevoel van sociale cohesie. Het op een juiste manier ruimte bieden aan samen iets ontdekken, laten ontstaan, ontwikkelen, neerzetten, draagt meer bij aan verbondenheid en geeft eigenaarschap. Broedplaatsen en creativiteit kunnen bezieling geven aan een plek.
12
Programmaplan
2.3 Maatschappelijke voorzieningen in Haven-Stad; een korte toelichting per domein Maatschappelijke voorzieningen zijn gebouwen en buitenruimtes voor maatschappelijke functies en activiteiten. Deze worden niet vanzelfsprekend door de markt gerealiseerd en vragen een actieve rol van de gemeentelijke overheid. Ze dragen bij aan het leefbaar, rechtvaardig en verbonden maken van dit nieuwe stuk stad voor alle toekomstige gebruikers en bewoners. Maatschappelijke voorzieningen zijn ondergebracht bij de domeinen Onderwijs, Jeugd-, Zorg-, Basisvoorzieningen, Kunst en Cultuur, Sport, Groen en Spelen. Er is onderscheid tussen voorzieningen die op buurtniveau nodig zijn en voorzieningen waar aanvullend bovenwijks behoefte aan is. Bovenwijkse voorzieningen hebben een groter voedingsgebied. Bij deze voorzieningen worden op groter schaalniveau, soms stedelijk, keuzes gemaakt in welk zoek- of projectgebied deze voorziening gerealiseerd wordt. In onderstaande tabel is een korte beschrijving van de voorzieningen per domein gegeven. Maatschappelijke voorzieningen
Omschrijving
Onderwijs PO school
Alles-in-één-school (onderwijs, kinderopvang, gymzaal) voor kinderen van 0-12 jaar.
VO school
Onderwijs voor kinderen van 12-18 jaar.
Schooltuin
Voorlichting en educatie over de natuur en het milieu voor basisschoolleerlingen.
Jeugd(hulp) Behandel- / woonlocatie
Gezinshuis en Driehuis: In deze huizen wonen één tot vier kinderen samen met professionele opvoedouder(s). Begeleid wonen: Jongeren wonen zelfstandig op een locatie met verschillende vormen van (ambulante) begeleiding. Noodopvang 18 min: Tijdelijke opvang voor kinderen en jongeren.
OKT-locatie
Locatie voor het Ouder- en Kindteam (OKT): Hier wordt (preventieve) gezondheidszorg geboden evenals informatie en opvoedingsadvies door OKT-medewerkers. Indien nodig zorgt een OKT medewerker voor doorverwijzing naar specialistische zorg.
Zorg Eerstelijns gezondheidszorg, Het betreft hier multifunctionele gezondheidscentra. apotheek Hospice
Een hospice biedt plaats aan zieken met een korte levensverwachting.
Sociale buurtteams en satellietlocaties van sociale buurtteams
Herkenbare inloopplek in de wijk voor mensen met vragen op het gebied van zorg, opvoeding, activering en ondersteuning. Voor passende hulp en ondersteuning bij hun situatie (icm de bestaanszekerheden inkomen, wonen, schulden en veiligheid).
Maatschappelijke voorzieningen Haven-Stad
13
Maatschappelijke voorzieningen
Omschrijving
Maatschappelijke opvang (diverse voorzieningen)
Maatschappelijke opvang/beschermd wonen (MOBW): woonunits voor dak- en thuisloze mensen, mensen met psychiatrische problematiek, verslaving, verstandelijke beperking of autisme. 24-uurs opvang special: huisvesting voor cliënten in de MOBW die structureel overlast veroorzaken komen op een prikkelarme locatie aan de rand van de stad. Gezinsopvang: tijdelijke huisvesting voor dakloze gezinnen. Winteropvang: tijdelijk onderdak voor dak- en thuislozen in koude periode. Passantenpension: tijdelijk onderdak voor mensen die plotseling zonder woning komen. Opvang 18-23 jaar: 24 uurs opvang voor dak- en thuisloze jongvolwassenen.
Dagbesteding
Meedoenlocatie: veelal voor mensen met dementie. Inlooplocatie: open ontmoetingsruimte voor mensen met (lichte) verstandelijke beperking en/of psychiatrische problematiek. Meewerklocatie: atelierruimte, activiteitenruimte. De benodigde ruimtes en aanbod verschillen per doelgroep.
Verpleeghuis
Intramurale zorg voor ouderen. Individuele zorgwoningen voor vaak kwetsbare ouderen die intensieve zorg nodig hebben in de laatste fase van hun leven.
Basisvoorzieningen Jongerencentrum
Ontmoetings- en activiteitenplek voor jongeren van verschillende leeftijden.
Huis van de Wijk
Ontmoeting en activiteitencentrum: het is een wijkgebonden voorziening waar activiteiten voor kwetsbare bewoners worden georganiseerd door een welzijnsorganisatie of door bewoners zelf.
Buurtkamer
Kleinschalige accommodaties op buurtniveau. Ook hier organiseren bewoners hun eigen activiteiten, aangevuld door activiteiten van een welzijnsorganisatie.
Speeltuingebouw en kinderboerderij
Gebouw in speeltuin waar sport- en spelactiviteiten worden georganiseerd voor kinderen op de bijgelegen speeltuin. Kinderboerderijen geven kinderen gelegenheid om kennis te maken met dieren en hun verzorging.
Kunst en Cultuur Culturele wijkvoorziening
Voorziening gericht op culturele activiteiten voor participatie, educatie en talentontwikkeling en/of gericht op de productie en presentatie van kunst en cultuur, waaronder ook bibliotheken.
Stedelijk culturele voorziening
Grootstedelijke culturele voorziening zoals een museum of (pop)podium.
Sport Binnensport/sporthal
Sporthal of zwembad
Georganiseerde buitensporten
(Anders) georganiseerde buitensport zoals tennis en voetbal, maar ook de urban varianten padel en footy.
Sport en spelen in de openbare ruimte Speelplek
Speelplekken in de buurt
Speelveld
Speelvelden in de wijk
Sport in de openbare ruimte Sport, sportieve recreatie en bewegen in de openbare ruimte Groen, recreatie en spelen
14
Groen in openbare ruimte
Gebruiksgroen voor recreatie en verblijven
Ecosysteem-groen
Ecosysteemgroen voor biodiversiteit en klimaat adaptatie
Programmaplan
2.4 Niet-gemeentelijke maatschappelijke voorzieningen Maatschappelijke voorzieningen waarvoor de gemeente een wettelijke taak of beleidsambitie heeft zijn opgenomen in een door Amsterdam opgestelde referentienorm. Ook zijn voorzieningen opgenomen waarvan de ervaring is dat deze er zonder gemeentelijke inmenging niet zouden komen. De maatschappelijke voorzieningen in de referentienorm zijn niet uitputtend. Binnen het sociaal domein zijn nog vele andere voorzieningen die meehelpen in het compleet maken van een nieuw stuk stad. In de ontwikkeling van Haven-Stad blijft het belangrijk om maatschappelijke ontwikkelingen te blijven volgen, te bezien welke behoefte er is in de stad en welke kansen dit biedt voor Haven-Stad. Bij het opstellen van het Programmaplan Maatschappelijke Voorzieningen is hierin al een eerste stap gezet. Zo is uit gesprekken met het Zorgkantoor gebleken dat in Amsterdam, meer dan verwacht, behoefte is aan intramurale zorg voor ouderen. Deze zogenaamde verpleeghuizen zijn (nog) niet opgenomen in de referentienorm. In de opgave voor maatschappelijke voorzieningen in Haven-Stad zijn ze echter wél opgenomen. Ook is een uitvraag gedaan bij MBO- en HBO-instellingen, universiteiten en Zorgpartners namens de Amsterdamse ziekenhuizen naar de ruimtebehoefte die zij in de toekomst voorzien en de kans die Haven-Stad hierin zou kunnen bieden.
2.5 Trends en ontwikkelingen Haven-Stad beslaat een groot gebied en het zal geruime tijd duren voordat deze nieuwe wijk er staat. Om het programma maatschappelijke voorzieningen zo goed mogelijk te kunnen bepalen is niet alleen een berekening met de referentienormen van belang. Ook is het belangrijk om een inschatting te maken van de trends en ontwikkelingen op de middellange en lange termijn die betrekking hebben op deze voorzieningen. In het kader van Koers 2025 zijn in 2018-2019 verschillende thematische studies uitgevoerd. Hierin is per domein in kaart gebracht wat de Amsterdamse beleidsdoelstellingen zijn en welke trends en ontwikkelingen een rol spelen. De focus lag daarbij op de ruimtelijke gevolgen ervan voor de verschillende voorzieningen. In aanvulling op de uitkomsten van de thematische studies zijn specifiek voor HavenStad gesprekken gevoerd met alle beleidsterreinen binnen het sociaal domein over de toekomst: welke ontwikkelingen zien zij binnen de komende 10-30 jaar ontstaan? Wat is de verwachting als het gaat om benodigde voorzieningen en waar moet Haven-Stad rekening mee houden? De opgedane inzichten staan hieronder kort samengevat. In bijlage 1 van dit programmaplan staat een uitgebreider overzicht.
Voor de realisatie van nieuwe basisscholen is de ambitie om alles-in-één-scholen te realiseren en daarbij ruimtelijk in te zetten op een robuuste strategie en waardevast vastgoed. Voor voortgezet onderwijs wordt ingezet op gevarieerd aanbod en schoolgebouwen die toekomstbestendig zijn. Binnen Jeugd vragen ambulantisering en focus op preventie om meer kleinschalige jeugdvoorzieningen in de buurt. Ditzelfde geldt voor Zorg; zorg zo dicht mogelijk bij huis aanbieden, kleinschalig en wijkgericht. In toenemende mate wordt zelfredzaamheid gevraagd van de burger. Dit vraagt om een kleinschalig en vraaggericht aanbod aan basisvoorzieningen.
Maatschappelijke voorzieningen Haven-Stad
15
Daarnaast wordt ingezet op ontmoetingsruimten om eenzaamheid tegen te gaan. Kunst en Cultuur ziet de druk op de culturele voorzieningen in de stad groeien en gaat meer inzetten op spreiding, samenwerking en kleinschalige culturele voorzieningen. Door de groei van de stad neemt de gebruiksintensiteit van het bestaande groen in de stad en voorzieningen voor spelen en recreatie toe. Naast de benodigde uitbreiding van dit soort voorzieningen wordt ook ingezet op een kwaliteitsimpuls. Sport ziet een toename van sporters in de openbare ruimte, een opkomst van stedelijke georiënteerde ‘urban’ sporten en groeiende wachtlijsten bij sportverenigingen.
Uit: Referentiemodel Maatschappelijke Voorzieningen, 2018
16
Programmaplan
3 Programma maatschappelijke voorzieningen in Haven-Stad In Haven-Stad ontwikkelt Amsterdam wijken voor de toekomst, waarin wordt tegemoet gekomen aan de grote vraag naar woningen en arbeidsplaatsen en met een passend aanbod van maatschappelijke voorzieningen. Ook Amsterdammers in Haven-Stad hebben behoefte aan maatschappelijke voorzieningen voor hun ontwikkeling, gezondheid, ter ontspanning of als vangnet. In dit hoofdstuk staat beschreven hoe de opgave voor het maatschappelijke voorzieningenprogramma in Haven-Stad is bepaald, de opgave per functie en een financiële doorkijk.
3.1 Hoe is de opgave voor maatschappelijke voorzieningen in HavenStad bepaald? Het programmaplan maatschappelijke voorzieningen Haven-Stad is opgesteld met behulp van de referentienorm maatschappelijke voorzieningen, groen en spelen. Deze referentienorm is op 30 januari 2018 vastgesteld door het college van Burgemeester en Wethouders. Het betreft normen voor ruimte voor onderwijs, jeugd-, zorg- en basisvoorzieningen, kunst & cultuur, groen, spelen en sport. De referentienormen zijn een ruimtelijke vertaling van bestaand beleid. Daar waar in het beleid geen exacte ruimtenormen zijn opgenomen, is het voor het bepalen van de normen een extrapolatie gemaakt van datgene wat in Amsterdam aanwezig is. Met behulp van de referentienorm wordt uitgerekend hoeveel extra vierkante meters van elke voorziening nodig is bij realisatie van x-aantal nieuwe woningen, om zo een complete stad te bouwen. Bij de normen hoort een rekenmodel (voorzieningenmodel) dat helpt inzicht te krijgen in de hoeveelheid benodigde maatschappelijke voorzieningen per ontwikkelgebied. Bij het bepalen van het programma maatschappelijke voorzieningen in Haven-Stad is rekening gehouden met het onderstaande woningbouwprogramma en het woonmilieu ‘gemengde stadsbuurt’2. Dit is geduid als: ‘Buurten die hun kwaliteit halen uit hun levendigheid. Het lokale en stedelijke leven komen hier bij elkaar.
Er zijn bewoners én passanten op straat. Dit zijn buurten met een groter aandeel niet-woonprogramma dan de zogenoemde groen-blauwe buurten hebben, bovendien ligt de gemiddelde dichtheid (m.b.t. bruto vloeroppervlak) hoger’. De stedenbouwkundige ambitie voor Haven-Stad kenmerkt zich door hoogstedelijkheid welke verder is toegelicht in het Integraal Raamwerk Haven-Stad. Naast genoemd woonmilieu en aantal woningen wordt in de referentienorm ook onderscheid gemaakt tussen voorzieningen die in iedere buurt aanwezig moeten zijn voor het goed functioneren van een buurt en voorzieningen waar aanvullend 2
In Koers 2025 zijn drie verschillende woonmilieus onderscheiden. Deze woonmilieus zijn nieuwbouwgebied centrum stedelijk, nieuwbouwgebied gemengd stedelijk en nieuwbouwgebied groen/ blauw. In dit programmaplan is voor Haven-Stad uitgegaan van gemengd stedelijk. Sloterdijk Centrum (realisatiefase) vormt hier een uitzondering op. In de reeds gedane uitwerking van het programma voor MV is daar het woonmilieu ‘centrum stedelijk’ gehanteerd.
Maatschappelijke voorzieningen Haven-Stad
17
bovenwijks behoefte aan is. Beide type voorzieningen komen aan bod binnen de opgave voor maatschappelijke voorzieningen in Haven-Stad. Bij het geformuleerde programma is voor een aantal voorzieningen een verfijningsslag gemaakt en is geanticipeerd op de huidige behoefte aan voorzieningen vanuit een bepaald beleidsdomein, zoals voor opvanglocaties en verpleegtehuizen.
3.2 Fasering en indicatief woningbouwprogramma Om de opgave voor de maatschappelijke voorzieningen te bepalen is op basis van de ontwikkelstrategie (2018) uitgegaan van onderstaande fasering en woningbouwopgave voor Haven-Stad3. Voorlopige prognose en fasering 69.490 woningen cf. ontwikkelstrategie m.u.v. Sloterdijk Centrum en Sloterdijk I Zuid (gezien genomen investeringsbesluiten) Fase 1A (v.a. 2018) Sloterdijk Centrum
4.250 woningen (max. 7.410)
Sloterdijk I Zuid
4.700 woningen
Zaanstraat Emplacement
1.820 woningen
Fase 1B (v.a. 2018) Sloterdijk I Noord
6.520 woningen
Fase 2 (v.a. 2029) Sportpark Transformatorweg
1.880 woningen
Cornelis Douwes 2-3
9.600 woningen
Melkweg Oostzanerwerf
1.600 woningen
Minervahaven Zuid
4.000 woningen
Fase 3 (v.a. 2029 mits de milieucontouren van Coen- en Vlothaven geoptimaliseerd worden) Alfadriehoek
5.200 woningen
Cornelis Douwes 0-1
6.900 woningen
Minervahaven Zuid
7.620 woningen
Fase 4 (v.a. 2040) Coen- en Vlothaven
15.400 woningen
3.3 Programma maatschappelijke voorzieningen voor Haven-Stad Aan de hand van de referentienorm maatschappelijke voorzieningen, groen en spelen en het voorzieningenmodel is berekend wat het programma maatschappelijke voorzieningen in Haven-Stad moet zijn wanneer in het gebied 69.490 woningen gebouwd worden. Daarnaast is voor enkele voorzieningen het programma verfijnd op basis van nu bekende toekomstige behoefte aan ruimte vanuit dat beleidsdomein. In onderstaande tabellen is de totale opgave per domein en per deelgebied benoemd.
3
18
Hierbij zijn voor Sloterdijk Centrum en Sloterdijk I Zuid de woningaantallen aangehouden zoals besloten in de later genomen investeringsbesluiten voor deze gebieden.
Programmaplan
ONDERWIJS
• 47 scholen PO • 11 scholen VO • 1 of 2 schooltuinen
JEUGD
• 4 ouder – kind teams • 5 praktijkruimtes jeugdhulp • 30 behandel-woonlocaties jeugd
ZORG
BASISVOORZIENINGEN
• 7 maatschappelijk opvanglocaties • 10 verpleeghuizen • 11 dagbesteding / meewerklocaties • 8 sociale buurtteams • 25 eerstelijnszorgvoorzieningen • 2 hospices
• 8 jongerencentra • 9 huizen van de wijk • 22 buurtkamers • 1 kinderboerderij / milieu-educatie • 3 a 4 speeltuingebouwen
KUNST EN CULTUUR
SPORT
• 17.373 m2 culturele wijkvoorzieningen • 1 of 2 stedelijke cultuurvoorzieningen
• 9 sporthallen • 2 zwembaden • 334.700 m2 veldoppervlak buitensport (vergelijkbaar met ruim 40 voetbalvelden)
GROEN, SPELEN EN SPORTEN IN DE OPENBARE RUIMTE
• 231 speelplekken • 69 speelvelden • 69.490 m2 sport in de openbare ruimte • 1.057.840 m2 groen in openbare ruimte • 425.440 m2 ecosysteemgroen
Maatschappelijke Maatschappelijke voorzieningen voorzieningen Haven-Stad Haven-Stad
19
De referentienorm is een instrument dat handvatten biedt voor ruimte-reserveringen voor maatschappelijke voorzieningen, groen en spelen in Haven-Stad. Het biedt een richtlijn voor het bepalen van de ruimtelijke en programmatische opgave. De referentienormen zijn dynamisch van aard, want ze zijn gebaseerd op beleid. Ook trends en ontwikkelingen spelen daarbij een rol. Het is een onderbouwde benadering van de verwachte behoefte. Verdere inkleuring per gebied is altijd noodzakelijk, evenals afstemming in de tijd.
20
Programmaplan
De ontwikkeling van Haven-Stad zal jaren duren. Constante factor daarbij is dat ruimte voor maatschappelijke voorzieningen altijd nodig zal zijn. De ruimtelijke reserveringen in dit programma zijn gebaseerd op de huidige normen en inzichten. Invulling, verschijningsvorm en het pakket aan voorzieningen waarvoor ruimte moet worden geboden zijn wel aan verandering onderhevig. Een regelmatige herijking van het programma is daarom van belang. Met de huidige kennis is de totale opgave voor maatschappelijke voorzieningen tevens verder uitgewerkt naar een programma per deelgebied, zie de tabel hier onder.
Maatschappelijke voorzieningen Haven-Stad
21
Totaaloverzicht maatschappelijke voorzieningen Haven-Stad Zuidwestelijk Haven-Stad VOORZIENINGEN *= bovenwijkse voorziening
Aantal m2 bvo (en/of aantal m2 terrein)
Sloterdijk-Centrum
Aantal woningen
Woningaantal cf ontwikkelstrategie
7.410
Sloterdijk I Zuid
Sloterdijk I Noord
11.220 (Noord en Zuid)
4.250 cf herzien invest.besl.**
4.700 cf. invest. besl
6.520
Zaanstraat Emplacement
Minervahaven
1.820
11.620
Onderwijs Scholen PO (alles-in-één)
3.600 en 1.700
2
2
5
1
8
Scholen VO*
variabel
0
0
2
0
2
Schooltuinen*
15.000
Jeugd Ouder- Kind Team*
650
1
0
0
0
1
Praktijkruimte jeugdhulp
170
0
0
1
0
1
Behandel-woonlocatie*
200
1
1
4
1
5
Speeltuingebouw*
120
0
0
1
0
1
Milieu-educatie/ Kinderboerderij*
nnb
Zorg Maatschappelijke opvanglocatie*
700-1.500
0
2
1
0
1
Verpleeghuis*
4.000-20.000
?
0
1
1
1
Dagbesteding/meewerk*
700-1.000 230
1
1
0
0
1
Sociale buurtteams Eerstelijnszorg
8
250-1.300
2
1
3
1
4
Apotheek
150
1
1
3
1
4
Hospice*
350
1
Basisvoorzieningen Jongerencentrum
300
0
0
1
0
1
Huis van de Wijk
300-400
1
1
0
0
2
Buurtkamer
120
1
2
2
0
4
Speeltuingebouw*
120
0
0
Voorziening wijkniveau
nnb
1.063
2.300
505
455
2.905
Voorziening stedelijk niveau*
14.530
Bibliotheek
nnb
Kunst & cultuur
1 of 2
Sport Binnensport/sporthal*
3.000
Zwembad*
nnb
Veldopp. Buitensporten*
1
1
0
0
1 1
variabel
8.500
23.500
32.600
9.100
58.100
150
14
16
21
6
39
Sport en spelen in openbare ruimte Speelplek Speelveld
1.000
4
5
6
2
12
Sport in de openbare ruimte
variabel
4.250
4.700
6.520
1.820
11.620
Groen in openbare ruimte
variabel
34.000
75.200
104.320
9.120
185.920
Ecosysteem-groen
variabel
34.000
28.200
39.120
10.920
69.720
Groen, recreatie en spelen
*Bovenwijkse voorziening **Het benodigd programma aan maatschappelijke voorzieningen voor Sloterdijk Centrum is berekend op basis van 4.250 woningen. In het herzien investeringsbesluit wordt uitgegaan van een bandbreedte tot zo'n 7.500 woningen. ***Dit betreft het totaal aantal woningen in Haven-Stad met als woningbouwprogramma voor Sloterdijk-Centrum 4.250 woningen.
Noordelijk Haven-Stad Sportpark Transformatorweg
Alfadriehoek
Coen- en Vlothaven
Cornelis Douwes 0-1
Cornelis Douwes 2-3
Melkweg Oostzanerwerf
Totaal
1.880
5.200
15.400
6.900
9.600
1.600
72.650 cf ontwikkelstrategie 69.490***
1
4
11
5
7
1
47
0
1
3
1
2
0
11
1 of 2
1 of 2 0
0
1
0
1
0
4
0
0
1
1
1
0
5
1
2
7
3
4
1
30
0
0
1
0
1
0
4
1
1
0
1
0
1
1
7
1
1
2
1
1
1
10
3
11
0
1
2
1
1
0
8
1
2
5
2
3
1
25
1
2
5
2
3
1
24
1
2 8
1
1
2
1
1
0
0
1
2
1
1
0
9
5
2
3
1
22
2 2 of 3
1 470
1.300
3.850
1.725
2.400
3 of 4 400
1 (a 2?) 1 1
17.373 1 (a 2?)
1
1
1
1
2 of 3 1
1
9 2?
9.400
26.000
77.000
34.500
48.000
8.000
334.700
6
17
51
23
32
5
231
2
5
15
7
10
2
69
1.880
5.200
15.400
6.900
9.600
1.600
69.490
30.080
83.200
246.400
110.400
153.600
25.600
1.057.840
11.280
31.200
92.400
41.400
57.600
9.600
425.440
3.4 Financiële doorkijk De gemeente is voor een deel verantwoordelijk voor kosten en dekking van investeringen die gemoeid zijn met de ontwikkeling en instandhouding van maatschappelijke voorzieningen in Haven-Stad. Gezien de langdurige en gefaseerde ontwikkeling, worden de investeringsbedragen en te regelen dekking uitgesmeerd over de tijd. Kostenopgave maatschappelijke voorzieningen Er is een globale inschatting gemaakt van de reguliere investeringen, opgedeeld naar de verschillende fasen van de gebiedsontwikkeling. Met de ontwikkeling van maatschappelijke voorzieningen in Haven-Stad zijn drie kostenposten aan de orde: investeringen, kosten voor beheer en exploitatie en kosten voor programmering van activiteiten. In dit stadium zijn louter de kosten voor investering aangegeven. Om het programma maatschappelijke voorzieningen in Haven-Stad te kunnen realiseren is naar verwachting in totaal een investeringsbedrag van €1,355 miljard Fase Woningen Totale investering nodig. Er is gerekend met een richtprijs * 1 miljoen per woning o.b.v. kengetallen binnen 1. nu - 2029 10.770 210 OJZD, afdeling maatschappelijke 2. 2029-2040 23.600 460 voorzieningen. 3.* 2029 - 2040 19.720 385 NB. In de genoemde bedragen zijn 4. >2040 15.400 300 de rendabele investeringen niet Totaal 69.490 1.355 meegenomen.
*Fase 3: ontwikkeling vanaf 2030 mits de milieucontouren van Coen - en Vlothaven geoptimaliseerd worden
Dekking Dekking van de investeringskosten vindt in beginsel plaats op basis van normvergoedingen vanuit de gemeentelijke begroting. Daar waar bovenop de vastgestelde norm vanuit het project of vanuit generieke beleidsdoelen (zoals duurzaamheid) aanvullende uitgangspunten worden gesteld, dient aanvullende dekking te worden geregeld uit het verantwoordelijke gremium. De dekking voor de maatschappelijke voorzieningen wordt onderbouwd in een bestuurlijk vastgesteld Strategisch- of Integraal Huisvestingsplan per domein (SHP of IHP). In deze producten worden de benodigde voorzieningen voor de hele stad ten behoeve van de middellange termijn in beeld gebracht (+/- vier jaar, met tussentijdse actualisatie). Na vaststelling worden de SHP’s/IHP jaarlijks vertaald naar een aanvraag voor een Meerjaren Investeringen Plan (MIP). Deze aanvragen gaan mee in de reguliere begrotingscyclus en worden in de jaarlijkse begroting opgenomen. Na vaststelling van de begroting door de gemeenteraad, wordt in het jaar voorafgaand aan een investering een kredietbesluit aangevraagd. Definitieve besluitvorming over dekking van de investeringen wordt gedaan in het jaar dat een financiële toezegging moet worden gedaan aan een externe ontwikkelaar. Bij gehele zelfrealisatie door de gemeente gebeurt dit in het jaar van start bouw.
Gezien de langdurige ontwikkeling is een samenhangende strategie benodigd voor investeringen in de voorzieningenstructuur in wisselwerking met gebiedsontwikkeling.
24
Programmaplan
4 Ruimtelijke inbedding in HavenStad De nabijheid van maatschappelijke voorzieningen is cruciaal voor de kwaliteit van leven en een samenhangende sociaal-ruimtelijke structuur in Haven-Stad. In een complete stad heerst een goede balans tussen wonen en niet-wonen. Waar moeten de voorzieningen komen, waarom en in welke voorzieningenstructuur vertaalt zich dat? Gezien de langdurige transformatie en het gegeven dat het juiste programma aan voorzieningen volgend is op de maatschappelijke behoefte in de stad en in het gebied, is een uitgestippeld en gedetailleerd totaalplan nu nog niet te maken. Wat wel duidelijk is, is dat altijd behoefte is aan ruimte voor maatschappelijke voorzieningen en welke kwalitatieve inpassingsuitgangspunten van de huidige voorzieningen aan de orde zijn. Daarnaast zijn stedenbouwkundig ordenende principes voor Haven-Stad geformuleerd, waarmee zich een hoofdstructuur uitkristalliseert. Een sterke sociale voorzieningenstructuur is één van de belangrijke pijlers van de gebiedsontwikkeling van Haven-Stad. In dit hoofdstuk wordt toegelicht hoe de beoogde (ruimtelijke) inbedding van de maatschappelijke voorzieningen in Haven-Stad is.
4.1 Uitgangspunten inpassing maatschappelijke voorzieningen In het kader van Ruimte voor de Stad zijn zes thematische studies4 gedaan die betrekking hebben op de vraag: “Hoe zorgen we voor toekomstbestendige maatschappelijke voorzieningen in de verdichtende stad?”. Deze studies geven vanuit ruimtelijk en sociaal perspectief inzicht in de trends, ontwikkelingen en ambities op het gebied van zorg, jeugd, onderwijs, sport, kunst en cultuur en groen. Er staan ontwikkelprincipes in, ruimtelijke randvoorwaarden en concrete ontwerpprincipes van de verschillende typen voorzieningen. Deze uitgangspunten zijn overzichtelijk bij elkaar gebracht in het ‘Handboek maatschappelijke voorzieningen, sport, groen en spelen’ dat is opgesteld door Ruimte en Duurzaamheid. Dit handboek maakt inzichtelijk hoe invulling kan worden gegeven aan de ruimtelijke kwaliteit voor een goede (leefbare, rechtvaardige en verbonden) buurt. De geformuleerde uitgangspunten dienen te worden gehanteerd bij de verdere ruimtelijke uitwerking van de voorzieningenstructuur op het niveau van Haven-Stad in z’n geheel en de deelplannen. In bijlage 2 is een tabel opgenomen met het programma voor Haven-Stad met daarbij een gesimplificeerd overzicht van de uitgangspunten per voorziening. Bij de planuitwerking worden deze uitgangspunten nader geformuleerd.
4
Er zijn themastudies voor onderwijs, jeugd-, zorg-/basisvoorzieningen, kunst/cultuur, sport/bewegen en groen.
Maatschappelijke voorzieningen Haven-Stad
25
4.2 Integraal raamwerk en vertaalslag naar voorzieningen Het “Integraal Raamwerk Haven-Stad” vertaalt de inhoudelijke ambities voor HavenStad in ruimtelijke kaders die richting geven aan de gebiedsontwikkeling in de komende decennia. Het is een uitwerking van de ambities uit de Ontwikkelstrategie Haven-Stad (vastgesteld in 2017). De ruimtelijke en programmatische uitgangspunten uit de Ontwikkelstrategie worden in het raamwerk in samenhang uitgewerkt en in beeld gebracht. Met als doel het aanbrengen van samenhang tussen stedelijke kwaliteit en voorzieningen, (gebruiks)groen en sport, water en ecologie, mobiliteit en duurzaamheidsinfrastructuur. Hierbij gelden de volgende richtinggevende motto’s: • Groen, waterrijk en stoer • Hoogstedelijk en inclusief • Aantrekkelijke en veelzijdige openbare ruimte • Prioriteit aan fietsers, voetgangers en openbaar vervoer • Duurzaamheid meer dan een technische uitdaging • Samenwerken en samenleven: voor en door mensen De voorzieningenstructuur krijgt mede vorm door de integrale stedenbouwkundige (toekomstige) visie op verschillende leefmilieus en woontypologieën, hoogstedelijke menging van functies, zones van reuring, ruis en rust, de openbare ruimtestructuur, verkeersknooppunten en vervoersstructuur.
De stedenbouwkundige hoofdstructuur en de typologie van leefmilieus geeft richting aan de detaillering en uiteindelijke inpassing van het maatschappelijk programma. Daarnaast zijn onderdelen van de sociale voorzieningenstructuur op zichzelf al structurerend voor de stedenbouwkundige hoofdopzet van Haven-Stad als geheel, zoals groen en ruimte voor sport en recreatie. Ook zijn er milieutechnische condities die structurerend zijn en invloed hebben op de mogelijkheid tot inpassing van voorzieningen (hindercontouren a.g.v. fijnstof, geluid, ligging risicovolle kabels en leidingen en andere externe veiligheidsfactoren). “De Basis Raamwerkaart” heeft tot doel te verduidelijken welke ruimtereserveringen nodig, en welke plekken primair van belang zijn om de ambities van Haven-Stad te kunnen realiseren. Voor de primaire elementen binnen de verschillende thema’s van het Integraal Raamwerk – Identiteit, Stedelijkheid, Rust & Ruimte, Mobiliteit en Duurzame Infrastructuur – is in de basis raamwerkkaart aangegeven wat hun benodigde ruimtevraag is of relevante positie in het plangebied is. Hiermee wordt geborgd dat voor deze elementen bij welke schaal, maat en plek relevant zijn gedurende de gehele transformatie, de benodigde ruimte wordt gegeven en de samenhang bewaakt.
Daarnaast borgt het hanteren van de Basis Raamwerkkaart als vertrekpunt voor verdere thematische of gebiedsuitwerkingen dat de kwantitatieve ambities op bijvoorbeeld het vlak van gebruiksgroen en ruimte voor buitensport en onderwijs worden gerealiseerd.
26
Programmaplan
Stedelijkheid, variaties in intensiteit en relatie met maatschappelijke voorzieningen Haven-Stad wordt meerkernig ontwikkeld en bestaat straks uit verschillende deelgebieden met wijken en buurten met een eigen karakter. Er zijn meerdere centra. De gewenste programmamix van wonen, werken en voorzieningen in Haven-Stad wordt op het hogere schaalniveau in drie zones verdeeld: reuring, ruis en rust. Reuring is de aanduiding voor de omgeving waarin levendigheid, ontmoeting en een mix aan functies worden gefaciliteerd. Ruis staat voor de omgeving waarin verkeer, productie en geluid meer ruimte krijgen. Rust biedt plek voor de relatieve stilte van groen, wonen en werken dat past in deze omgeving. In het netwerk van publieke ruimte wordt een balans gezocht tussen functionele verkeersruimte (ruis), sociale ontmoetingsruimte (reuring) en groenblauwe ontspanningsruimte (rust). Deze zonering is terug te zien in de “Themakaart Voorzieningen; programma en principes”, zie volgende paragraaf. Reuring In de Reuring-zone is ruimte voor hoogstedelijke voorzieningen met ruime openingstijden die voor 24uurs-dynamiek en sociale veiligheid zorgen. In deze zone wordt anonimiteit niet als probleem gezien. Woonconcepten gericht op één- en tweepersoonshuishoudens of woongroepen lijken hier goed op aan te sluiten.
Het gaat om woningen voor ‘uithuizige’ bewoners, die sterk leunen op stedelijke en collectieve voorzieningen en hier ook van genieten. Ook hotels en andere voorzieningen die veel publiek trekken passen prima in deze zone. De Reuring-zone ligt bij voorkeur zo dicht mogelijk bij een openbaar vervoersknooppunt of stads(deel)centrum. Door toepassing van slimme gebouw typologische concepten met bijvoorbeeld rustigere binnengebieden, daktuinen of ‘achterkanten’ kunnen in deze zones toch ook plekken Maatschappelijke voorzieningen Haven-Stad
27
voor kritische doelgroepen, zoals bijvoorbeeld gezinnen, gecreëerd worden. Naast een basisvoorzieningenpakket voor de toekomstige bewoners kunnen in deze zone bijvoorbeeld bovenwijkse onderwijsvoorzieningen, zowel voortgezet onderwijs als MBO, HBO en universitair onderwijs. Dit wordt gecombineerd met commerciële voorzieningen als winkels, grootstedelijk culturele voorziening, podiumfuncties en bibliotheken. Er is hier ook een Huis van de Wijk, Ouder Kind Team en sociaal buurtteam denkbaar. Ruis In de Ruis-zone wordt volop ruimte geboden aan het ‘maken’, logistiek en rommeligheid. Het is wat dat betreft een zone met een grote mate van tolerantie en openheid. Hier passen vrijere woonvormen, zowel zelfstandig als collectief. Denk bijvoorbeeld aan collectieve woonvormen met werkruimtes en culturele subculturen of atelierwoningen. Bijzondere en/of eigenwijze projecten die meer vrijheid vragen of die om ruimtelijke of financiële redenen geen plek in de andere zones vinden. In deze zone gaat het in het algemeen om minder grote woningpercentages dan in de andere twee zones en soms is er ook ruimte voor wat zwaardere functies met hogere milieueisen. Clustering van functies met vergelijkbare eisen en bijvoorbeeld geluidsprofielen geven veel kansen voor een nieuw en spannend stedelijk gebied.
Maatschappelijke voorzieningen zoals grootschaligere dagbesteding, broedplaatsen, culturele binnenen buitenruimte, opvangvoorzieningen met specifieke vestigingsuitgangspunten of een jongerencentrum in de overgang naar de woongebieden passen hier goed bij. Rust In de Rust-zone is ruimte voor wonen, veel groen en stil creatief(kantoor) werk. Hier passen eigenlijk alle woonvormen en functies die zich wel lenen voor een hoge dichtheid maar minder in de andere twee zones passen, zoals gezinsappartementen, collectieve woonvormen voor ouderen, beschermde woonconcepten en zorginstellingen. Daarnaast passen hier bijbehorende voorzieningen zoals scholen, buurtontmoetingsruimtes en ruimte voor eerstelijnszorg. Actieve straten en plekken De oplichtende lijnen en vlakken op de kaart hierboven geven de ‘actieve’ straten en plekken aan binnen de stedenbouwkundige structuur. Langs of bij deze actieve zones wordt het gros van vooral de culturele en commerciële voorzieningen samengebracht. Maar ook een deel van de bedrijvigheid vindt hier zijn plek. Maatschappelijke voorzieningen met een meer publiek karakter zijn hier goed denkbaar.
4.3 Maatschappelijke voorzieningenstructuur De voorzieningenstructuur voor Haven-Stad wordt gelaagd opgebouwd. Elke wijk heeft in ieder geval een eigen basis (en op de buurt gericht) pakket aan voorzieningen. Daarnaast is op het niveau van Haven-Stad een structuur van bovenwijkse voor-
28
Programmaplan
zieningen waar op groter schaalniveau dan de buurt behoefte aan is. Dit geldt veelal voor sportvelden, bepaalde jeugd- en zorgvoorzieningen, voortgezet onderwijs en stedelijke culturele voorzieningen. Dit leidt tot een netwerk aan voorzieningen die zich ruimtelijk en programmatisch tot elkaar en tot de overige functies in het gebied verhouden: de integrale voorzieningenstructuur. In de “Themakaart voorzieningen; programma en principes” is de basisstructuur verbeeld. Hierbij is voor het grootste deel van de maatschappelijke voorzieningen aangegeven wat op basis van een combinatie van vestigingsvoorkeuren en stedenbouwkundige mogelijkheden en ambities de voorkeurszones zijn. De kaart is het vertrekpunt voor verdere verkenningen en kleinere of grotere transformatie-initiatieven of gebiedsuitwerkingen. De verdere uitwerking van de basis voorzieningenstructuur en verfijnde invulling met en positionering van individuele voorzieningen is maatwerk en de opgave voor de volgende planfasen. Daarbij wordt
Maatschappelijke voorzieningen Haven-Stad
29
steeds afgestemd met de opgave op dat moment en de vraag, behoefte en wensen van de toekomstige bewoners en bezoekers. Ook in aansluiting op de bestaande voorzieningen in de omgeving. Binnen het (hoog)stedelijk gebied met de hoge bebouwingsdichtheid van HavenStad wordt meervoudig ruimtegebruik het uitgangspunt. Het is daarom goed om te kijken naar de mogelijkheden voor combinaties van functies die elkaar versterken. Schoolgymzalen kunnen dubbel worden gebruikt na schooltijd. Daarnaast zijn combinaties tussen maatschappelijke en commerciële voorzieningen interessant. Bijvoorbeeld een horecagelegenheid bij een speeltuin, een bibliotheek of Huis van de Wijk. Clustering van dagbesteding en ontmoetingsvoorzieningen bij ouderen- en zorgwoningen. Onderwijsvoorzieningen Op de kaart is inzichtelijk gemaakt in welke zones de scholen voor primair onderwijs bij voorkeur worden gesitueerd, centraal in de wijk, in de (geluids)luwte van de actieve straten en plekken, buiten de hindercontour en zo goed mogelijk gespreid over heel Haven-Stad. Ze liggen gunstig aan het voet- en fietspadennetwerk. Waar mogelijk ingepast in de openbare ruimte in combinatie met gebruiksgroen en sport en spel. Binnen- en buitensportvoorzieningen zijn steeds op loopafstand van de scholen gepositioneerd.